پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
نیتچه (چپ) ، شوپنهاور (بالا راست) و بوشنر
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)


🔸 ١ـ آقا سید ضیاءالدین (تکه‌ی 1)

اول باید بگویم من تاکنون آقا سید ضیاء را ندیده‌ام و صورتاً یکدیگر را نمی‌شناسیم. پدرش آقا سید علی را یک بار دیده بودم و از خانواده‌اش کمی آگاهی دارم. ولی با خود او آشنا نبوده برخوردی هم پیدا نکرده‌ام. پس رنجشی در میانه‌ی من و او نیست و من اگر ایرادها بکارهای او گیرم جز از نظر علاقه‌مندی بمصالح اجتماعی ایران نیست و قضاوتم کاملاً بیطرفانه است.

درباره‌ی آقا سید ضیاء حرف بسیار است. گفته می‌شود در جوانی هنگامی که روزنامه‌ی شرق را می‌نوشته هواداری از سیاست خفه کننده‌ی روس تزاری نموده. هنگامی که روزنامه‌ی رعد را منتشر می‌کرده مدافع جدی قرارداد سال ١٩١٩ بوده مقالات مفصل در مورد آن بچاپ رسانیده. آنگاه آقا سید ضیاء عامل اصلی کودتای سال ١٢٩٩ بوده است.

ولی من در اینجا بآن کارها نمی‌پردازم ، زیرا که نمی‌خواهم از مقصود خود دور افتم. آنها بیست و چند سال پیش از این بوده. چه بسا کسانی که در جوانی بکارهایی برخیزند و سپس پشیمان گردیده برای جبران کارهای نیکی را پیش گیرند. آنگاه درباره‌ی کودتا سخن بسیار است. از کجا که آن بزیان ایران بوده؟!..

به هر حال ما نمی‌خواهیم حساب تمام عمرش را از آقا سید ضیاء الدین بگیریم. در اینجا مورد نظر آن اعمالیست که در این چند سال ازو دیده شده و در این پیشامد مستقیماً مؤثر بوده است.

در سال ١٣٢٢ که آقا سید ضیاء از فلسطین بایران آمد و روزنامه‌های حزب توده ببدگویی سخت ازو برخاستند و هایهویی برپا شد که پیدا بود او برای مقصدی آمده ، در همان هنگام آقا سید ضیاء کتابچه‌ای بنام «شعائر ملی» بچاپ رسانیده نشر کرد. این کتابچه را من آن زمان خواندم. اکنون هم در زیر دست دارم.

در این کتابچه آقا سید ضیاء کوشیده است تمام اصلاحاتی را که در زمان رضاشاه رخداده بود ، تقبیح کند و درباره‌ی هر یکی سخنانی گفته است :

رخت و کلاه یکسان که هیچکس منکر نیکی آن نتواند بود ، آقا سید ضیاء منکرش شده و آن وقت چون خودش با کلاه پوستی بایران بازگشته بود برای آن محسناتی ذکر کرده و چند صفحه را پر از فلسفه‌ی کلاه پوستی گردانیده.

عمارتهای چند طبقه که در تهران ساخته شده و تکانی که در طرز معماری و خانه‌سازی در این کشور پدید آمده آقا سید ضیاء نپسندیده و ایرادهایی بآن هم گرفته است.

به سنگ کیلو و سیستم متریک که ما از فرانسه گرفته‌ایم ، آقا سید ضیاء خرده گرفته. می‌گوید : چشده که انگلیسها با آن نزدیکی بفرانسه آن را نگرفته‌اند و شما با این دوری گرفته‌اید.

تغییر الفبا که یکی از آرزوهای شصت و هفتاد ساله‌ی نیکخواهان این کشور است و جای گفتگو در پیرامونش نیست ، آقا سید ضیاء آن را هم نمی‌پسندد و در برابر واضحات باستدلالات زورکی می‌پردازد.

اصلاح زبان فارسی و بیرون کردن کلمات بیگانه از آن که نیز از آرزوهای دیرین ایرانیان بوده ، آقا سید ضیاء بآن هم تعرض می‌کند و با نداشتن مطالعه در آن زمینه بسخنرانی می‌پردازد.

رویهم‌رفته اندیشه‌ی آقا سید ضیاء اینست که ایران باید بدانسان که تا بیست و چند سال پیش بوده ، باشد و همیشه با آنحال بماند و هیچگاه آرزوی پیشرفت و اصلاحات نکند ، و اگر گامهایی در راه اصلاحات برداشته است آنها را هم بازپس گردد. این نظر اوست و به یک رشته استدلالات برمی‌خیزد که مسلم است مقصودش اقناع خوانندگان و پیشرفت دادن بمقصود خود می‌باشد.

من می‌پرسم : چرا؟!.. چرا باید کسی درباره‌ی توده و کشور خود دارای چنین نظری باشد؟!.. پیشرفت یکی از نوامیس کونست. توده‌های جهان همه در پیشرفتند ، چرا باید ایران در همانجا که هست بایستد و یک گام هم برندارد؟!.. این چه فلسفه‌ای دارد؟!.. چه رازی در آن می‌باشد؟!..
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیست و یکم)

🔸 از دیگران چیزی نگرفته‌ایم (بخش 1 از 1)

گفتارهایی را كه در پرچم درباره‌ی معنی «دارایی» و یا در پیرامون «كارها و پیشه‌ها» نوشتیم كسانی خوانده و چنین گفته‌اند : «اینها حرفهای سوسیالیستهاست». یكی هم گفته : «اینها را از كارل ماركس برداشته».

میگویم : هر دو دروغست. من تاكنون سخنی را از دیگری گرفته و بنام خود ننوشته‌ام. از آنسوی تاكنون كتابی از سوسیالیستها یا از كارل ماركس بدستم نیفتاده و نخوانده‌ام. تنها دو سال پیش یكی از یاران در تبریز كتابی بمن داد كه بعربی نوشته شده و از «جمعیتهای سرّی» سخن میراند ، و در آن مقاصد سوسیالیستها را نیز فهرست‌وار می‌شمرد.

نخستین بار مقاصد سوسیالیستها را در آنجا خوانده و دیدم و در برخی چیزها با ما موافقند ولی در بسیاری از هم جدا میباشیم.

🔸به هر حال ما راهمان جستجوی حقایق است. ما میخواهیم بنیاد زندگانی آدمیان بروی حقایق گزارده شود. اینست در همه چیز حقیقت آن را میگیریم. درباره‌ی دارایی و كارها و پیشه‌ها معنیهای درست آنها را نوشتیم. كنون اگر در برخی چیزها با سوسیالیستها یا با دیگران موافق باشیم ایرادی بما نخواهد بود. آیا میتوانیم یك حقیقتی را بنام آنكه سوسیالیستها پیش از ما گفته‌اند رد كنیم و نپذیریم؟!..

من اگر كسی بودم كه پیروی از سوسیالان كنم میبایست این پیروی را پیش از همه در بیدینی و خداناشناسی كنم ، در مادیگری كنم. زیرا نخستین گام آنان اینست. كسانی اگر مرا می‌شناسند میدانند كه با مادیگری چه نبردهایی كرده‌ام. میدانند كه در دین چه راهی را پیموده‌ام.

نمیدانم چرا كسانی باین سخنان بیهوده می‌پردازند؟!.. چه لذتی از اینها میبرند؟!. چرا چشمشان برنمیدارد كه یك سخنانی را یك تن از میان خودشان بگوید؟!.. هنگامی كه پیمان را آغاز كردیم این گرفتاری را داشتیم كه هر سخنی می‌نوشتیم آن یكی می‌گفت : «از اخبار برداشته». این یكی می‌گفت : «از فلسفه گرفته». دیگری میگفت : «اینها در مفاوضات هست». اكنون هم در نوشتن پرچم با این گفته‌ها روبرو می‌شویم.

🔸یك چیزی را كه ما همیشه رعایت میكنیم آنست كه شرقیان در برابر غربیان استقلال اندیشه نشان دهند و پیروی كوركورانه از آنان ننمایند.

این یكی از مقاصد ماست. اگر فراموش نشده نُه سال پیش بیك رشته نبردهای سختی با اروپاییگری برخاستیم و من گفتارهای بسیاری در آن زمینه در شفق سرخ نوشتم. سپس نیز پیمان را بنیاد نهادم. با این حال چه شدنیست كه ‌اندیشه‌های اروپاییان را بگیریم و بنام خود نوشته بشرقیان یاد دهم؟!.. چنین كاری چه سزاست؟!..

كسانی اگر حقیقت را میخواهند ما با این گفتارهای خود لغزشهای اروپاییان را اصلاح میكنیم. كارل ماركس و دیگران مطالبی اندیشیده و بحقایقی پی برده‌اند. ولی كارشان ناقص بوده و از بسیار چیزها دور مانده‌اند. ولی ما همه حقایق را میگوییم.

یك دسته نیز این ایراد را از راه دیگری میگیرند. باین معنی چون این سخنان را بزیان خود می‌یابند برای ایراد چنین میگویند : «اینها حرفهای سوسیالیستهاست».

میگویم : شما هر نامی میگزارید بگزارید. اینها حقایق است و باید اجرا گردد. باید قانونها از روی اینها نوشته شود. از آنسوی اینها بزیان كسی نیست. آن كسانی كه این سخنان را بزیان خود می‌شمارند این هم یك نافهمی از ایشانست.

امروز در این زندگانی غلطی كه مردم دارند تنها بدسته‌ی كوچكی خوش میگذرد و دیگران همه در رنجند ، و آن دسته‌ی كوچك نیز اگر بفهمند باین حال خشنودی ندهد.

🔸اینهمه رنج و زحمتی كه مردمان میكشند قسمت بیشترش نتیجه‌ی دانسته نبودن حقایق است. اگر زندگی از روی حقایق باشد رنجها بسیار كم و خوشیهای زندگانی فزونتر خواهد گردید.

كسانی میگویند : شما كه می‌نویسید بازرگانان كالا را دست بدست میگردانند و كارشان نامشروع میباشد اگر از آن كار دست بردارند چه كنند؟!..

میگویم : از آن كار بیهوده دست بردارند و بجای آن كارخانه برپا كرده پارچه بافند ، نخ ریسند ، افزار زندگانی سازند. اگر میخواهند بهتر باشند بكشت و كار پردازند. برای كسی كه میخواهد بكوشد راه باز است.

در شماره‌ی دیروزی پرچم بیانات آقای وزیر دارایی را آوردیم. بگفته‌ی ایشان یك كشور پهناوری همچون ایران گندم و جوش برای خوراك مردم كفایت ندارد. اینست سالانه باید از بیرون غله بخرند كه سال گذشته صدهزار تن خریده‌اند و برای سال آینده نیز چهل‌هزار تن در نظر گرفته‌اند.

👇
آیا این نتیجه‌ی چیست؟!. چه شده كه كشوری باین پهنا و درازا مردمش گرسنگی میكشند؟!.. آیا نه آنست كه چون حقایق پوشیده مانده و زندگانی بیك راه غلطی افتاده و در نتیجه‌ی آن ، دسته‌های بزرگی با بیكاری یا با كارهای بیهوده (از دست بدست گردانیدن كالاها و مانند آن) می‌پردازند و از سوی دیگر زمینها خشك و ویران میماند و بهره‌مندی از آنها نمی‌شود؟!.. [1] آیا باید این زندگانی غلط را از دست ندهیم؟!.. آیا باید تغییری در حال خود پدید نیاوریم؟!.. آیا باید از ترس آنكه چند تنی میرنجند و نام سوسیالیست بروی ما میگزارند از گفتن حقایق خودداری كنیم؟!..
(پرچم روزانه شماره‌ی 64)

[1] : یکی از نادانیها در ایران که همیشه یاد کرده‌ایم آنست که هر گرفتاری‌ای پیش می‌آید آن را تنها از یک چیز میدانند و آن هم بیشتر چیزهای محسوس است و هیچ نمی‌اندیشند که یک گرفتاری می‌تواند ریشه در چندین چیز بدارد که برخی از آنها بچشم نمی‌آید. برای مثال «مدیریت» را بدیده بگیرید. سخن از هر نابسامانی رود ، اظهار نظرهایی از اینگونه بمیان می‌آید : «بله دیگر ، مدیریت که نباشد همین می‌شود!». در این میان آنچه هیچگاه به آن پروا نمی‌شود دانستن حقایق است. «فرهنگ‌سازی» که کسان بسیاری معنی آن را ندانسته پیاپی بر زبان می‌آورند ، همان یاد دادن حقایق به مردم است.
چنین اظهار نظرهایی تنها از مردم عامی نیست. بلکه دیده می‌شود همانها که با یک غروری بمیدان می‌آیند و به جوانان که میخواهند بکشورشان سودمند باشند برتری می‌فروشند یا سرکردگی میکنند ، آنان نیز با اندیشه‌های خام و بازی با همین واژه‌های ناروشن ، ایشان را گمراه میکنند.
اگر گرفتاری تنها از مدیریت است ، آیا نمی‌توان بهترین مدیران جهان را با یک گروه ترجمان استخدام کرد و بکار گرفت و از این گرفتاریها رها گردید؟!
چنان از کارآمدی مدیران سخن میرانند تو گویی گفتگو از ساحران است. خوبست بیندیشند که اگر برای مثال یک مربی ورزشی ناچار باشد بازیکنانش را از میان بیماران و ناخوشان برگزیند آیا میوه‌ی کار او چه خواهد بود؟! ـ گو اینکه یکتا مربی در جهان باشد.
خواست از این سخنان این نیست که مدیریتها در این کشور بی‌ایراد بوده و هست یا اینکه هیچ تأثیری در کار کشور ندارد. خواست اینست که پروا کنیم در گذشته (همان دوره‌ای که بسیاری آرزوی بازگشتش را دارند) این کشور همچنان نمی‌توانسته غله‌اش را خود فراهم آورد. اکنون نیز دربایستهای بسیار دیگریست که تا نفت و گاز نفروشند فراهم نمی‌گردد. تنها خدا میداند اگر این کشور نفت نداشت بدبختیهایش چه اندازه بود. تنها تأمین خوراک نیست. داستان آرتشش را که در گفتارهای گذشته خوانده میدانید. احتکار گندم و دست بدست گردانیدن کالاها و دیگر رفتارهای سودجویانه در همان زمانها بوده و اکنون نیز هست. آیا بهتر نیست بجای چنان گفتگوهای بیهوده ، ببینیم این «سوء مدیریت» ریشه‌اش کجاست و چاره‌اش چیست؟!
گفتن اینکه گرفتاریها تنها از «سوء مدیریت» است ، چون سخن کاملی نیست مایه‌ی گمراهی صدهزاران کسان در این کشور گردیده‌ است.
✴️ ورجاوندْبنیاد

(بزبان عادی)
(بخش یکم : درباره‌ی جهان و انسان)

🔸تکه‌ی 3
(بهر 2 از 2)

🔸از دانشها مادّیگری نتیجه نمی‌شود.🔸

این گمراهیست که کسانی از دانشها مادّیگری را نتیجه می‌گیرند. این نتیجه کِی از دانشها حاصل می‌شود؟! از دانشها هرچه برآید باید پذیرفت ، ولی چنین چیزی کی برمی‌آید؟! دانشها نشان می‌دهند که این جهان دستگاهیست که همه چیزش از خودش می‌باشد. ما می‌گوییم : همان دستگاه بخودی ‌خود نبوده. دانشها از نظم و نظام جهان گفتگو می‌کنند. ما می‌گوییم : آن نظم و نظام از خود جهان نمی‌تواند باشد. دانشها از کارگاه گفتگو می‌کنند. ما صاحب کارگاه را در پشت سر آن می‌بینیم.

🔸🔸🔸

ما می‌گوییم : از دانشها مادّیگری را نتیجه نمی‌توان گرفت. این نتیجه از دانشها برنمی‌آید. از دانشها هر آنچه برآید باید پذیرفت ، منتها چنین چیزی از آنها برنمی‌آید. دانشها می‌فهماند که این جهان یک دستگاه خودکاریست. می‌گردد و همه چیزش از خودش می‌باشد. ولی می‌توان پرسید که چه نیرویی آن را به گردش انداخته است؟![1] دانشها دائم از نظم و نظام جهان می‌گویند ولی می‌توان پرسید : این نظم و نظام را چه کسی بوجود آورده؟!. این جهان چیزی نیست که اینها از خودش باشد. دوباره می‌گویم : یک قسمتی از این جهان ، ما آدمهاییم که به دیگر موجودات برتری ‌داریم ، و ما می‌بینیم که ناخواسته به جهان آمده‌ایم و ناخواسته می‌رویم ، و هیچ گونه مداخله در گردش جهان و در نظم و نظام آن نداریم.

فلاسفه‌ی مادّی می‌گویند : «مادّه است و نمودهای آن و خارج از مادّه چیزی نیست». بسیار خوب ، پس هزارها راز عجیب از کجا است؟! هزارها پیش‌بینیها و ترتیبها از چیست؟! آیا این کار مادّه است که کودک بدنیا نیامده خوراکش در پستان مادر آماده ‌شود؟! آیا این کار مادّه است که تعداد زن و مرد در هر زمان و در هر جا یکسان ‌باشد؟! اگر ادامه دهیم صد پرسش از این قبیل می‌توان پرسید.

کسانی می‌گویند : «اینها همه از خود طبیعت است». می‌گویم : شما طبیعت به چه چیز می‌گویید؟ اگر این کائنات یا این جهان را می‌گویید ما که گفتیم اینها از آن برنمی‌آید. و اگر چیز دیگری را می‌گویید ، شرح بدهید و روشن کنید.

نیتچه ، بوشنر ، شوپنهاور ، ولتر ، و این قبیل دانشمندان اروپایی با دروغ و خرافات و زورگویی کشیشان و دیگر پیشوایان مذاهب جنگیده‌اند ، ولی به حقیقت نرسیده‌اند. همیشه با دروغ جنگیدن و بحقیقت رسیدن از هم جداست. بارها دیده می‌شود کسانی از پندارهای بی‌اساس و از عقاید کج مردم دل‌آزرده می‌شوند ، و از آنها متنفر شده به مبارزه می‌پردازند ، ولی در همان حال بحقایق راه پیدا نمی‌کنند و در میانه سرگردان می‌مانند. بویژه اگر کسانی از دروغها و از عقاید کج بشدت خشمگین شوند ، خشم پرده بچشمان ایشان می‌کشد و در نتیجه از دیدن حقایق بازمانند.

می‌خواهم بگویم : این گروه دانشمندان اروپایی در دشمنی‌ای که با زورگوییهای کشیشان و دیگر پیشوایان مذهبی کرده‌اند رستگار بوده‌اند و خوبی به جهان کرده‌اند. لیکن نپذیرفتن خدا و داستان مادّیگری که پیش آورده‌اند ، جز دنباله‌ی آن سیل خشم نبوده است. روشنتر بگویم : چیزی که اینان را وادار کرده بوده خدا را نشناسند بیش از همه تضادی بوده که در میان گفته‌های کشیشان و دیگران با دانشها پیدا می‌کرده‌اند ، که این موضوع مانع و پرده‌ای در برابر بینش آنان می‌شده است.

هرچه هست در این باره آنان را جز گمراهانی نمی‌توان دانست. دانشها ما را از خدا بی‌نیاز نمی‌کند. زیرا دانشها گفتگو از کارگاه می‌کند و ما صاحب کارگاه را در پشت سر آن می‌بینیم.

[1] : یا در زمینه‌ی نظریه‌ی مه‌بانگ : چه نیرویی آن انفجار را بوجود آورده؟!.
.
ولتر دانشمند فرانسوی
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)


🔸 ١ـ آقا سید ضیاءالدین (تکه‌ی 2)

کسانی که آقا سید ضیاء را «عامل ارتجاع» می‌خوانند دروغ نمی‌گویند. من گفته‌های آنها را تصدیق می‌کنم. گذشته از رفتار و کردار ، این کتابچه معرف اندیشه‌ها و آرزوهای آقا سید ضیاست.

یکی از کارهای آقا سید ضیاء در این دو سال چه در مجلس و چه در بیرون ، طرفداری از ایلات بوده. یک روز در مجلس جمله‌هایی گفته است که من فراموش نکرده‌ام : «از مسلح شدن آنها همه نگران هستند ، بنده بروحیه‌ی عشایر سابقه دارم و از این قضیه دلتنگ و نگران نیستم. زیرا وقتی که بدانند در مرکز حکومت دارند اسلحه را کنار خواهند گذاشت و از نظریه‌ی مجلس و دولت قانونی پیروی خواهند کرد.»

اینهاست جمله‌های آقا سید ضیاء. اول باید دانست که زندگانی ایلاتی یادگار دوره‌هاییست که تمدن پیش نرفته بوده و این ایلات که در کشور ما هستند ، بیگانگان آن را دلیل می‌گیرند که تمدن در این کشور بسیار پست است. دوم ما خودمان می‌دانیم که این ایلات که در کشور ما هستند تابع نظامات نمی‌باشند ، پابند قوانین نیستند ، ادارات درمیان آنها تأسیس نیافته و با حال کنونیشان تأسیس نتواند یافت. آنها خود را جز تابع ایلخانی و ایل‌بیگی نمی‌شناسند. افراد ایل صد درصد بیسوادند. با آن زندگانی که دارند دبستان درمیان ایشان باز نمی‌توان کرد و بر فرض باز شدن نتیجه نمی‌توان گرفت. سوم این ایلات آفت بزرگی برای امنیت این کشور هستند که هر زمان که دولت مرکزی ناتوان گردید ، آنها سر برافراشته بازار چپاول و تاخت و تاز را گرم می‌سازند. خودشان که کشاورزی نمی‌کنند و بآبادی زمینها نمی‌پردازند مانع دیگران نیز هستند. تاکنون چقدر خونها که ریخته شده. چه جنگهایی که درمیان ایلات و آرتشهای دولت رفته است.

اگر پاره‌ای ایلات نیک بوده‌اند و گاهی خدمت بدولت و کشور کرده‌اند ، آن دلیل نخواهد بود که ما از همه‌ی ایلها و از زندگانی ایلاتی طرفداری کنیم.

اینها چیزهاییست که باربران سبزه‌میدان تهران هم می‌دانند. جای شگفت است که آقا سید ضیاء نداند و بآن آشکاری و پافشاری از ایلات هواداری کند. آیا اینها جز هواداری از ارتجاع معنای دیگری دارد؟!..

یک گفتگوی دیگر که با آقا سید ضیاء باید کرد آنست که او چه در این کتاب و چه در جاهای دیگر نام اسلام را بمیان می‌آورد و گفتارها و کردارهای خود را بآن دین منتسب می‌سازد. این ایراد دیگری باوست. زیرا بدیهیست که چه آقا سید ضیاء و چه طرف مقابل او ، جز درپی یک رشته مقاصد سیاسی خود نیستند و علاقه‌ای به دین اسلام درمیان نیست. نه آقا سید ضیاء می‌خواهد که دین اسلام را پایدارتر گرداند و نه حزب توده علاقه‌مند است که اسلام را براندازد.

پس برای چیست که نام اسلام بمیان می‌آید؟!.. آیا نه آنست که آقا سید ضیاء می‌خواهد اسلام را وسیله‌ی پیشرفت مقاصد سیاسی خود گرداند؟!.. آیا نه آنست که این توهین بزرگیست که از ناحیه‌ی او باسلام وارد می‌شود؟!.. یک دین مقدسی را آنقدر کوچک می‌گیرند که افزار دست خود می‌گردانند!. من چون بیطرفانه قضاوت می‌کنم ناچارم اینها را بگویم.

اساساً اسلام با حالی که دارد و مسلمانان امروز پست‌تر و کم‌قدرتر از ملل دیگر هستند ، جای هیچ طرفداری از آن نیست. اگر مقصود اصلاح مسلمین و برگردانیدن آنها باسلام اولیه است آن هم کار یک سیاستمدار نیست. پس گفتگو از اسلام به چه مقصود است؟!..
کتاب «سرنوشت ایران چه خواهد بود؟!.»
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیست ودوم)

🔸 ما در زندگی ناچار نیستیم و چاره داریم (بخش 1 از 3)

چون در گفتارهایی كه در پیرامون اندیشه‌های پراكنده نوشتیم نام «جبریگری» برده گفتیم : بسیاری هم عقیده باین دارند و آدمیان را در زندگانی ناچار می‌شمارند ، كسانی از خوانندگان می‌پرسند : «پس نظر شما درباره‌ی قضا و قدر چیست؟...» میگویم : «نپرسید نظر شما درباره‌ی قضا و قدر چیست ؟...» حقیقت قضا و قدر را بپرسید.

🔸یكی از لغزشها در ایرانیان آنست كه می‌پندارند در جهان حقایقی نیست و هر كس از روی گمان یا پندار یك چیزهایی میفهمد و آن نظریست كه او دارد. مثلاً ما این سخنانی را كه درباره‌ی درماندگی ایرانیان و علت آن می‌نویسیم ، كسانی خوانده چنین میگویند : «این هم یك نظریست».

بارها دیده‌ایم كه یك موضوعی را كه نوشته و دلیلها برایش آورده‌ایم یك كسی ضد آن را نوشته و آورده و چنین خواسته كه ما بچاپ رسانیم ، و چون گفته‌ایم : «این نوشته‌ی شما بضد آنست كه ما خود نوشته‌ایم» پاسخ داده : «آن یك نظریه‌ای بود این هم یك نظریه‌ایست».

🔸همین خود نشان نافهمی و بیچارگی ایرانیانست. چنین می‌پندارند در جهان حقایقی نیست. ولی باید بدانند جهان پر از حقایق میباشد. هر موضوعی را كه شما بگیرید یك حقیقتی دارد كه باید جُست و بدست آورد و پیروی از آن كرد.

مثلاً درباره‌ی شعر در ایران سخنان بسیاری گفته‌اند. گاهی آن را وحی خوانده‌اند. گاهی سحر نامیده‌اند گاه از صنایع مستظرفه شمرده‌اند. ولی حقیقتش آن بود كه ما نوشتیم. باین دلیل كه شما هیچ ایرادی بآن گفته‌ها نتوانید گرفت. بخوانید و جمله بجمله بسنجید : آیا بكدام یكی ایرادی دارید؟!..

درباره‌ی «قضا و قدر» نیز یك حقیقتی هست كه باید آن را پرسید و آن را جست. ما نیز حقیقت آن را خواهیم نوشت. كسانی كه استناد به قضا و قدر میكنند میخواهند بگویند : «ما در زندگانی اختیاری نداریم. آنچه می‌شود بخواست خدا می‌شود» میگویند «خدا آینده‌ی هر كسی را به پیشانی او نوشته. یكی را خوشبخت و یكی را بدبخت گردانیده». كتابهای ایران پر از این سخنانست.

ولی اینها بسیار غلط است. شما آشكاره می‌بینید كه ما در زندگانی دارای اختیاریم. ما در كارهای زندگانی اختیار داریم ، ولی از آنسوی گاهی مانعی به پیش ما تواند آمد كه باید آن را نیز از میان برداریم و یا از راه دیگری بجبران پردازیم. مثلاً شما كه یك زمینی دارید ، اختیار آن در دست شماست كه درختها بكارید و آبادش گردانید و یا همچنان خشك و ویرانه نگه دارید. چیزی كه هست اگر درخت بكارید شاید خشكسالی پیش آید و آب بدست نیاید و آن درختها خشك گردد. این یك مانعیست كه پیش تواند آمد. ولی شما میتوانید آن مانع را هم از میان بردارید ، بدینسان كه رنج كشیده با آب چاه درختها را سیراب گردانید. یا اگر درختها خشك شد سال دیگر دوباره بكارید.

شما میخواهید از اینجا تا به قم سفری كنید و یك اتومبیلی گرفته آماده میگردید. این در دست شماست. ولی شاید در همان روز برف سنگینی آمده راه را می‌بندد و جلو شما را میگیرد. این مانعیست كه در اختیار شما نبوده ، ولی شما میتوانید دو روز صبر كرده پس از باز شدن راه روانه گردید. در همه‌ی كارها چنینست.

این چیزیست كه آشكاره می‌بینید. پس چه معنی دارد كه بگویید : «ما در زندگی اختیار نداریم»یا خود را به بدبختی انداخته بگویید : «خدا چنین خواسته بود» یا بگویید : «به پیشانیم چنین نوشته بوده». این سخنان بسیار غلطست. بسیار غلطست كه شاعری بگوید :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو درِ اختیار نگشاده است

در جهان به همه كس در اختیار گشاده است ، و هر مردی یا هر مردمی‌ خواهد توانست خود را از گرفتاری و بدبختی رها گرداند. این بهانه‌ی تنبلان و سست‌نهادانست كه چون یك گرفتاری پیدا كردند بجای آنكه از راهش بكوشند و بآن چاره كنند بیغیرتانه با این بهانه‌ها دل خوش گردانند و از جبین گره گشایند. نیز بسیار غلطست كه دیگری بگوید :
گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی

هر كس باندازه‌ی كوشش و كاردانی خود از زندگانی بهره برمیدارد و اگر مانعی پیش می‌آید باید آن مانع را هم از میان برداشت. اینكه برای هر كسی یك روزی مقرر شده و بیش از آن نتواند بدست آورد دروغ بسیار بیجاست.
✴️ ورجاوندبنیاد

(بزبان عادی)
(بخش یکم : درباره‌ی جهان و انسان)

🔸تکه‌ی 4
(بهر 1 از 2)

🔸در هر چیزی همینکه راهی نباشد ، باید بازایستاد.🔸

آنچه ما را به خدا راهنمایی می‌کند این جهان است. این جهان است که می‌رساند خدا هست و یگانه و دانا و توانا است ، و بیش از این نمی‌رساند. از ماهیت خدا و از ابتدای آفرینش کسی آگاه نیست.
در هر چیزی همینکه راهی نباشد باید متوقف شد ، و بگمان و خیال نپرداخت. پاکدینی تنها آن نیست که بحقایق پی ببرند ، این نیز هست که دست از خیالات بیهوده بکشند. در جهان هر چیزی را نمی‌توان دانست.
مردمان بیش از هر چیز باید آیین خدا را بشناسند ، و آنچه را که او از مردمان می‌خواهد بدانند ، معنی حقیقی زندگی را بدانند.

🔸🔸🔸

آدمها همیشه در جستجوی خدا بوده‌اند ، و همیشه در این راه دچار اشتباهات شده‌اند. گفتگو از خدا در هر زمانی سبب گرفتاری بوده.

مردمان ناآگاه باستان ، جهان را یک دستگاه نشناخته و از اینرو خدا را بیش از یکی تصور می‌کرده‌اند. گذشته از آن ، خدایانی از خیال خود پدید آورده آنها را مانند آدمها دارای خشم ، کینه ، حسد ، هوس ، محبت و مانند اینها بحساب می‌آورده‌اند. همیشه از آنها می‌ترسیده‌اند. همیشه به پای آنها قربانیها می‌کرده ، در کارهای بزرگ از آنها مشورت می‌طلبیده‌اند ، و چون در جنگی پیروز می‌شده‌اند از غنیمتها سهمی برای آنها جدا می‌کرده‌اند. پیش هر سنگ و چوبی گردن کج کرده آبروی خود را بخاک می‌ریخته‌اند ، فرزندان خود را از زندگی محروم ساخته در بتکده‌ها به خدمت می‌سپرده‌اند. گاهی نیز نادانی را از اندازه گذرانیده ، پسران یا دختران خود را در زیر پای بتها سر می‌بریده‌اند.

این گرفتاری مردمان باستان بوده. سپس که برانگیختگانی (مردان خدایی) آدمها را از آن نادانیها نجات داده و بآفریدگار حقیقی راهنمایی کرده‌اند ، این زمان نیز گمراهیهای دیگری آغاز شده. کسانی بی‌آنکه راهی ـ راه دلیل و تحقیق ـ باشد ، از ماهیت خدا و از ابتدای خلقت به گفتگو پرداخته‌اند ، و در این راه حدسیات و تصورات را راهنمای خود گرفته در بیابان نادانی به هر سو تاخته‌اند.

آن فیلسوفان یونانند که از آغاز خلقت به گفتگو پرداخته ، خیال‌بافیهای عجیبی کرده‌اند : «چون خدا خود نمی‌توانست جهان را بیافریند ، عقل (خرد) اول را آفریده ، و اینْ عقل دوم را با فلک اول آفریده ، و آنْ عقل سوم را با فلک دوم بوجود آورده ، به همین ترتیب تا ده عقل و نه فلک آفریده شده‌اند».

آن صوفیان می‌باشند که خود را به تنگنا انداخته ناگزیر شده‌اند خدا را چیزی جز «هستی» (وجود) نشناسند ، و چون هستی یک چیز بیشتر نیست ، خود را با خدا یکی شمرده گدایان بی‌سر و پایی دم از رسیدن بخدا زده‌اند.

آن باطنیان [1] می‌باشند که خدا را در کالبد این و آن جا داده و این راه را باز کرده‌اند که هر شخص درمانده‌ و عاجزی بیشرمانه لاف خدایی بزند.

آن پیروان مذاهبند که خدا را در آسمان تصور می‌کنند ، که به روی کرسی نشسته ، و مانند یک پادشاه مستبدِ هوسبازی فرمان می‌دهد ، و جهان را با دست فرشتگان اداره می‌کند.

ما می‌گوییم : اینها همه نادانی و همه خیال‌بافی است. آنچه ما را بخدا راهنمایی می‌کند این جهان است ، این جهان است که می‌رساند خدا هست (زیرا جهان نیازمند آفریننده است) ، و یکی است (زیرا سراسر جهان بیش از یک دستگاه نیست) ، دانا و توانا است (زیرا جهان نشان دانایی و توانایی اوست). این جهان همینها را می‌رساند و بیش از اینها را نمی‌رساند. از ماهیت خدا ، و از ابتدای آفرینش ، کسی آگاهی ندارد ، و نمی‌تواند هم داشته باشد ، پس باید سکوت اختیار کرد و دنبال حدسیات و خیالات را نگرفت.

[1] : باطنیان نام دیگر اسماعیلیان است که در ایران و هند و چند کشور دیگر پراکنده‌اند.
.
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)


🔸 ١ـ آقا سید ضیاءالدین (تکه‌ی 3)

شاید آقا سید ضیاء و همفکران او بگویند : «مقصود ما از طرفداری که باسلام می‌کنیم جلوگیری از رواج و پیشرفت کمونیستی است». (چنانکه گاهی کسانی این را بزبان می‌آورند).

می‌گویم : اولاً کمونیستی یا سوسیالیستی را مردان نیکخواهی بنیاد گزارده‌اند و اساس آن مراعات حال کارگران و رنجبران و بیچیزانست و شما نبایستی با اساس آن مخالف باشید ، و اگر در بعضی مواد آن و یا در طرز اجرایش ایرادهایی بنظرتان می‌رسد بایستی در آن باره بگفتگو وارد شوید و با دلایل نظریه‌ی خود را روشن گردانید.

ثانیاً این مذاهب متعدده‌ی امروزی که جانشین اسلام گردیده از بس پایه‌اش متزلزل و ارکانش سست است دارای نیرویی که بتواند جلوگیری از کمونیستی یا از هر نظریه‌ی علمی یا اجتماعی کند ، نیست.

کمونیستی که یک نظریه‌ی اجتماعیست و مخالفت صریح با ادیان ندارد بماند. این مذاهب از مادیگری که مبنایش بانکار خدا و عالم آخرتست و تضاد صریح با اساس ادیان دارد جلوگیری نمی‌توانند کرد. در اروپا و آمریکا سالیان دراز است که علوم طبیعی و فلسفه‌ی مادی رواج گرفته. کشیشها می‌روند و در دانشگاهها آن علوم و فلسفه را درس می‌خوانند و رتبه‌های علمی (از دکتری و پروفسوری و مانند اینها) می‌گیرند ، و در همانحال می‌آیند و وارد کلیسا می‌شوند و انجیل را باز کرده بمردم موعظه می‌کنند و منافاتی درمیان دو کار نمی‌بینند. این جز نتیجه‌ی سستی آن عقاید و از نیرو افتادن آنها نیست.

در عالم اسلام نیز همانست. سالهاست کتابهای سلامه موسا و شِبلی شُمِیل و دیگران در فلسفه‌ی مادی ، در زبان عربی چاپ شده و در مصر و عراق و ایران و هند و دیگر جاها انتشار یافته و ملاها ، بخصوص متجددین ، آنها را خوانده‌اند و استفاده کرده‌اند و بصدد معارضه نیامده‌اند. نتیجه‌ی آنها این شده که عقاید مذهبی در دلهاشان هرچه سست‌تر گردد و هرچه موهونتر باشد.

به هر حال امید آنکه بدستیاری مذاهب جلوگیری از کمونیستی کنید بیجاست. اگر کسی در آرزوی جلوگیری از کمونیستی است باید سخنانی پایه‌دارتر و والاتر از گفته‌های کمونیستها بگوید و ایرادهایی را که به مبادی کمونیستی توان گرفت با دلایل روشن گرداند. از این راه است که می‌توان بنتیجه‌ای رسید.

این مذاهب کمونیستی را سست و بی‌اثر تواند گردانید ولی از پیشرفت آن جلو نتواند گرفت. باین‌معنی اگر در ایران تبلیغات کمونیستی بشود ، مسلمانان بعنوان آنکه مسلمان می‌باشند از گرویدن بآن خودداری نخواهند کرد. ولی با این عقاید درهمی که در مغزهای خود آکنده‌اند ، اگر مبادی کمونیستی را هم فراگیرند ، اینها را با آنها درهم آمیخته یک معجون تهوع‌آوری پدید خواهند آورد (چنانکه همین رفتار را با مشروطه کردند و آن را گرفتند و بحال تهوع‌آوری انداختند).

روزی یکی می‌گفت : چون دولت شوروی دین را ممنوع گردانیده ما منظورمان آنست که با تثبیت اسلام از نفوذ سیاسی آن دولت در ایران بکاهیم. گفتم : در این باره هم دولت شوروی از شما جلو افتاد : علیزاده شیخ‌السلام قفقاز به ایران آمد و همچون یک شیعه‌ی خالص و متعصب بزیارت قم و مشهد رفت و به ایرانیان فهمانید که دولت شوروی دیگر جلوگیری از دین نمی‌کند.

مطلب را خلاصه کنیم : تمسک باسلام در کشاکشهای سیاسی جز توهین بآن دین نیست و بهیچ نتیجه‌ی سودمندی از این راه امیدوار نتوان بود.
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی بیست وسوم)

🔸 ما در زندگی ناچار نیستیم و چاره داریم (بخش 2 از 3)

🔸خدا هیچ كسی را یا هیچ مردمی را برای بدبختی و خواری نیافریده. ولی یك مردمی كه باین نادانیها افتند و بجای كوشش و چاره‌جویی دلهای خود را با این سخنان پوچ شاد گردانند بیگمان بدبخت و خوار خواهند گردید. این نتیجه‌ی نادانیهای خودشانست. خواست خدا كه در این زمینه هست همین میباشد.

چنانكه بارها گفته‌ایم این سخنان یادگار زمان سلجوقیان و مغولانست. در آن زمانها در ایران چند رشته گمراهیهای ریشه‌برانداز پدید آمد كه یكی از آنها جبریگری بود ، و همین گمراهیهاست كه یك توده‌ای بآن بزرگی را در زیر پای مغول لگدمال گردانید. سپس كه مغولان در این سرزمین بنیاد پادشاهی نهادند و بازمانده‌ی ایرانیان را بنده و زیردست خود گردانیدند ، بیچارگان بجای آنكه از گذشته عبرت گیرند و آن بدبختی را نتیجه‌ی نكوشیدن و سستی نمودن دانسته ، این زمان سستی از خود دور گردانند و كینه‌ی مغولان را در دل پرورده در یك روزِ فرصتی بر آنان شورند و ریشه‌شان براندازند ، بیدردانه با این اندیشه‌های پست و بیپا كه باید «بهانه‌ی بیغیرتی» نامید دلهای خود را خوش گردانیده بازمانده‌ی احساسات را نیز از میان بردند.

در كتابها درباره‌ی قضا و قدر صدها سخنان پوچ نوشته بجاهای بسیار دوری رفته‌اند. روزی در مجلسی كسی در این باره پرسشی كرد من سخنانی را كه در گفتار دیروزی نوشته‌ام باو بازگفتم. دیدم نپذیرفت و چنین پاسخ داد : «آخر علماء و فلاسفه در این باره حرفهای بسیاری دارند». گفتم : علما و فلاسفه بیكار بوده‌اند و دلشان خواسته سخنانی بیهوده گویند. ما را چه كار با ایشانست. چیزیست بسیار روشن : شما اگر زمینی را شخم كنید و تخم پاشید و آبیاری كنید گندم خواهید داشت و اگر نكنید نخواهید داشت. اگر درختی بكارید و سالها آن را بپرورید میوه خواهید چید. اگر شب چراغ روشن گردانید در روشنایی خواهید نشست ، و اگر نگردانید در تاریكی خواهید ماند. در همه‌ی كارها چنینست. یك توده‌ای كه بیست یا سی‌ملیون در یكجا میزیند اگر یكدل و یكزبان باشند و در راه نگهداری كشور دست بهم دهند و افزار كار آماده گردانند فیروز خواهند درآمد ، وگرنه بزیر دست دیگران افتاده بروز سخت خواهند افتاد. مردم فرانسه كه امروز دچار یك بدبختی گردیده‌اند اگر بفداكاریهایی برخیزند نجات خواهند یافت وگرنه همچنان در زیرِ دست آلمان خواهند ماند. همین مردم ایران كه بدینسان خوار و زبون گردیده‌اند اگر باین آلودگیهای خود چاره كنند و این پراكندگی را از میان برداشته یكدل و یكزبان گردند بآزادی و سرفرازی خواهند رسید وگرنه در این بدبختی و خواری خواهند ماند. اینها چیزهاییست بروشنی آفتاب. دیگر چه نیازی بگفته‌های علما و فلاسفه است؟!..

در مجلس دیگری باز این گفتگو میرفت یكی گفت : «مسئله باین آسانی نیست. علما حرفهای بسیاری دارند». گفتم چه حرفهایی دارند؟.. درماند و پاسخی نتوانست و دانسته شد از كسانیست كه بسخن نافهمیده بیشتر بها دهند تا بسخن روشن و فهمیده.

بسیاری از اینان یك كلمه‌ی «قضا و قدر» شنیده و بی‌آنكه معنای درستی از آن بفهمند به دل سپارده‌اند و باین آسانی نمیخواهند از آن دست بردارند. روزی با كسانی باز این سخنان میرفت و من به یكایك پرسشهای آنان پاسخ میدادم و دلیلها یاد میكردم و پس از آنكه بهمه‌ی گفته‌هاشان پاسخی دادم و همگی درماندند یكی از آنان سر برآورد و چنین گفت : «بالاخره نمی‌شود كه منكر قضا و قدر شد». من بیاد آن افتادم كه در سی سال پیش كه موضوع كروی بودن زمین و گردش آن بدور آفتاب درمیان ایرانیان تازه انتشار می‌یافت و در بیشتر مجلسها این گفتگو بمیان می‌آمد یك روزی در مجلسی این سخن میرفت و یك دانشمندی با زبان ساده چگونگی زمین و گردش آن را شرح میداد پس از یك ساعت سخنرانی یك حاجی ریش سفیدی از یك گوشه‌ی مجلس زبان بگشاد و چنین گفت : «بالاخره گاوماهی [1] را كه نمی‌شود منكر شد». این نیز آن رفتار را میكرد.
گفتم : چرا نمی‌شود منكر قضا و قدر شد؟!.. دوتا كلمه‌ی عربیست شنیده‌اید و یك توهمیست در دل جا داده‌اید هر دو را می‌توانید رها كنید و فراموش سازید. قضا و قدر جز توهمی نیست.

گفت : «این عقیده‌ی ماست چطور رها كنیم؟!..» گفتم : میدانم عقیده‌ی شماست. ولی چون بیپا و بیهوده است باید رها كنید. گفت : ما میگوییم : «كارها دست خداست». گفتم : آری كارها دست خداست. ولی همان خدا بشما در زندگانی اختیار داده كه هر كاری را از راهش انجام دهید. اینكه شما بچاره‌ی دردهای خود نمی‌كوشید و همچون كودكان هر دسته‌ای پی هوسهای دیگری می‌باشید ، و چون در نتیجه‌ی این بدیهای خود زبون و خوار میگردید و از بیگانگان توسری می‌خورید میگویید : «خواست خدا چنین بوده». خدا از چنین عقیده‌ای بیزار است. خدا نفرین میفرستد بآن مردم بیغیرتی كه بكار از راهش نكوشند و از خدا توقع كنند كه كارهای آنان را درست گرداند.

👇
1 : به پندار پیشینیان زمین تخت بوده بروی شاخ گاوی می‌باشد و آن گاو هم پای بر گرده‌ی یک ماهی دارد و ماهی نیز بروی آب دریاست. آن را گاوماهی گفته‌اند.