✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 3 از بخش هفتم
🔸پیوستگی ما با اسلام ـ 3
كسانی اگر میخواهند بدانند ما چه كوششهایی كردهایم ، و با چه گمراهیهای بسیاری نبرد كردهایم ، شمارههای شش سالهی پیمان را بخوانند ، در حالی كه هنوز راه بسیاری در پیش میداریم كه باید بپیماییم.
چنانكه گفتهایم خواست ما از این كوششها ، و نتیجهای كه میخواهیم رهایی شرق از این گرفتاری و زبونی ، و پس از آن رستگاری جهانیانست. از نخست این را میخواستهایم ، و جز در این راه نمیبایسته بكوشیم.
ما میبایست معنی جهان و زندگی را روشن گردانیم ، و نیك و بد و سود و زیان را بازنماییم ، و صدها راستی را آشكار سازیم ، و با صدها گمراهی نبرد كنیم ، و به بیماریها و خویهای پست كه دامنگیر توده گردیده چاره اندیشیم ، و پس از همگی آیینی برای جهان بنیاد گزاریم.
ما اگر «دین» میگوییم ، آن را برای همینها میخواهیم. روشنتر گویم : همینهاست كه دین مینامیم.
ما دین را بآن معنی كه دیگران میفهمند ، و آن را خود «خواستی» میشمارند نمیفهمیم ، و از نخست درپی چنین دینی نبودهایم.
ما میبایست در این راه كوشیم ، و این خواست را دنبال كنیم. ولی دو چیز ما را باسلام پیوستگی میداد. نخست اینكه درمیان مسلمانانیم و برستگاری آنان میكوشیم ، و این نشدنی بود كه بآن دین نپردازیم و از آن گفتگو نكنیم. در اینجا هم میگوییم : اسلام از میان رفته و این كیشها را كه امروز است اسلام نتوان شمرد. ولی چون پیروان اینها خود را باسلام میبندند و بیكبار بریده از آن نمیباشند ناگزیر میبایست بآن پردازیم. دوم اینكه اسلام یك دین راست خدایی بوده و همین راه را پیموده و همین خواست را دنبال كرده و ما را نسزیدی آن را بدیده نگیریم.
دینها همه یك خواست را پی میكنند و همه دنبالهی یكدیگرند و از هم جدا نمیباشند. اینست راز آنكه گفتیم میبایست اسلام را به بنیاد خود بازگردانیم و بروی آن ، راه خود آغاز كنیم.
ما را با اسلام كنونی ـ یا بهتر گویم كیشهای پراكندهای كه امروز اسلام خوانده میشود پیوستگی نتوانستی بود. میبایست اسلام راستین را پیدا كنیم ، و بنیاد آن را بدست آوریم.
این كار را كردیم ، بنیاد اسلام آنهاست كه شمردیم. ولی تنها از این چه نتیجه توانستی بود؟!.. گرفتم كه ما آن چند جمله را هی مینوشتیم ، و هی داد میزدیم : دین اینهاست ، آیا چه سودی دادی؟!.. دین مگر ازبر كردن چند جمله است؟!..
ما میبایست با چند رشته گمراهیها نبرد كنیم و همگی آنها را براندازیم تا بتوانیم در دلها جا برای این معنیها باز كنیم و آنگاه در بیرون آنها را به نتیجه رسانیم.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 3 از بخش هفتم
🔸پیوستگی ما با اسلام ـ 3
كسانی اگر میخواهند بدانند ما چه كوششهایی كردهایم ، و با چه گمراهیهای بسیاری نبرد كردهایم ، شمارههای شش سالهی پیمان را بخوانند ، در حالی كه هنوز راه بسیاری در پیش میداریم كه باید بپیماییم.
چنانكه گفتهایم خواست ما از این كوششها ، و نتیجهای كه میخواهیم رهایی شرق از این گرفتاری و زبونی ، و پس از آن رستگاری جهانیانست. از نخست این را میخواستهایم ، و جز در این راه نمیبایسته بكوشیم.
ما میبایست معنی جهان و زندگی را روشن گردانیم ، و نیك و بد و سود و زیان را بازنماییم ، و صدها راستی را آشكار سازیم ، و با صدها گمراهی نبرد كنیم ، و به بیماریها و خویهای پست كه دامنگیر توده گردیده چاره اندیشیم ، و پس از همگی آیینی برای جهان بنیاد گزاریم.
ما اگر «دین» میگوییم ، آن را برای همینها میخواهیم. روشنتر گویم : همینهاست كه دین مینامیم.
ما دین را بآن معنی كه دیگران میفهمند ، و آن را خود «خواستی» میشمارند نمیفهمیم ، و از نخست درپی چنین دینی نبودهایم.
ما میبایست در این راه كوشیم ، و این خواست را دنبال كنیم. ولی دو چیز ما را باسلام پیوستگی میداد. نخست اینكه درمیان مسلمانانیم و برستگاری آنان میكوشیم ، و این نشدنی بود كه بآن دین نپردازیم و از آن گفتگو نكنیم. در اینجا هم میگوییم : اسلام از میان رفته و این كیشها را كه امروز است اسلام نتوان شمرد. ولی چون پیروان اینها خود را باسلام میبندند و بیكبار بریده از آن نمیباشند ناگزیر میبایست بآن پردازیم. دوم اینكه اسلام یك دین راست خدایی بوده و همین راه را پیموده و همین خواست را دنبال كرده و ما را نسزیدی آن را بدیده نگیریم.
دینها همه یك خواست را پی میكنند و همه دنبالهی یكدیگرند و از هم جدا نمیباشند. اینست راز آنكه گفتیم میبایست اسلام را به بنیاد خود بازگردانیم و بروی آن ، راه خود آغاز كنیم.
ما را با اسلام كنونی ـ یا بهتر گویم كیشهای پراكندهای كه امروز اسلام خوانده میشود پیوستگی نتوانستی بود. میبایست اسلام راستین را پیدا كنیم ، و بنیاد آن را بدست آوریم.
این كار را كردیم ، بنیاد اسلام آنهاست كه شمردیم. ولی تنها از این چه نتیجه توانستی بود؟!.. گرفتم كه ما آن چند جمله را هی مینوشتیم ، و هی داد میزدیم : دین اینهاست ، آیا چه سودی دادی؟!.. دین مگر ازبر كردن چند جمله است؟!..
ما میبایست با چند رشته گمراهیها نبرد كنیم و همگی آنها را براندازیم تا بتوانیم در دلها جا برای این معنیها باز كنیم و آنگاه در بیرون آنها را به نتیجه رسانیم.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی شصتودوم)
🔶 یک پیام و پاسخ آن (بخش یک از یک)
شرحی را كه در شمارهی 209 پرچم زیر عنوان «گفتگو با بهائیان» بچاپ رسانیدم 1 مایهی دلآزردگی برخی از بهائیان تهران گردیده و با زبان یكی از یاران «باوفا» چنین پیامی فرستادهاند : «شما كه دعوی صلح كل میكنید بهر چه بما میتازید؟!. اگر منیر دیوان نتوانسته پاسخی به پرسش شما دهد ما حاضریم پاسخ دهیم. شما بخانهی ما بیایید و ما نیز دانشمندان خود را میخوانیم تا با شما گفتگو كنند» این پیامیست كه فرستادهاند.
میگویم : آن شرحهایی كه زیر عنوان «چرا از عدلیه بیرون آمدم؟..» در شمارههای پرچم بچاپ میرسد تاریخچهی زندگانی منست كه چند سال پیش یادداشت كرده و نمیخواستم در زندگیم بچاپ رسد. ولی یك علتی مرا بچاپ آن واداشت ، آن یك تكه نیز در آن میان بچاپ رسیده.
🔸هرچه هست ما را با بهائیان یا با دستهی دیگری دشمنی نیست و هرگز نمیخواهیم بناسزا دلی را بشكنیم و بیازاریم. ما هرچه میكنیم بنام دلسوزی بجهانیان است. ما میگوییم : همهی جهانیان باید بیك دین آیند. دین در نزد ما شناختن معنی درست جهان و زندگانی و زیستن از روی آیین بخردانه است ، و این نه چیزیست كه گوناگون باشد. راستیها در همه جا یكیست.
این یكی از خواستهای بزرگ ماست و برای رسیدن باین خواست ناگزیریم با همهی كیشهای گوناگون و دیگر گمراهیها نبرد كنیم و به هر كدام ایرادهایی كه میداریم بنویسیم تا به خردها تكانی دهیم و به نتیجهای كه خواستاریم برسیم. آن ایرادها كه بصوفیگری یا به بهائیگری یا به خراباتیگری یا بمادّیگری یا بفلسفهی یونان یا بكیشهای پراكنده میگیریم از این راهست نه از روی دشمنی یا بدخواهی. ما این ایرادها را میگیریم و پیروان آنها یا باید پاسخی بادلیل بایراد بدهند و یا بنام راستیپژوهی بما پیوندند. از آقایان بهائی نیز همین را چشم میداریم.
اینكه مرا به نشست خواندهاید من بخانهی كسی نمیروم ولی درِ خانهام بروی هر كسی باز است. از آنسوی به نشست چه نیاز است؟.. یك پرسش من كردهام و شما نیز پاسخش را (اگر دارید) بفرستید و ما با خشنودی در پرچم بچاپ میرسانیم.
این را در اینجا مینویسم : دو سال پیش یك مردی از شما بنزد من آمد و چنین گفت : «من از خوانندگان پیمانم ولی میخواهم امشب یك پرسش كنم ، و آن اینكه شما مینویسید كسی كه پیش افتاده و در زمینهای كوشش كرده دیگران نباید در همان زمینه بكوششهای دیگری پردازند ، بلكه بآن كوشنده یاوری نمایند و بكار او پیشرفت دهند. این را بارها مینویسید ، و من میپرسم پس چرا خودتان آن را بكار نمیبندید؟!. این سخنانی كه شما مینویسید بهاءالله پیش از شما گفته است ، پس چرا خود شما آن نمیكنید كه دین بهائی را رواج دهید و كوششهای بهاءالله را به نتیجه رسانید؟!». من چون دیدم مرد بادانش و فهمی است چنین گفتم : اگر این راستست كه هرچه من میگویم بهاءالله پیش از من گفته است حق با شماست و من بایستی بجای این كوششها بیاری از بهائیگری پردازم ، ولی باید دید چنان چیزی راستست؟!.
سپس شرح دادم كه گمراهی بزرگ امروزی مادّیگریست. دانشهای طبیعی با فلسفهی مادّی دست بهم داده ثابت میكنند كه جهان آفرینش جز این دستگاه سَتَرسای [محسوس] مادّی نیست و در پشت سر این هیچ چیزی نمیباشد و اینست دانشمندان اروپا و آمریكا به خدا و روان و خرد و زندگانی جهان دیگر باور ندارند ، و گذشته از این زندگی را جز نبردی درمیان زندگان نمیشمارند و در نتیجهی اینست كه هر كشوری میكوشد بدیگران برتری جوید و آنها را زیردست خود گرداند. این بزرگترین گمراهیست كه جهان بخود دیده و شما چون پیمان را خواندهاید نیك میدانید كه ما چه نبردهایی با این گمراهی نمودهایم و مینماییم و من چه پاسخهایی بفلسفهی مادّی دادهام ، و شما بگویید كه بهاءالله در این باره چه نوشته است؟! چیزهای دیگر بكنار ، تنها دربارهی خرد چه نوشتهای از بهاءالله یا از جانشینان او در دست است؟!. دانشهای كنونی خرد را بمعنایی كه ما میگوییم منكرند ، در حالی كه اگر خرد نباشد همهی دینها از بنیاد برافتاده ، زیرا عنوان همهی آنها استناد به خرد است ، از اینرو من میپرسم آیا دربارهی خرد و رد دلایل فلسفهی مادّی چه نوشتهای از پیشوایان دین بهائی درمیانست؟!..
برخی پرسشهای دیگری نیز كردم كه نیازی به نوشتن آنها در اینجا نیست و پاسخ را به نشست دیگر واگزاردم. در نشست دیگر آن مرد باخرد آمد و چنین گفت : «من خَستُوانم[=معترفم] كه دین بهاء برای امروز سودی ندارد و نمیتواند جلو گمراهیها را بگیرد» و اكنون همان مرد از هواداران پیمان و پرچم میباشد. همچنین كسانی از جوانانِ دانشمند در مراغه و تهران و آمل و اهواز از بهائیگری روگردانیده و بما پیوستهاند.
👇
🔶 یک پیام و پاسخ آن (بخش یک از یک)
شرحی را كه در شمارهی 209 پرچم زیر عنوان «گفتگو با بهائیان» بچاپ رسانیدم 1 مایهی دلآزردگی برخی از بهائیان تهران گردیده و با زبان یكی از یاران «باوفا» چنین پیامی فرستادهاند : «شما كه دعوی صلح كل میكنید بهر چه بما میتازید؟!. اگر منیر دیوان نتوانسته پاسخی به پرسش شما دهد ما حاضریم پاسخ دهیم. شما بخانهی ما بیایید و ما نیز دانشمندان خود را میخوانیم تا با شما گفتگو كنند» این پیامیست كه فرستادهاند.
میگویم : آن شرحهایی كه زیر عنوان «چرا از عدلیه بیرون آمدم؟..» در شمارههای پرچم بچاپ میرسد تاریخچهی زندگانی منست كه چند سال پیش یادداشت كرده و نمیخواستم در زندگیم بچاپ رسد. ولی یك علتی مرا بچاپ آن واداشت ، آن یك تكه نیز در آن میان بچاپ رسیده.
🔸هرچه هست ما را با بهائیان یا با دستهی دیگری دشمنی نیست و هرگز نمیخواهیم بناسزا دلی را بشكنیم و بیازاریم. ما هرچه میكنیم بنام دلسوزی بجهانیان است. ما میگوییم : همهی جهانیان باید بیك دین آیند. دین در نزد ما شناختن معنی درست جهان و زندگانی و زیستن از روی آیین بخردانه است ، و این نه چیزیست كه گوناگون باشد. راستیها در همه جا یكیست.
این یكی از خواستهای بزرگ ماست و برای رسیدن باین خواست ناگزیریم با همهی كیشهای گوناگون و دیگر گمراهیها نبرد كنیم و به هر كدام ایرادهایی كه میداریم بنویسیم تا به خردها تكانی دهیم و به نتیجهای كه خواستاریم برسیم. آن ایرادها كه بصوفیگری یا به بهائیگری یا به خراباتیگری یا بمادّیگری یا بفلسفهی یونان یا بكیشهای پراكنده میگیریم از این راهست نه از روی دشمنی یا بدخواهی. ما این ایرادها را میگیریم و پیروان آنها یا باید پاسخی بادلیل بایراد بدهند و یا بنام راستیپژوهی بما پیوندند. از آقایان بهائی نیز همین را چشم میداریم.
اینكه مرا به نشست خواندهاید من بخانهی كسی نمیروم ولی درِ خانهام بروی هر كسی باز است. از آنسوی به نشست چه نیاز است؟.. یك پرسش من كردهام و شما نیز پاسخش را (اگر دارید) بفرستید و ما با خشنودی در پرچم بچاپ میرسانیم.
این را در اینجا مینویسم : دو سال پیش یك مردی از شما بنزد من آمد و چنین گفت : «من از خوانندگان پیمانم ولی میخواهم امشب یك پرسش كنم ، و آن اینكه شما مینویسید كسی كه پیش افتاده و در زمینهای كوشش كرده دیگران نباید در همان زمینه بكوششهای دیگری پردازند ، بلكه بآن كوشنده یاوری نمایند و بكار او پیشرفت دهند. این را بارها مینویسید ، و من میپرسم پس چرا خودتان آن را بكار نمیبندید؟!. این سخنانی كه شما مینویسید بهاءالله پیش از شما گفته است ، پس چرا خود شما آن نمیكنید كه دین بهائی را رواج دهید و كوششهای بهاءالله را به نتیجه رسانید؟!». من چون دیدم مرد بادانش و فهمی است چنین گفتم : اگر این راستست كه هرچه من میگویم بهاءالله پیش از من گفته است حق با شماست و من بایستی بجای این كوششها بیاری از بهائیگری پردازم ، ولی باید دید چنان چیزی راستست؟!.
سپس شرح دادم كه گمراهی بزرگ امروزی مادّیگریست. دانشهای طبیعی با فلسفهی مادّی دست بهم داده ثابت میكنند كه جهان آفرینش جز این دستگاه سَتَرسای [محسوس] مادّی نیست و در پشت سر این هیچ چیزی نمیباشد و اینست دانشمندان اروپا و آمریكا به خدا و روان و خرد و زندگانی جهان دیگر باور ندارند ، و گذشته از این زندگی را جز نبردی درمیان زندگان نمیشمارند و در نتیجهی اینست كه هر كشوری میكوشد بدیگران برتری جوید و آنها را زیردست خود گرداند. این بزرگترین گمراهیست كه جهان بخود دیده و شما چون پیمان را خواندهاید نیك میدانید كه ما چه نبردهایی با این گمراهی نمودهایم و مینماییم و من چه پاسخهایی بفلسفهی مادّی دادهام ، و شما بگویید كه بهاءالله در این باره چه نوشته است؟! چیزهای دیگر بكنار ، تنها دربارهی خرد چه نوشتهای از بهاءالله یا از جانشینان او در دست است؟!. دانشهای كنونی خرد را بمعنایی كه ما میگوییم منكرند ، در حالی كه اگر خرد نباشد همهی دینها از بنیاد برافتاده ، زیرا عنوان همهی آنها استناد به خرد است ، از اینرو من میپرسم آیا دربارهی خرد و رد دلایل فلسفهی مادّی چه نوشتهای از پیشوایان دین بهائی درمیانست؟!..
برخی پرسشهای دیگری نیز كردم كه نیازی به نوشتن آنها در اینجا نیست و پاسخ را به نشست دیگر واگزاردم. در نشست دیگر آن مرد باخرد آمد و چنین گفت : «من خَستُوانم[=معترفم] كه دین بهاء برای امروز سودی ندارد و نمیتواند جلو گمراهیها را بگیرد» و اكنون همان مرد از هواداران پیمان و پرچم میباشد. همچنین كسانی از جوانانِ دانشمند در مراغه و تهران و آمل و اهواز از بهائیگری روگردانیده و بما پیوستهاند.
👇
اینها را مینویسم تا شما بدانید كه پیشرفت ما جز از راه دلیل و منطق نیست و خواستی جز نشر حقایق نداریم و اینست همیشه نتیجه برمیداریم و بیاری خدا همهی پاكدلان و بخردان بما خواهند گرایید.
(پرچم روزانه شمارهی 214)
1 : این بخشی از کتاب «زندگانی من» میباشد که آن روزها تازه در پرچم زیر عنوان «چرا از عدلیه بیرون آمدم؟» گفتار بگفتار بیرون میآمد. در کتاب «زندگانی من» این در گفتار «22ـ گفتگوهایی كه با بهائیان میداشتیم» آمده است.
(پرچم روزانه شمارهی 214)
1 : این بخشی از کتاب «زندگانی من» میباشد که آن روزها تازه در پرچم زیر عنوان «چرا از عدلیه بیرون آمدم؟» گفتار بگفتار بیرون میآمد. در کتاب «زندگانی من» این در گفتار «22ـ گفتگوهایی كه با بهائیان میداشتیم» آمده است.
ادوارد براون انگلیسی که کتاب «نقطة الکاف» را با دیباچهای که محمد قزوینی بر آن نوشت (بیآنکه نام او را برد) چاپ گردانید.
او همچنین در 1890 با عبدالبهاء و بهاءالله در عکا دیدار میکند.
براون همچنین در 1893 «تاریخ جدید» میرزا علیمحمد باب (نوشتهی میرزا حسین همدانی) را به انگلیسی ترجمه میکند.
او همچنین در 1890 با عبدالبهاء و بهاءالله در عکا دیدار میکند.
براون همچنین در 1893 «تاریخ جدید» میرزا علیمحمد باب (نوشتهی میرزا حسین همدانی) را به انگلیسی ترجمه میکند.
✴️ براون و بهاییگری
«داستان اینست که چون میرزا حسینعلی بهاء بدعوی برخاست و دستهای بنیاد نهاد روسیان ، چه در ایران و چه در قفقاز ، پشتیبانی ازو نمودند. بهاءالله نیز در نوشتههای خود گرایش بروسیان نشان داد. از آنسوی انگلیسیان بنام همچشمی در سیاست به پشتیبانی از ازلیان برخاستند. بویژه پس از گرفتن قبرس از دست عثمانیان ، که چون میرزا یحیا صبح ازل با خاندان خود در آن آبخوست[=جزیره] میزیست ، و خواه و ناخواه بسته و زیردست انگلیسیان گردید. چاپ کردن براون کتاب «نقطة الکاف» حاجیمیرزا جانی کاشانی را و دیباچهای که خود او (با خامهی میرزا محمد قزوینی) برآن کتاب نوشته ، همه از این راه است.
ازلیان در ایران کمتر میبودند و خود را سخت نهان میداشتند. زیرا در سایهی این نهانی از دست و زبان مردم ایمن میماندند ، و آنگاه بهنگام فرصت بآسانی توانستندی با دست ملایان مردم را به «بهاییان» برآغالانند
[تحریک و شوراندن] و از آنان کینه جویند. بسیاری از بهاییکشیها در ایران ، با کوشش اینان بوده.
...
در جنبش مشروطه چون دولت انگلیس هواخواه آن میبود ازلیان پا بمیان نهادند. ما تنها در اینجا نام خاندان دولتآبادی را میبریم. حاجیمیرزا هادی بزرگ این خاندان نمایندهی صبح ازل در ایران میبود ، از آنسوی چون دولت امپراتوری روس دشمنی با مشروطه نشان میداد بهاییان با دستور عباسافندیعبدالبهاء خود را از مشروطه كنار گرفته از درون هواخواهان محمدعلیمیرزا میبودند».
(تاریخ مشروطهی ایران ، بخش دوم ، گفتار ششم ، تکهی سوم ، «آغاز دودستگی میان علما» ، ص365 از 1057)
✴️ براون نخست از روی سیاست کشورش بسوی ازل گرایش داشت و به شناسانیدن ایشان میکوشید. لیکن چون بهاء و یارانش گرمی بیشتری از خود نشان میدادند و از آنسو ازل کوشش چندانی نمیکرد و با هوادارانش در ایران همبستگی کمی داشت رو به فراموشی میرفت. از اینجا براون در میانه مانده بود. در نامهای به یک شرقشناس روس با زبان دیپلماسی چنین مینویسد :
«راستی را احساسات من دربارهی خاطرات یک سیاح بطور شگفتآوری قاطی شده. من به همهی بابیها در کل احساس صمیمیت میکنم ولی به سختی میتوانم میان صبح ازل و بهاء یکی را بدیگری برگزینم. ... میان بابیها و مسلمانان من هیچ شکی ندارم که احساسات من به چه سوست.به هر سو جز آنکه با سیاست انگلیس ناسازگار باشد ولی درمیان ازلیها و بهاییها من احساساتم در سوهای مختلف است».
✴️ براون در سال 1890 بدیدار بهاء و عبدالبهاء در عَکّا میرود. در یک هفته چند بار با بهاء گفتگو میکند. براون سپس لوحی ازو را ترجمه به انگلیسی میکند.
ویدئوی زیر از زبان براون گفتههایی میآورد که جز چاپلوسیها و گزافهگوییهای شاعرانه نتوان نامید. با چنان گفتههایی براون تلویحاً بهاییگری را بزرگ داشته و افسوس میخورد که چرا چنین کسانی به تبعید و زندان افتادهاند.
بهاءالله در اینجا میهنپرستی را مینکوهد : لیس الفخر لمن یحب الوطن ، بل لمن یحب العالم
https://www.youtube.com/watch?v=KcVk-s5Wjfc
اینکه گوینده در ویدئو دربارهی بهاء میگوید او از زندگی بعنوان یک فرزند وزیر چشم پوشید (تا جهان را به اصلاح درآورد ...) راست نیست. پدر ازل و بهاء ، میرزا عباس نوری شناخته شده به میرزا بزرگ ، از مستوفیان و خطاطان محمد شاه قاجار بود نه وزیر.
✴️ سالها بعد براون نیز درمییابد که از ازلیان کاری ساخته نیست و اینست به عبدالبهاء میگراید. در آگهی ترحیمی که ازو یاد میکند مرگ او را با این جملهها شرح میدهد : «ایران و شرق را از یکی از برجستهترین فرزندان و شخصیتی گرانمایه» محروم کرد. «کسی که چه بسا میتوانست بیش از هر اندیشهمند آسیایی و آموزگار روزگار اخیر ، نفوذ بیشتری نه تنها روی شرق بلکه بر غرب نیز بگزارد».
شنیدنی آنست که براون با همهی ستایشهایش از این شریعت و کوششهایی که به شناخته شدن تاریخشان کرده ، خود هیچگاه نیاز ندیده بهایی شود.
«داستان اینست که چون میرزا حسینعلی بهاء بدعوی برخاست و دستهای بنیاد نهاد روسیان ، چه در ایران و چه در قفقاز ، پشتیبانی ازو نمودند. بهاءالله نیز در نوشتههای خود گرایش بروسیان نشان داد. از آنسوی انگلیسیان بنام همچشمی در سیاست به پشتیبانی از ازلیان برخاستند. بویژه پس از گرفتن قبرس از دست عثمانیان ، که چون میرزا یحیا صبح ازل با خاندان خود در آن آبخوست[=جزیره] میزیست ، و خواه و ناخواه بسته و زیردست انگلیسیان گردید. چاپ کردن براون کتاب «نقطة الکاف» حاجیمیرزا جانی کاشانی را و دیباچهای که خود او (با خامهی میرزا محمد قزوینی) برآن کتاب نوشته ، همه از این راه است.
ازلیان در ایران کمتر میبودند و خود را سخت نهان میداشتند. زیرا در سایهی این نهانی از دست و زبان مردم ایمن میماندند ، و آنگاه بهنگام فرصت بآسانی توانستندی با دست ملایان مردم را به «بهاییان» برآغالانند
[تحریک و شوراندن] و از آنان کینه جویند. بسیاری از بهاییکشیها در ایران ، با کوشش اینان بوده.
...
در جنبش مشروطه چون دولت انگلیس هواخواه آن میبود ازلیان پا بمیان نهادند. ما تنها در اینجا نام خاندان دولتآبادی را میبریم. حاجیمیرزا هادی بزرگ این خاندان نمایندهی صبح ازل در ایران میبود ، از آنسوی چون دولت امپراتوری روس دشمنی با مشروطه نشان میداد بهاییان با دستور عباسافندیعبدالبهاء خود را از مشروطه كنار گرفته از درون هواخواهان محمدعلیمیرزا میبودند».
(تاریخ مشروطهی ایران ، بخش دوم ، گفتار ششم ، تکهی سوم ، «آغاز دودستگی میان علما» ، ص365 از 1057)
✴️ براون نخست از روی سیاست کشورش بسوی ازل گرایش داشت و به شناسانیدن ایشان میکوشید. لیکن چون بهاء و یارانش گرمی بیشتری از خود نشان میدادند و از آنسو ازل کوشش چندانی نمیکرد و با هوادارانش در ایران همبستگی کمی داشت رو به فراموشی میرفت. از اینجا براون در میانه مانده بود. در نامهای به یک شرقشناس روس با زبان دیپلماسی چنین مینویسد :
«راستی را احساسات من دربارهی خاطرات یک سیاح بطور شگفتآوری قاطی شده. من به همهی بابیها در کل احساس صمیمیت میکنم ولی به سختی میتوانم میان صبح ازل و بهاء یکی را بدیگری برگزینم. ... میان بابیها و مسلمانان من هیچ شکی ندارم که احساسات من به چه سوست.به هر سو جز آنکه با سیاست انگلیس ناسازگار باشد ولی درمیان ازلیها و بهاییها من احساساتم در سوهای مختلف است».
✴️ براون در سال 1890 بدیدار بهاء و عبدالبهاء در عَکّا میرود. در یک هفته چند بار با بهاء گفتگو میکند. براون سپس لوحی ازو را ترجمه به انگلیسی میکند.
ویدئوی زیر از زبان براون گفتههایی میآورد که جز چاپلوسیها و گزافهگوییهای شاعرانه نتوان نامید. با چنان گفتههایی براون تلویحاً بهاییگری را بزرگ داشته و افسوس میخورد که چرا چنین کسانی به تبعید و زندان افتادهاند.
بهاءالله در اینجا میهنپرستی را مینکوهد : لیس الفخر لمن یحب الوطن ، بل لمن یحب العالم
https://www.youtube.com/watch?v=KcVk-s5Wjfc
اینکه گوینده در ویدئو دربارهی بهاء میگوید او از زندگی بعنوان یک فرزند وزیر چشم پوشید (تا جهان را به اصلاح درآورد ...) راست نیست. پدر ازل و بهاء ، میرزا عباس نوری شناخته شده به میرزا بزرگ ، از مستوفیان و خطاطان محمد شاه قاجار بود نه وزیر.
✴️ سالها بعد براون نیز درمییابد که از ازلیان کاری ساخته نیست و اینست به عبدالبهاء میگراید. در آگهی ترحیمی که ازو یاد میکند مرگ او را با این جملهها شرح میدهد : «ایران و شرق را از یکی از برجستهترین فرزندان و شخصیتی گرانمایه» محروم کرد. «کسی که چه بسا میتوانست بیش از هر اندیشهمند آسیایی و آموزگار روزگار اخیر ، نفوذ بیشتری نه تنها روی شرق بلکه بر غرب نیز بگزارد».
شنیدنی آنست که براون با همهی ستایشهایش از این شریعت و کوششهایی که به شناخته شدن تاریخشان کرده ، خود هیچگاه نیاز ندیده بهایی شود.
YouTube
Noveen TV Part 1: صعود شمس حقیقت
در این بخش منا ضمن نقل بخشی از خاطرات شرق شناس معروف، ادوارد براون، در مورد تشرفش به حضور حضرت بهاءالله، بخشهایی از وصیت نامه ی آن حضرت را نیز بیان میکند.
نقطةالکاف کتابیست دربارهی تاریخچهی پیدایش سید باب که محمد قزوینی بر آن دیباچه نوشت و ادوارد براون بچاپ رسانید.
چنین کوششهایی گرچه بیرونش جستجوهای تاریخی است ولی درونش پشتیبانی از کیشهایی است که به پراکندگی شرقیان انجامیده.
خوانندگان برای آنکه این را ژرفتر دریابند ، کلیپ بالا را که بهاییان با سود جستن از سخنان ستایشآمیز براون از بهاء ساختهاند ببینند.
چنین کوششهایی گرچه بیرونش جستجوهای تاریخی است ولی درونش پشتیبانی از کیشهایی است که به پراکندگی شرقیان انجامیده.
خوانندگان برای آنکه این را ژرفتر دریابند ، کلیپ بالا را که بهاییان با سود جستن از سخنان ستایشآمیز براون از بهاء ساختهاند ببینند.
✴️ گواهی پاکدلانه
کوشاد تلگرام : این در همیشه باز خواهد بود. كسانی كه زیر این عنوان چیزهایی نویسند تا توانند بسادگی كوشند و خواستشان تنها بازنمودن اندیشه و فهم خودشان باشد و از ستایش بیجا و از گزافه خودداری نمایند. اگر گفتههای ما را براست میدارند بنام گواهی پاكدلانه و برای راه نمودن بدیگران از نوشتن بازنایستند.
🔶 چگونه پاکدین شدم
(بخش سوم یا پایانی)
در کشوری که هر روز مردمش به یک رنگ درمیایند هیچ وقت امیدی به رستگاری نخواهد داشت ، در کشوری که هر کسی فقط دربند خود باشد که خوش خورد و خوش زید و در فکر مردم و دربند کشور نباشد امیدی به رستگاری نخواهد داشت ، در کشوری که مردمانش هنوز فرق راست از ناراست و نیک از بد و راه از بیراه را نمی دانند ، باید منتظر باشند که هر لحظه فریب یک نفر یا یک گروه را بخورند ، مردمی که معنای زندگانی را ندانند و از حقایق جهان بی اطلاع باشند توسط دستهایی برای آنها شبکات ماهواره ای گوناگون راه اندازی می کنند و هر شبکه بنابر برنامه قبلی تعیین شده شروع می کند به خاک پاشیدن بر چشم مردم و خط دادن و تعیین خط مشی در زندگانی ، این مردم هنوز نفهمیده و یا ندانسته اند که این شبکات و سایت ها دلسوز آنها نیستند بلکه می خواهند شرایط موجود در ایران را بر هر شکل و به هر ترفندی که شده حفظ کنند ، در کشوری که دروغ به یک ارزش اجتماعی تبدیل شده و حقیقت در آن مرده است ، در کشوری که دوران یک حکومت در دانشگاه ها مسجد و حسینه می ساختند و در حکومت دیگر علاوه بر مسجد و حسینه ، قبرستان را هم به آن اضافه کرده اند و دانشگاه ها را تبدیل به قبرستان کرده اند باید به چنین زبونی برسد ، در کشوری که با عکس اشخاص و کشته شدگان و مردگان در جای جای آن کشور از قبیل دیوار و خیابان و مراکز عمومی به چشم مردم و ذهن آنان حمله می کنند باید هم تن به هر پستی بدهد ، در کشوری که هنوز برای تولد مردگان هزار ساله جشن و برای مردنشان عزاداری می کنند باید از سرنوشت خود بنالند ، در کشوری که روز و شبش تفکر به سرگذشت بیگانگان هست و تاریخش و زندگانیش را به آنان گره زده دروغ نیست که بگوییم جای خنده دارد که سنگ نام خلیج فارس را به سینه می زند ، در کشوری که عده ای در آن هزاران سال زندگی می کنند و از آن کشور بهره ها برده اند ولی هرگز خود را وابسته به آن کشور نمی دانند و می گویند کشور ما جای دیگریست و ما از فلان قوم یا فلان کیش هستیم و مسائل اینجا به ما ربطی ندارد چه انتظاری میشود داشت؟ در کشوری که بیشتر مردمانش در انتظار کسی هستند که بیاید و روزی آنها را نجات دهد ، در کشوری که قرآنی که آن مرد درستکار محمدبن عبدالله طی ۲۳ سال برای راهنمایی بیدینان و بت پرستان و گمراهان در ۱۴۰۰ سال پیش بر زبان آورد ،۱۴۰۰ سال هست که دارد توسط عده ای معلوم الحال تفسیر می شود ، و بیگانگان توسط همین عده از نادانی مردم سوء استفاده ها می کنند چه انتظاری می توان داشت؟
ای برادران و ای خواهران ارجمند بیندیشید و از مغز و خرد خود برای اندیشیدن استفاده کنید ، کتابهای شادروان کسروی را بخوانید و با بینش داوری کنید
بخوانید و ببینید که در دین برای کس یا کسانی هیچ جایگاهی نیست ، دین والاترین اندیشههاست دین مسئله ای جدا از زندگانی یا در کنار آن نیست ، بلکه خود زندگانیست ، دین یعنی اینکه ما دست در دست هم بدهیم و این کشوری که خدا به ما داده را هرچه آبادتر سازیم ، دین یعنی اینکه هر کسی فقط دربند زندگی خود نباشد و خوشی خود را در گرو خوشی دیگران بداند ، دین یعنی آباد کردن شهرها و روستاها ، دین یعنی مردم یک سرزمین با خوشی در سرزمین خود زندگانی کنند و هیچ کسی از فقر و فلاکت ننالد ، دین یعنی راستی و نیکی ، نه دروغ و دغل و فریبکاری ، اینها دین است ، وگرنه با دعا و خواندن و لب جنباندن و به مسجد وکلیسا و کنیسه رفتن و مناجات و دعا و سرود خواندن و عزاداری کردن و به زیارت مردگان و قبرها رفتن ، خم و راست شدن رو به یک دیوار در اورشلیم فلسطین یا یک خانه در عربستان یا یک قبر در عکا که دین نمیگویند ، به سر بریدن چهارپایان در مناسک کیشها و نذری دادن که دین نمی گویند ، به گرسنگی کشیدن در طول روز به اسم روزه که جز زیان چیزی ندارد که خداشناسی و دین نمیگویند ، به بزرگ کردن فلان شخص در کیش و جایگاه باز کردن برای خانواده و پیروان آن شخص و ستایش ها و گردن کج کردن و حضرت گفتن به آنها که دین نمی گویند ، تن به هر زبونی و خفت دادن در طول چند هزار سال و دشمن کردن مردمان کشورها با خود برای اینکه قصه ها و افسانه های کهن بنی اسرائیل حفظ شود که دین نیست ، اعتراف نزد کشیش و دل بستن به اعیاد بی پایه و اساس در کیشها و گرامی داشتن آن روزها که دین نیست ، دین والاترین اندیشه هاست.
برادر پاکدین شما ، امیر هـ.
کوشاد تلگرام : این در همیشه باز خواهد بود. كسانی كه زیر این عنوان چیزهایی نویسند تا توانند بسادگی كوشند و خواستشان تنها بازنمودن اندیشه و فهم خودشان باشد و از ستایش بیجا و از گزافه خودداری نمایند. اگر گفتههای ما را براست میدارند بنام گواهی پاكدلانه و برای راه نمودن بدیگران از نوشتن بازنایستند.
🔶 چگونه پاکدین شدم
(بخش سوم یا پایانی)
در کشوری که هر روز مردمش به یک رنگ درمیایند هیچ وقت امیدی به رستگاری نخواهد داشت ، در کشوری که هر کسی فقط دربند خود باشد که خوش خورد و خوش زید و در فکر مردم و دربند کشور نباشد امیدی به رستگاری نخواهد داشت ، در کشوری که مردمانش هنوز فرق راست از ناراست و نیک از بد و راه از بیراه را نمی دانند ، باید منتظر باشند که هر لحظه فریب یک نفر یا یک گروه را بخورند ، مردمی که معنای زندگانی را ندانند و از حقایق جهان بی اطلاع باشند توسط دستهایی برای آنها شبکات ماهواره ای گوناگون راه اندازی می کنند و هر شبکه بنابر برنامه قبلی تعیین شده شروع می کند به خاک پاشیدن بر چشم مردم و خط دادن و تعیین خط مشی در زندگانی ، این مردم هنوز نفهمیده و یا ندانسته اند که این شبکات و سایت ها دلسوز آنها نیستند بلکه می خواهند شرایط موجود در ایران را بر هر شکل و به هر ترفندی که شده حفظ کنند ، در کشوری که دروغ به یک ارزش اجتماعی تبدیل شده و حقیقت در آن مرده است ، در کشوری که دوران یک حکومت در دانشگاه ها مسجد و حسینه می ساختند و در حکومت دیگر علاوه بر مسجد و حسینه ، قبرستان را هم به آن اضافه کرده اند و دانشگاه ها را تبدیل به قبرستان کرده اند باید به چنین زبونی برسد ، در کشوری که با عکس اشخاص و کشته شدگان و مردگان در جای جای آن کشور از قبیل دیوار و خیابان و مراکز عمومی به چشم مردم و ذهن آنان حمله می کنند باید هم تن به هر پستی بدهد ، در کشوری که هنوز برای تولد مردگان هزار ساله جشن و برای مردنشان عزاداری می کنند باید از سرنوشت خود بنالند ، در کشوری که روز و شبش تفکر به سرگذشت بیگانگان هست و تاریخش و زندگانیش را به آنان گره زده دروغ نیست که بگوییم جای خنده دارد که سنگ نام خلیج فارس را به سینه می زند ، در کشوری که عده ای در آن هزاران سال زندگی می کنند و از آن کشور بهره ها برده اند ولی هرگز خود را وابسته به آن کشور نمی دانند و می گویند کشور ما جای دیگریست و ما از فلان قوم یا فلان کیش هستیم و مسائل اینجا به ما ربطی ندارد چه انتظاری میشود داشت؟ در کشوری که بیشتر مردمانش در انتظار کسی هستند که بیاید و روزی آنها را نجات دهد ، در کشوری که قرآنی که آن مرد درستکار محمدبن عبدالله طی ۲۳ سال برای راهنمایی بیدینان و بت پرستان و گمراهان در ۱۴۰۰ سال پیش بر زبان آورد ،۱۴۰۰ سال هست که دارد توسط عده ای معلوم الحال تفسیر می شود ، و بیگانگان توسط همین عده از نادانی مردم سوء استفاده ها می کنند چه انتظاری می توان داشت؟
ای برادران و ای خواهران ارجمند بیندیشید و از مغز و خرد خود برای اندیشیدن استفاده کنید ، کتابهای شادروان کسروی را بخوانید و با بینش داوری کنید
بخوانید و ببینید که در دین برای کس یا کسانی هیچ جایگاهی نیست ، دین والاترین اندیشههاست دین مسئله ای جدا از زندگانی یا در کنار آن نیست ، بلکه خود زندگانیست ، دین یعنی اینکه ما دست در دست هم بدهیم و این کشوری که خدا به ما داده را هرچه آبادتر سازیم ، دین یعنی اینکه هر کسی فقط دربند زندگی خود نباشد و خوشی خود را در گرو خوشی دیگران بداند ، دین یعنی آباد کردن شهرها و روستاها ، دین یعنی مردم یک سرزمین با خوشی در سرزمین خود زندگانی کنند و هیچ کسی از فقر و فلاکت ننالد ، دین یعنی راستی و نیکی ، نه دروغ و دغل و فریبکاری ، اینها دین است ، وگرنه با دعا و خواندن و لب جنباندن و به مسجد وکلیسا و کنیسه رفتن و مناجات و دعا و سرود خواندن و عزاداری کردن و به زیارت مردگان و قبرها رفتن ، خم و راست شدن رو به یک دیوار در اورشلیم فلسطین یا یک خانه در عربستان یا یک قبر در عکا که دین نمیگویند ، به سر بریدن چهارپایان در مناسک کیشها و نذری دادن که دین نمی گویند ، به گرسنگی کشیدن در طول روز به اسم روزه که جز زیان چیزی ندارد که خداشناسی و دین نمیگویند ، به بزرگ کردن فلان شخص در کیش و جایگاه باز کردن برای خانواده و پیروان آن شخص و ستایش ها و گردن کج کردن و حضرت گفتن به آنها که دین نمی گویند ، تن به هر زبونی و خفت دادن در طول چند هزار سال و دشمن کردن مردمان کشورها با خود برای اینکه قصه ها و افسانه های کهن بنی اسرائیل حفظ شود که دین نیست ، اعتراف نزد کشیش و دل بستن به اعیاد بی پایه و اساس در کیشها و گرامی داشتن آن روزها که دین نیست ، دین والاترین اندیشه هاست.
برادر پاکدین شما ، امیر هـ.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش هفتم
🔸دین در باور «نواندیشان»
ما هنگامی كه بكار برخاستیم نام دین از خوارترین كلمهها بشمار میرفت ، و همهی آنانی كه با اندیشههای اروپایی آشنا گردیده و بگفتهی خود «متجدد» (یا نواندیش) میبودند چنین میدانستند كه دین یك دستگاه بیهوده میباشد كه مردانی در قرنهای تاریك جهان برخاسته و از نادانی مردم فرصت بدست آورده و بدروغ دعوای فرهِش[=وحی] كرده و سخنانی از راست و دروغ گفتهاند ، و یكی از دلیلهای آن این را میشمردند كه اكنون كه روزگار دانش و آگاهیست دیگر كسی یارای چنان دعوایی نتواند بود.
چنین میدانستند كه «سوسیولوژی» اروپا جهان را از دست دینها رها گردانیده ، و بسیار خرسندی مینمودند كه در چنین زمانی بجهان آمدهاند و همچون پدرانشان نیستند كه از نادانی پیرو دین بودهاند.
این بود باوری كه همهی نواندیشان میداشتند و از اینرو بود كه همیشه بدین ریشخند مینمودند و آن را بسیار خوار و بیارج میشماردند ، و هرگز گمانی بآنكه یك راهی برای زندگانی بالاتر از دسترس اندیشهی ایشان باشد گمان نمیبردند.
كسانی در خیابان جلو مرا گرفته و بگله میپرداختند كه باز نام دین میبرم و مردم را «بخرافات تشویق» میكنم. یكی از آشنایان كه سالها در اروپا زیسته و كنون در تهرانست جلو مرا گرفته چنین گفت : «اگر شخص دیگری بود میگفتم فاناتیك است شما مگر نمیدانید كه در قرن نوزدهم یكی از موضوعاتی كه مسلم گردید بیاساسی دین بود؟» دیگری كه در اسپهان میبود نامه نوشت : «انتقادات پیمان از اوضاع اروپا محملی دارد ولی بطرفداری شما از دین چه بگوییم؟!. مبداء و منتهای دین كه عقیده بخدا و عالم آخرت بود علوم طبیعی از میان برده» دیگری كه از تبریزیان است و در تهران میزید میگفت : «چرا باری را بدوش میگیرید كه بمنزل نتوانید رسانید؟. امروز شما خواهید توانست اثبات صانع كنید؟!. پدر من كه میدانید پیشوای یك دستهی بزرگی بود و خود حكمت میدانست بارها میگفت تمام اینها اوهام است و هیچی نیست». دیگری كه بازرگانست میگفت : «بد هم نمیكنید. عوام باید دین داشته باشد من با عقل و وجدان میتوانم زندگی كرد ، فلان حمال كه من نیستم». نوشتههای ج ـ ض را خوانندگان پیمان فراموش نكردهاند.[1]
این بود نگاه انبوه مردم بدین ، و كسی هم باینها پاسخ نمیگفت و نمیتوانست بگوید. با زور كه نیست ، كسی كه چیزی را نمیداند چه بگوید؟!. كسانی امیدشان بآن میرسید كه بگویند : «فلاماریون دین داشته» یا جُسته یك گفتهای را از فلان پرفسور پیدا كنند. چنین نوشتههایی را كه گاهی پیدا میكردند با سپاس و شادمانی در كتابها مینوشتند.
روزی میبینم یكی نوشته : «فلان پرفسور آمریكایی در فلان كتاب گفته : دین با علوم مخالف نیست شما آن را پیدا كنید بدهید ترجمه نمایند ...».
این بود اندازهی روگردانی مردم از دین و درماندگی و ناتوانی هواداران آن. ما میبایست نخست باین چاره كنیم. میبایست گام نخست ما این باشد كه نشان دهیم كه آدمیان بیدین نتوانند زیست و گمراهی بیدینان را در راه زندگانی بخودشان بازنماییم.
اینست در سالهای یكم و دوم پیمان ، درمیان آنكه به گردانیدن اسلام به بنیادش كوشیدهایم ، با این نواندیشان نیز در گفتگو بوده و معنی دین و سودهای آن را بازنمودهایم. بویژه دربارهی اسلام و یك دستگاه خدایی بودنِ آن ، سخنان فراوان راندهایم.
بدینسان راه خود را آغاز كردهایم. چنانكه گفتیم پس از آن میبایست بكیشهای پراكنده پرداخته و یكایك آنها را براندازیم و باین كار پرداختهایم. زیرا چنانكه بارها گفتهایم همهی این كیشها از سنی و شیعی و باطنی و شیخی و متشرع و علیاللهی و بهائی و مسیحی و زردشتی و جهودی از یكسو بیپا و از یكسو زیانمند است و به هر حال با راهی كه ما آغاز كردهایم ناسازگار میباشد.
همچنین به بدآموزیهای بسیاری كه از قرنها بمیان افتاده ، از صوفیگری و فلسفهی یونان و خراباتیگری و یاوهبافیهای شاعران و مانند اینها پرداخته یكایك براندازیم. چه اینها نیز با راه ما نمیسازد.
پس از همه با مادیگری كه بزرگترین گمراهی در جهانست و خود با شكوه و هیاهوی بسیار از اروپا رو آورده بنبرد برخیزیم و از چند راه با آن بكوشیم و پاسخها دهیم.
👇
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 4 از بخش هفتم
🔸دین در باور «نواندیشان»
ما هنگامی كه بكار برخاستیم نام دین از خوارترین كلمهها بشمار میرفت ، و همهی آنانی كه با اندیشههای اروپایی آشنا گردیده و بگفتهی خود «متجدد» (یا نواندیش) میبودند چنین میدانستند كه دین یك دستگاه بیهوده میباشد كه مردانی در قرنهای تاریك جهان برخاسته و از نادانی مردم فرصت بدست آورده و بدروغ دعوای فرهِش[=وحی] كرده و سخنانی از راست و دروغ گفتهاند ، و یكی از دلیلهای آن این را میشمردند كه اكنون كه روزگار دانش و آگاهیست دیگر كسی یارای چنان دعوایی نتواند بود.
چنین میدانستند كه «سوسیولوژی» اروپا جهان را از دست دینها رها گردانیده ، و بسیار خرسندی مینمودند كه در چنین زمانی بجهان آمدهاند و همچون پدرانشان نیستند كه از نادانی پیرو دین بودهاند.
این بود باوری كه همهی نواندیشان میداشتند و از اینرو بود كه همیشه بدین ریشخند مینمودند و آن را بسیار خوار و بیارج میشماردند ، و هرگز گمانی بآنكه یك راهی برای زندگانی بالاتر از دسترس اندیشهی ایشان باشد گمان نمیبردند.
كسانی در خیابان جلو مرا گرفته و بگله میپرداختند كه باز نام دین میبرم و مردم را «بخرافات تشویق» میكنم. یكی از آشنایان كه سالها در اروپا زیسته و كنون در تهرانست جلو مرا گرفته چنین گفت : «اگر شخص دیگری بود میگفتم فاناتیك است شما مگر نمیدانید كه در قرن نوزدهم یكی از موضوعاتی كه مسلم گردید بیاساسی دین بود؟» دیگری كه در اسپهان میبود نامه نوشت : «انتقادات پیمان از اوضاع اروپا محملی دارد ولی بطرفداری شما از دین چه بگوییم؟!. مبداء و منتهای دین كه عقیده بخدا و عالم آخرت بود علوم طبیعی از میان برده» دیگری كه از تبریزیان است و در تهران میزید میگفت : «چرا باری را بدوش میگیرید كه بمنزل نتوانید رسانید؟. امروز شما خواهید توانست اثبات صانع كنید؟!. پدر من كه میدانید پیشوای یك دستهی بزرگی بود و خود حكمت میدانست بارها میگفت تمام اینها اوهام است و هیچی نیست». دیگری كه بازرگانست میگفت : «بد هم نمیكنید. عوام باید دین داشته باشد من با عقل و وجدان میتوانم زندگی كرد ، فلان حمال كه من نیستم». نوشتههای ج ـ ض را خوانندگان پیمان فراموش نكردهاند.[1]
این بود نگاه انبوه مردم بدین ، و كسی هم باینها پاسخ نمیگفت و نمیتوانست بگوید. با زور كه نیست ، كسی كه چیزی را نمیداند چه بگوید؟!. كسانی امیدشان بآن میرسید كه بگویند : «فلاماریون دین داشته» یا جُسته یك گفتهای را از فلان پرفسور پیدا كنند. چنین نوشتههایی را كه گاهی پیدا میكردند با سپاس و شادمانی در كتابها مینوشتند.
روزی میبینم یكی نوشته : «فلان پرفسور آمریكایی در فلان كتاب گفته : دین با علوم مخالف نیست شما آن را پیدا كنید بدهید ترجمه نمایند ...».
این بود اندازهی روگردانی مردم از دین و درماندگی و ناتوانی هواداران آن. ما میبایست نخست باین چاره كنیم. میبایست گام نخست ما این باشد كه نشان دهیم كه آدمیان بیدین نتوانند زیست و گمراهی بیدینان را در راه زندگانی بخودشان بازنماییم.
اینست در سالهای یكم و دوم پیمان ، درمیان آنكه به گردانیدن اسلام به بنیادش كوشیدهایم ، با این نواندیشان نیز در گفتگو بوده و معنی دین و سودهای آن را بازنمودهایم. بویژه دربارهی اسلام و یك دستگاه خدایی بودنِ آن ، سخنان فراوان راندهایم.
بدینسان راه خود را آغاز كردهایم. چنانكه گفتیم پس از آن میبایست بكیشهای پراكنده پرداخته و یكایك آنها را براندازیم و باین كار پرداختهایم. زیرا چنانكه بارها گفتهایم همهی این كیشها از سنی و شیعی و باطنی و شیخی و متشرع و علیاللهی و بهائی و مسیحی و زردشتی و جهودی از یكسو بیپا و از یكسو زیانمند است و به هر حال با راهی كه ما آغاز كردهایم ناسازگار میباشد.
همچنین به بدآموزیهای بسیاری كه از قرنها بمیان افتاده ، از صوفیگری و فلسفهی یونان و خراباتیگری و یاوهبافیهای شاعران و مانند اینها پرداخته یكایك براندازیم. چه اینها نیز با راه ما نمیسازد.
پس از همه با مادیگری كه بزرگترین گمراهی در جهانست و خود با شكوه و هیاهوی بسیار از اروپا رو آورده بنبرد برخیزیم و از چند راه با آن بكوشیم و پاسخها دهیم.
👇
یك چیزی تا راهش هموار نگردد پیش نرود. ما گفتیم بنیاد اسلام و همهی دینها جهان را یك دستگاهِ بیهوده ندانستن ، و بآفریدگار آن خَستُویدن و بزندگانی آینده باور داشتن ، و زندگی بآیین خرد كردن است. گفتیم : ما نیز همانها را بنیاد كار خود میداریم. جلوگیر پیشرفت آنها همین چیزهاست كه میشماریم و ما میبایست این جلوگیرها را از میان برداریم. دیگران كیشها را دین میشماردند ولی راستی این بود كه اینها نابودكنندهی دین بودند و برای پیشرفت توده یا برای رستگاری جهانیان ، چنانكه مادیگری را میبایست برانداخت اینها را هم میبایست برانداخت.
[1] : مهنامهی پیمان ، سال سوم ، شمارهی هفتم
[1] : مهنامهی پیمان ، سال سوم ، شمارهی هفتم
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟
🔸 پیشگفتار نویسنده
بنام پاکآفرندهی جهان
خوانندگان میدانند که از چند ماه پیش سازمان بسیار بزرگی از سوی دولتها بنام «سازمان ملل متفق» (1) بنیادگزاری شده.
باز میدانند که نشست یکم مجمع عمومی آن سازمان از روز دهم ژانویه (20 دیماه) در لندن آغاز یافته.
باز میدانند که چون دربارهی آذربایجان رنجشهایی میانهی ایران با شوروی پیدا شده دولت ایران بدستیاری نمایندگان خود در سازمان ملل متفق از رفتار دولت شوروی بشکایت برخاسته.
با این ترتیب ما اکنون در برابر دو موضوع بسیار مهم هستیم :
1) «سازمان ملل متفق» که یک بنیاد همهجهانی بزرگیست و بهمهی تودههای جهان ارتباط دارد و ما هم باید آن را بشناسیم و از نتیجههایی که از آن تواند برخاست آگاه باشیم.
2) موضوع دادخواهی ایران دربارهی آذربایجان که بما بالخصوص مربوط میباشد و ما باید آن را نیک بدانیم و از نتیجههای احتمالی آن ناآگاه نمانده ، اگر بکوششهایی از سوی ما نیاز هست بازنایستیم.
اینست من میخواهم در دنبالهی دو کتابی که بنامهای «سرنوشت ایران چه خواهد بود؟..» و «امروز چاره چیست؟.» نوشتم و بچاپ رسانیدم در همین زمینه بکتابی پردازم و هر یکی از دو موضوع را با خوانندگان بگفتگو گزارم.
آنچه مرا بنوشتن این کتاب وامیدارد چند چیز است که فهرستوار یاد میکنم :
1) موضوع سازمان ملل متفق بسیار ارجمند است و ایرانیان باید بآن دلبستگی نمایند و هوادارش باشند.
2) در زمینهی جلوگیری از جنگ و پایدار گردانیدن صلح همگانی ما را اندیشههایی هست که بسیار مهمست و هرآینه نظر نیکخواهان جهان را بخود جلب خواهد کرد.
3) در زمینهی دادخواهی ایران بسازمان ملل متفق در روزنامهها گفتارهایی نوشته میشود که یا از روی ناآگاهیست و یا خواست نویسندگان آنها آشفته گردانیدن اندیشههاست.
اینها مرا بنوشتن کتاب واداشته و از گفتن بینیاز است که من در این زمینهها بیکبار بیطرف هستم و کمترین غرضی ندارم ، و اینست اندیشههای خود را با آزادی تمام برشتهی نوشتن خواهم کشید.
چون گفتگو از دو موضوع است کتاب در دو بخش خواهد بود :
بخش یکم : از سازمان ملل متفق چه نتیجه تواند بود؟.
بخش دوم : ایران از دادخواهی خود چه نتیجه تواند گرفت؟..
پابرگی :
1ـ نام این سازمان چنانکه همه میدانند «ملل متحد» است. علت اینکه در این کتاب «ملل متفق» نوشته شده بزودی دانسته خواهد شد. ـ ویراینده
🔸 پیشگفتار نویسنده
بنام پاکآفرندهی جهان
خوانندگان میدانند که از چند ماه پیش سازمان بسیار بزرگی از سوی دولتها بنام «سازمان ملل متفق» (1) بنیادگزاری شده.
باز میدانند که نشست یکم مجمع عمومی آن سازمان از روز دهم ژانویه (20 دیماه) در لندن آغاز یافته.
باز میدانند که چون دربارهی آذربایجان رنجشهایی میانهی ایران با شوروی پیدا شده دولت ایران بدستیاری نمایندگان خود در سازمان ملل متفق از رفتار دولت شوروی بشکایت برخاسته.
با این ترتیب ما اکنون در برابر دو موضوع بسیار مهم هستیم :
1) «سازمان ملل متفق» که یک بنیاد همهجهانی بزرگیست و بهمهی تودههای جهان ارتباط دارد و ما هم باید آن را بشناسیم و از نتیجههایی که از آن تواند برخاست آگاه باشیم.
2) موضوع دادخواهی ایران دربارهی آذربایجان که بما بالخصوص مربوط میباشد و ما باید آن را نیک بدانیم و از نتیجههای احتمالی آن ناآگاه نمانده ، اگر بکوششهایی از سوی ما نیاز هست بازنایستیم.
اینست من میخواهم در دنبالهی دو کتابی که بنامهای «سرنوشت ایران چه خواهد بود؟..» و «امروز چاره چیست؟.» نوشتم و بچاپ رسانیدم در همین زمینه بکتابی پردازم و هر یکی از دو موضوع را با خوانندگان بگفتگو گزارم.
آنچه مرا بنوشتن این کتاب وامیدارد چند چیز است که فهرستوار یاد میکنم :
1) موضوع سازمان ملل متفق بسیار ارجمند است و ایرانیان باید بآن دلبستگی نمایند و هوادارش باشند.
2) در زمینهی جلوگیری از جنگ و پایدار گردانیدن صلح همگانی ما را اندیشههایی هست که بسیار مهمست و هرآینه نظر نیکخواهان جهان را بخود جلب خواهد کرد.
3) در زمینهی دادخواهی ایران بسازمان ملل متفق در روزنامهها گفتارهایی نوشته میشود که یا از روی ناآگاهیست و یا خواست نویسندگان آنها آشفته گردانیدن اندیشههاست.
اینها مرا بنوشتن کتاب واداشته و از گفتن بینیاز است که من در این زمینهها بیکبار بیطرف هستم و کمترین غرضی ندارم ، و اینست اندیشههای خود را با آزادی تمام برشتهی نوشتن خواهم کشید.
چون گفتگو از دو موضوع است کتاب در دو بخش خواهد بود :
بخش یکم : از سازمان ملل متفق چه نتیجه تواند بود؟.
بخش دوم : ایران از دادخواهی خود چه نتیجه تواند گرفت؟..
پابرگی :
1ـ نام این سازمان چنانکه همه میدانند «ملل متحد» است. علت اینکه در این کتاب «ملل متفق» نوشته شده بزودی دانسته خواهد شد. ـ ویراینده
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی شصتوسوم)
🔶 تلگراف از مراغه یا پاسخ یك كس بیفرهنگ (بخش یک از یک)
نامهی دانشوران كپیه پرچم از قبولی نامههایی كه مایه و پایهاش فحش ، یاوه ، زورگویی است بیزارم شكسته باد دهانی كه به پاكی ناسزا گوید.
ضیایی
🔸پرچم : این تلگراف را بخواهش برخی از یاران تهران بچاپ میرسانیم و مقصود آنست كه این بیفرهنگان پستنهاد كه خود را بجلو ما انداختهاند و بیخردانه میخواهند با سخنان زشت خود ما را از پیشرفت بازدارند بفهمند كه هستند مردان نیكنهاد بسیاری كه از این پستیهای آنان بیزارند و بهنگام خود سزای آن پستیها را در دامنهاشان خواهند گزاشت. وگرنه ما دوست میداریم كه كمترین یادی از آن بیفرهنگان كه بتازگی فزونی یافتهاند نكنیم و آنان را بحال خودشان گزاریم تا هنگامی كه سزاشان یابند. و چون برخی از یاران دلتنگی از این پستیها مینمایند و گاهی تاب نیاورده دست بكیفر باز میكنند (چنانكه دیروز یكی از آنان به یك جوانك ناپاكی كیفر بسزایی داده) این برای كاستن از دلتنگی ایشانست كه میخواهم چند جملهای بنویسم :
نخست : آن كسانی كه چه در تهران و چه در تبریز و چه در شیراز و چه در دیگر جاها زبان بسخنان ناپاك باز میكنند اگر نیك سنجید جز این نتوانستندی كرد. زیرا
🔸آنان كه میشنوند كه ما به یك رشته سخنانی برخاستهایم یا بایستی فهم و خرد درستی داشته این گفتگوهای ما را بپذیرند و در كوشش با ما همراهی نمایند كه ندارند ، و یا بایستی جُربزهی گویندگی و نویسندگی داشته بپاسخهایی اگرچه از روی مغالطه باشد بپردازند كه ندارند ، و یا بایستی بهرهای از شرافت داشته بخاموشی گرایند كه ندارند و اینست هیچ كاری نتوانسته زبان بزشتگویی باز میكنند و الواطی خود را بهمه نشان میدهند.
دوم : بگفتهی آقای محیط ما از روز نخست كه باین راه برخاستیم میدانستیم كه در این توده چه آلودگیهایی هست. میدانستیم كه یك دسته از الواط افزاركارشان دشنام خواهد بود. ولی آیا میتوانستیم بهمین دستاویز از كوشش بازایستیم؟ میتوانستیم از ترس بدزبانی یك گروهِ بیفرهنگ از یك كار بسیار ورجاوندِ=مقدس بزرگی بازمانیم؟!.
سوم : كسانی میگویند : در پرچم پاسخ نویسید. میگویم مگر ما میتوانیم باین نادانان پردازیم و از راه خود بازمانیم؟! ما اگر باینها پاسخ نویسیم خود و خوانندگان را سرگرم آن گفتگو گردانیده از مقصود دورشان ساختهایم. ما به هیچ پاسخی نباید پردازیم اگر گاهی كسانی از یاران همچون آقای ضیاءمقدم (در تلگراف بالایی) بیزاری آشكار كنند و یا همچون آقای جلالالدین جزایری (در پاسخی كه بیاوهگوییهای بهمنی داده و در روزنامهی استوار بچاپ رسیده) پاسخی نویسند زیانی ندارد و من اینك فرصت را از دست نداده بآقای جزایری و آقای مقدم سپاس میگزارم.
چهارم : این خود نشانی از درماندگی این توده است كه نُه سالست ما باین كوشش برخاستهایم و در این دیرگاه به هر زمینهای از مسائل زندگانی (از دین و آیین زندگانی و دانشها و روان و خرد و مانند اینها) درآمده ، و با هر یكی از گمراهیها (از فلسفه و شعر و كیشهای گوناگون و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها) پرداخته ، و در همگی اینها شیوهی خود را این قرار دادهایم كه موضوع را با روشنترین زبانی شرح كنیم و سپس دانستهی خود را با دلیلهایی ساده و آسان بنویسیم و در این نه سال شاید بیش از چند بار رخ نداده كه كسی با سخن و دلیل بجلو ما بیاید و هر زمان كه چنان كسی پیدا شده من خشنودی نشان دادهام و آن را فرصت شمردهام كه بگفتگو پردازم (یكی از این كسان آقای منوچهر عدل است كه گذشته از آنكه گفتاری بنزد ما فرستاده شرحی نیز در اختر شمال نوشته كه ما بسیار خشنودیم و من پاسخهایی خواهم نوشت) دیگران همگی یا هایهوی میكنند و یا زبان ببدگویی باز مینمایند ، اینست حال این تودهی بدبخت درمانده.
👇
🔶 تلگراف از مراغه یا پاسخ یك كس بیفرهنگ (بخش یک از یک)
نامهی دانشوران كپیه پرچم از قبولی نامههایی كه مایه و پایهاش فحش ، یاوه ، زورگویی است بیزارم شكسته باد دهانی كه به پاكی ناسزا گوید.
ضیایی
🔸پرچم : این تلگراف را بخواهش برخی از یاران تهران بچاپ میرسانیم و مقصود آنست كه این بیفرهنگان پستنهاد كه خود را بجلو ما انداختهاند و بیخردانه میخواهند با سخنان زشت خود ما را از پیشرفت بازدارند بفهمند كه هستند مردان نیكنهاد بسیاری كه از این پستیهای آنان بیزارند و بهنگام خود سزای آن پستیها را در دامنهاشان خواهند گزاشت. وگرنه ما دوست میداریم كه كمترین یادی از آن بیفرهنگان كه بتازگی فزونی یافتهاند نكنیم و آنان را بحال خودشان گزاریم تا هنگامی كه سزاشان یابند. و چون برخی از یاران دلتنگی از این پستیها مینمایند و گاهی تاب نیاورده دست بكیفر باز میكنند (چنانكه دیروز یكی از آنان به یك جوانك ناپاكی كیفر بسزایی داده) این برای كاستن از دلتنگی ایشانست كه میخواهم چند جملهای بنویسم :
نخست : آن كسانی كه چه در تهران و چه در تبریز و چه در شیراز و چه در دیگر جاها زبان بسخنان ناپاك باز میكنند اگر نیك سنجید جز این نتوانستندی كرد. زیرا
🔸آنان كه میشنوند كه ما به یك رشته سخنانی برخاستهایم یا بایستی فهم و خرد درستی داشته این گفتگوهای ما را بپذیرند و در كوشش با ما همراهی نمایند كه ندارند ، و یا بایستی جُربزهی گویندگی و نویسندگی داشته بپاسخهایی اگرچه از روی مغالطه باشد بپردازند كه ندارند ، و یا بایستی بهرهای از شرافت داشته بخاموشی گرایند كه ندارند و اینست هیچ كاری نتوانسته زبان بزشتگویی باز میكنند و الواطی خود را بهمه نشان میدهند.
دوم : بگفتهی آقای محیط ما از روز نخست كه باین راه برخاستیم میدانستیم كه در این توده چه آلودگیهایی هست. میدانستیم كه یك دسته از الواط افزاركارشان دشنام خواهد بود. ولی آیا میتوانستیم بهمین دستاویز از كوشش بازایستیم؟ میتوانستیم از ترس بدزبانی یك گروهِ بیفرهنگ از یك كار بسیار ورجاوندِ=مقدس بزرگی بازمانیم؟!.
سوم : كسانی میگویند : در پرچم پاسخ نویسید. میگویم مگر ما میتوانیم باین نادانان پردازیم و از راه خود بازمانیم؟! ما اگر باینها پاسخ نویسیم خود و خوانندگان را سرگرم آن گفتگو گردانیده از مقصود دورشان ساختهایم. ما به هیچ پاسخی نباید پردازیم اگر گاهی كسانی از یاران همچون آقای ضیاءمقدم (در تلگراف بالایی) بیزاری آشكار كنند و یا همچون آقای جلالالدین جزایری (در پاسخی كه بیاوهگوییهای بهمنی داده و در روزنامهی استوار بچاپ رسیده) پاسخی نویسند زیانی ندارد و من اینك فرصت را از دست نداده بآقای جزایری و آقای مقدم سپاس میگزارم.
چهارم : این خود نشانی از درماندگی این توده است كه نُه سالست ما باین كوشش برخاستهایم و در این دیرگاه به هر زمینهای از مسائل زندگانی (از دین و آیین زندگانی و دانشها و روان و خرد و مانند اینها) درآمده ، و با هر یكی از گمراهیها (از فلسفه و شعر و كیشهای گوناگون و صوفیگری و خراباتیگری و مانند اینها) پرداخته ، و در همگی اینها شیوهی خود را این قرار دادهایم كه موضوع را با روشنترین زبانی شرح كنیم و سپس دانستهی خود را با دلیلهایی ساده و آسان بنویسیم و در این نه سال شاید بیش از چند بار رخ نداده كه كسی با سخن و دلیل بجلو ما بیاید و هر زمان كه چنان كسی پیدا شده من خشنودی نشان دادهام و آن را فرصت شمردهام كه بگفتگو پردازم (یكی از این كسان آقای منوچهر عدل است كه گذشته از آنكه گفتاری بنزد ما فرستاده شرحی نیز در اختر شمال نوشته كه ما بسیار خشنودیم و من پاسخهایی خواهم نوشت) دیگران همگی یا هایهوی میكنند و یا زبان ببدگویی باز مینمایند ، اینست حال این تودهی بدبخت درمانده.
👇
ما باید از اینها بجای رنجش و دلتنگی نتیجهی بهتر دیگری بگیریم و آن اینكه بدانیم این كسان تباه گردیدهاند و بدانیم كه این توده بسیار بیچاره گردیده و بدانیم كه باید كوشش بسیار كنیم تا این آلودگیها را از میان برداریم. این داستان را برای گواهی نوشته سخن را بپایان میرسانم : در هفت سال پیش كه من تازه گفتارهایی دربارهی فلسفهی یونان مینوشتم و كسانی هایهوی میكردند روزی یكی از آشنایان كه من او را دانشمند میشماردم در خیابان بمن رسیده چنین گفت : «من شما را بسیار دوست میدارم ولی آنچه را كه دربارهی فلسفه نوشتهاید نمیتوانم پذیرفت». من گفتم : آنچه ما دربارهی فلسفه نوشتهایم نه چیزیست كه كسی نپذیرد. گفت : من هنوز نخوانده ام و نمیدانم چه نوشتهاید. من از این گفتهی او سخت در شگفت شدم ولی سپس بخود آمده دیدم این سخن دلیل آنست كه این مرد كه من او را دانشمند میدانستم فهم و خردش را باخته است و من بجای شگفتی نمودن باید ماهیت او را بشناسم و دیگر ارزشی باو ندهم و همین رفتار را كردم كه دیگر با او آمیزش نمینمودم و چون دو سال پیش بدرود زندگی گفته نامش را نمیبرم.
مقصودم اینست كه ما باید بجای دلتنگی باین حقایق پی بریم و تكلیف خود را هرچه بهتر و روشنتر بدانیم. آن سخنانی كه آنها مینویسند از حیث دشنامی هیچ معنایی یا اثری ندارد ولی ما باید بفهمیم و بدانیم در توده چه آلودگیهایی هست و بدانیم كه باید كوششهای بیشتر از این كنیم تا این ناپاكیها را از میان برداریم. دیروز در روزنامهای دیدم كه مینویسد مرا باین كوششها «جنون شهرتطلبی» واداشته. با خود گفتم یك مرد نادان درماندهای كه حاضر شود نوشتههای مرا نخوانده و نفهمیده و نیندیشیده و از خواست من و یارانم آگاهی نیافته داوری كند بهتر از این چه تواند نوشت؟! بجای رنجش از سخنان پوچ او به بیچارگی و درماندگیش بخشایش آوردم.
(پرچم روزانه شمارهی 212)
مقصودم اینست كه ما باید بجای دلتنگی باین حقایق پی بریم و تكلیف خود را هرچه بهتر و روشنتر بدانیم. آن سخنانی كه آنها مینویسند از حیث دشنامی هیچ معنایی یا اثری ندارد ولی ما باید بفهمیم و بدانیم در توده چه آلودگیهایی هست و بدانیم كه باید كوششهای بیشتر از این كنیم تا این ناپاكیها را از میان برداریم. دیروز در روزنامهای دیدم كه مینویسد مرا باین كوششها «جنون شهرتطلبی» واداشته. با خود گفتم یك مرد نادان درماندهای كه حاضر شود نوشتههای مرا نخوانده و نفهمیده و نیندیشیده و از خواست من و یارانم آگاهی نیافته داوری كند بهتر از این چه تواند نوشت؟! بجای رنجش از سخنان پوچ او به بیچارگی و درماندگیش بخشایش آوردم.
(پرچم روزانه شمارهی 212)