دیباچهی محمدعلی فروغی بر گلستان برای تدریس در دبیرستانها (چاپ 1319) و نوشتههای او دربارهی «عشق پاک سعدی» که در کتاب «در پیرامون ادبیات» احمد کسروی از این سیاهکاری او یاد شده است.
👇
👇
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیین زندگانی ـ 3
یك مرد قمی كه كتابی دربارهی خلافت نوشته و پس از هزاروسیصد سال كه از آغاز اسلام گذشته و خلافت بیكبار برافتاده و از میان رفته و از خود اسلام جز نام بازنمانده ، این دلیل را یاد كرده كه بجای پیغمبر امام علی ابن ابیطالب بایستی نشست ـ چنین درماندهی بیخردی خود را دشمن پیمان گردانیده و چنین میگوید : «اینها را كه او مینویسد همه را ما میدانستیم و خود من هم نوشته بودم ولی چاپ نكردهام» كسی نمیگوید : «یكی از نوشتههای پیمان اینست كه در دین كسی را جایگاه نیست ، اینست كه دین برای مردم است و مردم برای دین نیستند ، اینست كه گذشته را باید رها كرد و رو بسوی آینده گردانید ، اینست كه دین شناختن معنی جهان و زندگانیست نه پرداختن بداستان این و آن ، اینست كه گفتگو از داستان علی و ابوبكر جز یك هوس پستی نیست و دین برای جلوگیری از چنین هوسها میباشد. تو آیا اینها را میدانستی؟! اگر میدانستی پس آن كتاب را چگونه نوشتی؟! میدانستی چرا نمیگفتی؟!.».
مردی كه دربارهی فلسفه تندی میكند و من میگویم : ایرادهاییست ما گرفتیم شما اگر میتوانید پاسخ گویید ، چون درمیماند بجای آنكه از درِ راستیپژوهی آید و پشیمانی نماید بیدرنگ میگوید : «اینها را خودشان نوشتهاند» میگویم : كدام یكی نوشته؟!.. میگوید : «كانت نوشته». دروغی باین آشكاری را میگوید تنها برای آنكه خود را نشكند و گردن براستی نگزارد.
برخی در همان میانِ گفتگو سخن دیگر كرده چنین وامینمایند كه آنان نیز اینها را میدانستهاند. مردی میآید و مینشیند و چنین میگوید : «شما هیچ از آخرت گفتگو نمیكنید. این دنیا چند روزه است. هر طور باشد میگذرد. باید در فكر آن دنیا بود. الدنیا مزرعة الاخره» میگویم : این در اندیشهی كج شماست. ما اینجهان و آنجهان را از هم جدا نمیشماریم و نیكی آن را بسته بنیكی این میدانیم ، و سخنانی را كه در این زمینه میداریم و بارها در پیمان آوردهایم برایش بازمیگویم. سخن مرا بریده با شتاب میگوید : «بلی دیگر ، الدنیا مزرعة الاخره دیگر ، من نیز همین را میگفتم ...».
بگفتهی تبریزیان آب هزار دره را بهم آمیختهاند و مغزهای خود را از باورهای بیهودهی گوناگون آكندهاند ، و هرچه هم میشنوند میگویند : «مگر اینها نمیبود؟!. مگر اینها را نمیدانستیم ؟!.» مثلاً ما سخن از آفریدگار جهان میرانیم و از دانشها دلیل برای آن یاد میكنیم ، گفتگو از روان میكنیم و هستی آن را از روی دلیلهای بسیار استوار بازمینماییم ، اینان بیدرنگ میگویند : «مگر اینها را ما نمیدانستیم؟!. مگر اینها نمیبود؟!.» میگویم : از شما میباید پرسید. از شما میباید پرسید كه اینها میبود و میدانستید؟!. میگویند : «ما مگر خدا را نمیشناختیم؟!.» میگویم : چرا میشناختید ، ولی نه این خدای راستین را. خودتان نیك اندیشید كه چه خدایی را میشناختید ، خدایی كه صد همباز برایش میشمردید ، خدایی كه بجای یك فرمانروای خودكامهی هوسبازش میگزاردید. اینان نمیدانند كه گاوپرستان و مارپرستان هندوستان نیز خود را خداشناس میشمارند.
پس از همهی اینها ، چه میخواهید؟!. آیا میخواهید كه هیچ نكوشیم و شما را در توی این نادانیها بازگزاریم؟!.
ما چون میگوییم اینان معنی زندگی را نمیدانند ، برمیآشوبند و تندیها مینمایند : «ما معنی زندگی را نمیدانیم؟!.» میگویم : آری شما معنی زندگی را نمیدانید. این شمایید كه در پنجاه سالگی و شصت سالگی كودكانید. این شمایید كه میخواهید هیچگاه گردن براستی نگزارید و هر زمان با سخن دیگری از جلو درآیید ، و شكستی بخود راه ندهید. از نافهمی این را هنری میشمارید و هیچ نمیاندیشید كه پایان این چه باشد؟!.. هیچ نمیاندیشید كه یك توده هنگامی تواند زیست كه همگی به یك راه باشند و یك خواست را دنبال كنند. هیچ نمیفهمید كه این پراكندگیها ننگ شماست ، آسیب بزرگی برای شماست ، و ما كه به برداشتن آن میكوشیم رهایی شما را میخواهیم و شما میباید همدستی نمایید. هیچ نمیدانید كه مردمی كه بخواهند همه خودخواهی نمایند و دست از جداسری برندارند ، و درمیان خود بهیچ راهی سر فرونیاورند ، سرنوشت آنان جز بردگی و زیردستی نباشد.
این شیوهی كودكانست كه هرچه خواستند كنند و گوشی به پند و یادآوری ندهند ، ولی چون گزندی دیدند آن زمانست كه بناله و فریاد برخیزند. شما نیز همان را میكنید و از تیرهدرونی و بیخردی همه میخواهید گردنكشی نمایید و سر براستیها فرونیاورید و دربند همدستی و یگانگی نباشید و روزی كه به نتیجهی بسیار تلخ این نادانیها گرفتار شدید بناله و فریاد پردازید.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 7 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیین زندگانی ـ 3
یك مرد قمی كه كتابی دربارهی خلافت نوشته و پس از هزاروسیصد سال كه از آغاز اسلام گذشته و خلافت بیكبار برافتاده و از میان رفته و از خود اسلام جز نام بازنمانده ، این دلیل را یاد كرده كه بجای پیغمبر امام علی ابن ابیطالب بایستی نشست ـ چنین درماندهی بیخردی خود را دشمن پیمان گردانیده و چنین میگوید : «اینها را كه او مینویسد همه را ما میدانستیم و خود من هم نوشته بودم ولی چاپ نكردهام» كسی نمیگوید : «یكی از نوشتههای پیمان اینست كه در دین كسی را جایگاه نیست ، اینست كه دین برای مردم است و مردم برای دین نیستند ، اینست كه گذشته را باید رها كرد و رو بسوی آینده گردانید ، اینست كه دین شناختن معنی جهان و زندگانیست نه پرداختن بداستان این و آن ، اینست كه گفتگو از داستان علی و ابوبكر جز یك هوس پستی نیست و دین برای جلوگیری از چنین هوسها میباشد. تو آیا اینها را میدانستی؟! اگر میدانستی پس آن كتاب را چگونه نوشتی؟! میدانستی چرا نمیگفتی؟!.».
مردی كه دربارهی فلسفه تندی میكند و من میگویم : ایرادهاییست ما گرفتیم شما اگر میتوانید پاسخ گویید ، چون درمیماند بجای آنكه از درِ راستیپژوهی آید و پشیمانی نماید بیدرنگ میگوید : «اینها را خودشان نوشتهاند» میگویم : كدام یكی نوشته؟!.. میگوید : «كانت نوشته». دروغی باین آشكاری را میگوید تنها برای آنكه خود را نشكند و گردن براستی نگزارد.
برخی در همان میانِ گفتگو سخن دیگر كرده چنین وامینمایند كه آنان نیز اینها را میدانستهاند. مردی میآید و مینشیند و چنین میگوید : «شما هیچ از آخرت گفتگو نمیكنید. این دنیا چند روزه است. هر طور باشد میگذرد. باید در فكر آن دنیا بود. الدنیا مزرعة الاخره» میگویم : این در اندیشهی كج شماست. ما اینجهان و آنجهان را از هم جدا نمیشماریم و نیكی آن را بسته بنیكی این میدانیم ، و سخنانی را كه در این زمینه میداریم و بارها در پیمان آوردهایم برایش بازمیگویم. سخن مرا بریده با شتاب میگوید : «بلی دیگر ، الدنیا مزرعة الاخره دیگر ، من نیز همین را میگفتم ...».
بگفتهی تبریزیان آب هزار دره را بهم آمیختهاند و مغزهای خود را از باورهای بیهودهی گوناگون آكندهاند ، و هرچه هم میشنوند میگویند : «مگر اینها نمیبود؟!. مگر اینها را نمیدانستیم ؟!.» مثلاً ما سخن از آفریدگار جهان میرانیم و از دانشها دلیل برای آن یاد میكنیم ، گفتگو از روان میكنیم و هستی آن را از روی دلیلهای بسیار استوار بازمینماییم ، اینان بیدرنگ میگویند : «مگر اینها را ما نمیدانستیم؟!. مگر اینها نمیبود؟!.» میگویم : از شما میباید پرسید. از شما میباید پرسید كه اینها میبود و میدانستید؟!. میگویند : «ما مگر خدا را نمیشناختیم؟!.» میگویم : چرا میشناختید ، ولی نه این خدای راستین را. خودتان نیك اندیشید كه چه خدایی را میشناختید ، خدایی كه صد همباز برایش میشمردید ، خدایی كه بجای یك فرمانروای خودكامهی هوسبازش میگزاردید. اینان نمیدانند كه گاوپرستان و مارپرستان هندوستان نیز خود را خداشناس میشمارند.
پس از همهی اینها ، چه میخواهید؟!. آیا میخواهید كه هیچ نكوشیم و شما را در توی این نادانیها بازگزاریم؟!.
ما چون میگوییم اینان معنی زندگی را نمیدانند ، برمیآشوبند و تندیها مینمایند : «ما معنی زندگی را نمیدانیم؟!.» میگویم : آری شما معنی زندگی را نمیدانید. این شمایید كه در پنجاه سالگی و شصت سالگی كودكانید. این شمایید كه میخواهید هیچگاه گردن براستی نگزارید و هر زمان با سخن دیگری از جلو درآیید ، و شكستی بخود راه ندهید. از نافهمی این را هنری میشمارید و هیچ نمیاندیشید كه پایان این چه باشد؟!.. هیچ نمیاندیشید كه یك توده هنگامی تواند زیست كه همگی به یك راه باشند و یك خواست را دنبال كنند. هیچ نمیفهمید كه این پراكندگیها ننگ شماست ، آسیب بزرگی برای شماست ، و ما كه به برداشتن آن میكوشیم رهایی شما را میخواهیم و شما میباید همدستی نمایید. هیچ نمیدانید كه مردمی كه بخواهند همه خودخواهی نمایند و دست از جداسری برندارند ، و درمیان خود بهیچ راهی سر فرونیاورند ، سرنوشت آنان جز بردگی و زیردستی نباشد.
این شیوهی كودكانست كه هرچه خواستند كنند و گوشی به پند و یادآوری ندهند ، ولی چون گزندی دیدند آن زمانست كه بناله و فریاد برخیزند. شما نیز همان را میكنید و از تیرهدرونی و بیخردی همه میخواهید گردنكشی نمایید و سر براستیها فرونیاورید و دربند همدستی و یگانگی نباشید و روزی كه به نتیجهی بسیار تلخ این نادانیها گرفتار شدید بناله و فریاد پردازید.
🔶 از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟ (بخش یکم)
🔸 2ـ سازمان ملل متفق چیست و چگونه است؟.. (تکهی 5)
این اشکالیست و چارهاش همینست که یاد کردم. لیکن درپی این ، اشکال بزرگتر دیگری هست : یک دولت بزرگ که طرف شکایت گردیده چنین انگاریم که باو حق دخالت در شور ندادند و در رسیدگی زورورزی او محقق گردیده شورا تصمیمی بزیان او گرفت و قضیه بلشکرکشی و جنگ انجامید ، در چنان حالی آیا دولتهای عضو سازمان این خواهند کرد که یکدل و یکزبان پا پیش گزارند و بنام دادگری و پشتیبانی از ناتوانان بجنگ و تلاش پردازند؟..
این یک پرسش بسیار مهمیست و پاسخش هم آسان نیست. چنانکه همه میدانیم این دولتها که در سازمان ملل متفق شرکت کردهاند هر کدام منافعی دارد و مقاصدی را دنبال میکند ، و با یکدیگر همبستگیهای بدخواهانه و نیکخواهانه ـ در نهان و آشکار ـ دارند. بِهر حال بیطرف نیستند و این بسیار دشوار است که در صورت رخ دادن جنگ با یکی از دولتهای بزرگ دیگران همه بییکسویی نشان دهند و بنام دلبستگی بسازمان ملل متفق و مقررات منشور آن از منافع خود چشم پوشند.
اگر بخواهیم این موضوع روشن گردد باید بدیده گیریم که سازمان ملل متفق دادگاهی که در مافوق مقاصد و منافع دولتها ایستاده باشد نیست ، بلکه بنیادیست که دولتها با داشتن مقاصد و منافع مختلف آن را پدید آوردهاند. اینست نمیتوان از آن ، کار یک دادگاه را چشم داشت.
بسیار فرق هست میانهی داورانی که خود را نگهبان دادگری شناسند با کسانی که خودشان دارای منافع و مقاصدی بوده برای پرهیز از برخورد انجمنی برپا گردانیده برای گفتگو در آن گرد آیند.
برای اینکه داستان نیک روشن گردد باید مثلی یاد کنم : چنین انگارید شما به دهی رفتهاید و میبینید درمیان سرکشان آنجا اختلافات بسیار هست و کشاکشها باهم دارند و هر چندگاه یک بار پیروان خود را گرد آورده باهم زد و خورد میکنند و پیکار راه میاندازند. بیگفتگوست که شما از آن حال آزرده گردیده خواهید خواست برای جلوگیری بچاره برخیزید. بیگمان در آغازِ اندیشه بهتر خواهید دانست که بآنها پند دهید و زیان آن رفتار را بجلو چشمشان آورید و از آنها خواستار شوید که نشستهایی برپا کنند و فراهم نشینند و دربارهی کارهای خود بسخن پردازند و اختلافها که باهم دارند بمیان گزارند و از راههای آسایشآمیز رفع اختلاف کنند ـ این کار را خواهید کرد و نیک هم هست. ولی بیاشکال نخواهد بود و چهبسا که از گفتگوهایی که در آن نشستها میشود رنجشها میانهی این یکی با آن یکی پیدا شده و غوغا پدید آمده و از همانجا آتش زد و خورد زبانه خواهد کشید. چهبسا که تصمیمی که بزیان یکی از آنها گرفته شده و باید بکار بسته گردد برخی از دیگران هم آن را بزیان خود دیده بکارشکنی خواهند پرداخت و اگر خواستند نیرویی بکار برند دستهبندیها رخ خواهد داد و پیکار پیش خواهد رفت.
اگر شما خواسته باشید این دشواریها پیش نیاید باید در آن ده دادگاهی بنیاد گزارده قاضیان را از کسان بیطرف ـ از کسانی که خواستشان جز دادگری نباشد ـ در آن بکار گمارید. پیداست که دادگاه نیز زمینه خواهد خواست. آنگاه باید نیرویی برای پشتیبانی از آن درمیان باشد تا تواند پروایی بسرکشان ننماید و هر حکمی که داد بآسانی روان گرداند.
دربارهی دولتها نیز چنینست و ما اگر بخواهیم بجای این انجمنهایی که خود دولتها پدید میآورند یک بنیاد بینالمللی بیطرفی پدید آوریم و یک دادگاه توانایی بنیاد گزاریم نیاز بزمینه خواهیم داشت و چون این موضوع بسیار مهمست از آن جداگانه سخن خواهیم راند.
🔸 2ـ سازمان ملل متفق چیست و چگونه است؟.. (تکهی 5)
این اشکالیست و چارهاش همینست که یاد کردم. لیکن درپی این ، اشکال بزرگتر دیگری هست : یک دولت بزرگ که طرف شکایت گردیده چنین انگاریم که باو حق دخالت در شور ندادند و در رسیدگی زورورزی او محقق گردیده شورا تصمیمی بزیان او گرفت و قضیه بلشکرکشی و جنگ انجامید ، در چنان حالی آیا دولتهای عضو سازمان این خواهند کرد که یکدل و یکزبان پا پیش گزارند و بنام دادگری و پشتیبانی از ناتوانان بجنگ و تلاش پردازند؟..
این یک پرسش بسیار مهمیست و پاسخش هم آسان نیست. چنانکه همه میدانیم این دولتها که در سازمان ملل متفق شرکت کردهاند هر کدام منافعی دارد و مقاصدی را دنبال میکند ، و با یکدیگر همبستگیهای بدخواهانه و نیکخواهانه ـ در نهان و آشکار ـ دارند. بِهر حال بیطرف نیستند و این بسیار دشوار است که در صورت رخ دادن جنگ با یکی از دولتهای بزرگ دیگران همه بییکسویی نشان دهند و بنام دلبستگی بسازمان ملل متفق و مقررات منشور آن از منافع خود چشم پوشند.
اگر بخواهیم این موضوع روشن گردد باید بدیده گیریم که سازمان ملل متفق دادگاهی که در مافوق مقاصد و منافع دولتها ایستاده باشد نیست ، بلکه بنیادیست که دولتها با داشتن مقاصد و منافع مختلف آن را پدید آوردهاند. اینست نمیتوان از آن ، کار یک دادگاه را چشم داشت.
بسیار فرق هست میانهی داورانی که خود را نگهبان دادگری شناسند با کسانی که خودشان دارای منافع و مقاصدی بوده برای پرهیز از برخورد انجمنی برپا گردانیده برای گفتگو در آن گرد آیند.
برای اینکه داستان نیک روشن گردد باید مثلی یاد کنم : چنین انگارید شما به دهی رفتهاید و میبینید درمیان سرکشان آنجا اختلافات بسیار هست و کشاکشها باهم دارند و هر چندگاه یک بار پیروان خود را گرد آورده باهم زد و خورد میکنند و پیکار راه میاندازند. بیگفتگوست که شما از آن حال آزرده گردیده خواهید خواست برای جلوگیری بچاره برخیزید. بیگمان در آغازِ اندیشه بهتر خواهید دانست که بآنها پند دهید و زیان آن رفتار را بجلو چشمشان آورید و از آنها خواستار شوید که نشستهایی برپا کنند و فراهم نشینند و دربارهی کارهای خود بسخن پردازند و اختلافها که باهم دارند بمیان گزارند و از راههای آسایشآمیز رفع اختلاف کنند ـ این کار را خواهید کرد و نیک هم هست. ولی بیاشکال نخواهد بود و چهبسا که از گفتگوهایی که در آن نشستها میشود رنجشها میانهی این یکی با آن یکی پیدا شده و غوغا پدید آمده و از همانجا آتش زد و خورد زبانه خواهد کشید. چهبسا که تصمیمی که بزیان یکی از آنها گرفته شده و باید بکار بسته گردد برخی از دیگران هم آن را بزیان خود دیده بکارشکنی خواهند پرداخت و اگر خواستند نیرویی بکار برند دستهبندیها رخ خواهد داد و پیکار پیش خواهد رفت.
اگر شما خواسته باشید این دشواریها پیش نیاید باید در آن ده دادگاهی بنیاد گزارده قاضیان را از کسان بیطرف ـ از کسانی که خواستشان جز دادگری نباشد ـ در آن بکار گمارید. پیداست که دادگاه نیز زمینه خواهد خواست. آنگاه باید نیرویی برای پشتیبانی از آن درمیان باشد تا تواند پروایی بسرکشان ننماید و هر حکمی که داد بآسانی روان گرداند.
دربارهی دولتها نیز چنینست و ما اگر بخواهیم بجای این انجمنهایی که خود دولتها پدید میآورند یک بنیاد بینالمللی بیطرفی پدید آوریم و یک دادگاه توانایی بنیاد گزاریم نیاز بزمینه خواهیم داشت و چون این موضوع بسیار مهمست از آن جداگانه سخن خواهیم راند.
✴️ ریشهی بدبختیها (تکهی هفتادونهم)
🔶 خردهگیری [دربارهی اتحاد] و پاسخ آن
(بخش یک از چهار)
آقای كسروی هرچند كه نوشتههای شما عین صدق و صواب و اشعار بعضی از شعرا پوچ و بیمعنی است ولی متأسفیم از آنكه در این روزگار كه مردم ایران از گرسنگی میمیرند مقاله زیر عنوان داوری توده [1] منتشر نمودهاید و جمعیت ایران را بدین وسیله بجان همدیگر انداخته تا خود را با قلم خوار و بیمقدار جلوه دهند و بواسطهی همین مقاله نفاق بین مردم ایران ایجاد كردهاند در صورتی كه در چنین موقع باریك و تاریك بر شما و امثال شما است كه مردم را باتحاد و یگانگی دعوت نمایید ولی افسوس نتیجهی معكوس بخشیده. وجداناً خودتان انصاف دهید كه این قسمت روزنامهی شما میان مردم ایران چه عداوت و نفاقی افكنده است.
چون گروهی هوادار شعراء و طایفهی مخالف همدیگر را نكوهش و بدنام مینمایند همهی ایرانیان چشم امید بسوی شما دارند. حال استدعای عاجزانه مینمایم كه این قسمت از روزنامهی مباركتان را صرف اتحاد و یگانگی مردم ایران نموده تا از این راه دل هموطنان خود را كه جریحهدار و طاقت نمك پاشیدن بعوض مرهم را ندارد شاد و خرم فرمایید. در خاتمه امید میرود كه از این نامه كدورتی فیمابین تولید نشود.
دوستدار شما و نامههای شما.
خرمشهر ـ كاظم حقیقی
🔸پرچم : بنویسندهی خردهگیر سپاس میگزاریم. ولی بهتر است ایشان بدانند كه این گرسنگی و بدبختی امروزی ایران نتیجهی همان شعرها و مانندهای آنهاست. وگرنه ایرانیان چه چیزشان از دیگران كمتر است؟!. چرا بیستملیون مردم خوار و پستند كه خواربارشان را دیگران میخورند و خودشان گرسنه میمانند؟!.. آیا آقای حقیقی انگیزهی این را میدانند؟!. آیا تاكنون در این اندیشه بوده است كه انگیزهی بدبختی و درماندگی ایرانیان را بداند؟!.. ما بودهایم و میدانیم و بارها دلیل نوشتهایم كه مایهی این بدبختی آن بدآموزیهاست كه از هزار سال پیش در این سرزمین پراكنده شده و ریشه دوانیده و یك رشتهی مهمی از آنها را شاعران نافهم برشتهی نظم كشیده و اثرش را بیشتر گردانیدهاند. اینست ما باین كوشش برخاستهایم كه به هر بهایی بسرآید آن بدآموزیها را براندازیم. اینكه ایرانیان از گرسنگی میمیرند دلیل این خواهد بود كه ما از كوششهای خود دست برداریم؟!. مگر ما اینها را ننویسیم آنها از گرسنگی نخواهند مرد؟! مگر امروز باید از هر كوششی دست برداشت؟! مثلاً باید امروز پزشكها دست از كار خود بردارند؟! مثلاً باید هیچ كس خانه نسازد؟! هیچ كس رختی ندوزد؟! هیچ كس بگرمابه نرود و چرك از تن خود دور نگرداند؟!. شهرداریها تعطیل كنند و درپی پاكیزگی شهرها نباشند؟!.. شهربانیها دست از كار كشیده بدزدان و قماربازان نپردازند؟!.. دیگر هیچ پدری درپی تربیت فرزندان خود نباشد؟!.. شگفت بهانهای در برابر ما پیدا شده. چون نمیخواهند حقایق را بپذیرند این بهانه را پیش میكشند.
اینكه مینویسید : «این قسمت از روزنامهی شما چه عداوت و نفاقی بمیان انداخته» پاسخش آنست مردمی كه بر سر شاعران یاوهگو عداوت و نفاق میكنند چه بهتر كه بمیرند و نابود شوند.
🔸شگفت داستانیست در روزگار مغول كه زمان پستی اندیشه و زبونی خویها بوده یك دسته یاوهگویانی برخاسته و تنها بهوس قافیهپردازی هرچه بدآموزی پیدا كردهاند ، برشتهی شعر كشیدهاند و سپس شرقشناسان كه در واقع افزارهای سیاستند این شعرها را بهترین وسیله برای جلوگیری از تكان و جنبش شرقیان دانسته با هیاهوی ادبیات رواج آنها را چند برابر گردانیدهاند و ما كه از این حقایق آگاهیم هیچی نگوییم و زبانبسته و خاموش بنشینیم چرا كه مایهی عداوت و نفاق خواهد بود.
خوب آقای حقیقی ، ما دربارهی شاعران چه گفتهایم كه مایهی عداوت باشد؟!.. ما شعرهای آنها را كه دربارهی جبریگری ، بادهخواری و مستی ، و ناپاكی و سادهبازی و مانند اینها سرودهاند نقل كرده گفتهایم اینها بدآموزیست. آیا چنین سخنی مایهی عداوت و نفاق میباشد؟!.. مگر میخواستند اینها را هم نگوییم؟!.
👇
🔶 خردهگیری [دربارهی اتحاد] و پاسخ آن
(بخش یک از چهار)
آقای كسروی هرچند كه نوشتههای شما عین صدق و صواب و اشعار بعضی از شعرا پوچ و بیمعنی است ولی متأسفیم از آنكه در این روزگار كه مردم ایران از گرسنگی میمیرند مقاله زیر عنوان داوری توده [1] منتشر نمودهاید و جمعیت ایران را بدین وسیله بجان همدیگر انداخته تا خود را با قلم خوار و بیمقدار جلوه دهند و بواسطهی همین مقاله نفاق بین مردم ایران ایجاد كردهاند در صورتی كه در چنین موقع باریك و تاریك بر شما و امثال شما است كه مردم را باتحاد و یگانگی دعوت نمایید ولی افسوس نتیجهی معكوس بخشیده. وجداناً خودتان انصاف دهید كه این قسمت روزنامهی شما میان مردم ایران چه عداوت و نفاقی افكنده است.
چون گروهی هوادار شعراء و طایفهی مخالف همدیگر را نكوهش و بدنام مینمایند همهی ایرانیان چشم امید بسوی شما دارند. حال استدعای عاجزانه مینمایم كه این قسمت از روزنامهی مباركتان را صرف اتحاد و یگانگی مردم ایران نموده تا از این راه دل هموطنان خود را كه جریحهدار و طاقت نمك پاشیدن بعوض مرهم را ندارد شاد و خرم فرمایید. در خاتمه امید میرود كه از این نامه كدورتی فیمابین تولید نشود.
دوستدار شما و نامههای شما.
خرمشهر ـ كاظم حقیقی
🔸پرچم : بنویسندهی خردهگیر سپاس میگزاریم. ولی بهتر است ایشان بدانند كه این گرسنگی و بدبختی امروزی ایران نتیجهی همان شعرها و مانندهای آنهاست. وگرنه ایرانیان چه چیزشان از دیگران كمتر است؟!. چرا بیستملیون مردم خوار و پستند كه خواربارشان را دیگران میخورند و خودشان گرسنه میمانند؟!.. آیا آقای حقیقی انگیزهی این را میدانند؟!. آیا تاكنون در این اندیشه بوده است كه انگیزهی بدبختی و درماندگی ایرانیان را بداند؟!.. ما بودهایم و میدانیم و بارها دلیل نوشتهایم كه مایهی این بدبختی آن بدآموزیهاست كه از هزار سال پیش در این سرزمین پراكنده شده و ریشه دوانیده و یك رشتهی مهمی از آنها را شاعران نافهم برشتهی نظم كشیده و اثرش را بیشتر گردانیدهاند. اینست ما باین كوشش برخاستهایم كه به هر بهایی بسرآید آن بدآموزیها را براندازیم. اینكه ایرانیان از گرسنگی میمیرند دلیل این خواهد بود كه ما از كوششهای خود دست برداریم؟!. مگر ما اینها را ننویسیم آنها از گرسنگی نخواهند مرد؟! مگر امروز باید از هر كوششی دست برداشت؟! مثلاً باید امروز پزشكها دست از كار خود بردارند؟! مثلاً باید هیچ كس خانه نسازد؟! هیچ كس رختی ندوزد؟! هیچ كس بگرمابه نرود و چرك از تن خود دور نگرداند؟!. شهرداریها تعطیل كنند و درپی پاكیزگی شهرها نباشند؟!.. شهربانیها دست از كار كشیده بدزدان و قماربازان نپردازند؟!.. دیگر هیچ پدری درپی تربیت فرزندان خود نباشد؟!.. شگفت بهانهای در برابر ما پیدا شده. چون نمیخواهند حقایق را بپذیرند این بهانه را پیش میكشند.
اینكه مینویسید : «این قسمت از روزنامهی شما چه عداوت و نفاقی بمیان انداخته» پاسخش آنست مردمی كه بر سر شاعران یاوهگو عداوت و نفاق میكنند چه بهتر كه بمیرند و نابود شوند.
🔸شگفت داستانیست در روزگار مغول كه زمان پستی اندیشه و زبونی خویها بوده یك دسته یاوهگویانی برخاسته و تنها بهوس قافیهپردازی هرچه بدآموزی پیدا كردهاند ، برشتهی شعر كشیدهاند و سپس شرقشناسان كه در واقع افزارهای سیاستند این شعرها را بهترین وسیله برای جلوگیری از تكان و جنبش شرقیان دانسته با هیاهوی ادبیات رواج آنها را چند برابر گردانیدهاند و ما كه از این حقایق آگاهیم هیچی نگوییم و زبانبسته و خاموش بنشینیم چرا كه مایهی عداوت و نفاق خواهد بود.
خوب آقای حقیقی ، ما دربارهی شاعران چه گفتهایم كه مایهی عداوت باشد؟!.. ما شعرهای آنها را كه دربارهی جبریگری ، بادهخواری و مستی ، و ناپاكی و سادهبازی و مانند اینها سرودهاند نقل كرده گفتهایم اینها بدآموزیست. آیا چنین سخنی مایهی عداوت و نفاق میباشد؟!.. مگر میخواستند اینها را هم نگوییم؟!.
👇
آن كسانی كه در برابر سخنان ما عداوت میكنند مقصود خود را آشكار گردانند بگویند : آیا جبریگری (اعتقاد اینكه ما اختیاری نداریم و نباید بكوشیم) راستست؟!.. آیا بادهخواری و مستی شبانهروزی خوبست؟! آیا سادهبازی بد نیست؟! سخن خود را آشكار بگویند. دیگر چرا عداوت میكنند؟!. دیگر چرا بهایهوی میپردازند؟!.. خود شما در جایی كه میگویید گفتههای ما راست است باید با ما همدست گردید و بآنها پاسخ دهید ، نه اینكه بخواهید ما دست برداریم. این سخن كه ما میان ایرانیان عداوت و نفاق میاندازیم بسیار شبیه بآنست كه كسی در یک لجنزار ناپاكی فرورفته و از سر تا پا با ناپاكیها خیس و آلوده شده ، و چون میگویند : بیا با این آب خود را بشوی و پاك گردان میگوید : میترسم تر شوم. ایرانیان كه در توی پراكندگیهای ناپاك و غیرتكُش دست و پا میزنند میترسند كه ما بمیانشان نفاق بیندازیم. در اینجاست كه باید گفت : ای بیچارگان! ای بیچارگان!
اینكه میگویید مردم را به اتحاد و یگانگی دعوت كنیم درست مانند آنست كه یك بیماری داروهایی را كه پزشك میدهد نخورد و چنین بگوید : «شما كاری كنید كه من تندرست شوم این داروهای تلخ چیست كه میدهید؟!»
🔸شما نیز دلتان یگانگی میخواهد ولی میگویید بهیچ چیز ما دست نزنید یك سخنی كه بدلخواه ما نباشد نگویید.
[1] : داوری توده نام یکی از ستونهای روزنامهی پرچم است که برای گفتارهای مردم در زمینهی «ادبیات» آزاد گزارده شد. چگونگی آنکه به ادعای روزنامهای کسروی به سعدی و حافظ توهین کرده و اینست خواستار «محاکمهی ملی» او شده بود. کسروی آن «محاکمه» را با خشنودی پذیرفته خود پیش افتاد و آن ستون را بروی خوانندگان باز گزارد که دربارهی شعر و شاعری و «ادبیات» گفتار بنویسند. بیشتر خوانندگان بهواداری از گفتارهای پرچم نوشتار نوشته فرستادند که در آن ستون چاپ میشد.
اینكه میگویید مردم را به اتحاد و یگانگی دعوت كنیم درست مانند آنست كه یك بیماری داروهایی را كه پزشك میدهد نخورد و چنین بگوید : «شما كاری كنید كه من تندرست شوم این داروهای تلخ چیست كه میدهید؟!»
🔸شما نیز دلتان یگانگی میخواهد ولی میگویید بهیچ چیز ما دست نزنید یك سخنی كه بدلخواه ما نباشد نگویید.
[1] : داوری توده نام یکی از ستونهای روزنامهی پرچم است که برای گفتارهای مردم در زمینهی «ادبیات» آزاد گزارده شد. چگونگی آنکه به ادعای روزنامهای کسروی به سعدی و حافظ توهین کرده و اینست خواستار «محاکمهی ملی» او شده بود. کسروی آن «محاکمه» را با خشنودی پذیرفته خود پیش افتاد و آن ستون را بروی خوانندگان باز گزارد که دربارهی شعر و شاعری و «ادبیات» گفتار بنویسند. بیشتر خوانندگان بهواداری از گفتارهای پرچم نوشتار نوشته فرستادند که در آن ستون چاپ میشد.
✴️ ما چه میخواهیم؟..
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیا پیمان را با ناراستیها سازشی بوده است؟! ـ 1
یك نكتهی دیگری كه میباید روشن گردانیم اینست كه گاهی كسانی در گفتگو از پیمان و خواست آن چنین میگویند : «میخواهد تمدن را با تدین تطبیق كند». ولی این سخن بسیار پرت است و با پیمان و خواست پیمان درست نیاید. چنین كاری را كسان دیگری میخواستهاند و داستان آن اینست كه چون در سی و اند سال پیش مشروطه در ایران پدید آمد ، و در آن میان راه برای رسیدن روزنامهها و كتابهای اروپایی باز شد و یك رشته قانونها و عادتها و اندیشههای نوین اروپایی رواج گرفت یك دسته اینها را با كیش و دین ناسازگار مییافتند و دشمنی مینمودند. یك دستهی دیگر چون از یكسو باین عادتها و قانونها و اندیشههای اروپا ارج میگزاردند و از یكسو هم بكیش خود دلبستگی میداشتند چنان اندیشیدند كه میانهی این دو سازشی پدید آورند و بگفتهی خودشان «تدین را با تمدن تطبیق كنند».
ولی این یك اندیشهی خام و بیهودهای بیش نمیبود ، و اگر آنروز كسی از خود آنان پرسیدی كه چه كار خواهید كرد و چه راهی پیش خواهید گرفت پاسخ درستی نتوانستی شنید. در بیرون بیش از این نتیجه پدید نیامد كه كسانی در حال آنكه مشروطهخواهی مینمودند و فرزندان خود را بدبستان نوین میفرستادند و كتابهای نوین و روزنامهها را میخواندند از رفتن بزیارت و نشستن در پای روضهخوانی و مانند اینها نیز بازنمیماندند. مثلاً كراوات بستن را با ریش گزاردن ، و بسینما رفتن را با نماز خواندن توأم میگردانیدند ، و از افسانههای خضر و رجالالغیب و مانند اینها هواداری نشان میدادند. گفتهایم كه معنیهای درست هیچ كدام از دین و تمدن را نمیفهمیدند. هرچه هست ما از چنان كاری بسیار دوریم.
آنان از یكسو در برابر زندگانی باشكوه اروپایی خیره مانده و خود را ناگزیر از پذیرفتن عادتها و اندیشههای اروپاییان (كه تمدن مینامیدند) مییافتند ، و از یكسو این كیشهای بیپا را دین شمرده دست از آنها نمیتوانستند برداشت. اینبود ناچار میشدند بآرزوی یكی گردانیدن آنها بیفتند. لیكن ما را چنان ناچاری نیست. زیرا ما درپی راستیها میباشیم و هرچه را جز آن یابیم توانیم برانداخت.
همان هیاهوی اروپاییگری ـ همان چیزی كه آنان تمدن مینامیدند و در برابرش خیره میماندند ـ گام نخست ما برانداختن آن بود. كنون هم به برانداختن كیشها میكوشیم و بیاری خدای بزرگ بزودی همه را از میان خواهیم برداشت.
چنانكه گفتیم خواست ما شناختن معنی زندگانی و داشتن یك آیین بخردانهای برای زندگانیست و در این زمینه تنها درپی راستیها هستیم و جز آنها هرچه باشد از میان خواهیم برداشت ، نه آنكه ناگزیر مانده از در آشتی خواهیم درآمد و چیزهایی را از آنها خواهیم پذیرفت.
اینكه ما بدانشها ارج میگزاریم و میگوییم آنچه اینها نشان میدهد راست است و میباید پذیرفت نه از آن راهست كه از اروپا آمده و یا اروپاییان با هیاهو به پیشرفت آن میكوشند ، از این راهست كه اینها بنیاد درستی میدارد و یك رشته راستیها را بما نشان میدهد. شما میبینید كه ما فلسفهی یونان را برمیاندازیم و بفلسفهی مادی پاسخهای ریشهكن میدهیم ولی دانشهای طبیعی را میپذیریم. اینها از آنروست كه فلسفهی یونان و فلسفهی مادی بیپاست ولی دانشها چنین نیست.
سخن كوتاه كنم : ما این راه را خود آغاز كردهایم و پیش میرویم و در سر راه هر سنگی كه پیش آید باید خُردش كنیم و راه را باز كنیم نه آنكه ناگزیر گردیده در برابرش بایستیم یا راه را كج گردانیم. آری این راه ما را با تمدن (یا بهتر گویم : با پیشرفت زندگی) پیوستگی نزدیكی هست و این پیوستگی را در همین گفتار روشن خواهیم گردانید.
🖌 احمد کسروی
📖 مهنامهی پیمان
تکهی 8 از بخش هشتم
🔶 یک بار دیگر
آیا پیمان را با ناراستیها سازشی بوده است؟! ـ 1
یك نكتهی دیگری كه میباید روشن گردانیم اینست كه گاهی كسانی در گفتگو از پیمان و خواست آن چنین میگویند : «میخواهد تمدن را با تدین تطبیق كند». ولی این سخن بسیار پرت است و با پیمان و خواست پیمان درست نیاید. چنین كاری را كسان دیگری میخواستهاند و داستان آن اینست كه چون در سی و اند سال پیش مشروطه در ایران پدید آمد ، و در آن میان راه برای رسیدن روزنامهها و كتابهای اروپایی باز شد و یك رشته قانونها و عادتها و اندیشههای نوین اروپایی رواج گرفت یك دسته اینها را با كیش و دین ناسازگار مییافتند و دشمنی مینمودند. یك دستهی دیگر چون از یكسو باین عادتها و قانونها و اندیشههای اروپا ارج میگزاردند و از یكسو هم بكیش خود دلبستگی میداشتند چنان اندیشیدند كه میانهی این دو سازشی پدید آورند و بگفتهی خودشان «تدین را با تمدن تطبیق كنند».
ولی این یك اندیشهی خام و بیهودهای بیش نمیبود ، و اگر آنروز كسی از خود آنان پرسیدی كه چه كار خواهید كرد و چه راهی پیش خواهید گرفت پاسخ درستی نتوانستی شنید. در بیرون بیش از این نتیجه پدید نیامد كه كسانی در حال آنكه مشروطهخواهی مینمودند و فرزندان خود را بدبستان نوین میفرستادند و كتابهای نوین و روزنامهها را میخواندند از رفتن بزیارت و نشستن در پای روضهخوانی و مانند اینها نیز بازنمیماندند. مثلاً كراوات بستن را با ریش گزاردن ، و بسینما رفتن را با نماز خواندن توأم میگردانیدند ، و از افسانههای خضر و رجالالغیب و مانند اینها هواداری نشان میدادند. گفتهایم كه معنیهای درست هیچ كدام از دین و تمدن را نمیفهمیدند. هرچه هست ما از چنان كاری بسیار دوریم.
آنان از یكسو در برابر زندگانی باشكوه اروپایی خیره مانده و خود را ناگزیر از پذیرفتن عادتها و اندیشههای اروپاییان (كه تمدن مینامیدند) مییافتند ، و از یكسو این كیشهای بیپا را دین شمرده دست از آنها نمیتوانستند برداشت. اینبود ناچار میشدند بآرزوی یكی گردانیدن آنها بیفتند. لیكن ما را چنان ناچاری نیست. زیرا ما درپی راستیها میباشیم و هرچه را جز آن یابیم توانیم برانداخت.
همان هیاهوی اروپاییگری ـ همان چیزی كه آنان تمدن مینامیدند و در برابرش خیره میماندند ـ گام نخست ما برانداختن آن بود. كنون هم به برانداختن كیشها میكوشیم و بیاری خدای بزرگ بزودی همه را از میان خواهیم برداشت.
چنانكه گفتیم خواست ما شناختن معنی زندگانی و داشتن یك آیین بخردانهای برای زندگانیست و در این زمینه تنها درپی راستیها هستیم و جز آنها هرچه باشد از میان خواهیم برداشت ، نه آنكه ناگزیر مانده از در آشتی خواهیم درآمد و چیزهایی را از آنها خواهیم پذیرفت.
اینكه ما بدانشها ارج میگزاریم و میگوییم آنچه اینها نشان میدهد راست است و میباید پذیرفت نه از آن راهست كه از اروپا آمده و یا اروپاییان با هیاهو به پیشرفت آن میكوشند ، از این راهست كه اینها بنیاد درستی میدارد و یك رشته راستیها را بما نشان میدهد. شما میبینید كه ما فلسفهی یونان را برمیاندازیم و بفلسفهی مادی پاسخهای ریشهكن میدهیم ولی دانشهای طبیعی را میپذیریم. اینها از آنروست كه فلسفهی یونان و فلسفهی مادی بیپاست ولی دانشها چنین نیست.
سخن كوتاه كنم : ما این راه را خود آغاز كردهایم و پیش میرویم و در سر راه هر سنگی كه پیش آید باید خُردش كنیم و راه را باز كنیم نه آنكه ناگزیر گردیده در برابرش بایستیم یا راه را كج گردانیم. آری این راه ما را با تمدن (یا بهتر گویم : با پیشرفت زندگی) پیوستگی نزدیكی هست و این پیوستگی را در همین گفتار روشن خواهیم گردانید.