صوفیگری.pdf
4.8 MB
🔸 صوفیگری
🖌 احمد کسروی
🔍 چگونگی پیدایش صوفیگری ، بدیهای آن ، دروغگوییهای صوفیان ، سبب آنکه مغول ایران را بآسانی گرفت
📊 شمار ساتها : ۹۱
🔸 پراکنش : دیماه ۱۴۰۰
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
🖌 احمد کسروی
🔍 چگونگی پیدایش صوفیگری ، بدیهای آن ، دروغگوییهای صوفیان ، سبب آنکه مغول ایران را بآسانی گرفت
📊 شمار ساتها : ۹۱
🔸 پراکنش : دیماه ۱۴۰۰
🔹 کتابخانهی پاکدینی
🛎 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده میگردد.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 20 از بخش ششم
🔸آیا خواست از راه جز آسودگی و ایمنیست؟! ـ 3
ما در پیمان پیاپی ایرادها باین كیشها میگیریم ، و از یكسو بیپایی و از یكسو زیانهای آنها را بازمینماییم و ما در شگفتیم كه شما چگونه آنها را ناخوانده میگیرید؟!. امروز بیگمان یكی از انگیزههای بدبختی شرق این كیشها میباشد.
ما پارسال در پیمان گفتارهای پیاپی در پاسخ «حقیقتگو» نوشته و آسیبهای چهارگانهی كیش شیعی و شاخههای آن را با دلیلها و مثالهای بسیار روشن گردانیدیم[1] و كسی هم پاسخی نداد و نمیتوانستی داد ، و من نمیدانم كه شما چگونه آنها را ناخوانده میگیرید؟!.
شما چگونه خرسندی میدهید كه سراسر شرق نابود شود و صدملیونها مردم به تیرهروزی افتند و كسی بچاره نكوشد ، تنها برای آنكه نامهای فلان درگذشته و فلان درگذشته از میان نرود و فراموش نگردد و صدملیونها مردم فدای چند نامی شود؟!..
بدانید آقای ارجمند ، راز برانگیختن پیغمبران این نیست كه مردم آنان را بشناسد. خدا آنان را برنینگیخته كه شناخته گردند و نامهاشان در یادها بماند. این اندیشه از ریشه خطاست. بارها گفتهایم برانگیختن فرستادگان برای اینست كه مردمان رستگار گردند ، برای اینست كه جهان با خواست خدا راه رود. آنچه ورجاوند و بزرگ میباشد این خواست خداست و پیغمبران چه موسا ، و چه عیسا و چه محمد و چه دیگران در برابر این خواست هیچند. گفتار را با یك مثل تاریخی بپایان میرسانم :
میدانیم شاهعباس راهی برای مازندران كشیده بوده. تا زمان او مازندران راه درستی نداشته و مازندرانیان شتر ندیده بودهاند. شاهعباس ، میرزاتقیخان نامی را از وزیران واداشت كه با پول گزافی از فیروزكوه تا اشرف [2] راه درستی كشید و چون خاك مازندران سست است و در نتیجهی بارانهای بسیار باتلاق پدید آید سنگهای بسیار بزرگی در آن راه گسترانید و از هر باره باستواری آن كوشید. این راه ارج بسیار داشت و خود شاهراه بود و در تاریخها یاد آن كرده شده. ولی چه باید كرد كه پس از دویست و سیصد سال بهم خورده و از میان رفته و جز تكههای كمی در اینجا و آنجا برای نمونه بازنمانده بود ، و از آنسوی آن سنگهای بزرگ از جای كنده شده و بگفتهی شاعران هر یكی سنگ راه دیگری شده بود.
ویرانی و سختی آن راه را من نیك میدانم. زیرا بهنگامی كه هشت روز پیاپی باران باریده و كاروانها از آمد و شد ایستاده بودند من آن راه را از فیروزكوه تا ساری پیاده و تنها رفتهام و سختیهایی كه در آن سفر چهارروزه دیده و كشیدهام اگر بنویسم یك كتابی گردد ، و تو گویی هنوز سختیهای سركلا و بنكلا در پیش چشمم هویداست.
در همان سفر ، چهار ماه كه در ساری ماندیم همیشه گفتگو از ویرانی راه و سختی سفر رفتی و بارها نقشهی درست كردن آن كشیده شدی ، و سرانجام آن شد كه یك راه بسیار بهتری برای مازندران كشیده گردیده.
كنون سخن در اینست كه اگر در آن گفتگوها كه میشدی یكی ناخشنودی نموده و چنین گفتی : «این راه را شاهعباس كشیده و باید همچنان بماند تا نام او از میان نرود» آیا مردم بگویندهی چنین سخن چه نام دادندی و با چه دیده درو نگریستندی؟!. آیا چنین سخنی دور از خرد نیست؟!.. آیا در پاسخش نگفتندی : «شاهعباس مرد بزرگی بوده و كار بسیار نیكی هم كرده. ولی كشیدن راه نه برای جاویدان ماندن نام او بلكه برای آمد و شد كاروانیان ، و آسایش راهگذران بوده. او نامش در تاریخها خواهد ماند. ولی از اینسوی چون راهش بهم خورده ، و خودِ آن مایهی رنجی برای كاروانیان میباشد ، دیگر نتوان دربند نام او بود ، و میباید اندیشهی راه دیگر كرد ، راهی كه اتومبیلرو باشد و بدرد آمد و شد امروزی بخورد. شاهعباس با توانایی خود آن راه را ساخته و امروز باید مرد توانای دیگری راه دیگری بسازد ...»
این مثل از هر باره درست است. چون آقای مرتضوی یاد راه كرده من هم مثل از داستان راه آوردم و یك رشته راستیهای گرانبهایی را روشن گردانیدم ، و در پایان میگویم : «راه اینست آقای ارجمند ، شما بپذیرید یا نپذیرید».
[1] : نک. کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
[2] : نام کهن بهشهر. این فاصله از روی جادههای امروزی 180 کیلومتر است.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 20 از بخش ششم
🔸آیا خواست از راه جز آسودگی و ایمنیست؟! ـ 3
ما در پیمان پیاپی ایرادها باین كیشها میگیریم ، و از یكسو بیپایی و از یكسو زیانهای آنها را بازمینماییم و ما در شگفتیم كه شما چگونه آنها را ناخوانده میگیرید؟!. امروز بیگمان یكی از انگیزههای بدبختی شرق این كیشها میباشد.
ما پارسال در پیمان گفتارهای پیاپی در پاسخ «حقیقتگو» نوشته و آسیبهای چهارگانهی كیش شیعی و شاخههای آن را با دلیلها و مثالهای بسیار روشن گردانیدیم[1] و كسی هم پاسخی نداد و نمیتوانستی داد ، و من نمیدانم كه شما چگونه آنها را ناخوانده میگیرید؟!.
شما چگونه خرسندی میدهید كه سراسر شرق نابود شود و صدملیونها مردم به تیرهروزی افتند و كسی بچاره نكوشد ، تنها برای آنكه نامهای فلان درگذشته و فلان درگذشته از میان نرود و فراموش نگردد و صدملیونها مردم فدای چند نامی شود؟!..
بدانید آقای ارجمند ، راز برانگیختن پیغمبران این نیست كه مردم آنان را بشناسد. خدا آنان را برنینگیخته كه شناخته گردند و نامهاشان در یادها بماند. این اندیشه از ریشه خطاست. بارها گفتهایم برانگیختن فرستادگان برای اینست كه مردمان رستگار گردند ، برای اینست كه جهان با خواست خدا راه رود. آنچه ورجاوند و بزرگ میباشد این خواست خداست و پیغمبران چه موسا ، و چه عیسا و چه محمد و چه دیگران در برابر این خواست هیچند. گفتار را با یك مثل تاریخی بپایان میرسانم :
میدانیم شاهعباس راهی برای مازندران كشیده بوده. تا زمان او مازندران راه درستی نداشته و مازندرانیان شتر ندیده بودهاند. شاهعباس ، میرزاتقیخان نامی را از وزیران واداشت كه با پول گزافی از فیروزكوه تا اشرف [2] راه درستی كشید و چون خاك مازندران سست است و در نتیجهی بارانهای بسیار باتلاق پدید آید سنگهای بسیار بزرگی در آن راه گسترانید و از هر باره باستواری آن كوشید. این راه ارج بسیار داشت و خود شاهراه بود و در تاریخها یاد آن كرده شده. ولی چه باید كرد كه پس از دویست و سیصد سال بهم خورده و از میان رفته و جز تكههای كمی در اینجا و آنجا برای نمونه بازنمانده بود ، و از آنسوی آن سنگهای بزرگ از جای كنده شده و بگفتهی شاعران هر یكی سنگ راه دیگری شده بود.
ویرانی و سختی آن راه را من نیك میدانم. زیرا بهنگامی كه هشت روز پیاپی باران باریده و كاروانها از آمد و شد ایستاده بودند من آن راه را از فیروزكوه تا ساری پیاده و تنها رفتهام و سختیهایی كه در آن سفر چهارروزه دیده و كشیدهام اگر بنویسم یك كتابی گردد ، و تو گویی هنوز سختیهای سركلا و بنكلا در پیش چشمم هویداست.
در همان سفر ، چهار ماه كه در ساری ماندیم همیشه گفتگو از ویرانی راه و سختی سفر رفتی و بارها نقشهی درست كردن آن كشیده شدی ، و سرانجام آن شد كه یك راه بسیار بهتری برای مازندران كشیده گردیده.
كنون سخن در اینست كه اگر در آن گفتگوها كه میشدی یكی ناخشنودی نموده و چنین گفتی : «این راه را شاهعباس كشیده و باید همچنان بماند تا نام او از میان نرود» آیا مردم بگویندهی چنین سخن چه نام دادندی و با چه دیده درو نگریستندی؟!. آیا چنین سخنی دور از خرد نیست؟!.. آیا در پاسخش نگفتندی : «شاهعباس مرد بزرگی بوده و كار بسیار نیكی هم كرده. ولی كشیدن راه نه برای جاویدان ماندن نام او بلكه برای آمد و شد كاروانیان ، و آسایش راهگذران بوده. او نامش در تاریخها خواهد ماند. ولی از اینسوی چون راهش بهم خورده ، و خودِ آن مایهی رنجی برای كاروانیان میباشد ، دیگر نتوان دربند نام او بود ، و میباید اندیشهی راه دیگر كرد ، راهی كه اتومبیلرو باشد و بدرد آمد و شد امروزی بخورد. شاهعباس با توانایی خود آن راه را ساخته و امروز باید مرد توانای دیگری راه دیگری بسازد ...»
این مثل از هر باره درست است. چون آقای مرتضوی یاد راه كرده من هم مثل از داستان راه آوردم و یك رشته راستیهای گرانبهایی را روشن گردانیدم ، و در پایان میگویم : «راه اینست آقای ارجمند ، شما بپذیرید یا نپذیرید».
[1] : نک. کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
[2] : نام کهن بهشهر. این فاصله از روی جادههای امروزی 180 کیلومتر است.
✴️ خدا با ماست
🔶 چگونه و از چه راه آفریدگار بما یاری میکند؟
(بخش یازدهم)
این داستانیست که دانشمندان از آفرش میگویند و این داستان چه بهمین گونه که انگاشته میشود رخ داده و یا بگونهی دیگری نزدیک باین بوده ، در هر حال در هر گامی یک جهش بزرگ دیگری را دربر داشته است. در اینگونه چیزهاست که ما میگوییم : «دست آفریدگار در جهان نمایانست».
از آنسوی جهش چنانکه در چیزهای مادّی و سَتَرسا[=محسوس] هست ، در چیزهای ناسترسا نیز میباشد.
پیشرفت آدمیان (یا بگفتهی اروپاییان : شهریگری) که خود بخشی از پیشرفت همگانی جهان میباشد ، در آن نیز جهشها بوده است و باید بود ، و یکی از آنها همین جنبش و کوشش ماست.
ما روشن گردانیدیم که هنگامی بوده که آدمیان در افزارسازی و آگاهی از جهان پیشرفت بسیاری کرده ولی راه باهم زیستن را نمیدانسته و از آن پیشرفت سودجویی نمیتوانستهاند ، تا مردانی برخاستهاند و بمردم راه باهم زیستن و از آسایش و خرسندیِ زندگانی بهره یافتن را یاد داده و دُژآگاهیها و گمراهیها را که در آنان میبوده از میان بردهاند ، و از همان هنگام شهرنشینی آغاز گردیده (که این خود جهش یا یک گام نابیوسانی در راه پیشرفت بوده است).
نیز روشن گردانیدیم که جهان امروز نیز در همان حالست. امروز نیز در راه افزارسازی و آگاهی از جهان پیشرفت بسیاری رخ داده ، ولی جهانیان راه باهم زیستن را نمیدانند و از آنهمه دانشهای گرانمایه که بدست آوردهاند بجای سود زیان میبرند. امروز نیز باید راهی بروی جهان باز شود. امروز نیز باید گمراهیها و دُژآگاهیهای فراوانی (که بزرگترین آنها مادّیگریست) از میان برداشته گردد. یک جمله بگویم : امروز نیز باید یک زندگانی نوینی آغاز گردد.
میخواهم بگویم : این کوششهای ما و این راهی که آغاز کردهایم ، یکی از کارهای نابیوسان جهان است و این را بپای کارها یا داستانهای دیگری نتوان برد. این از آیین جهانست که چنین راهی بروی جهانیان باز شود.
من نمیتوانم همه سخنان را در یک گفتار بگنجانم. یک جمله میگویم : پیشامدهای جهان پایَندان[=ضامن] پیشرفت ماست.
امروز جهان به یک راه بنبستی افتاده و جهانیان در کار خود درماندهاند و پس از آنهمه دانشها نمیدانند چه کنند و چه راهی پیش گیرند. یگانهراهی که مردمان را از این سرگردانی تواند رهانید راه ماست.
چنانکه گفتم اروپاییان چون بتکان آمده در دانشها به پیشرفت برخاسته بودند و افزارهای شگفت و زودکار نوینی برای زندگانی پدید میآوردند ، سخت بخود میبالیدند و بجنبش خود مینازیدند. در همه جا گمان میرفت که یک راه نوینی بروی جهانیان باز شده و آن پایندان نیکبختی مردمان خواهد بود. در آسیا و دیگر جاها مردمان بتکان آمده به فراگرفتن زندگانی اروپایی میکوشیدند و آن را پیشرفتی برای خود میشماردند.
ولی امروز شما میبینید که از آن جنبش اروپایی جز بدبختی نیفزوده و آن امید و نازش اروپاییان در جای خود نبوده. این یک چیستانی شده است که اروپاییان هر افزاری که میسازند آن را مایهی آسانی کارها میشمارند و بمردمان نوید آسایش میدهند ، ولی آزمایش بیکبار وارونهی آن را نشان میدهد. مثلاً اروپاییان اتومبیل میسازند که ده روز راه را در یک روز میپیماید ، تلگراف و تلفن میسازند که از صدها فرسنگ پیام میرساند ، ماشینهای بافندگی و ریسندگی و کارندگی میسازند که کارهای بسیار سختی را بآسانی انجام میدهد ، از اینرو بایستی این افزارها مایهی آسایش آدمیان گردد و زندگانی را آسانتر و خوشتر گرداند. لیکن در آزمایش وارونهی آن رخ مینماید و آشکاره دیده میشود که به هر کجا که این افزارها رسیده سختی زندگانی روزافزون بوده است.
این آزمایش یک چیزی را روشن میگرداند و آن اینکه برای آسانی زندگانی و آسایش مردمان تنها افزار بس نیست ، بلکه یک چیز دیگری ارجدارتر از افزار نیز باید بود و آن یک شاهراه خداییست ، همین شاهراهی که ما بروی جهان باز میکنیم.
🔶 چگونه و از چه راه آفریدگار بما یاری میکند؟
(بخش یازدهم)
این داستانیست که دانشمندان از آفرش میگویند و این داستان چه بهمین گونه که انگاشته میشود رخ داده و یا بگونهی دیگری نزدیک باین بوده ، در هر حال در هر گامی یک جهش بزرگ دیگری را دربر داشته است. در اینگونه چیزهاست که ما میگوییم : «دست آفریدگار در جهان نمایانست».
از آنسوی جهش چنانکه در چیزهای مادّی و سَتَرسا[=محسوس] هست ، در چیزهای ناسترسا نیز میباشد.
پیشرفت آدمیان (یا بگفتهی اروپاییان : شهریگری) که خود بخشی از پیشرفت همگانی جهان میباشد ، در آن نیز جهشها بوده است و باید بود ، و یکی از آنها همین جنبش و کوشش ماست.
ما روشن گردانیدیم که هنگامی بوده که آدمیان در افزارسازی و آگاهی از جهان پیشرفت بسیاری کرده ولی راه باهم زیستن را نمیدانسته و از آن پیشرفت سودجویی نمیتوانستهاند ، تا مردانی برخاستهاند و بمردم راه باهم زیستن و از آسایش و خرسندیِ زندگانی بهره یافتن را یاد داده و دُژآگاهیها و گمراهیها را که در آنان میبوده از میان بردهاند ، و از همان هنگام شهرنشینی آغاز گردیده (که این خود جهش یا یک گام نابیوسانی در راه پیشرفت بوده است).
نیز روشن گردانیدیم که جهان امروز نیز در همان حالست. امروز نیز در راه افزارسازی و آگاهی از جهان پیشرفت بسیاری رخ داده ، ولی جهانیان راه باهم زیستن را نمیدانند و از آنهمه دانشهای گرانمایه که بدست آوردهاند بجای سود زیان میبرند. امروز نیز باید راهی بروی جهان باز شود. امروز نیز باید گمراهیها و دُژآگاهیهای فراوانی (که بزرگترین آنها مادّیگریست) از میان برداشته گردد. یک جمله بگویم : امروز نیز باید یک زندگانی نوینی آغاز گردد.
میخواهم بگویم : این کوششهای ما و این راهی که آغاز کردهایم ، یکی از کارهای نابیوسان جهان است و این را بپای کارها یا داستانهای دیگری نتوان برد. این از آیین جهانست که چنین راهی بروی جهانیان باز شود.
من نمیتوانم همه سخنان را در یک گفتار بگنجانم. یک جمله میگویم : پیشامدهای جهان پایَندان[=ضامن] پیشرفت ماست.
امروز جهان به یک راه بنبستی افتاده و جهانیان در کار خود درماندهاند و پس از آنهمه دانشها نمیدانند چه کنند و چه راهی پیش گیرند. یگانهراهی که مردمان را از این سرگردانی تواند رهانید راه ماست.
چنانکه گفتم اروپاییان چون بتکان آمده در دانشها به پیشرفت برخاسته بودند و افزارهای شگفت و زودکار نوینی برای زندگانی پدید میآوردند ، سخت بخود میبالیدند و بجنبش خود مینازیدند. در همه جا گمان میرفت که یک راه نوینی بروی جهانیان باز شده و آن پایندان نیکبختی مردمان خواهد بود. در آسیا و دیگر جاها مردمان بتکان آمده به فراگرفتن زندگانی اروپایی میکوشیدند و آن را پیشرفتی برای خود میشماردند.
ولی امروز شما میبینید که از آن جنبش اروپایی جز بدبختی نیفزوده و آن امید و نازش اروپاییان در جای خود نبوده. این یک چیستانی شده است که اروپاییان هر افزاری که میسازند آن را مایهی آسانی کارها میشمارند و بمردمان نوید آسایش میدهند ، ولی آزمایش بیکبار وارونهی آن را نشان میدهد. مثلاً اروپاییان اتومبیل میسازند که ده روز راه را در یک روز میپیماید ، تلگراف و تلفن میسازند که از صدها فرسنگ پیام میرساند ، ماشینهای بافندگی و ریسندگی و کارندگی میسازند که کارهای بسیار سختی را بآسانی انجام میدهد ، از اینرو بایستی این افزارها مایهی آسایش آدمیان گردد و زندگانی را آسانتر و خوشتر گرداند. لیکن در آزمایش وارونهی آن رخ مینماید و آشکاره دیده میشود که به هر کجا که این افزارها رسیده سختی زندگانی روزافزون بوده است.
این آزمایش یک چیزی را روشن میگرداند و آن اینکه برای آسانی زندگانی و آسایش مردمان تنها افزار بس نیست ، بلکه یک چیز دیگری ارجدارتر از افزار نیز باید بود و آن یک شاهراه خداییست ، همین شاهراهی که ما بروی جهان باز میکنیم.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی پنجاهونهم)
🔶 دربارهی صوفیان و درویشان (بخش دو از چهار)
اكنون ببینیم صوفیان چه میگویند؟.. چرا خود را از مردم بكنار میگیرند؟. به چه دستاویزی بیكار میمانند؟.. خود آنان تاریخچهشان را نمیدانند. پیشروانشان برای فریب مردم یك تاریخهای دروغی ساختهاند و سلسلههای خود را بامام علیبنابیطالب و خلیفه ابیبكر و دیگران میرسانند ، و چنین میگویند كه پیغمبر اسلام گذشته از هدایتی كه برای همگی مردمان آورده یك آگاهیهای خاصی و دستورهای خاصی به برگزیدگانی از یاران خود داده كه از آنها دست بدست بما رسیده ، ولی این دروغیست كه ساختهاند.
صوفیگری دویست سال پس از اسلام پیدا شده. و آنگاه صوفیگری یكسره با اسلام ناسازگار است. از آنسوی بزرگان صوفیان خود را بالاتر از پیغمبران میپنداشتهاند ، زیرا یك قطب در پیش آنها كسیست كه جهان با دستور وی میگردد و نه شگفت است كه چنین كسی خود را بالاتر از پیغمبران شمارد.
تاریخچهی صوفیان چنانكه برخی دانشمندان جسته و بدست آوردهاند ، چنین است : چون در قرن دوم اسلام فلسفهی یونان بعربی ترجمه گردید و انتشار یافت این بدآموزی نیز از آن سرچشمه گرفت : فیلسوفان یونان و روم كه هر كدام دربارهی خدا و جهان و آفرینش ، بگمان و پندار سخنانی
سرودهاند ، یكی هم بنام پلوتینوس چنین گفته است : «ما همه از خدایم ، از او جدا گشتهایم و سپس بسوی او بازخواهیم گشت و بدو بازخواهیم پیوست». همو گفته است : «روان آدمی از آنجهانِ آزاد و بیآلایش فرود آمده و در اینجهان گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا كرده. لیكن هر كسی كه بخواهشهای تنی نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او كمتر خواهد بود ، و كسانی كه بخواهند از این دامگه بازرهند و بجای پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».
اینها سخنانی است كه از پلوتینوس میآورند. نوشتهاند خود او مرد پارسا و نیكی بوده. اما سخنانش ، این جملههایی كه دربارهی روان آدمی گفته چندان بیراه نیست. فرود آمدن روان از یك جهان آزاد و بیآلایش همانست كه ما بنام «جان و روان» یاد كردیم. این راست است كه روان از جهان مادّی نیست. اما اینكه آدمی بخواهشهای تنی نپردازد و از خوشیهای این جهان دامن درچیند ، و اگر چنین كرد روانش از دامگه مادّی آزاد میگردد و بجایگاه نخستین خود میپیوندد راست نیست. زیرا خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهان چه زیانی یا چه بدی دارد كه آدمی از آن دامن درچیند؟! یكی از خواهشهای تنی زن گرفتن است ، دیگر[ی] خوراكهای لذیذ خوردنست ، دیگری خوابیدن و آسودن است ، دیگری دیدن و تماشا كردن است ، اینها چه بدیهایی دارد كه آدمی از آن دامن درچیند؟!.. آنچه آدمی باید پرهیز كند و خود را نگه دارد خویهای پست حیوانی است ، از خشم و كینه و رشك و كشاكش و ستم و خودخواهی و خودفروشی[=خودنمایی فزون] و چاپلوسی و مانند اینها. از اینهاست كه باید پرهیز كرد و ما نیز شرح خواهیم داد ، نه از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی. و آنگاه از دامن درچیدن از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی ، روان از دامگه مادّی آزاد نگردد ، چنین نتیجهای از آنها نتوان گرفت. آدمی تا زنده است روانش با تن و جان مادّی در یكجاست و جدایی بیمعناست. چیزی كه هست ، باید بكوشد و روان را نیرومند گرداند كه رشتهی اختیار در دست او باشد نه در دست تن و جان مادّی. این است ایرادی كه بسخن دوم پلوتینوس وارد میباشد.
اما سخن نخست پلوتینوس بیكبار بیمعناست. چگونه ما از خداییم؟!.. چگونه از خدا جدا گشتهایم و باو بازخواهیم گردید؟!.. ما كجا و خدا كجا؟!.. آفریدگان كجا و آفریدگار كجا؟!.. این سخن دلیلش چیست؟!.. آیا سخن باین بزرگی دلیل نمیخواهد؟!.
ما اساساً بخدا از چه راه پی بردهایم؟!.. از این راه پی بردهایم كه دیدهایم جهان میگردد و اختیاری از خودش ندارد. خودمان را سنجیده دیدهایم باین جهان بیاختیار آمدهایم و بیاختیار میرویم. از اینجا ناگزیر شده گفتهایم پس یك دستگاه دیگری در پشت سر اینجهان هست و یك خدای توانایی میباشد كه اختیار ما و همهی جهان در دست اوست. پس كنون چگونه بگوییم ما با آن خدا یكی میباشیم؟!.. اگر ما خدا توانستیم بود چه نیازی بخدا میداشتیم. هرچه هست این سخن بیپاست و پلوتینوس نافهمیده و نااندیشیده آن را بزبان آورده.
هرچه هست سخن پلوتینوس چون پراكنده گردیده دستاویز بدست یك دسته هوسمندانی داده كه بدعوی خدایی پردازند و ویلگردان بازار بغداد «لیس فی جُبَّتی الا الله» [1] گویند و بخود بالند و دست از كار و پیشه و خاندان خود كشیده بنام آنكه از جهان و خوشیهایش چشم پوشیدهایم در خانقاهها گرد آیند و به بیكاری روز گزارند و با گدایی و دریوزهگردی شكم خود را سیر سازند.
[1] : معنی : در جامهی من چیزی جز خدا نیست (من خود خدایم).
🔶 دربارهی صوفیان و درویشان (بخش دو از چهار)
اكنون ببینیم صوفیان چه میگویند؟.. چرا خود را از مردم بكنار میگیرند؟. به چه دستاویزی بیكار میمانند؟.. خود آنان تاریخچهشان را نمیدانند. پیشروانشان برای فریب مردم یك تاریخهای دروغی ساختهاند و سلسلههای خود را بامام علیبنابیطالب و خلیفه ابیبكر و دیگران میرسانند ، و چنین میگویند كه پیغمبر اسلام گذشته از هدایتی كه برای همگی مردمان آورده یك آگاهیهای خاصی و دستورهای خاصی به برگزیدگانی از یاران خود داده كه از آنها دست بدست بما رسیده ، ولی این دروغیست كه ساختهاند.
صوفیگری دویست سال پس از اسلام پیدا شده. و آنگاه صوفیگری یكسره با اسلام ناسازگار است. از آنسوی بزرگان صوفیان خود را بالاتر از پیغمبران میپنداشتهاند ، زیرا یك قطب در پیش آنها كسیست كه جهان با دستور وی میگردد و نه شگفت است كه چنین كسی خود را بالاتر از پیغمبران شمارد.
تاریخچهی صوفیان چنانكه برخی دانشمندان جسته و بدست آوردهاند ، چنین است : چون در قرن دوم اسلام فلسفهی یونان بعربی ترجمه گردید و انتشار یافت این بدآموزی نیز از آن سرچشمه گرفت : فیلسوفان یونان و روم كه هر كدام دربارهی خدا و جهان و آفرینش ، بگمان و پندار سخنانی
سرودهاند ، یكی هم بنام پلوتینوس چنین گفته است : «ما همه از خدایم ، از او جدا گشتهایم و سپس بسوی او بازخواهیم گشت و بدو بازخواهیم پیوست». همو گفته است : «روان آدمی از آنجهانِ آزاد و بیآلایش فرود آمده و در اینجهان گرفتار مادّه گردیده و آلودگیها پیدا كرده. لیكن هر كسی كه بخواهشهای تنی نپردازد و بپرورش روان برخیزد آلایش او كمتر خواهد بود ، و كسانی كه بخواهند از این دامگه بازرهند و بجای پیشین بازگردند باید از خوشیهای اینجهان دامن درچینند و پارسا باشند».
اینها سخنانی است كه از پلوتینوس میآورند. نوشتهاند خود او مرد پارسا و نیكی بوده. اما سخنانش ، این جملههایی كه دربارهی روان آدمی گفته چندان بیراه نیست. فرود آمدن روان از یك جهان آزاد و بیآلایش همانست كه ما بنام «جان و روان» یاد كردیم. این راست است كه روان از جهان مادّی نیست. اما اینكه آدمی بخواهشهای تنی نپردازد و از خوشیهای این جهان دامن درچیند ، و اگر چنین كرد روانش از دامگه مادّی آزاد میگردد و بجایگاه نخستین خود میپیوندد راست نیست. زیرا خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهان چه زیانی یا چه بدی دارد كه آدمی از آن دامن درچیند؟! یكی از خواهشهای تنی زن گرفتن است ، دیگر[ی] خوراكهای لذیذ خوردنست ، دیگری خوابیدن و آسودن است ، دیگری دیدن و تماشا كردن است ، اینها چه بدیهایی دارد كه آدمی از آن دامن درچیند؟!.. آنچه آدمی باید پرهیز كند و خود را نگه دارد خویهای پست حیوانی است ، از خشم و كینه و رشك و كشاكش و ستم و خودخواهی و خودفروشی[=خودنمایی فزون] و چاپلوسی و مانند اینها. از اینهاست كه باید پرهیز كرد و ما نیز شرح خواهیم داد ، نه از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی. و آنگاه از دامن درچیدن از خواهشهای تنی و خوشیهای اینجهانی ، روان از دامگه مادّی آزاد نگردد ، چنین نتیجهای از آنها نتوان گرفت. آدمی تا زنده است روانش با تن و جان مادّی در یكجاست و جدایی بیمعناست. چیزی كه هست ، باید بكوشد و روان را نیرومند گرداند كه رشتهی اختیار در دست او باشد نه در دست تن و جان مادّی. این است ایرادی كه بسخن دوم پلوتینوس وارد میباشد.
اما سخن نخست پلوتینوس بیكبار بیمعناست. چگونه ما از خداییم؟!.. چگونه از خدا جدا گشتهایم و باو بازخواهیم گردید؟!.. ما كجا و خدا كجا؟!.. آفریدگان كجا و آفریدگار كجا؟!.. این سخن دلیلش چیست؟!.. آیا سخن باین بزرگی دلیل نمیخواهد؟!.
ما اساساً بخدا از چه راه پی بردهایم؟!.. از این راه پی بردهایم كه دیدهایم جهان میگردد و اختیاری از خودش ندارد. خودمان را سنجیده دیدهایم باین جهان بیاختیار آمدهایم و بیاختیار میرویم. از اینجا ناگزیر شده گفتهایم پس یك دستگاه دیگری در پشت سر اینجهان هست و یك خدای توانایی میباشد كه اختیار ما و همهی جهان در دست اوست. پس كنون چگونه بگوییم ما با آن خدا یكی میباشیم؟!.. اگر ما خدا توانستیم بود چه نیازی بخدا میداشتیم. هرچه هست این سخن بیپاست و پلوتینوس نافهمیده و نااندیشیده آن را بزبان آورده.
هرچه هست سخن پلوتینوس چون پراكنده گردیده دستاویز بدست یك دسته هوسمندانی داده كه بدعوی خدایی پردازند و ویلگردان بازار بغداد «لیس فی جُبَّتی الا الله» [1] گویند و بخود بالند و دست از كار و پیشه و خاندان خود كشیده بنام آنكه از جهان و خوشیهایش چشم پوشیدهایم در خانقاهها گرد آیند و به بیكاری روز گزارند و با گدایی و دریوزهگردی شكم خود را سیر سازند.
[1] : معنی : در جامهی من چیزی جز خدا نیست (من خود خدایم).
گفتهایم که ایران یک دورهی زبونی را گذرانیده است و آن دورهایست که با حملهی مغول و پادشاهی آنان در این کشور به پستترین حال رسید. این دوره از ننگآورترین و سیاهترین دورههای تاریخ ایران بشمار است. در این دوره پستی خویها و اندیشهها و نیز بیغیرتی و بیخردی به اوج خود رسید. اینست از متنهای آن دوره هم ایرانیان جز ناستودهخویی و پستاندیشی و کوتاه خردی بهرهی دیگری نمیبرند.
ولی آموزش و پرورش ما در این کشور کسانی را پرورده است که پروایی به این حقیقت ندارند. از دیدهی ایشان اینها ادبیات است. هرچه هم نامش ادبیات بود ناچار نیکوست.
شما نیک بیندیشید که آیا دانشآموزان ما از این داستان چه خواهند آموخت؟! اگر از کسی توهین شنیدند چه باید کنند؟! اگر حقشان را پایمال کردند چه؟!
آیا شما در جایی دیدهاید که نافهمان و بیخردان را بدینسان به راه آورند؟! آیا براه میآیند و چنانکه این داستان میگوید : از چنین «خلق و خویی»«عاقل میگردند»؟! اگر چنین است این کیفرها و قانونهای جزا و زندانها برای چیست؟!
ولی آموزش و پرورش ما در این کشور کسانی را پرورده است که پروایی به این حقیقت ندارند. از دیدهی ایشان اینها ادبیات است. هرچه هم نامش ادبیات بود ناچار نیکوست.
شما نیک بیندیشید که آیا دانشآموزان ما از این داستان چه خواهند آموخت؟! اگر از کسی توهین شنیدند چه باید کنند؟! اگر حقشان را پایمال کردند چه؟!
آیا شما در جایی دیدهاید که نافهمان و بیخردان را بدینسان به راه آورند؟! آیا براه میآیند و چنانکه این داستان میگوید : از چنین «خلق و خویی»«عاقل میگردند»؟! اگر چنین است این کیفرها و قانونهای جزا و زندانها برای چیست؟!