🔶 در پیرامون نظام آموزشی ما (تکه‌ی 7)

🔸 افزودن سربار اروپایی به بار سبک «ادبیات» ـ 1

این و مانند اینهاست که به فرزندان این توده ارمغان می‌دارند. می‌کوشند خردهای جوانان را سست و اندیشه‌هاشان را کوتاه گردانند. می‌خواهند چنانکه خود نوشته‌اند : «ما نیز باید مانند نیاکان خویش قدر این سرمایه‌های گرانبها را بدانیم ؛ ... با تلاش روزافزون خویش بر غنا و عظمت آنها بیفزاییم. این حقیقت را باور داشته باشیم که با وجود این میراث جاوید و سرمایه‌ی باارزش ـ که مایه‌ی سربلندی ما درمیان اقوام و ملل جهانست ـ می‌توانیم با نمایاندن دُرهایی از دریای ادب خویش بیگانگان را نیز از فرهنگ و ادب فارسی بهره‌مند سازیم».[1]

آیا براستی جهانیان ـ فریبکارانشان بکنار ـ این سخنان پست و فرومایه را «سرمایه‌های گرانبها» می‌دانند؟! آیا درپی آنند که از چنین پستیهایی که «فرهنگ و ادب فارسی» نام گرفته «بهره‌مند» گردند؟! آیا ما باید اینها را «میراث جاوید» فرهنگی بدانیم یا مخدرهای نیرومندی که ایرانیان را از هر گونه پیشرفتی بازمی‌دارد؟!

مگر ما خود اندیشه و خرد نداریم که چشم و گوش به اروپاییان داریم که درباره‌ی اینها چه می‌گویند؟! چرا باید گفته‌های فریب‌آمیزشان در نزد ما ارجی بدارد؟!. راستی آنست که آنها در دل خود اینها را نه دُر و گوهر بلکه سفال پاره و افیون توده‌ها می‌شمارند. اگر جز این بود اینها را بتوده‌های خود یاد می‌دادند.

چون سخن از اروپاییان شد این را نیز بگوییم که در این کتابها یک نیرنگی هم بکار بسته‌اند که هر جا توانسته‌اند پای یک «ادیب» یا «شرقشناس» اروپایی را بمیان آورده اندیشه‌ی او را درباره‌ی شاعری یا «عارفی» ایرانی برخ ما کشند.

مثلاً از گوته که در کتاب درسی یاد می‌کنند نه اینست که از خود گوته تکه‌ای درخور خواندن و پند آموختن بیاورند بلکه برای آنست که ستایشهای او از حافظ را بگوش جوانان بکشند. هرچه هست ما که زبان فارسی می‌دانیم در شعرهای حافظ یک معنی بخردانه‌ای نمی‌یابیم.[2] اینست در شگفت می‌شویم که او چگونه از خواندن ترجمه‌ی آنها بچنان ستایشهایی برخاسته. مثلاً ما نیک می‌دانیم که خواست حافظ از سرودن شعر سخنبازی و قافیه جفت گردانیدن بوده و معنی درجه‌ی دوم اهمیت را داشته. از اینجاست که گاهی شعر او در حال آنکه آهنگین می‌نماید از یک معنی خردپذیر تهیست. مثلاً این شعر :
رضا بداده بده وز جبین گره بگشا که بر من و تو در اختیار نگشاده است [3]

و دهها شعر او که معنی بسیار پست جبریگرانه دارد اگر گوته فهمیده و چشم بر آنها پوشیده و با آن حال همچنان حافظ را ستاییده باید گفت نافهم و یا بسیار فریبکار بوده. و اگر در ترجمه‌ی دیوان حافظ اینها نیامده یا دیگرش کرده‌اند باید گفت شعرهای دیگری را خوانده و ستاییده. در هر حال چنانکه گفته شد همه‌ی آوردن نام گوته برای بزرگ گردانیدن شاعر چرندگویی همچون حافظ بوده که بضرب ستایش یک اروپایی برایش آبرو در ایران دست و پا کنند.

شنیدنی است که گوته در یکجا در ستایش ازو می‌نویسد :

«حافظا ، دلم می‌خواهد از شیوه‌ی غزلسرایی تو تقلید کنم. همچون تو قافیه پردازم و غزل خویش را به ریزه‌کاریهای گفته‌ی تو بیارایم. نخست به معنی اندیشم و آنگاه بدان لباس الفاظ زیبا پوشانم». این خود نشان می‌هد که گوته (به فرض که نافهم و فریبکار نبوده) حافظ آشفته‌گو را نمی‌شناخته. این ستایش درباره‌ی هر شاعر دیگری درست آید درباره‌ی حافظ درست نمی‌آید. حافظ در یک غزل در هر بیتی از یک زمینه به زمینه‌ی دیگری می‌پرد و رشته‌ی اندیشه را از دست می‌هلد. رشته‌ی سخن در شعرهای او نه در دست معنی بلکه در دست قافیه می‌باشد ، پس چه جا دارد که گوته بگوید : دلم می‌خواهد از شیوه‌ی غزلسرایی تو تقلید کنم ... نخست به معنی اندیشم و آنگاه لباس الفاظ پوشانم؟!

پابرگیها :
[1] : همان 1/201
[2] : کتاب «حافظ چه می‌گوید؟» یا «در پیرامون ادبیات» دیده شود.
[3] : این شعر از همان کتاب درسی آورده شده.


.

✴️ خیام شاعر و خیام دانشمند

(بخش 3 از 6)

امروز از مستندی سخن داریم که بی‌بی‌سی درباره‌ی عمر خیام ساخته و بما ایرانیان ارمغان داشته.[1]

بی‌بی‌سی در این مستند از درآمیختن دانش با «ادبیات» ، همراه گردانیدن موسیقی و آواز و نقاشی با شعرهای زیانمند ، برخ کشیدن یاوه‌‌بافیهای شناختگانی از ایرانیان و غربیان ، و از «جلوه‌های دیداری و فیلم‌سازی» سود جسته تا بخواست خود برسد.

نخست بیل کلینتون رئیس‌جمهور پیش آمریکا و مارتین‌لوتر کینگ را نشان می‌دهد که هر یک بیتی از خیام را به انگلیسی می‌خواند.[2] بدینسان می‌کوشد با به رخ کشیدن این شخصیتها بر خِرَد بیننده چیره گردد. تو گویی با چنان نمایشی می‌گوید : تو چه حق داری مستقل بیندیشی و داوری کنی در جایی که «بزرگان» شعرهای او را می‌خوانند و یاد او می‌کنند؟!.

دیری به دانش ریاضی خیام می‌پردازد و برای نشان دادن اهمیت آن به دانشگاه و رصدخانه‌ای در انگلستان رفته با دانشمندان ریاضی و گاهشماری (یا ستاره‌شناسان) درباره‌ی کارنامه‌ی دانشی خیام گزارشی فراهم می‌آورد.

در ایران بدیدن «برجسته‌ترین نویسندگان و استادان ادب فارسی» یا بهتر بگوییم «خیام‌ستایانی» می‌رود که جویای نظر ایشان درباره‌ی خیام شود. ولی چیزی را می‌شنود که خواست اوست. در زیر گفته‌ی یکی از آنها را می‌آوریم :
«یکی جز به نیکی زمین نسپرد همی از نژندی فروپژمرد
این منشاء تمام اینست که دنیا اعتباری ندارد و نباید خیلی ازش توقع داشت».

آیا تنها خیام بوده که اینجهان را بی‌اعتبار خوانده؟! وآنگاه مگر این اندیشه‌ی گره‌گشایی است که یکی از ستونهای این مستند گردیده؟! جهان چه بااعتبار چه بی‌اعتبار ، همینست که هست. ما باید بکوشیم از بدیهای آن بکاهیم تا جهان جایگاه نیکویی گردد.

مثلاً ممکنست همین دم زمین‌لرزه‌ای یا سونامی‌ای رخ دهد و انبوهی بمیرند. ولی آیا جهانیان با دیدن و دانستن اینکه نمی‌توان چنین گزندی را پیشاپیش دانست و جلو گرفت دست روی دست گزارده گفته‌اند اکنون که جهان با ما چنین می‌کند ما نیز همه چیز را فراموش کرده در بی‌خبری و مستی روز بگذرانیم که مبادا بمیریم و نتوانیم خوشی کنیم؟! آیا این بوده‌ است فلسفه‌ی آدمیان از آغاز پیدایش تاکنون؟! اگر چنین بود ، این آبادانیها در جهان کی رخ می‌داد؟!

یا مثال دیگر : همین بیماری کوید ـ 19 از بدیهاست که رخ داده. اکنون جهانیان چه می‌کنند؟! با آن به نبرد برخاسته بررسیها و آزمایشها کرده دارو و واکسن می‌سازند یا اینکه به آینده بی‌پروا بوده با می خوردن و در آغوش یار بخوشی می‌پردازند؟!. اگر جهانیان همه به آموزاکهای خیام کار بندند چه بسر جهان خواهد آمد؟!

اینهاست آنچه باید بدیده داشت وگرنه پیاپی گفتن اینکه جهان اعتباری ندارد به چه کار می‌آید؟! جای افسوس است که بی‌بی‌سی مستند ساخته تا نشان دهد کوشش بیهوده‌ است!

یکی از همان «برجسته‌ترین نویسندگان و استادان ادب فارسی» در مستند چنین می‌گوید : «تردیدی نیست آن وجه خیام که در جهان مورد توجه است برمی‌گردد به این زمینه از شناخت خیام از انسان و تنهایی‌ها و آن درون پیچیده و چندگانه‌ای که از خودش نسبت به مسائل مختلف ابراز می‌کند ، متأثر می‌شود و این را بیان می‌کند».

آری ، جهانیان هیچ کدام از «آدمی و تنهایی‌ها و درون پیچیده‌اش» سخن نرانده بودند و چون خیام را شناختند که از آن سخن گفته و اندوه خورده ارج او را دانستند!

اینست یکی از آن نکته‌های باریکتر از مو که بی‌بی‌سی از زبان ادیبان ایران به ایرانیان ارمغان می‌دارد.

[1] : https://www.youtube.com/watch?v=AkICEz7-tTg
[2] : چنانکه گفته‌اند فیتز جرالد که خود شاعری بوده با فارسی اندکی که می‌دانسته خیامی به اروپاییان شناسانیده که خود می‌خواسته. در هر حال باید دانست ترجمه‌های فیتز جرالد با شعرهای خیام تطبیق کامل ندارد و چنانکه فهمیده می‌شود بدآموزیهایش به این بی‌پردگی نیست.

🔶 در پیرامون نظام آموزشی ما (تکه‌ی 8)

🔸 افزودن سربار اروپایی به بار سبک «ادبیات» ـ 2

نویسندگان کتاب درسی در جاهای دیگری هم از نیرنگ یادشده بهره گرفته از گفته‌های اروپاییان سودهای ناسزا برده‌اند. مثلاً در جای دیگری می‌خواهند فردوسی را به دانش‌آموز ایرانی از زبان فرانسوا کوپه‌ی فرانسوی بشناسانند. یک رشته سخنان ناراست و سبکی را سرهم کرده سخن از تیمور لنگ آن دیو خونخوار پیش می‌کشند و تو گویی ما ایرانیان باید او را نیز از زبان فرانسوا بشناسیم که می‌گوید :

«تیمور لنگ فاتح ایران و هند گاه سوار بر اسبی ... از میدان جنگ به گورستان می‌رفت و از اسب پیاده می‌شد و تنها درمیان قبرها بگردش می‌پرداخت و هرگاه بر مزار یکی از نیاکان خود یا شاعری بزرگ ، سرداری دلاور و دانشمندی نامدار می‌گذشت ، سر فرود می‌آورد و مزار او را می‌بوسید.

تیمور پس از آنکه شهر توس را گشود ،‌ فرمان داد که از کشتار مردم آن دست بردارند زیرا فردوسی شاعر ایرانی روزگار خود را در آن بسر برده بود. آنگاه تیمور بر سر مزار او شتافت و چون جذبه‌ای اسرارآمیز او را بسوی فردوسی می‌کشید خواست که قبرش را بگشایند :
«مزار شاعر غرق در گُل بود».

تیمور در اندیشه شد که پس از مرگ ، مزار کشورگشایی چون او چگونه خواهد بود. پس ، از راه قره‌قورم بسوی تاتار ـ آنجا که نیای بزرگش چنگیز ، در معبدی آهنین آرمیده است ـ روی آورد.

در برابر زایر نامدار که زانو بر زمین زده و سر فرود آورده بود ، سنگ بزرگی را که بر گور فاتح چین نهاده بودند برداشتند. ولی تیمور ناگهان بر خود لرزید و روی بگردانید :
«گور ستمگر غرق در خون بود».

تا اینجاست بافته‌های فرانسوا کوپه. دانسته نیست چه شده که ما تاریخ خود را باید از یک شاعر فرانسوی یاد بگیریم و این نویسندگان وزارت آموزش و پرورش تا چه اندازه نادان و بی‌درد بوده‌اند که به نوشته‌های چنان کسی بها داده آن را در کتاب درسی گنجانیده‌اند. این نوشته پر از پندار و ناراستی‌ است. نخست ما می‌دانیم که «تیمور با آنکه گرگ درنده‌ای بیش نبود همیشه دم از دینداری زده بمردمفریبی پایبند بود چنانکه به هر کجا که صوفی خانقاه‌نشینی سراغ می‌گرفت بدیدن او شتافت و بدینسان خود را پایبند خدا و دین نشان می‌داد».[1]

پس چون در اینگونه رفتارهای تیمور مردمفریبی در کار بوده ، این نوشته‌ی فرانسوا که «تنها درمیان قبرها بگردش می‌پرداخت و هرگاه بر مزار یکی از نیاکان خود یا شاعری بزرگ ، سرداری دلاور و دانشمندی نامدار می‌گذشت ، سر فرود می‌آورد و مزار او را می‌بوسید» ، دور از راستیست. مردمفریبی در تنهایی چه معنی دارد؟! تیمور آن جانور خونخوار کجا و پاسداری به دانشمندان کجا ـ بویژه که مرده باشند؟!

دوم ،‌ توس را نه تیمور بلکه پسرش میرانشاه گشاد که «ده‌هزار سر خواست و چون ده‌هزار مرد پیدا نشد سرهای زنان و بچگان را بریدند». پس اینکه نوشته شده : «فرمان داد که از کشتار مردم آن دست بردارند زیرا فردوسی شاعر ایرانی روزگار خود را در آن بسر برده بود» ، جز دروغ شاخدار و فریب نیست. چنان از دیدار تیمور از خوابگاه فردوسی یاد می‌کند تو گویی این دیدار در سال 1313 خ. یا پس از آن بوده. توس بارها بدست مغولان و ازبکان و نیز پسر پلید تیمور چنان ویران شده بود که جای درست گور فردوسی تا آخرهای سده‌ی نوزدهم میلادی نیک شناخته نمی‌بود. پس چگونه تیمور دستور داد گور را بگشایند؟! و آن را غرق در گل یافت؟! مانند این یاوه را درباره‌ی گور چنگیز سروده است.

خواست از آوردن این تکه‌ها اینست که کسانی که این کتابها را می‌نویسند و می‌خواهند دانش‌آموزان را بدام «ادبیات» بیفکنند شناخته گردند و فریبهاشان به آشکار افتد. خواست آنست که فریبکاریهای بیگانگان و نقشه‌های خائنانه‌ای که بر سر دارند آشکار گردد.

پابرگی :
[1] : پیمان سال یکم ، شماره‌ی هفت ، ص 8


.