✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 10 از بخش دوم
🔸 آیا در جهان حقیقتی نیست؟!
این کشاکش و گفتگو نیک نشان داد که برای یک توده بیش از همه راه دربایست است که بداند کجا میرود و چه میخواهد و چه کار باید کند و چه کار باید نکند. یک تودهی بیراه بدینسان افزار دست دیگران گردد و بزیان خود کوششها کند ، و درس خواندن و دانش اندوختن جلو چنین گمراهی را نتواند گرفت. در ایران دستهی انبوهی بر آنند که چون درس خواندهاند و پیش افتادهاند نیازی به یک راه یا آیینی نمیدارند بلکه پیروی از یک راه یا آیینی را کمی[=نقصِ] خود میشمارند. این شور و گمراهی که هم از آن کسان سر میزد پاسخشان تواند داد.
این شور و گمراهی بهترین دلیل است که آنان از سود و زیان زندگانی آگاه نیستند و همینکه نام فلسفه یا ادبیات یا عنوان فریبندهی دیگری میشنوند خود را میبازند و چیزهای سراپا زیانی را با این نامها پذیرفته و با شور و سرگرمی برواجش میکوشند.
همچنین نیک نشان داد که در پشت سرِ آن هیاهو و خودنماییها و پراکندهاندیشیها که یک دسته سرمایهی خود ساختهاند و در هر زمینهای ما بآنها برمیخوریم یک رشته راستیهاست ـ راستیهای روشن و استوار که هر خردمندی آنها را پذیرد و گمان دیگری نبرد.
کسانی همیشه میگویند : «در دنیا حقیقت کجاست؟!..» ، یا میگویند : «حقیقت چیست؟!.. تو آنطور میفهمی و من اینطور میفهمم» ، یا میگویند : «نیک و بد اعتباریست» یا داوری خرد را نپذیرفته میگویند : «تازه عقل هم رفع اختلاف نمیکند» یا مانند این جملهها که بسیار فراوان و بر سرِ زبانهاست ، و خود دستاویزی بدست بدآموزان و ناپاکان میدهد که در گفتگویی همینکه از پاسخ درمیمانند دست باین اندیشههای قلندرانه میزنند و آنها را آخرین پناهگاه خود میشناسند.
چنانکه بارها گفتهایم در این چند سال همیشه این یکی از سنگها بوده که بجلو پای ما غلتانیدهاند. همان روزها که در پیرامون ادبیات آن شور و هیاهو را مینمودند کسانی از آشنایان میآمدند و چنین میگفتند : «تو از شعر بدت میآید و دیگران خوششان میآید. برای این خود را بزحمت انداختن لازم نیست».
پاسخ همهی اینها از آنجا بدست آمد. زیرا در یک غوغایی که صدها کسان آن را برانگیخته و هر یکی سخن دیگری میگفتند و دلیل دیگری میآوردند ، ما آن غوغا را شکافتیم و در پشت سر آن گفتههای پراکندهی بسیار ، بیک رشته راستیهایی رسیدیم. اگر گفتههای ما را دربارهی شعر کوتاه کنند در چند جمله جا گیرد : «شعر سخنست. سخن باید از روی نیاز باشد. سخن که از روی نیاز نباشد چه شعر و چه نثر بیهوده است. خرد از بیهودهگویی بیزار است».
کنون میخواهیم بخردان داوری نمایند : کدام یکی از اینها راست نیست؟!. در کدام یکی گمان دیگری توان برد؟!. این آزمایش تاکنون بارها رو داده و در هر بخشی از کوششهای پیمان ، ما در برابر گفتههای پراکنده و هیاهوی دیگران یک رشته راستیهایی را پیش آوردهایم و همیشه دیدهایم بخردان آنها را پذیرفتهاند و راه پیشرفت ما همیشه این بوده. ولی دربارهی شعر و ادبیات چون آغاز کار بود چنین آزمایشی بسیار بجا افتاد و گذشته از همه بدلگرمی خود ما افزود.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 10 از بخش دوم
🔸 آیا در جهان حقیقتی نیست؟!
این کشاکش و گفتگو نیک نشان داد که برای یک توده بیش از همه راه دربایست است که بداند کجا میرود و چه میخواهد و چه کار باید کند و چه کار باید نکند. یک تودهی بیراه بدینسان افزار دست دیگران گردد و بزیان خود کوششها کند ، و درس خواندن و دانش اندوختن جلو چنین گمراهی را نتواند گرفت. در ایران دستهی انبوهی بر آنند که چون درس خواندهاند و پیش افتادهاند نیازی به یک راه یا آیینی نمیدارند بلکه پیروی از یک راه یا آیینی را کمی[=نقصِ] خود میشمارند. این شور و گمراهی که هم از آن کسان سر میزد پاسخشان تواند داد.
این شور و گمراهی بهترین دلیل است که آنان از سود و زیان زندگانی آگاه نیستند و همینکه نام فلسفه یا ادبیات یا عنوان فریبندهی دیگری میشنوند خود را میبازند و چیزهای سراپا زیانی را با این نامها پذیرفته و با شور و سرگرمی برواجش میکوشند.
همچنین نیک نشان داد که در پشت سرِ آن هیاهو و خودنماییها و پراکندهاندیشیها که یک دسته سرمایهی خود ساختهاند و در هر زمینهای ما بآنها برمیخوریم یک رشته راستیهاست ـ راستیهای روشن و استوار که هر خردمندی آنها را پذیرد و گمان دیگری نبرد.
کسانی همیشه میگویند : «در دنیا حقیقت کجاست؟!..» ، یا میگویند : «حقیقت چیست؟!.. تو آنطور میفهمی و من اینطور میفهمم» ، یا میگویند : «نیک و بد اعتباریست» یا داوری خرد را نپذیرفته میگویند : «تازه عقل هم رفع اختلاف نمیکند» یا مانند این جملهها که بسیار فراوان و بر سرِ زبانهاست ، و خود دستاویزی بدست بدآموزان و ناپاکان میدهد که در گفتگویی همینکه از پاسخ درمیمانند دست باین اندیشههای قلندرانه میزنند و آنها را آخرین پناهگاه خود میشناسند.
چنانکه بارها گفتهایم در این چند سال همیشه این یکی از سنگها بوده که بجلو پای ما غلتانیدهاند. همان روزها که در پیرامون ادبیات آن شور و هیاهو را مینمودند کسانی از آشنایان میآمدند و چنین میگفتند : «تو از شعر بدت میآید و دیگران خوششان میآید. برای این خود را بزحمت انداختن لازم نیست».
پاسخ همهی اینها از آنجا بدست آمد. زیرا در یک غوغایی که صدها کسان آن را برانگیخته و هر یکی سخن دیگری میگفتند و دلیل دیگری میآوردند ، ما آن غوغا را شکافتیم و در پشت سر آن گفتههای پراکندهی بسیار ، بیک رشته راستیهایی رسیدیم. اگر گفتههای ما را دربارهی شعر کوتاه کنند در چند جمله جا گیرد : «شعر سخنست. سخن باید از روی نیاز باشد. سخن که از روی نیاز نباشد چه شعر و چه نثر بیهوده است. خرد از بیهودهگویی بیزار است».
کنون میخواهیم بخردان داوری نمایند : کدام یکی از اینها راست نیست؟!. در کدام یکی گمان دیگری توان برد؟!. این آزمایش تاکنون بارها رو داده و در هر بخشی از کوششهای پیمان ، ما در برابر گفتههای پراکنده و هیاهوی دیگران یک رشته راستیهایی را پیش آوردهایم و همیشه دیدهایم بخردان آنها را پذیرفتهاند و راه پیشرفت ما همیشه این بوده. ولی دربارهی شعر و ادبیات چون آغاز کار بود چنین آزمایشی بسیار بجا افتاد و گذشته از همه بدلگرمی خود ما افزود.
آیا شعرهایی که یک شاعری (همچون این شاعر) سروده براستی همه از روی نیاز بوده؟!