پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)

🔸 5ـ حزب دمکرات آذربایجان : (تکه‌ی 6)


کسانی هم اتازونی یا کشورهای متحده‌ی آمریکای شمالی را مثل آورده می‌گویند : چه مانعی دارد که چنانکه در اتازونی هست ، در ایران هم استانها در کارهای داخلی مستقل گردیده ولی در سیاست خارجی و در تشکیل آرتش و در قوه‌ی مقننه باهم اتحاد نمایند و ایران بحال خود بماند؟..

می‌گویم : شما نمی‌توانید ایران را با حال آشفته‌ی امروزی و با موقعیتی که از نظر سیاست پیدا کرده با اتازونی به یک ترازو گزارید. درمیانه جدایی بسیار است :

نخست مردم آمریکا رشد سیاسی دارند و می‌دانند چه می‌کنند.

دوم حس میهن‌پرستی و علاقه‌مندی باستقلال و آزادی درمیان آنها بسیار نیرومند است و از جدایی میان استانها بیم بهم خوردن کشور نمی‌رود.

سوم اتازونی ماننده‌ی ایران درمیان دو سیاست مهیب واقع نشده در اختیار هر ترتیبی برای کشور خود آزاد است.

به هر حال در کار مردم اتازونی بیگانگان دخالت ندارند و در این پیشامد ایران ، در آشکار و نهان ، دخالتهایی از سوی بیگانگان رفته و می‌رود.

من هیچ مانعی نمی‌دانم که ایرانیان پس از آنکه بآلودگیهای خود چاره کردند و در توده رشد سیاسی پدید آمد و بیم از دخالت بیگانگان درمیان نبود ، یک روز نمایندگان از استانها بمرکز بیایند و انجمن برپا گردانیده باهم نشینند و از روی فهم و بینش و دلسوزی به شور پردازند و اگر صلاح دیدند استانها را در کارهای درونی آزاد گردانند. با این شرایط هیچ مانعی نیست و نتواند بود. همه‌ی تشکیلات و تنظیمات برای آبادی کشور و آسایش مردم است. اگر روزی صلاح در آن دیده شد چرا باید نکنند؟!..

ولی اکنون از آن شرایط هیچ کدام نیست. امروز با حال کنونی قیام کردن و برای آذربایجان استقلال داخلی درست کردن نتیجه‌اش آن خواهد بود که شرح دادم و دوباره نباید شرح دهم. امروز این رفتار استقلال ایران را بهم زدنست ، تاریخ چند هزارساله‌ی این کشور را بپایان رسانیدن است.

امروز در ایران ، اگر انجمنی از مردان دوراندیش و دلسوز ، برای گفتگو از حال توده و کشور تشکیل یابد ، آنچه سخنش هم بمیان نخواهد آمد برای استانها استقلال داخلی خواستنست. امروز صد مسئله مهمتر از آن درمیانست.

یک بار گفته‌ام و برای مثل باز هم می‌گویم : چهل سالست در این کشور مشروطه روان گردیده. ولی هنوز صدیک مردم ، بلکه هزاریک آنها ، معنی مشروطه را نمی‌دانند و بآن علاقه ندارند ، مغزهاشان آکنده از تعلیماتیست که با زندگانی دمکراسی متضاد می‌باشد. آن رسواییها که در هنگام انتخابات در ایران رخ می‌دهد و این بی‌آبروگریها که در مجلس پیش می‌آید ، جز نتیجه‌ی بی‌علاقگی مردم بمشروطه و حکومت دمکراسی نیست. امروز مهمترین موضوع آنست که معنی مشروطه بمردم فهمانیده شود و موانعی که در پیش است ـ چه از نظر عقاید و چه از نظرهای دیگر ـ از میان برداشته شود ، و اصول حکومت دمکراسی در این کشور ریشه دواند و ایران همسر انگلیس و فرانسه و اتازونی گردیده درمیان توده‌ها سرفراز باشد ، و احترام جهانیان را بخود جلب کند.

نخست گام در راه اصلاحات اینست. پس از آن باید در این کشور رژیم زندگی معین گردد. ایرانیان چنانکه از نظر سیاست درمیان دو نیروی متضاد محصور افتاده ، از نظر اصول زندگانی اجتماعی نیز همان حال را دارد. از این نظر نیز درمیان کمونیستی شوروی و سرمایه‌داری انگلیس و آمریکا محصور است.

ولی اگر ایرانیان بخواهند از روی فهم و بینش زندگی کنند ، راهی برویشان باز است که نه از کمونیستی پیروی نمایند و نه گریبان بچنگال سرمایه‌داری دهند ـ یک راه بهتر و علمی‌تر پیش گرفته از محصوریت بیرون آیند.


.
✴️ حقایق زندگی (تکه‌ی چهل‌وپنجم)

🔶 ارزش اسكناس با پشتوانه نیست
(بخش 1 از 3)

تا سی و چند سال پیش از این ، بازرگانان ایران ، از برگزیده‌ترین تیره‌های ایران شمرده می‌شدند. زیرا با پیشانی باز پول بدست می‌آوردند و با پیشانی باز بكار می‌بردند ، به كمچیزان و درماندگان دستگیریها می‌نمودند ، بكارهای تاریخی نیكی از ساختن پل و درآوردن چشمه و مانند اینها می‌پرداختند.

در جنبش مشروطه نیز اینان مردانگی بسیار نمودند و رادمردانه پولهای فراوان در راه جنبش بیرون ریختند.
🔸مشروطه بیش از همه با پول بازرگانان پیش رفته.

لیكن جای افسوسست كه امروز بازرگانان از نیكان شمرده نمی‌شوند ، و در این سالهای آخر در نتیجه‌ی آزمندی و پولدوستی كه از خود نموده‌اند درمیان توده سخت بدنام شده‌اند. راستی را بیشتر آنان جز دربند پول نیستند و در این باره پروا از كسی و چیزی نمیدارند. از آنسوی دچار برخی لغزشهای مهمی هستند كه آن مایه‌ی دیگری بزیانكاری آنان گردیده. من در اینجا از لغزشهای آنان سخن میرانم :

این بازرگانان داراك (یا مال) تنها پول را می‌شمارند و اینست بارها دیده‌ام چون گفتگو از كالا فرستادن باروپا پیش می‌آید و ما میگوییم : نباید هر كالایی را به بیرون فرستاد ، آنها پاسخ داده میگویند : میفرستیم پول می‌آید و كشور ثروتمند می‌شود كه پیداست داراك یا ثروت جز پول را نمی‌شناسند ، و این یك لغزش مهمی از ایشانست.

از آنسوی اینان در اسكناس اهمیت بسیاری به پشتوانه‌ی آن نشان میدهند و ارزش اسكناس را بسته بكمی یا فزونی پشتوانه‌ی آن كه زر و سیم و جواهرات است می‌شناسند ، و اینست هر زمان كه اسكناس تازه چاپ می‌شود اینان بیدرنگ نرخهای كالاها را بالا میبرند كه این هم لغزش دوم ایشان است.

🔸ما چنانكه بارها گفته‌ایم پول جز وسیله‌ی داد و ستد نیست و هیچ ارزشی خود آن ندارد. اینست هیچگاه نباید داراك شمرد. داراك در درجه‌ی نخست این آب و خاكست كه خدا بما سپرده سپس نیز كالاهاست كه میتوان داراك شمرد.

این آب و خاك و هوا و تابش آفتاب كه خدا بما سپرده ما همه‌ی دربایستهای خود را از آن درمی‌آوریم. اگر امروز همه‌ی پولهایی كه در ایرانست از اسكناس و زر و سیم و همچنین جواهراتی كه داریم بیكبار نابود گردد چیزی از ما كم نخواهد شد و بگرسنگی نخواهیم افتاد. همین كه هستیم باز خواهیم بود. ولی اگر این زمین و آب و هوا و آفتاب را از دست دهیم از گرسنگی خواهیم مرد.

بارها گفته‌ایم : اگر از مردم بپرسیم كه دِه داراتر است یا شهر؟.. خواهند گفت : شهر ، زیرا در اینجا پول فراوانست ، زر و سیم بسیار است ، جواهرات و كالاهای بازرگانی هست. لیكن اگر راستی را بخواهیم ده داراتر میباشد. باین دلیل كه ما اگر میانه‌ی ده و شهر را ببریم به دیهیان [dih = ده ، روستا] گزندی نخواهد رسید ، ولی شهریان از گرسنگی خواهند مرد.

در دیده‌ی ما آزادگان ، زر و سیم جز بهای فلزی خود را ندارند. یك من زر بیش از آن ارزش ندارد كه یك سینی بزرگی یا تشتی از آن بسازند. یك برلیان یا زمرد جز سنگ قشنگی نیست و بیش از آن ارزش ندارد كه زنی بگردن آویزد یا بسینه بزند.

ولی از آنسوی آب و خاك در دیده‌ی ما ارجمند است كه سرچشمه‌ی زندگانیِ توده میباشد. اینست كه میگوییم : باید ارج این نعمت خدادادی را دانست كه هم بنگهداریش كوشید و دست بیگانگان را از آن دور داشت و هم بیش از این بآن پرداخت و بیش از این بهره برداشت.

بارها گفته‌ایم ایرانیان از داراترین توده‌های جهانند.[1] زیرا یك چنین آب و خاكی دارند كه چنانكه حساب كرده‌ایم برای زندگانی دویست‌وپنجاه‌ملیون بلكه بیشتر كفایت دارد ، و این یكی از خواستهای ماست كه مردم را بارجشناسی از این سرزمین و بهره‌مندی از آن واداریم و بیاری خدا در این راه از كوشش دریغ نخواهیم گفت.

در اینجا گفتگو از آنست كه خوانندگان معنی درست داراك را بفهمند و این بدانند كه پول داراك نیست و نباید آن را داراك شمرد. همین نشناختن معنی درست داراك نه تنها نادانیست و شایسته‌ی كسی نمی‌باشد خود زیانهای بزرگی را دربر میدارد. در نتیجه‌ی همین ندانستن است كه ایرانیان آن دلبستگی كه بجواهرات و طلاهای بانك می‌نمایند ده یكش را درباره‌ی آب و خاك نشان نمیدهند. در نتیجه‌ی همان ندانستن است كه سرزمینی باین بزرگی و باردهی دارند و باندازه‌ی نیازمندی بیست‌ملیون بهره از آن برنمیدارند.

👇
[1] : تأكید نویسنده بیعلت نیست. در آن زمان گفته‌ی «ما كشور فقیری هستیم» زبانزد همه ، از عامیان و پیش‌افتادگان بود. اندیشه‌ی چیره در توده آن بود كه عقب افتادگی ما یك علتش همین نداری ماست. سخن از نداری هم كه می‌شد همان گرسنگی و بیچیزی مردم و نایابی خواربار بجلو چشمها می‌آمد. در جایی كه اگر نداری اینست باید میگفتند : نداری ما علتش عقب افتادگی ماست.

بیش از همه دسته‌هایی ، از حزبها و روزنامه‌ها و هوادارانشان ، بر پایه‌ی این نادانی هیاهو برپا می‌کردند و گمراهی نوینی را بدینسان پیش ‌آوردند : «علت بدبختیهای ما از نداری و بدی اقتصاد است. آن که درست شد این بدبختیها نیز از میان خواهد برخاست».

پیشامدهای سالهای دیرتر از جمله دهه‌ی آخر پادشاهی محمدرضاشاه بی‌ارجی این اندیشه را نشان داد.
✴️ ورجاوندبنیاد

(بزبان عادی)
(بخش دوم : درباره‌ی دین)

🔸تکه‌ی 1
(بهر 2 از 2)

🔸دین شناختن حقایق و زیستن از راه خرد است.🔸

دین چیست؟ دین آنست که مردمان ، جهان و آیین آن را خوب بشناسند ، حقایق زندگی را بفهمند ، گوهر (اصل) انسانیت را بدانند ، و زندگی مطابق خرد کنند.
دین آنست که هر چیزی را ـ از حرفه ، داد و ستد ، بازرگانی ، کشاورزی ، صنعت ، زناشویی ، زندگی اجتماعی ، حکومت و مانند اینها ـ بمعنی راستش بشناسند و بمعنی راستش بکار ببرند.
دین آنست که مردم به بهتر گردانیدن جهان بکوشند و تا می‌توانند آن را از بدیها پاک کنند.
آنست که روانها نیرومند و جانها مطیع ، و زندگی مطابق روان و درخواست‌های آن باشد.
آنست که هر کسی در خواسته‌ها و رفتار خود ، مقید به آسایش همگان باشد.
آنست که آدمیان از آفریدگار و خواسته‌ی او ناآگاه نمانند و پی خواسته‌های بی‌ارزش خود را نگیرند.

🔸🔸🔸

دین آنست که هر کدام از اینها را بمعنی حقیقی آن بشناسند ، و در معنی راستش بکار بندند.
آنست که به بهتر گردانیدن جهان کوشش کنند و تا می‌توانند از بدیها پاک کنند.

خدا این زمین را آفریده و بدست آدمیان سپرده تا آبادش کنند. دین آنست که مردمان این وظیفه‌ی خود را دریافته به بهتر گردانیدن جهان بکوشند و تا می‌توانند آن را از بدیها پاک کنند.

آنست که روانها نیرومند شده و جانها مطیع آنها ، و زندگی مطابق روان و درخواستهای آن باشد.

آدمی دارای دو سرشت یا گوهر است : گوهر جان و گوهر روان. زندگی او نیز به دو شکل می‌تواند باشد : یکی زندگی جانی که پیروی از جان و خواسته‌های آن کنند ، و هر کسی جز درپی امیال و هوسهای خود نباشد و با دیگران مبارزه کند که این شکل زندگانی جانوری است. دیگری زندگی روانی است که پیروی از روان و خواسته‌های آن کنند و هر کسی غم دیگران را بخورد و خیر همه را بخواهد ، جویای حقایق باشد ، و آبادی جهان و آسایش و امنیت مردم جهان را آرزو بکند ، و بجای مبارزه و کشاکش با دیگران به همکاری با آنان بپردازد که زندگانی شایسته‌ی انسان همین است.

دین آنست که روانها نیرومند و جانها مطیع آنها باشد و مردمان این زندگانی سزاوار روانی را پیش بگیرند.

آنست که هر کسی در خواسته‌های خود ، مقید به آسایش عموم باشد که آسایش خود او نیز در این است.

سرانجام دین آنست که آدمیان از آفریدگار جهان و خواست او ناآگاه نمانند ، و پی خواستهای بی‌ارزش خود را نگیرند.

آدمیان باین جهان بی‌اختیار می‌آیند و بی‌اختیار می‌روند ، و هر یکی شصت و هفتاد سال کمابیش زندگی کرده (با دلی پر از ترس و پشیمانی) می‌میرند ، و با این ناتوانی بخود مغرور شده گردن راست کرده جهان را مال خود ، و خود را به هر کاری آزاد می‌شمارند [1] ، و زندگی را جز به کار انداختن هوسها و خصلتهای پست جانی تصور نمی‌کنند.

با یک نظر هر کسی می‌تواند بداند که جهان سرخود و بی‌هدف نیست. هر کسی می‌تواند بداند که جهان دارنده و گرداننده‌ای دارد و یک خواستی از آن درمیان می‌باشد. ولی بیشتر مردمان دارنده‌ی جهان و خواست او را نادیده گرفته ، و هر کسی یا هر ملتی به خواستهای بی‌ارزش و بیخردانه‌‌ای مبادرت کرده ، و با یکدیگر به کشاکش می‌پردازند ، و از رهگذر این گمراهی و نادانی ، بدین ترتیب جهان را بخون و آتش می‌کشند ، و مردم جهان را از آسایش و سعادت محروم می‌کنند.

دین آنست که آدمیان از آفریدگار و خواست او غافل نمانند و در نتیجه پیِ اهداف بی‌ارزش خود را نگیرند.

[1] : نه تنها در زمینه‌ی جنگ و ساخت و آزمایش انواع بمبها و جنگ‌افزارهای نابودگر ، بلکه در بسیاری زمینه‌ها مانند استفاده از ذخایر زیرزمینی ، آبها ، سوختهای فسیلی ، نابودی جنگلها و آلوده کردن محیط زیست هم می‌توان رد پای این غرور سرکش را دید.
✴️ جبر یا اختیار

کوشاد تلگرام
: ما در این کانال از کتابهای زیانمند و زهرآلود که رشته‌ی رفتار و خویهای توده را بدست دارند سخن بسیار رانده‌ایم. همیشه این نگرانی بوده که اگر کتابهای زیانمند را کنار نهیم چه بخوانیم. اینست باید کتابها و نوشته‌های سودمند را نیز در دسترس بداریم و بشناسیم.

از اینرو گاهی از کتابهای سودمند سخن بمیان آورده‌ایم. کتابخانه‌ای هم بنام کتابهای سودمند داریم که هزارها جلد کتاب سودمند در آن برای دانلود رایگان گزارده شده. با اینهمه ، کانالها و گفتارهای سودمند همچنان هست و در دریای بیکران پیامرسانها و اینترنت نشدنی است که همه‌ی آنها را بشناسیم و بخوانندگان بشناسانیم. لیکن هرگاه چنین فرصتی پیش آمد از شناسانیدن نوشتارها و کانالهای نیک دریغ نداریم.

رشته گفتارهای سودمند «جبر ـ اختیار» در کانال «بینش» ما را واداشت که آنها را به خوانندگان بشناسانیم. این گفتارها در 11 بخش کوتاه و خواندنی ، جستار کهن جبر و اختیار را بررسی می‌کند.

در آنجا چنین می‌خوانیم :

اندیشه‌ی جبر یکی از مخرب‌ترین اندیشه‌هاست که ذهن بسیاری را به خود مشغول کرده است . اندیشه‌ی جبر ضد انسانیت ، ضد مسؤولیت ، ضد اخلاق ، ضد خرد ، و ضد همه‌ی امتیازاتی است که در بشر هست . جبر می‌خواهد از انسان یک شیء بیجان ، چون سنگ ، بسازد ؛ اما انسان سنگ نیست ، انسان انسان است .

بخش نخست این رشته گفتارهای ارجمند را در اینجا بخوانید.


.
🔶 سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ (احمد کسروی)

🔸 5ـ حزب دمکرات آذربایجان : (تکه‌ی 7)


در سیاست نیز این راه باز است. در این کشور اگر رشته در دست مردم دلسوز و دوراندیش باشد ، می‌توانند راهی را پیش گیرند که درمیان روس و انگلیس کاملاً بیطرف باشند. بهیچ یک از آنها تمایل بیشتر نشان نداده منافعشان را به یک اندازه منظور دارند. تنها آبادی کشور و آسایش مردم را در نظر گرفته اغراض را کنار گزارند. توده‌ی خود را از آلودگیها بیرون آورده برای روس و انگلیس همسایه‌ی بی‌دردسر و خوب باشند.

بطور مسلم آنچه بیش از هر چیزی روس و انگلیس را بدخالت در کارهای ایران وامی‌دارد ، نبودن اطمینانست. در این کشور چون رشد سیاسی نیست و راه روشنی برای رفتار با همسایگان باز نمی‌باشد ، هر یکی از آن دو دولت می‌ترسد که اگر دور ایستد ، آن دیگری ریشه خواهد دوانید و خطر برای او ایجاد خواهد شد. اینست دور نایستاده دست بکارهایی می‌یازد.

اکنون اگر یک دسته‌ی بیطرف و ایرانخواه پا بمیان گزارند و با رفتار بیطرفانه‌ی خود هر دوی آن دولتها را از ناحیه‌ی این کشور مطمئن گردانند ، هم توده‌ی خود را از سرگردانی و اضطراب و افزار دست دیگران بودن ، رها خواهند گردانید و هم آن دو دولت را از ترس و نگرانی بیرون خواهند آورد ، و در نتیجه‌ی چنین رفتاری ، رشد سیاسی از خود نشان داده ، درمیان ملل جهان سرفراز خواهند بود.

اینها را برای مثل گفتم. مقصودم آنست که اگر دلسوزی و دوراندیشی درمیان باشد ، باید پیش از همه باین قبیل موضوعها پردازند تا روزی هم در آینده فرارسد که بپیروی از اتازونی برای استانها استقلال داخلی داده گردد.

من این کتاب را با شتاب می‌نویسم و فرصت کم دارم. با اینحال می‌خواهم همه‌ی گفتنیها را (اگرچه با اختصار باشد) بگویم و جای ابهام بازنگزارم.

ایرانیان مردم پستنهاد و میهن‌فروش نیستند. اینگونه کسان درمیان ایشان کمست. در این کشور اساس بدبختی دو چیز است : یکی روشن نبودن اندیشه‌ها و دیگری چیره بودن هوسها و کینه‌ها.

جوانان بکارهای اجتماعی درمی‌آیند بی‌آنکه بدانند چه باید کرد و در چه راهی گام باید زد ، آیا سود کدام و زیان کدامست ، و آنگاه بهوسها و آرزوهای خود دخالت می‌دهند و هر یکی می‌خواهد از این راه نامی درآورد و آوازه‌ای پیدا کند. کشاکشها در ایران بیشترش از این راه است.

اینست در این هنگام تا می‌توان باید بروشنی اندیشه‌ها کوشید و حقایق را روشن گردانید. دیگران بمانند. مسلماً بیشتر دمکراتها نتیجه‌ی کار خود را بدیده نگرفته‌اند. مسلماً خوشگمانیشان غلبه داشته است ، گذشته از کینه‌ها که درمیان بوده و جلو چشمها را گرفته است.

یک چیز که مسلم است آنست که در این قضیه بدرفتاریهای کارکنان دولت در آذربایجان (در زمان رضاشاه) و بی‌اعتناییهای مرکز بشکایتهای مردم مؤثر افتاده. بخصوص نیشهای زبانی بسیاری از مأمورین ، از قبیل مستوفی و نفیسی و دیگران. اینها در آذربایجان نشسته و نان مردم را خورده و آنها را «اولاد چنگیز» خوانده‌اند و زبان ترکی را سرکوفتی بآنها گردانیده‌اند. آقای عبدالله مستوفی در تهران بسیار می‌کوشد که خود را پاک و بری نشان دهد. ولی چنین نیست. من یکی از گواهانم که آقای مستوفی ـ آن مرد نویسنده‌ی اندرزگو ـ بدرفتاری را با آذربایجانیان از اندازه گذرانید.

این گفتگوها درباره‌ی جدایی آذربایجان از سال ١٣٢٠ آغاز یافته. در آن سال من در آذربایجان بودم و می‌دیدم مردم چه دلی پردرد از بدیهای مستوفی و دیگران دارند. می‌دیدم که از رنجش مردم چه استفاده‌هایی کرده می‌شود.

به هر حال من در این داوریها همه چیز را بدیده گرفته آن بدرفتاریهای مأمورین را نیز بنظر می‌آورم. ولی باز قضیه درست نخواهد شد. تکرار می‌کنم : بهیچ عنوانی نمی‌توان رفتاری پیش گرفت که نتیجه‌اش از میان رفتن استقلال ایران باشد.

این کار اگر از دیگران بد باشد ، از آذربایجانیان بدتر است. آذربایجان مقام والایی در تاریخ ایران داشته و بارها این کشور را از اسارت رها گردانیده. فداکاریهای آذربایجان در جنبش مشروطه زینت تاریخ ایرانست.


.
عبدالله مستوفی
✴️ حقایق زندگی
(تکه‌ی چهل‌وششم)

🔶 ارزش اسكناس با پشتوانه نیست
(بخش 2 از 3)

اما اسكناس ارزش آن با طلای بانك نیست با كالای كشور است. یك اسكناس صد ریالی كه در دست شماست و خود یك برگ كاغذ بیش نیست ارزشش از اینروست كه اگر بدكان برنج‌فروشی ببرید میتوانید آن را داده چند من برنج گیرید ، اگر بمغازه‌ی چیت‌فروشی بروید میتوانید چند ذرع چیت خرید ، اگر یك نقاش یا بنایی را در خانه خود بكار وادارید و بمزدش این را دهید از شما می‌پذیرد ، ارزش آن یك برگ از اینجاست. ولی بازرگانان ارزش آن را از روی طلایی میدانند كه در بانك بنام پشتوانه ‌اندوخته گردیده ، و اینست میگویند چون آن پشتوانه در برابر هزارملیون ریال اسكناس (مثلاً) بوده ، و اكنون اسكناس دوهزاروهفتصدملیون ریال گردیده در حالی كه پشتوانه همانست كه بوده از اینرو از ارزشـش كاسته و باید نرخ كالاها را بالا برد.[1]

این پندار بازرگانان و دیگران مبتنی برآنست كه می‌اندیشند كه اگر روزی ما نخواهیم اسكناس را بپذیریم و آنچه داریم ببریم ببانك دهیم بانك در برابر آن طلا یا نقره بما خواهد داد ، در حالی كه چنین اندیشه‌ای خود بیجاست. زیرا :

نخست چنان كاری هیچگاه رخ نخواهد داد. هیچگاه نخواهد شد كه مردم اسكناسها را ببانك بازگردانند و بانك در برابرش زر و سیم دهد. آن زر و سیم كه در بانك اندوخته گردیده هیچگاه درمیان مردم تقسیم نخواهد شد. تاكنون در هیچ كشوری چنین كاری رخ نداده است و نخواهد داد.

دوم بر فرض آنكه یك روزی چنین كاری رخ داد و بانك زر و سیم را بدست مردم داد ، تازه آن زر و سیم از خود ارزش چندانی ندارد و جای پول را نخواهد گرفت. بویژه بهنگام كمی كالاها و خشكی سال. دوباره میگویم :
🔸از دیده‌ی حقیقت زر و سیم ارزش فلزی خود را دارند. مثلاً فرض كنید كسی صدهزار ریال اسكناس دارد ، بُرد ببانك و سه كیلو بیشترك یا كمترك طلا گرفت. از آن طلا بیش از این سود نتواند بُرد كه بدهد یك تشتی بسازد ، یا آفتابه‌ای درست كند ، یا گردنبندها و بازوبندها برای زن و دختر خود بسازاند. بیش از این نتیجه ندارد.

اینست
🔸اندیشه‌ی آنكه ارزش اسكناس با طلاهای بانك میباشد راست نیست. و این كاری كه دولتها میكنند جز فریب نیست. دوباره میگویم : ارزش اسكناس با كالاهای كشور است.

نتیجه‌ی این سخن آنست كه رفتار بازرگانان و بازاریان كه همانكه اسكناس تازه چاپ می‌شود گمان میكنند از ارزش اسكناسها كاسته و نرخها را بالا می‌برند بنیادش جز پندار و فریب نیست. در واقع همین رفتار خود بازرگانانست كه اسكناس را از ارزش می‌اندازد.

برای روشنی سخن مثلی بزنم : فرض كنید دو هفته پیش برنج خرواری دوهزار ریال و روغن منی صدوسی ریال و دیگر چیزها بهمین تناسب بود. در واقع ارزش اسكناس در این پایه بود :

1 خروار برنج = 2000 ریال ، سپس گفتگوی چاپ پنجاه‌ملیون ریال اسكناس بمیان آمد. حال اگر بازاریان پروا نمی‌نمودند ، اسكناس بهمان حال بازمیماند و بكسی زیانی نمیرسید. ولی بازاریان از روی همان پندار بیجای خود بیكباره همه چیز را بالا بردند و در نتیجه‌ی این بالا بردن بود كه اسكناس پایین افتاد و اكنون پایه‌اش اینست یك خروار برنج = 3500 ریال.

آیا باعث این پایین افتادن كه شده؟.. نه خود همان بازرگانان؟.. از اینسوی چه سودی از این كار خود برده‌اند؟.. باید گفت : هیچی. زیرا آن روزی كه برنج خرواری 2000 ریال بود دیگر كالاها بهمان تناسب فروخته می‌شد و اكنون كه برنج خرواری 3500 ریال گردیده آنها نیز بهمین تناسب بالا رفته‌اند.

شاید كسانی خواهند پنداشت كه من چون «دانش اقتصاد» نخوانده‌ام سخنان پرتی می‌نویسم. اینست میگویم : چنان نیست. راستست من «دانش اقتصاد» نخوانده‌ام و از اصطلاحات و قواعد آن آگاه نمی‌باشم. ولی ناسنجیده هم نمی‌نویسم.

اگر این گفته‌ها با قاعده‌ی اقتصاد سازگار نمی‌آید باید گفت ما بالادست آن قواعد را گرفته‌ایم و برای آنكه سخن نیك روشن گردد باز مثلی یاد میكنم.
👇
چنان انگارید هزار خاندان از مردم جدا شده و بیك بیابانی رفته میخواهند شهری بنیاد گزارند و جداگانه زندگانی كنند ، و پول و اسكناس هیچ نبرده‌اند ولی هر خاندانی كالا برای زیست چند ماهه همراه دارد و چون فرارسیده‌اند كارها را درمیان خود تقسیم میكنند : گروهی برای كشاورزی و باغبانی ، و گروهی برای پارچه‌بافی و فرشبافی ، و گروهی برای دامپروری و گروهی برای خانه‌سازی و خیابان‌كشی و همچنین دیگر كارها. پس از چند ماهی شهر ساخته شده و پیداست كه باید پیشه‌وران و كوشندگان پدید آورده‌های خود را مبادله كنند و نیاز بیك «افزار مبادله» می‌افتد ، و چون زر و سیم و كاغذ همراه ندارند یا دارند و نمیخواهند آنها را افزار مبادله گردانند تكه چوبهایی را بیك شكل خاصی تراشیده وسیله‌ی مبادله میگردانند و چنین قرار می‌نهند كه هر تكه چوبی با ده كیلو گندم برابر گرفته شود و به همان وسیله داد و ستد میكنند. باین معنی كشاورزی می‌آورد گندمهای خود را میفروشد و چند تكه چوبی میگیرد و میرود یكی را میدهد یك جفت كفش میخرد ، دیگری را میدهد چند ذرع چیت میگیرد و همچنین پزشك بالا سر بیمار میرود و در بیرون آمدن یك تكه چوبی در دستش میدهند و او می‌پذیرد زیرا میداند كه با آن یك تكه چوب ده كیلو گندم یا یك جفت كفش یا چند ذرع چیت تواند خرید ، اگر بنّایی آورْد آن را بجای مزد تواند داد. بدینسان كار خود را راه می‌اندازند بی‌آنكه نیاز بداشتن پشتوانه پیدا كنند.

آیا چنین زندگانی نتواند بود؟!. آیا ارزش آن تكه چوب كه بجای اسكناس بكار میرود از چیست؟.. نه از آنست كه در برابرش كالا داده می‌شود؟!..

[1] : این گفتار پس از شهریور 1320 نوشته شده. از آن زمان چند بار سخن از چاپ اسکناس در دولتها پیش آمد و هر بار همان سخنان به افزایش نرخها انجامید. تا آنکه دولت قوام‌السلطنه اسکناس هنگفتی چاپ کرده بکار انداخت. خود نویسنده در گفتارهای پیش گله‌مندست که این کار مایه‌ی افزایش نرخهاست. یک علت آن همین پنداریست که از آن سخن میراند و درمیان مردم بوده (اکنون هم هست!). ولی در کتاب «کار و پیشه و پول» که مجال بیشتری می‌یابد ، چاپ اسکناس فزونیِ دولت را در هنگام دشواریها «وامی» می‌شناساند «که از مردم خواسته و گرفته و سپس باید پس بدهد» و اینست آن را علتی برای افزایش بها نمی‌شمارد مگر تا زمانی که پنداری که سخنش رفت درمیان مردم بازمانَد. با اینهمه جای خرج کردن اسکناسهای فزون (همان که «وام دولت به مردم» بشمار می‌آید) ، اندازه‌ای که دولت برای بهبود مبادله‌ی کالا آنها را چاپ میکند و اینگونه جستارها چیزهاییست که باید در آن باره‌ها گفتگوی جداگانه کرد.
در بخش دیگر این گفتار به این جستارها پرداخته شده ولی آنها را بس ندانسته و اینست در پایان گفتار نوید میدهد که بیشتر از آن گفتگو شود.
خواست از این گفتارها نه آموزش دانش اقتصاد بلکه کوشش به آنست که مردم و بازرگانان را از معنی راست پول آگاه گرداند تا از گرفتاری ترسناک بالا رفتن بی‌جهت و بی‌اندازه‌ی کالاها و بدبختی و گرسنگیها (و مرگ تلخ بیچیزان در آن روزها) بکاهد.