سعدی را بهتر بشناسیم
یکی از چیزهایی که بر خصلتها و رفتارها و اعمال یک توده اثرگزار است نوشتههاییست که از گذشتگانشان بایشان رسیده. و چهبسا تودهی مردم آنها را الگوی باورها و اندیشههای خود گیرند و از روی آنها کار کنند. پیداست اگر آنها اندیشههای والا باشند آن توده را پیش ، و اگر کوتاه و پست و زبونانه و پسرُوانه باشند ، توده را پس برد.
باید دانست بیشتر کتابهایی که از گذشتگان ما بازمانده یادگار زمانهای زبونی و زیردستی است. بویژه دیوانهای شاعران که اندیشههای زبونانه و پست را با زبانی شیوا و گیرا و ساده و آسان و همهفهم بزبان شعر درآوردهاند.
از اینگونه شاعران یکی هم سعدی بوده که جز هوس شاعری نداشته و هرچه بدستش افتاده از صوفیگری ، جبریگری ، اندیشههای پست زمان خود ، حدیثهایی که شنیده ، تعلیم و تربیت ، دروغبافی و پنداربافی ، پندسرایی ، هزلیات و حتا بچهبازی ؛ را بزبان شعر درآورده و برای ما بارمغان بازگزارده.
از آنسو ، اکنون سخن در آنست که دستهی بدخواهان (1) بهمدستی شرقشناسان که بدخواه شرقند و همیشه به استواری گمراهیهای شرقیان و سرگرم داشتن ایشان با کتابهای گذشتگان میکوشند بدستاویز واژهی «ادبیات» برواج اینگونه کتابها پا میفشارند و مردم را بسوی کتابهای شاعران و دیگران میکشانند. از اینرو کسانی فریب میخورند و راستی را میپندارند گنجیست و رو باین کتابها میآورند.
برای همین ما اینجا برخی از شعرهای سعدی را برای نمونه میآوریم و داوری را بخوانندگان بازمیگزاریم :
تبلیغ شرابخوری در قالب پند و راهنمایی :
گر آدمیی بادهی گلرنگ بخور بر نالهی نای و نغمهی چنگ بخور
گر بنگ خوری چو سنگ مانی بر جای یکباره چو بنگ میخوری سنگ بخور
صوفیگری : یا فلسفهی بیننگی و بیکاری و مفتخوری ، و خوار داشتن و بیارجی جهان و چندگاهه (موقتی) بودن آن :
«آن کیست که دل نهاد و فارغ بنشست پنداشت که مهلتی و تأخیری هست
گو میخ مزن که خیمه میباید کند گو رخت منه که بار میباید بست»
«راغب دنیا مشو که هیچ نیرزد هر دو جهان پیش چشم همت عالی»
جبریگری : یا باور باینکه خدا همهچیز را از آغاز بر سر آدمیان نوشته (سرنوشت) و کسی را در زندگانی اختیاری نیست ، این را سعدی برویههای گوناگون درآورده :
«مخور هول ابلیس تا جان دهد همانکس که دندان دهد نان دهد»
«دادار که بر ما در قسمت بگشاد بنیاد جهان چنانکه بایست نهاد
آن که نداد از سببی خالی نیست دانست سرو به خر نمیباید داد»
«بحال نیک و بد راضی شو ای مرد که نتوان طالع بد را نکو کرد
چو سگ را بخت تاریکست و شبرنگ هم از خُردی زنندش کودکان سنگ»
پندگویی و آموزگاری : سعدی یک زمینهی دیگری هم که بدستش افتاده پندآموزی بوده که بیشترش سخنان خوشنما و زیانمند را بهانهی پندآموزی گرفته :
«چون زهرهی شیران بدرَد نالهی کوس بر باد مده جان گرامی بفسوس
با آنکه خصومت نتوان کرد بساز دستی که بدندان نتوان برد ببوس»
آری آقای سعدی بمردمی که زبون مغول گردیده ، سرزمینشان ویران گردیده ، مردمش کشتار گردیده ، صدهزاران زنان و دخترانشان به اسیری برده شدهاند پند میدهد : «دستی که بدندان نتوان برد ببوس».
دروغبافیها : «هوس سخنبافی و پندآموزی چندان گریبانگیر سعدی میبوده که گاهی او را بدروغبافی نیز واداشته. بیشتر داستانهایی که از خود میگوید دروغست.» (2) برای مثال یکی از داستانهای دروغی او شعریست بنام «بتی دیدم از عاج در سومنات» دربارهی بتی در یک بتکدهای در هند. دلیل دروغ بودن این شعر آنکه سعدی هرگز بهند نرفته. او این داستان را بیکبار از خودش ساخته یا نزدیک باین چیزی شنیده و چیزهای دیگری بآن افزوده و شعر گردانیده.
سعدی دروغ را بد ندانسته و آن را ستوده :
دروغی که حالی دلت خوش کند به از راستی کت مشوش کند
در جایی دیگر بوارونهی این ، دروغ را بد دانسته و نکوهیده :
گر راست سخن گویی و در بند بمانی به زانکه دروغت دهد از بند رهایی
آدم درمیماند کدامش را در دل گیرد؟! راستگویی یا دروغگویی؟!!
وارونهگوییها : سعدی از بس هوس شعربافی داشته که هرگز هوشدار نبوده که شعرهای وارونه هم گفته. برای مثال چنانکه در جبریگری شعر آورده در کوشش هم آورده و خواننده را درمیان دو باور متضاد گیج و سرگردان میگرداند :
چنانکه سخنش رفت ، از یکسو از جبریگری و اینکه اختیار دست ما نیست میگوید. برای نمونه :
«بخت و دولت بکاردانی نیست جز بتقدیر آسمانی نیست»
و از سوی دیگر :
👇👇
👍1
«پند سعدی به دل شنو نه بگوش مزد خواهی بکار کردن کوش» /
«سعدیا بسیار گفتن عمر ضایع کردن است وقت عذر آوردنست استغفرالله العظیم»
«سعدیا گرچه سخندان و مصالح گویی به عمل کار برآید به سخندانی نیست»
ستایش و نکوهش خرد را نیز فراموش نگردانیده :
از یکسو میگوید :
«نگویم چو جنگ آوری پای دار چو خشم آیدت عقل بر جای دار»
«کجا عقل یا شرع فتوا دهد که اهل خرد دین به دنیا دهد؟»
و از سوی دیگر :
«به راه عقل برفتند سعدیا بسیار که ره بعالم دیوانگان ندانستند»
«دولت نه به کوشیدنست چاره کم جوشیدنست
اگر به هر سر موئیت صد خرد باشد خرد بکار نیاید چو بخت بد باشد»
در وارونهگویی شیراز را هم فراموش نساخته :
از یکسو میگوید :
«دلم از صحبت شیراز بکلی بگرفت وقت آنست که پرسی خبر از بغدادم»
و از سوی دیگر :
«چه نیکبخت کسانی که اهل شیرازند که زیر بال همای بلندپروازند»
دربارهی زنان این شعر زشت را گفته :
«زن نو کن ای دوست هر نوبهار که تقویم پاری نیاید بکار»
چاپلوسی و ستایشگری : شاعر چاپلوس و ستایشگر را باید پستتر از یک ستمگر شمرد چه او با چاپلوسیها و ستایشگریهایش ستمگر را به ستم و بیداد دلیرتر میگرداند. سعدی دربارهی سعد ابوبکر و سعد زنگی چاپلوسی بیاندازه کرده :
«ز سعد ابوبکر تا سعد زنگی پدر بر پدر نامور جد بر جد
سر بندگی بر زمینش نهاده خداوندگاران دریا و سرحد»
«گر از سعد زنگی مثل ماند و یاد فلک یاور سعد بوبکر باد»
«تربیت» : سعدی که تنها مکتب دیده این زمینه را هم از دست نهشته و پندها سروده :
«استاد معلم چو بود بیآزار خرسک بازند کودکان در بازار»
«شمشیر نیک از آهن بد چون کند کسی ناکس به تربیت نشود ای حکیم کس»
بچهبازی : زشتترین بخش نوشتههای سعدی باب پنجم گلستان اوست. در آن بخش سعدی پستیهای خود را بآشکار آورده و پلیدی خود را بهمه نشان داده. مردک ناپاک چندان هوس شعرگویی داشته که از بشعر درآوردن پلیدیهای خودش هم درنگذشته :
ترا من دوست میدارم که یک شب در آغوشت کشم تا نیمروزی
مراد از عاشق و معشوقی اینست وگرنه مادری دارم چو یوزی
ببینید چگونه پستی خود را بهمه نشان داده و خود را رسوا گردانیده. ببینید دربارهی مادر خود چه گفته؟!. و چسان بیرگی خود را بهمه نشان داده؟!.
در جای دیگر گفته :
نام سعدی همه جا رفت به شاهدبازی وین نه عیبست که در ملت[=دین] ما تحسینیست
تف بر این مردک پلید بیدرد ، تف. مردک ناپاک حتا در پیری دست از این پلیدی برنداشته :
چون دید که پیریام سپیدی بفزود برگشت و ارادتی زیادت ننمود
گفتم که اگر سپید شد مویم زود شکر است ، که دل همان سیاهست که بود
ناپاکزبانیهای سعدی : سعدی درمیان شعرها و نوشتههای پندنمایش گاهی از واژههای بیفرهنگانه نیز سود جسته که مضمونهای پستی را با بیفرهنگی و ناپاکزبانی بخواننده آموخته :
«چو سگ بر درش بانگ کردم بسی که مسکینتر از سگ ندیدم کسی»
«من گر سگکی زان تو باشم چه شود؟ خاری ز گلستان تو باشم چه شود؟
شیران جهان روبه درگاه تواَند گر من سگ دربان تو باشم چه شود؟»
«ور بیهنر به مال کنی کبر بر حکیم کون خرت شمارد اگر گاو عنبری»
«محتسب کونبرهنه در بازار قحبه را میزند که روی بپوش»
«چو گاو ار همی بایدت فربهی چو خر تن به جور کسان دردهی»
سعدی واژههای پست دیگری نیز بکار برده که من از آوردنش شرم میکنم و از آنها درمیگذرم. لیکن تنها از هواداران سعدی این را میپرسم که آیا اینها «ادبست یا بیادبی»؟!.
پابرگیها :
1ـ برای آگاهی از دستهی بدخواهان (یا کمپانی خیانت) کتاب «دادگاه» از احمد کسروی دیده شود.
2ـ «در پیرامون ادبیات» ، احمد کسروی ، چاپ چهارم ، سات 70
«سعدیا بسیار گفتن عمر ضایع کردن است وقت عذر آوردنست استغفرالله العظیم»
«سعدیا گرچه سخندان و مصالح گویی به عمل کار برآید به سخندانی نیست»
ستایش و نکوهش خرد را نیز فراموش نگردانیده :
از یکسو میگوید :
«نگویم چو جنگ آوری پای دار چو خشم آیدت عقل بر جای دار»
«کجا عقل یا شرع فتوا دهد که اهل خرد دین به دنیا دهد؟»
و از سوی دیگر :
«به راه عقل برفتند سعدیا بسیار که ره بعالم دیوانگان ندانستند»
«دولت نه به کوشیدنست چاره کم جوشیدنست
اگر به هر سر موئیت صد خرد باشد خرد بکار نیاید چو بخت بد باشد»
در وارونهگویی شیراز را هم فراموش نساخته :
از یکسو میگوید :
«دلم از صحبت شیراز بکلی بگرفت وقت آنست که پرسی خبر از بغدادم»
و از سوی دیگر :
«چه نیکبخت کسانی که اهل شیرازند که زیر بال همای بلندپروازند»
دربارهی زنان این شعر زشت را گفته :
«زن نو کن ای دوست هر نوبهار که تقویم پاری نیاید بکار»
چاپلوسی و ستایشگری : شاعر چاپلوس و ستایشگر را باید پستتر از یک ستمگر شمرد چه او با چاپلوسیها و ستایشگریهایش ستمگر را به ستم و بیداد دلیرتر میگرداند. سعدی دربارهی سعد ابوبکر و سعد زنگی چاپلوسی بیاندازه کرده :
«ز سعد ابوبکر تا سعد زنگی پدر بر پدر نامور جد بر جد
سر بندگی بر زمینش نهاده خداوندگاران دریا و سرحد»
«گر از سعد زنگی مثل ماند و یاد فلک یاور سعد بوبکر باد»
«تربیت» : سعدی که تنها مکتب دیده این زمینه را هم از دست نهشته و پندها سروده :
«استاد معلم چو بود بیآزار خرسک بازند کودکان در بازار»
«شمشیر نیک از آهن بد چون کند کسی ناکس به تربیت نشود ای حکیم کس»
بچهبازی : زشتترین بخش نوشتههای سعدی باب پنجم گلستان اوست. در آن بخش سعدی پستیهای خود را بآشکار آورده و پلیدی خود را بهمه نشان داده. مردک ناپاک چندان هوس شعرگویی داشته که از بشعر درآوردن پلیدیهای خودش هم درنگذشته :
ترا من دوست میدارم که یک شب در آغوشت کشم تا نیمروزی
مراد از عاشق و معشوقی اینست وگرنه مادری دارم چو یوزی
ببینید چگونه پستی خود را بهمه نشان داده و خود را رسوا گردانیده. ببینید دربارهی مادر خود چه گفته؟!. و چسان بیرگی خود را بهمه نشان داده؟!.
در جای دیگر گفته :
نام سعدی همه جا رفت به شاهدبازی وین نه عیبست که در ملت[=دین] ما تحسینیست
تف بر این مردک پلید بیدرد ، تف. مردک ناپاک حتا در پیری دست از این پلیدی برنداشته :
چون دید که پیریام سپیدی بفزود برگشت و ارادتی زیادت ننمود
گفتم که اگر سپید شد مویم زود شکر است ، که دل همان سیاهست که بود
ناپاکزبانیهای سعدی : سعدی درمیان شعرها و نوشتههای پندنمایش گاهی از واژههای بیفرهنگانه نیز سود جسته که مضمونهای پستی را با بیفرهنگی و ناپاکزبانی بخواننده آموخته :
«چو سگ بر درش بانگ کردم بسی که مسکینتر از سگ ندیدم کسی»
«من گر سگکی زان تو باشم چه شود؟ خاری ز گلستان تو باشم چه شود؟
شیران جهان روبه درگاه تواَند گر من سگ دربان تو باشم چه شود؟»
«ور بیهنر به مال کنی کبر بر حکیم کون خرت شمارد اگر گاو عنبری»
«محتسب کونبرهنه در بازار قحبه را میزند که روی بپوش»
«چو گاو ار همی بایدت فربهی چو خر تن به جور کسان دردهی»
سعدی واژههای پست دیگری نیز بکار برده که من از آوردنش شرم میکنم و از آنها درمیگذرم. لیکن تنها از هواداران سعدی این را میپرسم که آیا اینها «ادبست یا بیادبی»؟!.
پابرگیها :
1ـ برای آگاهی از دستهی بدخواهان (یا کمپانی خیانت) کتاب «دادگاه» از احمد کسروی دیده شود.
2ـ «در پیرامون ادبیات» ، احمد کسروی ، چاپ چهارم ، سات 70
چنین شاعری را از «مفاخر ملی» مینامند و برایش روز «بزرگداشت» تعیین میکنند و میکوشند با هیاهو و جنجال اندیشههای پستش را در مغزها جایگزین گردانند. افسوس از این نادانی ، افسوس.
👇👇
گفتار «سعدی را بهتر بشناسیم»
.
👇👇
گفتار «سعدی را بهتر بشناسیم»
.
👎3👍1
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)
🔸 ٣ـ اقلیت و اکثریت مجلس : (تکهی 1)
اکنون بیاییم بر سر اقلیت و اکثریت مجلس. من نمیخواهم تاریخچهی این مجلس را بنویسم و از همهی بدیها یا نیکیهای آن سخن رانم. بلکه میخواهم تنها از دخالت آن در این قضیه سخن رانده اندازهی مسئولیت آن را نیز معین گردانم :
باید گفت اولاً مجلس چهاردهم از روز نخست میدان کشاکش گردید ، میدان غرضرانی شد ، وکلا به یکدیگر توهینهای زشت کردند ، آبروی همدیگر را بردند ، مجلس را که بیاعتبار بود بیاعتبارتر گردانیدند.
مجلس دزدخانه نامیده شد و چون تحقیقات بعمل آمد دانسته شد از بعضی از نمایندگان کارهایی سر زده که زشتتر از دزدی بوده ، زشتتر از راهزنی بوده.
ثانیاً از مجلس کارهایی سر زد که جز غرضورزی معنایی نداشت. برای مثل میگویم : اعتبارنامهی پیشهوری را چرا نپذیرفتند؟!.. علتش چه بود؟!.. آیا اکثریت حق دارد بدلخواهْ یکی را بپذیرد و یکی را نپذیرد؟!.. اگر میگویند : پیشهوری هوادار شوروی بود ، هوادار شوروی دیگران هم بودند ، پس چرا تنها این را بکنار زدند؟!.. اگر میگویند :
انتخابش طبیعی نبود ، اولاً من آنچه شنیدهام انتخاب پیشهوری از تبریز طبیعی بوده است. ثانیاً کسانی که انتخابشان طبیعی نبود در مجلس بسیار بودند. فلان مرد که یکعمر در تهران زیسته در اینجا هرچه تلاش کرد بجایی نرسید ، و از فلان گوشهی آذربایجان ، از شهری که ده نفر او را نمیشناختند ، وکیل درآمد. پس چرا او را رد نکردهاند؟!.. آیا اینها جز دیکتاتوری معنایی دارد؟!..
تصور نشود من میخواهم از پیشهوری طرفداری کنم ، یا چون اکنون در آذربایجان یکی از سران دمکراتست میخواهم بدلجویی پردازم. من آقای جعفر پیشهوری را تاکنون ندیدهام و کمترین آشنایی ندارم و ازو هم دلجویی نمیخواهم. من طرفداری از حقیقت مینمایم. این نمونهای از کارهای بد مجلس بود.
ثالثاً در قضیهی صدرالاشراف مجلس یکباره میدان نبرد گردیده تنها آن ماند که نمایندگان قمه و غداره بندند و در سالون مجلس شکم یکدیگر را پاره کنند.
ما ندانستیم اکثریت چه محسناتی در صدرالاشراف دیده بود که در چنان هنگامی او را برگزید؟!.. چه مزایایی در او سراغ داشت که در دیگران نبود؟!..
دربارهی صدرالاشراف ما هرچه انصاف بخرج دهیم باز چند ایراد بزرگی باو وارد است :
نخست او نام بدی در تاریخ مشروطه بیادگار گزارده. در آن روزی که مردان غیرتمند در برابر استبداد بالا افراشته برای استوار گردانیدن بنیاد مشروطه میکوشیدند ، این مرد در نتیجهی نافهمی و غرضورزی ، با مشروطهخواهان دشمنی نموده ، افزار دست هواداران استبداد گردیده ، عضو انجمن آلمحمد بوده ، در باغشاه مستنطقی کرده. این بدنامی نبایستی فراموش گردد.
دوم صدرالاشراف مرد بیدانشیست که نه چیزی از زبانهای اروپا میداند و نه از اوضاع جهان آگاهست. دانستههای او بیش از اندازهی یک پیشنماز محلهای نیست.
سوم بسیار کهنهاندیش است. در واقع یک آخوند حسابیست و بخرافات عامیانه پابند است.
چهارم این مرد با نداری وارد میدان زندگی شده و اکنون دارای ثروت هنگفتی میباشد. یک مرد وقتی که بکارهای اجتماعی دخالت کرد و در ادارههای دولتی دارای مقامی بود ، تحصیل ثروت برای او دشوار نخواهد بود. لازم نیست رشوه بگیرد. غیر از رشوه راههای استفاده فراوانست. چیزی که هست باید مصالح کشور را زیر پا گذاشته همه را قربانی استفاده گرداند. باید وظیفهی خود را فراموش سازد. از این راه است که میتوان ثروتمند گردید. اینست کسانی که از دخالت در کارهای اجتماعی ثروت پیدا کردهاند ، حسن عقیده بآنها نتوان داشت.
اینها عیبهاییست که در محسن صدر هست و جای انکار هم نیست. با اینحال اکثریت مجلس او را به نخستوزیری برگزید ، و چون روزنامهها و آزادیخواهان و اقلیت ناخرسندی نمودند ، ایستادگی نشان داد. از اینسو اقلیت هم لجاجت نموده اوبسترکسیون را پیش کشید و چند ماه مجلس بحال وقفه افتاد. هر چند روز یک بار کشاکش بمیان آمد ، سخنان زشتی درمیانه گفته شد. در همان هنگام ، صدرالاشراف ، بجای اینکه اقتضای موقع را فهمیده کناره جوید و بآن کشاکش خاتمه دهد ، با صد پررویی نشست و کارها را دنبال کرد و بخشم آزادیخواهان افزوده آنها را از حال اعتدال بیرون برد ، که باید گفت در آن زمان بود که تخمهای فتنه که از چند سال پیش در این کشور پاشیده شده بود ، آبیاری شده سر از خاک برآورد.
در آن قضیه اقلیت و اکثریت هر دو لجاجت کردند. ولی ایراد بیشتر باکثریت متوجه بود. زیرا آنها رشتهی کارهای این کشور را بدست داشته مسئولیت بزرگی بگردن گرفته بودند. اینبود نبایستی لجاجت کنند. نبایستی تنها دربند پیشرفت دادن بسخن خود باشند.
👇
🔸 ٣ـ اقلیت و اکثریت مجلس : (تکهی 1)
اکنون بیاییم بر سر اقلیت و اکثریت مجلس. من نمیخواهم تاریخچهی این مجلس را بنویسم و از همهی بدیها یا نیکیهای آن سخن رانم. بلکه میخواهم تنها از دخالت آن در این قضیه سخن رانده اندازهی مسئولیت آن را نیز معین گردانم :
باید گفت اولاً مجلس چهاردهم از روز نخست میدان کشاکش گردید ، میدان غرضرانی شد ، وکلا به یکدیگر توهینهای زشت کردند ، آبروی همدیگر را بردند ، مجلس را که بیاعتبار بود بیاعتبارتر گردانیدند.
مجلس دزدخانه نامیده شد و چون تحقیقات بعمل آمد دانسته شد از بعضی از نمایندگان کارهایی سر زده که زشتتر از دزدی بوده ، زشتتر از راهزنی بوده.
ثانیاً از مجلس کارهایی سر زد که جز غرضورزی معنایی نداشت. برای مثل میگویم : اعتبارنامهی پیشهوری را چرا نپذیرفتند؟!.. علتش چه بود؟!.. آیا اکثریت حق دارد بدلخواهْ یکی را بپذیرد و یکی را نپذیرد؟!.. اگر میگویند : پیشهوری هوادار شوروی بود ، هوادار شوروی دیگران هم بودند ، پس چرا تنها این را بکنار زدند؟!.. اگر میگویند :
انتخابش طبیعی نبود ، اولاً من آنچه شنیدهام انتخاب پیشهوری از تبریز طبیعی بوده است. ثانیاً کسانی که انتخابشان طبیعی نبود در مجلس بسیار بودند. فلان مرد که یکعمر در تهران زیسته در اینجا هرچه تلاش کرد بجایی نرسید ، و از فلان گوشهی آذربایجان ، از شهری که ده نفر او را نمیشناختند ، وکیل درآمد. پس چرا او را رد نکردهاند؟!.. آیا اینها جز دیکتاتوری معنایی دارد؟!..
تصور نشود من میخواهم از پیشهوری طرفداری کنم ، یا چون اکنون در آذربایجان یکی از سران دمکراتست میخواهم بدلجویی پردازم. من آقای جعفر پیشهوری را تاکنون ندیدهام و کمترین آشنایی ندارم و ازو هم دلجویی نمیخواهم. من طرفداری از حقیقت مینمایم. این نمونهای از کارهای بد مجلس بود.
ثالثاً در قضیهی صدرالاشراف مجلس یکباره میدان نبرد گردیده تنها آن ماند که نمایندگان قمه و غداره بندند و در سالون مجلس شکم یکدیگر را پاره کنند.
ما ندانستیم اکثریت چه محسناتی در صدرالاشراف دیده بود که در چنان هنگامی او را برگزید؟!.. چه مزایایی در او سراغ داشت که در دیگران نبود؟!..
دربارهی صدرالاشراف ما هرچه انصاف بخرج دهیم باز چند ایراد بزرگی باو وارد است :
نخست او نام بدی در تاریخ مشروطه بیادگار گزارده. در آن روزی که مردان غیرتمند در برابر استبداد بالا افراشته برای استوار گردانیدن بنیاد مشروطه میکوشیدند ، این مرد در نتیجهی نافهمی و غرضورزی ، با مشروطهخواهان دشمنی نموده ، افزار دست هواداران استبداد گردیده ، عضو انجمن آلمحمد بوده ، در باغشاه مستنطقی کرده. این بدنامی نبایستی فراموش گردد.
دوم صدرالاشراف مرد بیدانشیست که نه چیزی از زبانهای اروپا میداند و نه از اوضاع جهان آگاهست. دانستههای او بیش از اندازهی یک پیشنماز محلهای نیست.
سوم بسیار کهنهاندیش است. در واقع یک آخوند حسابیست و بخرافات عامیانه پابند است.
چهارم این مرد با نداری وارد میدان زندگی شده و اکنون دارای ثروت هنگفتی میباشد. یک مرد وقتی که بکارهای اجتماعی دخالت کرد و در ادارههای دولتی دارای مقامی بود ، تحصیل ثروت برای او دشوار نخواهد بود. لازم نیست رشوه بگیرد. غیر از رشوه راههای استفاده فراوانست. چیزی که هست باید مصالح کشور را زیر پا گذاشته همه را قربانی استفاده گرداند. باید وظیفهی خود را فراموش سازد. از این راه است که میتوان ثروتمند گردید. اینست کسانی که از دخالت در کارهای اجتماعی ثروت پیدا کردهاند ، حسن عقیده بآنها نتوان داشت.
اینها عیبهاییست که در محسن صدر هست و جای انکار هم نیست. با اینحال اکثریت مجلس او را به نخستوزیری برگزید ، و چون روزنامهها و آزادیخواهان و اقلیت ناخرسندی نمودند ، ایستادگی نشان داد. از اینسو اقلیت هم لجاجت نموده اوبسترکسیون را پیش کشید و چند ماه مجلس بحال وقفه افتاد. هر چند روز یک بار کشاکش بمیان آمد ، سخنان زشتی درمیانه گفته شد. در همان هنگام ، صدرالاشراف ، بجای اینکه اقتضای موقع را فهمیده کناره جوید و بآن کشاکش خاتمه دهد ، با صد پررویی نشست و کارها را دنبال کرد و بخشم آزادیخواهان افزوده آنها را از حال اعتدال بیرون برد ، که باید گفت در آن زمان بود که تخمهای فتنه که از چند سال پیش در این کشور پاشیده شده بود ، آبیاری شده سر از خاک برآورد.
در آن قضیه اقلیت و اکثریت هر دو لجاجت کردند. ولی ایراد بیشتر باکثریت متوجه بود. زیرا آنها رشتهی کارهای این کشور را بدست داشته مسئولیت بزرگی بگردن گرفته بودند. اینبود نبایستی لجاجت کنند. نبایستی تنها دربند پیشرفت دادن بسخن خود باشند.
👇
آنها بایستی مصالح توده را به هر چیزی مقدم دارند. بایستی در نظر گیرند که از آن ایستادگی که در برابر اقلیت و روزنامهها مینمودند ، چه نتیجه حاصل خواهد شد. اگر شورویها در شمال عکسالعملی نشان دادند چه اشکالاتی پدید خواهد آمد. آنها نمیتوانستند بگویند ما چون اکثریت داریم حرف خود را پیش خواهیم برد ، هرچه بادا باد!.. این با مسئولیتی که بگردن داشتند منافی بود.
.
.
✴️ حقایق زندگی (تکهی سیوپنجم)
🔶 چرا بجای سود زیان میبینیم؟..(بخش 2 از 3)
یك جمله باید گفت :
🔸این درسخواندگان آن كسانی كه با كوششها و جانفشانیهای خود كشور بدبخت ایران را برهایی رسانند نیستند ، و اگر درمیانشان مردان جانفشان و باعزم باشند بسیار كمند.
عزم و اراده و جانفشانی بماند ، ما بسیاری از آنان را میبینیم كه فهم عادی را از دست دادهاند. بارها گفتهام كسانی از اینان میآیند بنزد من و میگویند : «اینها كه شما مینویسید كُند است. ما باید تند برویم» ، و چون میپرسم : «چگونه تند رویم؟!.. چه كار كنیم كه تندروی باشد؟!..» درمیمانند و بالاخره دانسته میشود كه اینان از هایهویی كه برخی روزنامهها گاهی راه میاندازند خوششان میآید و آن را تند میشمارند. این را برای مثل مینویسیم. مانندش بسیار میباشد.
🔸امروز این بیگفتگوست كه ایران در این پنجاه و چند سال از معارف (یا فرهنگ) بجای سود زیان برده. این چیزیست كه باید هر كسی آن را بپذیرد و در جلو چشم دارد. ولی باید علت آن را جُست و بچارهاش اندیشید.
چرا معارف بجای سود زیان رسانیده؟.. چرا جوانان را سستعزم و بیاراده میگرداند؟.. پیداست كه باید علت را از كتابهای درسی و دیگر كتابهایی كه در دسترس شاگردانست جستجو كرد. باید در آن زمینه بیك دقت و توجه پرداخت. در این باره خوانندگان بآسانی داوری توانند كرد. زیرا بیشتر آنان كسانیند كه دبیرستان و دانشكده دیدهاند و درسهایی كه در آنها خوانده میشود از یادشان نرفته است. با این حال من نیز برای روشنی موضوع بیك داستانی میپردازم :
چند سال پیش بیكی از دانشكدهها رفتم با رئیس آن كار داشتم. دیدم از اطاق آوازی شنیده میشود دو سه تن باهم مباحثه میكنند. چون درآمدم دیدم سه تن از استادانند دربارهی یك رسالهای گفتگو دارند. چگونگی این بوده كه یكی از شاگردان كه درسهای خود را بپایان رسانیده رسالهای بنام «ختم تحصیل» بعنوان «تأثیر استیلای مغول در ادبیات ایران» تألیف كرده كه این گفتگو در پیرامون آنست.
شاگرد نامبرده چنین عنوان كرده كه در زمان مغول ادبیات ایران از یكسو تنزل كرد. زیرا چون خانان مغول قصیده گوش نمیكردند دیگر قصیدهسرایانی همچون انوری و منوچهری از ایران برنخاست. ولی از آنسوی در روزگار مغول چون تصوف پیشرفت بسیاری كرد یك نوع غزل عرفانی در ایران رواج یافت. نیز در زمان مغول یك رشته تشبیهات تازه پیدا شد كه پیش از آن شاعران نشناخته بودند. یكی از آنها تشبیه زلف یار به مار بود كه در زمان مغول پیدا شد.
این بود كوتاهشدهی مطالب آن رساله. یك جوان پس از سالها درس خواندن چون خواسته نمونهای از دانشهای خود را در یك دفتری گرد آورد و بعنوان «تز» یا «گواهی دانشمندی» باستادان تقدیم كند اینها را نوشته. استادان دربارهی آن گفتگو داشتند و یكی از ایشان كه شصت سال بیشتر دارد و همه او را میشناسند با یك حرارتی سخن رانده چنین میگفت : «این اشتباه كرده ، تشبیه زلف بمار پیش از زمان مغول هم بوده چنانكه عبدالواسع جبلی آن را در فلان شعرش آورده». این ایراد را گرفته میگفت : «باید خودش بیاید و بگوید باین چه پاسخی دارد».
این داستان بمن بسیار ناگوار آمد و آنچه زشتی این را در چشم من بیشتر گردانید آن بود كه داستان مغول یكی از دلگدازترین داستانهای تاریخ ایرانست.
(دنباله دارد)
🔶 چرا بجای سود زیان میبینیم؟..(بخش 2 از 3)
یك جمله باید گفت :
🔸این درسخواندگان آن كسانی كه با كوششها و جانفشانیهای خود كشور بدبخت ایران را برهایی رسانند نیستند ، و اگر درمیانشان مردان جانفشان و باعزم باشند بسیار كمند.
عزم و اراده و جانفشانی بماند ، ما بسیاری از آنان را میبینیم كه فهم عادی را از دست دادهاند. بارها گفتهام كسانی از اینان میآیند بنزد من و میگویند : «اینها كه شما مینویسید كُند است. ما باید تند برویم» ، و چون میپرسم : «چگونه تند رویم؟!.. چه كار كنیم كه تندروی باشد؟!..» درمیمانند و بالاخره دانسته میشود كه اینان از هایهویی كه برخی روزنامهها گاهی راه میاندازند خوششان میآید و آن را تند میشمارند. این را برای مثل مینویسیم. مانندش بسیار میباشد.
🔸امروز این بیگفتگوست كه ایران در این پنجاه و چند سال از معارف (یا فرهنگ) بجای سود زیان برده. این چیزیست كه باید هر كسی آن را بپذیرد و در جلو چشم دارد. ولی باید علت آن را جُست و بچارهاش اندیشید.
چرا معارف بجای سود زیان رسانیده؟.. چرا جوانان را سستعزم و بیاراده میگرداند؟.. پیداست كه باید علت را از كتابهای درسی و دیگر كتابهایی كه در دسترس شاگردانست جستجو كرد. باید در آن زمینه بیك دقت و توجه پرداخت. در این باره خوانندگان بآسانی داوری توانند كرد. زیرا بیشتر آنان كسانیند كه دبیرستان و دانشكده دیدهاند و درسهایی كه در آنها خوانده میشود از یادشان نرفته است. با این حال من نیز برای روشنی موضوع بیك داستانی میپردازم :
چند سال پیش بیكی از دانشكدهها رفتم با رئیس آن كار داشتم. دیدم از اطاق آوازی شنیده میشود دو سه تن باهم مباحثه میكنند. چون درآمدم دیدم سه تن از استادانند دربارهی یك رسالهای گفتگو دارند. چگونگی این بوده كه یكی از شاگردان كه درسهای خود را بپایان رسانیده رسالهای بنام «ختم تحصیل» بعنوان «تأثیر استیلای مغول در ادبیات ایران» تألیف كرده كه این گفتگو در پیرامون آنست.
شاگرد نامبرده چنین عنوان كرده كه در زمان مغول ادبیات ایران از یكسو تنزل كرد. زیرا چون خانان مغول قصیده گوش نمیكردند دیگر قصیدهسرایانی همچون انوری و منوچهری از ایران برنخاست. ولی از آنسوی در روزگار مغول چون تصوف پیشرفت بسیاری كرد یك نوع غزل عرفانی در ایران رواج یافت. نیز در زمان مغول یك رشته تشبیهات تازه پیدا شد كه پیش از آن شاعران نشناخته بودند. یكی از آنها تشبیه زلف یار به مار بود كه در زمان مغول پیدا شد.
این بود كوتاهشدهی مطالب آن رساله. یك جوان پس از سالها درس خواندن چون خواسته نمونهای از دانشهای خود را در یك دفتری گرد آورد و بعنوان «تز» یا «گواهی دانشمندی» باستادان تقدیم كند اینها را نوشته. استادان دربارهی آن گفتگو داشتند و یكی از ایشان كه شصت سال بیشتر دارد و همه او را میشناسند با یك حرارتی سخن رانده چنین میگفت : «این اشتباه كرده ، تشبیه زلف بمار پیش از زمان مغول هم بوده چنانكه عبدالواسع جبلی آن را در فلان شعرش آورده». این ایراد را گرفته میگفت : «باید خودش بیاید و بگوید باین چه پاسخی دارد».
این داستان بمن بسیار ناگوار آمد و آنچه زشتی این را در چشم من بیشتر گردانید آن بود كه داستان مغول یكی از دلگدازترین داستانهای تاریخ ایرانست.
(دنباله دارد)