«با دروغ جنگیده‌اند ولی براست نرسیده‌اند». آن نبردی که اینان با آزمندان و پول‌اندوزان آغاز کرده‌اند و کوششهای مردانه‌ای که بکار برده‌اند بسیار ارجدار است. لیکن در همان حال راهشان درخور پیشرفت نیست و به همان دلیل است که با آنهمه کوششها نتیجه‌ای که می‌بایست بدست نیاورده‌اند. این گفتگوییست که ما با کمونیستهای اروپا داریم و در جای خود خواهیم آورد.

در اینجا خواستم گفتگو از نمایشهای بسیار دروغ کسانیست که خود را در ایران کمونیست می‌خوانند. اینان اگر صدتن باشند نود تنشان هیچ نمی‌دانند کمونیستی چیست. تنها نامش را شنیده‌اند و بهوس دنبالش می‌روند ، و آنگاه یک سودی از این راه برای خود چشم می‌دارند.

اینان همان کسانید که اگر چهل سال پیش بودندی سینه زدندی ، زنجیر زدندی ، تیغ زدندی. هوسهای آن روزی آنها بوده امروز نیز حزب ساختن و یا باین حزب و آن حزب رفتنست. این را برای مثل می‌نویسم :

چندی پیش یکی از یاران ما ( آقای م. رحیمی) جوانی را با خود باداره‌ی پرچم آورده چنین گفت : در یک نشستی بودیم این جوان نیز بود. گفتگو از کمونیستی می‌کردند و دانسته شد به یک حزبی که خود را در ایران بیرقدار کمونیستی می‌شمارد بستگی دارند. برخی سخنانی گفته شد ، و ما چون برخاستیم این جوان نیز همراه ما برخاست ، و در راه دیدم چنین می‌گوید : «باید امام‌زمان بیاید و خودش اصلاح کند». دانسته شد در حال آنکه با کمونیستهاست یک شیعی خالصی نیز هست ، و اینست خواهش کرده همراه خود تا باینجا آوردم که از سخنان شما و از چیزهایی که می‌نویسید آگاه گردد و از این سرگردانی بیرون آید».

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ پس از این گفتار کتابهایی نوشته شده که در آنها به کمونیستی نیز پرداخته شده : ورجاوندبنیاد ، در پیرامون روان ، دین و جهان ، کار و پیشه و پول ، سرنوشت ایران چه خواهد بود؟ ، امروز چاره چیست؟ ، در راه سیاست.


پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی ششم


.

تقی ارانی

کارل مارکس

ولادیمیر لنین

🔶 «فرهنگ» (احمد کسروی)

🔸 فرهنگ (تکه‌ی یک از چهار)


1ـ فرهنگ چیست و برای چیست؟..

چنانكه خوانندگان می‌دانند در چند شماره‌ی پیش پرسشهایی از آقای فرهشید بچاپ رسانیده وعده دادیم كه پاسخ آنها را سپس در سرگفتارها بنویسم. اینك وعده‌ی خود را بجا می‌آوریم. چون چند تا از پرسشها درباره‌ی «فرهنگ» بود می‌خواهیم نخست بآن پردازیم و چون یك زمینه‌ی بسیار مهم و دامنه‌داریست باید در چند شماره این گفتگو را دنبال نمائیم :

نخست باید دید : «فرهنگ چیست و برای چیست؟..». یكی از نكته‌هایی كه باید دانست اینست كه بیشتر مردم چون چشم باز كرده و این عادتها و كارهای زندگی را دیده‌اند درپی حقیقت آنها نبوده‌اند و از چگونگی آنها و علتی كه دارد و نتیجه‌ای كه باید بدهد پرسش نكرده‌اند ، مثلاً شما اگر از یك تن بپرسید : «رخت چیست؟.. چرا باید آدم رخت بپوشد؟..» از این پرسش شما در شگفت شده خواهد گفت : «عجب سئوالی می‌كنید. رخت هم برای چیست دارد؟ مگر شما می‌خواهید رخت نپوشیم؟!..» ، بیش از این پاسخی نخواهد توانست و حقیقت آنست كه بیشتر مردم ـ بلكه انبوه ایشان ـ از معنی درست رخت ، و اینكه برای چه می‌پوشند ، آگاه نیستند.

رخت برای آنست كه تن آدمی را از گرما و سرما ، و از آفتاب و باران نگه دارد و برخی اعضا را بپوشاند. ولی آنان رخت را باین معنی نمی‌شناسند بلكه آن را برای نشان دادن شأن و درجه‌ی آدمی می‌دانند و اینست اگر كسی جامه‌اش از یك پارچه‌ی كم‌بهایی بود یا تازه نبود از احترام او می‌كاهند یا برای شب فلانگونه رخت و برای روز بَهمان گونه قرار می‌دهند كه هیچ معنایی ندارد ، یا زنان در خیابان و بازار بجای آنكه سینه و بازوهای خود را بپوشانند و نظر مردها را بخود نكشند آنها را باز می‌گزارند ولی دستهای خود را كه برای دادن و گرفتنست و باید آزاد باشد تو دستكش می‌كنند كه بیكبار وارونه است. (1)

ناآگاهی مردم از حقیقت رخت تا بحدیست كه بارها دیده شده كه دزدی می‌كنند و رخت می‌خرند و بهانه‌شان اینست كه خواستم آبرویم نرود. چندی پیش مردی در یك اداره پولی اختلاس كرده و چون گرفتار شده بود چنین پاسخ می‌داد : «دیدم رختم كهنه شده و آبرویم می‌رود مجبور شدم این پول را برداشتم و یك دست رخت تهیه كردم وگرنه من كه دزد نیستم».

ماننده‌ی همین رفتار را وقتی از زنی آگاه شدم. این زن با داشتن شوهر به یك كار ناشایستی برخاسته و در پاسخ بازپرس چنین گفته بود : «من كه نمی‌توانم چادر عبایی بسرم كنم ، كفش بازاری پام كنم. برای حفظ آبرویم مجبورم چادر كِرِبدوشین[گونه‌ای از پارچه‌ی ابریشمی] و كفش گیو بخرم و چون عایدی شوهرم این اندازه‌ها نیست اجباری بیك راه بدی پا گزارده‌ام».

اینها داستانهاییست كه هر كس نظیرش را شنیده یا دیده و اینها همه نتیجه‌ی ندانستن معنی درست رخت می‌باشد. در بیشتر چیزها این ندانستن درمیانست.

درباره‌ی «فرهنگ» نیز شما اگر بپرسید : چیست و برای چیست؟.. خواهید دید از این پرسش در شگفت می‌افتند و چنین پاسخ می‌دهند : «این هم پرسیدن دارد؟!.. بچه باید تحصیل كند ، جوانها باید علم بخوانند ، اگر فرهنگ نباشد ما كه ترقی نخواهیم كرد ...» راستی اینست كه از حقیقت این نیز ناآگاهند و درست نمی‌دانند كه برای چه باید بچه درس بخواند؟.. چه چیزها را باید یاد بگیرد؟.. در پایان كار چه نتیجه‌ای را بدست آورد؟.. اینست ما باید نخست این زمینه را روشن گردانیم :

«فرهنگ» در فارسی بمعنی تربیت است. یك فرق آدمی با چهارپایان و جانوران دیگر همینست كه آنها بفرهنگ یا تربیت نیازی ندارند و همینكه بزرگ شدند با غریزه‌ی خود كارهای زندگی را انجام می‌دهند. ولی آدمی نیاز بسیاری بآن دارد.

یك فرزند آدمی چون بجهان می‌آید بدیهیست كه باید چیزهای بسیاری را یاد بگیرد تا مرد درستی گردد و بزندگی پردازد. ولی ما همه‌ی آنها را فرهنگ نمی‌نامیم و تنها یك رشته‌های خاصی را با این نام می‌خوانیم و من اینك آنها را از نظر عقیده‌ی خودمان به سه قسمت می‌گردانم : 1) سواد 2) دانش 3) حقایق زندگانی ، كه باید از هر یكی جداگانه سخن برانیم.


پابرگی (از ویراینده) :
1ـ یكی از نمونه‌های بیراهی در جستار رخت ، رخت ملاییست. این رخت چه معنی‌ای دارد؟!. چرا باید جز از عموم مردم بپوشند؟!. آن دستار چیست؟!. آیا سر آقایان را از آفتاب یا سرما حفظ می‌كند؟!. همه می‌دانند آقایان كمتر زیر آفتاب یا در سرما می‌مانند. آن عبا و قبا و نعلینِ دست‌وپاگیر چیست كه می‌پوشند؟!. آیا رخت برای آنست كه جلو چالاكی و كار كردن را بگیرد؟! آیا پیغمبر رختی جدا از مردم می‌پوشیده؟!.


.

📘 حقایق زندگی


🖌 احمد کسروی


🔸 ۴۴- چرا بکار از راهش نمی‌آیید؟!.


🔸 ۴۵- از گله و ناله چه سودی تواند بود؟!.


👈 دستیابی

📘 انکیزیسیون در ایران

🔸 بخش یکم : ما چه می‌گوییم و چه می‌خواهیم؟..


🖌 احمد کسروی




👈 دستیابی

یک نمونه‌ از بدبختیهای ما

راه چاره چیست؟

چند روز پیش «گشت ارشاد» تهران مهسا ، دختر جوان 22 ساله‌ای ، را به گناه «بدحجابی» دستگیر کرده با خشونت به بازداشتگاه می‌بَرَد. به گفته‌ی گواهان در راه و در بازداشتگاه به سر دخترک ضرباتی می‌زنند. در بازداشتگاه حال او وخیم شده ناچار به بیمارستانش می‌برند ولی آنجا دانسته می‌شود که به مرگ مغزی دچار آمده.

این در حالی است که حکومت در اعلامیه‌ی خود مرگ او را از سکته‌ی قلبی عنوان کرد. بامداد امروز تن بیجان دخترک را در شهر سقز بزیر خاک کردند.

تلخی و جانگدازی پیشامد چنان بود که بسیاری را به واکنش برانگیخت و سخنان تندی در باره‌ی مسئولان پیشامد گفتند.

یک دسته جنایتهای پیشِ حکومت ملایان را بیادها آوردند. دسته‌ی دیگر با اشاره به دُژخوییهای حکومت از فساد و تباهی آن نمونه‌ها یاد کردند. برخی مسئولیت چنین پیشامدهایی را با شعارهایی همچون «مرگ بر دیکتاتور» یا «گشت ارشاد گشت کشتار» متوجه یک تن یا یک سازمان کردند. دسته‌ای مردم را به علت خاموشیشان نکوهیدند. کسانی کوشیدند مردم را به مقاومت و شورش برانگیزند. آنها گفته‌اند : امروز مهسا ، فردا نوبت شما.


👇

کوشاد تلگرام از این پیشامد دل پراندوهی دارد. تنها در اینگونه پیشامدهای آشکار و محسوس که خبرش همه جا پراکنده می‌شود نیست ، در زمینه‌های دیگر که ریشه‌هایش به آشکار نمی‌افتد نیز اندوه‌ها به دل داریم. علت آنها را که بیش از همه از دانسته نبودن حقایقست ، در نوشته‌هامان بازنموده‌ایم. اگر زبان به گله و ناله نمی‌گشاییم از آنروست که گله و ناله را دوای درد نمی‌دانیم و بیش از همه به بیداری اندیشه‌ها و بازنمودن حقایق زندگی می‌کوشیم.

ما به پیشامدها کمتر می‌پردازیم. این را خود یک کاستی کانال می‌دانیم و خواهانیم که نیکخواهان و دلسوزان دست یاری بما دهند تا این کمی را جبران کنیم. برخی خوانندگان نیز این کمی را به ما یادآور شده‌اند.

باید دانست خواست ما تنها خبر را آوردن و به یک نتیجه‌گیری کم‌ژرفا بس کردن نیست. ما سخنان ارجدار بسیاری برای رسانیدن به گوشها و دلها داریم که ریشه‌ی اصلی اینگونه پیشامدها نیز در آن روشن می‌گردد.

سستی و درماندگی ، چندان ایرانیان را دربر گرفته که هیچ نمی‌اندیشند هر کاری نیاز به زمینه دارد. برای رسیدن به آرزوها و خواستهاشان باید ماهها بلکه سالها به فراهم آوردن زمینه‌ی خواست خود بکوشند و جلوگیرها را از سر راه بردارند. تنها می‌پندارند با سردادن چند شعار و شور و غوغا نمودن به خواستشان خواهند رسید.

هم از اینروست که چون ما را در شور و غوغاهای خود همگام نمی‌بینند گمان دارند ما خونسردیم یا «بروز» نیستیم. این در جایی است که اگر با اندک شکیبایی و اندیشه نوشته‌های ما را بخوانند خواهند دید ما ریشه‌ی دردهای ایران را نشان می‌دهیم.

کسروی ، آن یگانه‌مرد ، تنها کسی است که در پرداختن به دردها و گرفتاریها مهمترین درد ایران را «پراکندگی» یاد کرده است. «پراکندگی مرگست». کسان دیگر به علت عقب‌ماندگی و گرفتاریهای ایرانیان چنان پرداخته‌اند تو گویی پراکندگی در این کشور نیست یا هست ولی اهمیت ندارد.

در حالی که خردمند این را نیک می‌فهمد که برای انجام هر کاری نیرو لازمست و نیرو نیز تنها از یگانگی (اتحاد) برمی‌خیزد. از پراکندگی (تفرقه) جز هدر رفتن نیروها نتیجه‌ای برنیاید.

مردمی که کیشدارانش به چهارده کیش و مسلک می‌باشند ، در حالی که در زمینه‌ی باور‌ها انبوهی در منجلاب خرافات و ارتجاع درغلتیده ، در برابر دسته‌ای دیگر در جهان جز ماده به چیز دیگری باور ندارند ، مردمی که یک دسته از آنها به این جهان با چشم خواری می‌نگرند و هیچ کوششی را برای بهبود وضع زندگی سزا ندانسته همه می‌کوشند تا در آن جهان به بهشت راه یابند ، و دسته‌ی دیگر برآنست که جز پول درآوردن و یک امروز را بخوشی بسر بردن وظیفه‌ی مهم دیگری ندارد. مردمی که هر ایل و تیره‌ای تنها به نژاد و گذشته‌‌ی خود می‌بالد و دیگران را هم‌شأن خود نمی‌داند و بجای پرچم ایران ، پرچمی برای تیره‌ی خود پدید آورده و به آن کار می‌نازد ، از دادن و گرفتن دختر از تیره‌ی دیگر بلکه از داد و ستد با آنها دست بازمی‌دارد ، چگونه می‌توانند باهم یگانه گردند؟! مردمی که یک دسته‌شان به میهن‌پرستی ریشخند می‌کنند و آنها که دم از میهن‌پرستی می‌زنند صدی نودشان تا جایی است که بیم و گزندی در کار نباشد ، چنین مردمی کجا همدستی و یگانگی کنند؟!.

اینهاست نمونه‌هایی از آلودگیهای توده‌ی ایران که ما پیاپی گفتار در آن باره در کانال می‌آوریم. اینهاست که ما دوست داریم هم‌میهنانمان پیش از همه به آنها پروا کنند و بدانند تا زمینه برای خواستها و آرمانهاشان فراهم نیاورند و از این راه یگانگی پدید نیاید ، از گله و ناله یا از تندی و غوغا نتیجه‌ای نخواهد بود.

کسانی در معنی یگانگی برای انجام کارهای بزرگ در اشتباهند. آنان می‌پندارند همینکه یک دسته از مردم بر سر یک چیز (مثلاً مجازات مسئولان این پیشامد) هم‌آواز شدند ، این یگانگی کافیست که آن دسته به هر کاری فیروز گردد. در حالی که تاریخ نیک نشان داده که برای کارهای بزرگ باید یگانگی در اندیشه‌های بنیادی زندگی بدست آید.

روشنتر بگوییم باید یک دسته در زمینه‌ی برخی اندیشه‌های والای زندگی و اصول حکومت هم‌باور و یگانه گردند و بکوشند آنها را از راهش به اجرا برسانند. اینکه یک دسته تنها در یک زمینه‌ی کم‌ژرفایی هم‌آرزو گردند کافی نیست که بتوانند بکارهای بزرگی فیروز درآیند. مگر در سال 57 نبود که انبوهی از مردم بر سر آنکه شاه برود هم‌آرزو و یگانه بودند ، آیا چه کاری کردند؟!..


.

🔶 کمونیستی در ایران

🔸 تکه‌ی دو از دو


من خود داستان دیگری بیاد می‌دارم : آن پنجاه و سه تن که نامشان بردیم چند تنی از آنان جداگانه محاکمه شدند و یکی از آنان جوانی بود که در دادگاه چندان زاری و لابه نمود که بجای او ما شرمنده شدیم. بدبخت با گریه چنین آغاز سخن کرد : «می‌خواهند مرا از خدایم جدا گردانند ، من از خدایم جدا نخواهم شد. در مدرسه طلبه‌ها از صدای قرآن من همیشه محظوظ بودند. مظلومیت من مثل مظلومیت امام موسای کاظم است...» چندان از این سخنان گفت و گریست که دادگاه بستوه آمد. ولی همان جوان اکنون باز خود را کمونیست می‌خواند و در تبریز میدانداری می‌کند. (1)

اینست نمونه‌ای از کمونیستهای ایران. اما اینکه برخی از آنها بخدا و هستی آن ایراد می‌گیرند آن هم از روی فهمی نیست. آن هم چیزیست شنیده‌اند و یاد گرفته‌اند. چه‌بسا همان کسان در جای دیگری نماز بخوانند و یا سخن از خدا و هستی آن برانند. چه‌بسا همان کسانی که بخدا و هستی آن ایراد می‌گیرند شما اگر گفتگو از امام ناپیدا یا از خضر بیابانگرد بمیان آورده نپذیرید با شما بکشاکش پردازند. آنان را ما نیک می‌شناسیم که چیستند و چه بدبختی بسرشان آمده. نیک می‌دانیم که در دلهاشان چه پندارهای گوناگونی جا گرفته. بارها رخ داده که کسانی از آنان در نزد من خدا را انکار کرده ولی در همان نشست از «معجزه» یا از مانندهای آن بدفاع برخاسته است. این را هم برای مثل می‌نویسم :

در هشت سال پیش یک ملایی در تهران از ملایی دست برداشته به بازرگانی پرداخت و رخت خود را دیگر گردانید. چون بارها بچاپخانه می‌آمد چند بار با من بگفتگو پرداخته به نوشته‌های من در زمینه‌ی دین ایرادهای «فلسفی» می‌گرفت : خدا را نمی‌پذیرفت ، خرد را نمی‌پذیرفت ، دین را یک چیز بیهوده‌ای می‌دانست. چنین گفته می‌شد که برای تکمیل بیدینی خود باده‌خواری هم می‌کند ، به پیغمبر اسلام زباندرازی می‌کند ، بکارهای پست دیگری نیز می‌پردازد. چند سالی چنین بود. ولی چون در بازرگانی کاری نتوانست و ورشکست شد زمانی گریزان و پنهان می‌بود تا بیرون آمد و باز عمامه گزارده رخت دراز پوشید و باز آخوند گردیده پی ملایی رفت ، و در همین روزها بود که بار دیگر بچاپخانه آمد و باز با من بگفتگو پرداخته نخست ریشخندهایی بشیوه‌ی فارسی‌نویسی ما کرد ، و سپس گفت : «میهن‌پرستی چیست که شما پیاپی می‌نویسید؟!.. میهن چیست؟!. اسلام اینها را نهی کرده ...». من از بیشرمی او سخت تکان خورده ندانستم چه پاسخی دهم. خواستم بگویم : «چه زود فراموش کردی آن ایرادها را که باسلام می‌گرفتی؟!.. چه زود از یاد بردی آن انکارها را که درباره‌ی خدا می‌داشتی؟!..» ، لیکن دیدم با مردی با آن بیشرمی از چنین پاسخی چه نتیجه خواهد بود. همین اندازه گفتم : «برو اینها را بالای منبر بگو ...». همان آخوند اکنون هم هست و در مسجدها و نشستها بمنبر می‌رود و «مسلمین را هدایت می‌کند». ما در این توده‌ی بدبخت چنین چیزهایی را دیده‌ایم و می‌شناسیم. (2) پس چه شگفتی خواهد داشت که یک جوانی تنها بنام آنکه «من کمونیست شده‌ام» بخدا و هستی آن ایراد گیرد. ولی او و مانندهای او چندان پست و بی‌ارجند که درخور هیچ گونه پروایی یا پاسخی نیستند.

خدا و هستی او بالاتر و پاکتر از آنست که در برابر چنین درماندگان بی‌ارجی گفتگو شود. ما از خدا و هستی او سخنان بسیاری رانده‌ایم ولی آن سخنان در برابر دانشمندانیست که از راه دانش بگمراهی افتاده‌اند ، در برابر آن کسانیست که دارای فهم و خردی هستند و اگر یک چیزی را با دلیل شنیدند خواهند پذیرفت و بر روی باور خود ایستادگی خواهند نمود. (3) به اینگونه پوچ‌مغزان دمدمکی ما هیچ سخنی از خدا و هستی آن نداریم.

همان جوان بدبخت که گستاخی نموده بخدا و هستی او ایراد می‌گیرد شما اگر بپرسید : «بسیار خوب ، با خدا کاری نداریم. تو که باین جهان بی‌اختیار آمده‌ای و بی‌اختیار خواهی رفت پس رشته در دست کیست؟!..» خواهید دید در برابر این پرسش درماند. کسانی با این بیمایگی چه جای گفتگو با ایشانست؟!. چه جای پاسخ دادن بآنانست؟!..

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ در محاکمه‌ی 53 نفر ، کسروی وکیل مدافع محمد شورشیان از اعضاء آن دسته بود. آقای صدرالاشرافی از زبان ایرج اسکندری که از وکلای دادگاه بوده چنین می‌نویسد :
«من خودم دفاع حقوقی و قضائی کردم ولی کسروی نه تنها از [محمد] شورشیان که از کل جریان 53 نفر دفاع اصولی و جمعی حقوقی کرد.»
2ـ بیگمان خواننده‌ی آگاه خود از این نمونه‌ها چند تایی سراغ دارد.
3ـ کتاب «راه رستگاری» و «ورجاوندبنیاد» دیده شود.


پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی ششم


.

🔶 «فرهنگ» (احمد کسروی)

🔸 فرهنگ (تکه‌ی دو از چهار)


2ـ ما از فرهنگ سه چیز می‌خواهیم :

چنانكه گفتیم فرهنگ یا تربیت از دیده‌ی ما آزادگان بسه رشته است : 1) سواد 2) دانش 3) شناختن حقایق زندگانی ، و اینك آنها را یكایك شرح می‌دهیم :

1) سواد : یك بچه چون بشش یا هفت سالگی می‌رسد باید بدبستان رود كه خواندن و نوشتن یاد بگیرد ، دستور فارسی بخواند ، اندكی حساب بیاموزد ، از تاریخ و جغرافی آگاه گردد. از ستاره‌شناسی و برخی دانشهای دیگر مقدماتی را بدست آورد. ما اینها را «سواد» می‌نامیم و به هر كس بایا [=واجب] می‌شماریم. هر پدری باید بچه‌ی خود را ـ چه پسر و چه دختر ـ بدبستان فرستد و اگر نفرستاد باید كیفر ببیند. این است برآنیم كه باید در شهرها در هر كویی یك یا چند دبستانی برپا باشد ، همچنین در هر دیهی باندازه‌ی نیاز آنجا دبستان گشاده گردد و روزی كه ما آیین خود را بكار بندیم از نخستین وظایف یكی همین را خواهیم شمرد و بیدرنگ در هر دیهی دبستان بنیاد خواهیم نهاد.

2) دانشها : در جنبش سیصد ساله‌ی جهان دانشها پیشرفت بسیاری كرده كه باید بهمه‌ی آنها قیمت گزاشت و بپاره‌ای نیز در زندگانی نیازمند می‌باشیم. این است باید دانشكده‌هایی برای یاد دادن آنها برپا كنیم و تا بتوانیم باین دانشها عمقی در دلها دهیم.

لیكن باید دانست این دانشها بدو گونه است : یكی آنكه پیشه برای داننده‌ی آن تواند بود ، چون پزشكی ، دندانسازی ، مهندسی ، حقوق و مانند اینها. دیگری آنكه پیشه نتواند بود ، چون تاریخ ، جغرافی ، زمین‌شناسی ، ستاره‌شناسی و مانندشان (1) . ما درمیان اینها جدایی گزارده برآنیم كه باید برای آن رشته دانشكده‌های عادی بنیاد نهاد كه شاگردان از آغاز روز بدرس خواندن پردازند. ولی برای رشته‌ی دوم كلاسهای آزادی برپا گردانید كه عصر یا در اول شب روزانه دو ساعت باز شود كه كسانی كه بخواندن آن دانشها می‌آیند ، دارای كار و پیشه‌ای در بازار یا در ادارات یا در كشتزارها باشند و بتوانند زندگی كنند.

3) حقایق زندگانی : گذشته از این دو رشته ، در نظر ما یك رشته آموزاكهایی[تعلیمات] هست كه از همه مهمتر و گرانبهاتر است و آن حقایقی است كه دانستنش به هر كس بایاست ، حقایقی است كه معنی جهان و زندگانی را روشن می‌گرداند و چون تعمیم یابد تغییر مهمی در زیست آدمیان پدید می‌آورد. امروز انبوه مردم آن حقایق را نمی‌دانند و از بودنش هم آگاهی ندارند ، و این است هیچ نیازی بدانستن حس نمی‌كنند. لیكن چنان حقایقی هست و باید پس از این درمیان آموزاكها جا برای آن باز كنیم. مثلاً یكی از آن حقایق همان داستان «جان و روان» است كه باید هر كس از زن و مرد آن را بداند تا خود را بشناسد و معنی درست آدمیگری را بدست آورد ، و این نباشد كه آدمیان همچون درندگان بجان هم افتند و همینكه ایراد گرفتیم بگویند : «زندگانی نبرد است» ، یا مردان درسخوانده و دانشوری از دزدی و كلاهبرداری پرهیز ننمایند و در پاسخ خرده‌گیران چنین گویند : «كه گفت دزدی بد است؟!.. اینها عقیده‌ی عوام است». دیگری معنی درست مشروطه یا حكومت دمكراسی ، یا سررشته‌داری توده است كه باید همگی آن را بدانند و از روی اندیشه بفهمند و دیگر آن نباشد كه فلان حاجی در بازار ریشخند كند و بمشروطه‌خواهان دشنام دهد ، فلان واعظ بالای منبر مردم را بدشمنی آن بشوراند ، یا فلان جوان درسخوانده بگوید مشروطه دیگر كهنه شده است. (2) یكی دیگر هستی آفریدگار جهان است كه باید همگی با دلیل و از روی بینش آن را بشناسند و این نباشد كه یك دسته آن را انكار كنند و یك دسته‌ی دیگری ، هر كس از روی دلخواه و پندار خود یك خدایی بسازد و هرچه دلش خواست باو نسبت دهد ، همچنین باید معنی تمدن را بدانند و از پیشرفت جهان آگاه باشند ، معنی خرد را بدانند و گردن بداوری او گزارند. باید از نیك و بد آگاه گردند ، معنی خوی را شناخته بنیكی خویهای خود كوشند ـ از اینگونه چندانست كه اگر بشماریم سخن بدرازی خواهد انجامید. این یك رشته‌ی دیگری از چیزهاییست كه ما از فرهنگ می‌شماریم ولی چون چنین چیزهایی تاكنون درمیان آموزاكها نبوده دانسته نیست كه در كجا اینها را بیاموزند و كیها بیاموزند و ما از این زمینه در گفتارهای آینده سخن خواهیم راند.


👇

پابرگیها (از ویراینده) :

1ـ خواست نویسنده «پیشه» به معنی «عام» آن است نه بمعنی «مطلق». برای مثال یادگیری هر رشته‌ی دانشی سرانجام می‌تواند بآموزگاری آن رشته بینجامد كه خود پیشه‌ایست. چنانكه نویسنده خود استاد تاریخ در دانشكده‌ی معقول و منقول بود. مثال دیگر ستاره‌شناسی است که یک پیشه‌ی «عام» نیست ولی بکسانی ـ هرچند کم ـ نیاز هست که باین پیشه پردازند.
نكته‌ی دیگر اینكه دانشها عموماً نخست صورت «نظری» دارد و سپس كاربردهایی از آن پدیدار می‌گردد. برای مثال امروز زمین‌شناسی گسترده‌تر از گذشته گردیده و «مهندسی زمین‌شناسی» از آن پدید آمده كه كاربردهای بسیاری دارد چنانكه در كان‌شناسی و مهندسی معدن ، آبشناسی ، سد ، راه و ساختمان‌سازی بآن تخصص نیاز هست و خود پیشه‌ای جداست.

2ـ ببینید چه اندازه افسوس‌آورست که پس از هشتاد سال که از این نوشته می‌گذرد بیشتر درسخواندگان ما همین امروز هم گمان دارند که مشروطه یک چیز کهنه گردیده است. چون با یکی از ایشان اندکی گفتگو ‌کنید درمی‌یابید که او جمهوری را نه مشروطه بلکه چیزی جدا ، بهتر و تازه‌تر از مشروطه می‌داند. زیرا به گمان او مشروطه آنست که باید شاهی باشد ولی جمهوری چنان نیست!. اینها نشان‌دهنده‌ی آنست که در این یکصدوشانزده سال که از آن جنبش می‌گذرد کوشش درستی برای فهمانیدن معنی مشروطه در این کشور نشده و از سوی دیگر نشان می‌دهد که فرهنگ یا آموزش و پرورش ما چه دستگاه سست ، نارسا و عمر- تباه‌-گردانیست.


.

پرچم روزانه شماره‌ی 188

(همبسته با گفتار امروز)
.

🔶 روی نادانی سیاه بادا !

🔸 تکه‌ی یک از یک


در این هنگام که حصبه و تیفوس پیدا شده و بسیاری مردم از این دردها بدرود زندگی گفته‌اند در دزفول برای جلوگیری از این مرض واگیر دست بدامان روضه‌خوانی زده در کوچه‌ها و خیابانها و بازارها منبر زده و بگفته‌ی پیمان پیشامدهای هزاروسیصد سال پیش را ملایی خوانده بدین گونه می‌خواهند از مرگ برهند و یا بگفته‌ی خودشان خشم خدا را فرونشانند و افزارهای محرم ده سال پیش را چون نخل یا شیدونه (اتاقی است از چوب که ده‌ها زینت از پارچه‌ی سیاه و سبز و آینه و شمعهای رنگارنگ و چند پیکره که بگفته‌ی خودشان پیکره‌ی امامان‌اند) در خیابانها گردانده و به دورش حلقه زده بسینه زدن از بامداد تا شب روزگار می‌گذرانند. اکنون بنگرید در جایی که مردمانش چنین باشند که بجای درمان دعا بخوانند و آخوندی که می‌خواهد با جنبانیدن لب به یک ناخوش تندرستی بخشد ، هرگاه ما بخواهیم آمیغها را در آنجا بپراکنیم اگر گزندی و یا زیانی و یا آسیبی بینیم چه جای گله است. ما اگر این داستانها را برای یک آفریقایی بگوییم بما خواهد خندید. من نیز اگر ایرانی نبودم باینها می‌خندیدم ولی اکنون که می‌بینم هم‌میهنان من این چنین گرفتار خرافاتند و هیچ در اندیشه‌ی زندگی نبوده و نمی‌دانند اگر یک حصبه‌ای از یک پیاله آب نوشیده ، تندرستی که از آن بنوشد گرفتار حصبه می‌گردد و این آخوندهای خدای‌ناشناس که برای سود خود مردم را بسوی مرگ می‌رانند جز دلسوزی نمی‌توانم و این بر ما آزادگانست که بکوشیم و دستگاه حقه‌بازی ملایان را بآب اندازیم و هیچ ناامید نباشیم چه که خود می‌دانیم راستیها چگونه پیش می‌رود و از آزار کسی نیز باک نداریم و این تیره‌درونها را که موجب شدند در بین دو روز بیش از 100 نفر ساده‌دل را بزیر خاک پنهان کنند از میان برداریم. آری باید بکوشیم و من در اهواز با چشم خود می¬بینم که حقایق چه پیشرفتی دارد و چه تأثیری در مردم می‌کند.

اهواز ـ شیشه‌گر


پرچم ـ توده‌ای که پیشوایانشان ملایان باشند چه شگفت که چنین نافهم و نادان بار آیند. این ملایان تا توانسته‌‌اند تخمهای نادانی را درمیان مردم افشانده‌اند. در تهران پایتخت کشور هنوز انبوه مردم گردن بدانشها نگزارده‌اند و در یک نشستی همینکه گفته می‌شود : «خود را پاکیزه نگه دارید و از شپش بترسید ...» ناگهان همگی آواز بلند می‌کنند : «ای بابا ! مگر ما عقیده بخدا نداریم؟!.. شپش چه کاره است؟!..» دیگران نیز به یاری او پرداخته هم‌آواز می‌گردند. بدبختها می‌پندارند که دین و خداشناسی این نادانیهاست.

بخواست خدای آفریدگار ریشه‌ی این نادانیها را خواهیم برانداخت. این آتش که از دلهای پاک جوانان زبانه می‌زند ریشه‌ی آنها را خواهد سوزانید.



پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی ششم ، نیمه‌ی دوم خردادماه 1322


.

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «فرهنگ» (احمد کسروی)

🔸 فرهنگ (تکه‌ی سه از چهار)


3ـ بدبیرستان نیازی نیست

از آنچه گفتیم تفاوت نظر ما با شکل کنونی فرهنگ که چند چیز است دانسته گردید. ولی من اینک دوباره آنها را بفهرست می‌کشم :

1ـ دبستان یا آموزشگاه بچگان در همه‌ی شهرها و دیه‌ها باندازه‌ی نیاز برپا باشد ، و این برای آنست که همه‌ی بچگان ، چه پسر و چه دختر ، چه شهری و چه دیهی ، بدبستان رود و بیسواد نماند.

2ـ دانشکده‌ها یا آموزشگاه دانشمندان بدو رشته باشد : یکی آنهایی که در همه‌ی ساعات روز باز باشد و شاگردان همه‌ی روز را درس خوانند و در آنها دانشهایی تدریس شود که برای خواننده‌اش پیشه تواند بود ، همچون پزشکی ، دندانسازی ، مهندسی ، دواسازی ، حقوق ، آموزگاری و مانند اینها. دیگری آنهایی که هنگام عصر یا آغاز شب دو ساعت باز باشد و شاگردان آزادانه بیایند و در اینها دانشهایی تدریس شود که برای خواننده‌اش پیشه نتواند بود ، همچون تاریخ ، جغرافی ، ستاره‌شناسی ، زمین‌شناسی و مانند اینها. این نیز برای آنست که کسانی که این دانشها را می‌خوانند ، روزها درپی کار و پیشه‌ی خود باشند و این نباشد که چون این دانشها را فراگرفتند و دانشمندانی گردیدند برای نان خود باری بگردن دولت گردند و یا در نتیجه‌ی دانشمندی با تهیدستی و گرسنگی بسر برند. (1)

3ـ یک رشته آموزاکهای دیگری بنام «حقایق زندگانی» افزوده گردد که گفتیم این در نظر ما از همه مهمتر می‌باشد ولی چگونگی تدریس آن را که در کجا و کدام آموزشگاه باشد نشان ندادیم.

4ـ بدبیرستانها (یا آموزشگاههای درجه‌ی دو) نیازی نیست و همه‌ی آنها از میان رود. این را اگرچه روشن نگفتیم ولی از گفته‌هامان فهمیده گردید. حقیقت آنست که ما بدبیرستان نیازی نمی‌بینیم بلکه آن را زیانمند می‌شناسیم. زیرا چنانکه گفتیم ما از فرهنگ چند چیز می‌خواهیم :

یکی اینکه بچگان را باسواد گرداند. دیگری آنکه دانشمندانی بپروراند. سومی آنکه بمردم راه زندگانی نشان دهد و حقایق آن را بفهماند. دبیرستان برای هیچ یکی از اینها نیست. شما اگر نیک اندیشید خواهید دید دبیرستانها امروز بیش از این نتیجه نمی‌دهد که جوانان را در آن هنگام سن که باید پیشه‌ای یا کاری بیاموزند مشغول می‌سازد و بدینسان از کار و پیشه بازمی‌دارد ، و چون خود نیز پیشه‌ای نمی‌آموزد اینست آنها را بیکاره و درمانده می‌گرداند و بالاخره بگردن دولت می‌اندازد. بگفته‌ی یکی از آشنایان دبیرستان برای ادارات «ثبات» و «ضباط» پرورش می‌دهد. راستی هم آنست که جوانانی که دبیرستان را بپایان می‌رسانند کمتر می‌توانند در بازار به زرگری یا بآهنگری یا به بزازی یا به خرازی‌فروشی تن دردهند و جز این نمی‌توانند که در ادارات در پشت میز نشینند. این بجهت آنست که آن درسهایی که می‌خوانند مغزهای اینان را فرسوده می‌گرداند و حوصله‌ی یاد گرفتن یک پیشه‌ای یا کاری نمی‌گزارد. از آنسوی اینان از خامی و ناآزمودگی چیزهایی را که در دبیرستان خوانده‌اند دانشهایی می‌پندارند و آنها را سرمایه‌ای برای زندگانی می‌انگارند ، و اینست بآنها گران می‌افتد که بار دیگر پی آموزشی روند و یا همچون عامیان بکار و پیشه‌ای پردازند ، در حالی که در حقیقت آن آموخته‌های اینها جز تکه پاره‌هایی از این دانش و آن دانش نیست که چندان ارزشی ندارد و سرمایه‌ی زندگی نتواند بود مخصوصاً بیشتر آنان پس از بیرون آمدن از دبیرستان آنها را فراموش می‌گردانند. اینست می‌گوییم بدبیرستان نه تنها نیازی نیست و سودی از آنها بدست نمی‌آید ، زیانهایی نیز پیدا می‌شود.

می‌دانم کسانی خواهند گفت : راست است که دبیرستان دانشوران نمی‌پرورد ولی مقدمه‌ی دانشها در این تدریس می‌گردد. کسانی که می‌خواهند بیک دانشکده‌ای بروند مقدمات آن را در اینجا می‌خوانند. می‌گویم : امروز در این دبیرستانها شاگردانی که درس می‌خوانند نود درصد آنها جز در آرزوی یک کار اداره‌ای نیستند و کمتر یکی از آنها بدانشکده رفته دانشور می‌گردند.

از آنسوی چه مانع دارد که مقدمات هر دانشی را در خود دانشکده‌اش تدریس کنند. مثلاً برای پزشکی دو سال نیز تدریس مقدمات بیفزایند؟..

به هر حال از هر سو که نگاه شود این دبیرستانها بیهوده بلکه زیانمند است. بویژه در ایران و با این درسهایی که گفته می‌شود و بیشتر آنها پندارهای بیهوده‌ی زمان مغول می‌باشد. ما می‌گوییم : باید همه‌ی اینها را برداشت و بجای آن آموزشگاههایی برپا گردانید که مدتش سه سال باشد و حقایق زندگانی تدریس شود که یک جوانی چون در شانزده سالگی پا بدوره‌ی مردی می‌گزارد با یک بینشی گزارد و جهان را چنانکه هست بشناسد و چون آن آموزشگاهها را دانشکده گفته‌ایم می‌توان اینها را نیز «دینکده» نامید. زیرا معنی درست دین همان شناختن معنی جهان و زندگیست.

👇

پابرگی (از ویراینده) :
1ـ باید «تبصره»ای بر این قانون بدیده گرفت. زیرا چنانکه گفتیم همان دانشهایی که در آغاز صورت نظری (pure) دارند ممکنست که سپس کاربردی (applied) گردند. اینست دولتها نزدیک به دو سده است این را دریافته سرمایه‌ها در راه پیشبرد دانشهای نظری بیرون ریخته دانشمندانی را بکار گرفته‌اند و این همانست که امروز ما بنام پژوهشکده‌ها می‌شناسیم. نتیجه‌ی در پیش گرفتن چنان شیوه‌ای تا سالها می‌تواند جز صرف سرمایه و وقت چیز دیگری بشمار نیاید لیکن پس از آنکه پژوهشها به بار نشست و کاربردهایی از آن پدید آمد نتیجه‌اش پیشرفت در زمینه‌های صنعتی ، کشاورزی و اقتصادی کشور می‌باشد.

پس پژوهش خود پیشه‌ای تواند بود. با اینهمه این پیشه باید به ‌اندازه‌ی نیاز باشد و نان هر «دانش‌آموخته» ـ یا چنانکه نویسنده نوشته هر دانشمندی ـ بگردن دولت نتواند بود.

آموزاکهای کسروی «پاکدینی» نام دارد. پاکدینی یا دین در معنی درست آن «زیستن از راه خرد است». معنی دین در بیشتر گفتارهای او روشن گردیده و در همین گفتار هم چنین آمده : «معنی درست دین همان شناختن معنی جهان و زندگیست». از چیزهایی که دیده‌ی آدمیان را به شناخت جهان و زندگانی بازتر می‌گرداند یکی خرد است و دیگری دانش. از اینجا در پاکدینی دستوری بدینسان آمده : «در هر کجا که دین با خرد یا دانش ناسازگار بود باید از دین کاست». این یکی از دستورهای گرانمایه‌ی پاکدینی است. همینست که به ما اجازه می‌دهد اظهار نظر کرده و اگر بنیادگزار این راه هم سخنی گفته که با دانش یا با شرایط زندگی امروز ناسازگار می‌نماید آن را مطرح کنیم.

در پاکدینی به اظهار نظرهای همراه با دلیل ارج و بها داده شده چنانکه در گفتارهای پیشین نیز دیده‌اید کسروی بارها از خوانندگان خواسته اگر ایرادی در نوشته‌های او می‌بینند بنویسند و روشنتر گردیدن موضوعات را در سایه‌ی گفتگو و پیش کشیدن ایرادها می‌داند. او نه تنها اندیشه‌های دیگران را بلکه ‌اندیشه‌ی خود را نیز نقد کرده ـ گرچه این جز در یکی دو زمینه بیشتر نیست ولی همینها بما یارایی انتقاد را می‌دهد. آنچه در پابرگی‌ها آمده اظهار نظرهای ماست و دوست می‌داریم دیگران نیز در این زمینه‌ها به اظهار نظر بپردازند.

.

پرچم روزانه شماره‌ی 189

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 نابود باد دشمنان پیمان

🔸 تکه‌ی یک از یک


آقای کسروی ـ با آشنایی کاملی که باخلاق شما دارم می‌دانم از عنوان این نوشته خوشتان نخواهد آمد زیرا شما فرهنگ و متانت و خونسردی را در رفتار و گفتار بر همه چیز برتری می‌دهید و همراهان را بداشتن و مراعات آن تشویق می‌کنید. ولی چه خوب بود می‌دانستید که ما در گفتگو درباره‌ی پیمان و آمیغهای آن با چه اشخاصی روبرو می‌شویم و چه بی‌‌فرهنگیها می‌بینیم. مثلاً فکر کنید : یکی شماره‌ی روزنامه‌ی بیفرهنگی را بدست ما می‌دهد ـ روزنامه‌ای که مدیر شاعرزاده‌ی او در ستون جرایدش می‌نویسد : «کفش یا کلاه پرچم چنین و چنانست» ـ و آنگاه در برابر ما ایستاده چنین می‌گوید : اگر راست می‌گویید جواب اینها را بدهید. آیا اینها خیال می‌کنند ما از پاسخ یکمشت شاعر یاوه‌گو و چرندباف عاجزیم؟! آیا خیال میکنند ما نمی‌توانیم بنویسیم آقای شاعرزاده که مرحوم پدرت جلو فلان رئیس را میگرفت و میگفت قربان ت .... کفش ندارد و او هم مبلغ پنجاه ریال مانند گداها در دستش می‌گزاشت حال خودت آن ننگهای شاعری را فراموش کرده و در مقابل دلایل پرچم بچنین بیفرهنگیها برمی‌خیزی. انگیزه‌ی خاموشی ما همانا متانت و خونسردی پیشوای ماست که می‌گویند باین بیفرهنگان ارجی نباید گزاشت.

به هر حال مقصودم گزارش یک شب‌نشینی بود که سخن باینجا کشید :

چندی پیش شبی عده‌ای در منزل ما مهمان بودند ناگهان سخن از پیمان بمیان آمد شماره‌ی طرفداران گمراهی و یا مفاخر ملی زیاد و از آزادگان تنها من و برادر بزرگترم بود. آقایان هر یک پرسشی کرده و ما پاسخی می‌دادیم مثلاً یکی می‌گفت شما بشعرای بزرگ ایراد می‌گیرید در صورتی که خارجیان بآنها ارجی زیاد می‌گزارند. ما می‌گفتیم شما بایراد ما باین شعر :

چو من بگذرم زین جهان خراب بشوئید جسم مرا با شراب

پاسخ گویید.

می‌پرسیم این ستایش گزاف‌آمیز از می برای چیست؟ می‌گویید خارجیان ارج زیادی بشعرا می‌نهند سیاست اروپائیان آنست که در هندوستان آنجا که گاو را می‌پرستند به گاو احترام گزارند! آیا این دلیل بزرگی گاو تواند بود. چند نفر از آنها که خرد را بیکبار از دست نداده بودند سخنان ما را پذیرفته و بعضی به پرسشهای دیگری می‌پرداختند.

لکن یکی از آن میان که از همه بی‌فرهنگتر بود صدا را بلند کرده بدون اینکه خود زبان گویا یا گوش شنوایی داشته باشد مرتباً ناسزا می‌گفت. خوشمزه اینجاست که این آقای درمانده خود را از همه بالاتر می‌دانست و بمن اندرز می‌داد که اینها در اول جوانی برای شما سم مهلک است. فسوسا بدرماندگی و بیچارگی که آشنایی بآمیغها را در اول جوانی بدبختی می‌داند. نادان می‌خواهد من هم مانند او به بدآموزیهای دوره‌ی مغول خو گرفته و بر شماره‌ی رندان و قلندران این کشور بیفزایم. در آخر این آقای باادب با صدای بلند نعره می‌زد : نابود باد دشمنان سعدی ، حافظ. ببینید آنشب چه بما می‌گذشت که اگر آن آقای شاعرپرست ما را کتک می‌زد بعلت مهمان بودن معذور بود.

آقای کسروی این اشخاص مردمانی هستند که شاید یک گفتار از پیمان را نخوانده‌اند و از بس تیره‌درون و گمراه می‌باشند نمی‌خواهند بخوانند و بدانند آیا کسی که با مفاخر ملی آنان نبرد آغازیده دلایلی هم دارد و اگر داشت پذیرفتنیست یا باید پاسخ داد. آری اینها نامی از پیمان و دارنده‌اش شنیده‌اند در اینجا و آنجا سخنانی که شاینده‌ی خودشانست به پیمان و پیمانیان می‌گویند اینها دشمنان پیمان و آمیغها می‌باشند. چون راستی را مردمانی باین پستی و ناستودگی شایسته‌ی زیست نبوده و بتوده جز زیان نمی‌رسانند باید گفت : «نابود باد دشمنان پیمان».

دانش‌آموز ـ اوسط هاشمیزاده



پرچم نیمه‌ماهه ، شماره‌ی ششم ، نیمه‌ی دوم خردادماه 1322


.

🔶 «فرهنگ» (احمد کسروی)

🔸 فرهنگ (تکه‌ی چهار از چهار)


4ـ بیشتر زیان از آموزاکهاست

گذشته از فرقهایی که در میانه‌ی نظر فرهنگی ما با فرهنگ کنونی از حیث ترتیب آموزشگاهها هست ، فرقهای مهمی نیز از حیث تعلیمات (یا بفارسی گوییم : آموزاکها) درمیان می‌باشد. آموزاکهای فرهنگ کنونی چیزی نیست که کسی بدی آن را نداند و ما اگر بخواهیم بتفصیل آن را یاد کنیم سخن بدرازی خواهد انجامید و این است بهنگام دیگری می‌گزاریم. ولی این را ناگفته نمی‌گزاریم که یکی از علل درماندگی و بدبختی کنونی ایران همان فرهنگ می‌باشد. بگفته‌ی انجیل درخت را از میوه‌اش می‌شناسند. شما اگر می‌خواهید پی ببدی آموزاکهای فرهنگ برید بحال جوانان درسخوانده نگرید که چگونه از آموزشگاهها بیرون می‌آیند. فرزندان با استعداد و هوشمندی چون بدست فرهنگ سپرده می‌شوند در ده و اند سال که در زیر اختیار او [وزارت فرهنگ یا آموزش و پرورش]ست همه‌ی نیروهایش را فرسوده می‌گرداند و در برابر این صرف عمر و فرسودن نیرو ، چیزی که بدست او می‌دهد دانسته‌های بسیار بی‌ارزشی است که اگر رویهم‌رفته‌اش را حساب کنیم زیانش ده برابر سودش خواهد بود.

یک چیزی که هرگز نباید فراموش شود آنست که این جوانان از هر چیزی تنها لفظ آن را یاد می‌گیرند و از معنی بیکبار ناآگاه می‌مانند.

در این چند سال ما این را نیک آزمودیم. زیرا دیدیم هنگامی که به اروپاییگری (یا روشنتر گویم : به پیروی کورکورانه از اروپا) ایراد می‌گرفتیم دسته‌ای از این درسخواندگان بهایهوی برخاستند که این با تمدن دشمنی می‌کند و ما از گفته‌هاشان دیدیم معنی «تمدن» را نمی‌دانند و اینبود چون بازگشته پرسیدیم «تمدن چیست؟!..» همگی درماندند و این روشن شد که یک معنای درستی از آن در خاطر ندارند و همان عادات و اخلاق اروپایی را تمدن می‌شناسند ، و دیدیم بسیاری از آنان ایرانیان یا شرقیان را دارای تمدن نمی‌شناسند و چنین می‌دانند که تا پیروی کاملی از اروپاییان ننمایند بتمدن نخواهند رسید.

سپس مانند این آزمایش درباره‌ی «ادبیات» رخ داد. ما چون به بیهوده‌گوییهای شاعران ایراد میگرفتیم و از بدآموزیهای شعرای زمان مغول نکوهش می‌نوشتیم ناگهان خود را در برابر یک هیاهوی بزرگی یافتیم که این با «ادبیات» دشمنی می‌کند و در اینجا هم دیدیم همان دیوانهای شعرا و آن بیهوده‌گوییهای ایشانست که «ادبیات» می‌شناسند و از معنی درست ادبیات بیکبار ناآگاهند. در اینجا هم چون پرسیدیم : «ادبیات چیست؟..» همگی خاموش گردیدند و پاسخی نتوانستند و هنوز پس از هشت و نه سال ما یک پاسخ درستی در این باره نشنیده‌ایم.

شگفتتر از اینها آنکه کشور ایران سی‌وهفت سالست حکومت مشروطه پیدا کرده است و شما درمیان دروسی که بجوانان داده می‌شود عنوانی از مشروطه و معنی درست آن نخواهید یافت و این بتازگی رخ داده که جوانانی که از یک دانشکده‌ای بیرون آمده‌اند و من در مجلسی برای ایشان مشروطه را معنی کرده شرح می‌دادم که بهترین و والاترین طرز حکومت است یکی از آنان با یک تأثری اعتراف کرد که تا آن روز معنی درست و مشروح مشروطه را نمی‌دانسته است. همراهانش نیز همان اعتراف را کردند.

کلمه‌ی «میهن‌پرستی» اینهمه بزبانها می‌رود شما بگویید در کجا و در کدام آموزشگاهست که معنی درست این کلمه را بشاگردان روشن می‌گردانند. من بارها می‌بینم جوانان آمده در آن باره بپرسشهایی می‌پردازند. یکی می‌گوید :

پرستش کوه و دره چه معنی دارد؟!. دیگری ایراد می‌گیرد من در خوزستان چرا با فلان عراقی که در بیخ گوش منست هم‌میهن شمرده نشوم و با فلان خراسانی شمرده شوم؟!. سومی می‌رود و کنفرانس می‌دهد و چنین می‌گوید : «حافظ میهن‌پرست نیز بوده زیرا شعرهای بسیاری در ستایش شیراز سروده». اینها هر یکی دلیل دیگر است که اینان پس از آنکه ده و اند سال عمر خود را در آموزشگاه هدر گردانیده‌اند تازه معنی میهن‌پرستی را نمی‌دانند.

ما نیک می‌دانیم که این جوانان در دبستان و دبیرستان و دانشکده بجای این دانستنیهایی که باید بدانند وقت خود را بیاد گرفتن تاریخ شعرا و ازبر کردن قصاید و غزلیات و مقایسه‌ی فلان شاعر با بَهمان شاعر و با یاد گرفتن فلسفه‌های کهن و بیپای یونان و هند و ایران و مصر و مانند اینها هدر می‌سازند و بجای آنکه بهنگام بیرون آمدن از آموزشگاه سرمایه‌ای با خود بیاورند که در زندگانی بدرد خودشان و دیگران بخورد با این آموخته‌های پوچ و هیچ بیرون می‌آیند.


👇