🔶 از گفته‌های دارنده‌ی پرچم
🔸 تکه‌ی یک از یک
هستند کسانی که اگر شما با آنان سخن از آلودگیهای توده رانید ، و یا درباره‌ی کوشش و چاره‌جویی بهمدستی خوانید ، بی‌پروایی نمایند و ریشخند دریغ ندارند. بلکه گاهی دلسوزانه به پند پرداخته چنین گویند : «این مردم نیک نخواهند شد ، شما در اندیشه‌ی خود باشید». ولی همان کسان اگر به یکیشان ماست‌فروشی ماست کم فروشد و یا کفشدوزی کفش بد دوزد در آن هنگامست که به ناله پردازد و به هر که رسید گله آغازد. این یک نمونه از صدها نادانیهای این توده است. این بهترین دلیلست که انبوهی از مردم از اندیشه و خرد بی‌بهره بوده همچون جانوران جز با سَهِش [=احساس] نمی‌زیند.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
هستند کسانی که اگر شما با آنان سخن از آلودگیهای توده رانید ، و یا درباره‌ی کوشش و چاره‌جویی بهمدستی خوانید ، بی‌پروایی نمایند و ریشخند دریغ ندارند. بلکه گاهی دلسوزانه به پند پرداخته چنین گویند : «این مردم نیک نخواهند شد ، شما در اندیشه‌ی خود باشید». ولی همان کسان اگر به یکیشان ماست‌فروشی ماست کم فروشد و یا کفشدوزی کفش بد دوزد در آن هنگامست که به ناله پردازد و به هر که رسید گله آغازد. این یک نمونه از صدها نادانیهای این توده است. این بهترین دلیلست که انبوهی از مردم از اندیشه و خرد بی‌بهره بوده همچون جانوران جز با سَهِش [=احساس] نمی‌زیند.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود (تکه‌ی سه از سه)
اگر کارها از روی خرد است هر کسی باید نخست بخود پردازد : جهان را بشناسد ، معنی زندگانی را دریابد ، براستیها پی برد ، خویهای نیک و بد را بداند ، بدانشهای سودمند پردازد ، از تاریخ آگاهی پیدا کند ، از جهان آزمایش بدست آورد. پس از اینهاست که بآرزوی پیشوایی و پندآموزی بیفتد و با شرطهایی که گفتیم بآن پردازد.
این خود آلودگیست که در یک توده هر کسی از گام نخست به پندآموزی برخیزد و بهوس سخنانی گوید و نویسد. بویژه از نوجوانان که هیچ شایسته نیست باین کارها پردازند. هنگام جوانی یاد گرفتن راست نه یاد دادن را. این شیوه در ایران بود که بجوانان گفتگو در انجمن پیران را نازیبا شمردندی و خود شیوه‌ی بسیار بجایی بود. یک جوان نورسیده چه دانش از جهان و چه آزمایش از زندگی دارد که بدیگران بیاموزد؟! جوان هرچه هوشیار باشد باز خامیها در کار او خواهد بود. چه راه زندگی بیش از همه بآزمایش شناخته شود وآنگاه خرد که مایه‌ی دانشها اوست سال بسال فزونی گیرد. ...
.
🔸 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود (تکه‌ی سه از سه)
اگر کارها از روی خرد است هر کسی باید نخست بخود پردازد : جهان را بشناسد ، معنی زندگانی را دریابد ، براستیها پی برد ، خویهای نیک و بد را بداند ، بدانشهای سودمند پردازد ، از تاریخ آگاهی پیدا کند ، از جهان آزمایش بدست آورد. پس از اینهاست که بآرزوی پیشوایی و پندآموزی بیفتد و با شرطهایی که گفتیم بآن پردازد.
این خود آلودگیست که در یک توده هر کسی از گام نخست به پندآموزی برخیزد و بهوس سخنانی گوید و نویسد. بویژه از نوجوانان که هیچ شایسته نیست باین کارها پردازند. هنگام جوانی یاد گرفتن راست نه یاد دادن را. این شیوه در ایران بود که بجوانان گفتگو در انجمن پیران را نازیبا شمردندی و خود شیوه‌ی بسیار بجایی بود. یک جوان نورسیده چه دانش از جهان و چه آزمایش از زندگی دارد که بدیگران بیاموزد؟! جوان هرچه هوشیار باشد باز خامیها در کار او خواهد بود. چه راه زندگی بیش از همه بآزمایش شناخته شود وآنگاه خرد که مایه‌ی دانشها اوست سال بسال فزونی گیرد. ...
.
🔶 یگانه شاهراه خواهد بود
🔸 تکه‌ی یک از یک
یکی از خوانندگان پرچم باداره آمده چنین می‌گوید :
شما می‌نویسید در ایران چهارده کیش هست. این راه شما پانزدهم خواهد بود.
می‌گویم : خواستت چیست؟!. از این گفته چه می‌خواهی؟!.. آیا می‌خواهی که ما با چهارده کیش نکوشیم؟!. آیا می‌خواهی با آنها ننبردیم؟!. آیا می‌خواهی دست روی دست گزارده باین پراکندگیها و گمراهیها تماشا کنیم؟!..
آنگاه این ایراد را به بسیار کسان و به بسیار چیزها توان گرفت. باسلام و به بنیادگزار آن توان گرفت ، بمشروطه و مشروطه‌خواهان توان گرفت. پیغمبر اسلام می‌خواست عرب را از پراکندگی بازرهاند. باو نیز توانستندی گفت : این هم پراکندگی دیگری خواهد شد.
پس از همه‌ی اینها : شما نفهمیده‌اید. این چهارده کیش که هستند و در برابر همدیگر می‌ایستند همه در یک پایگاهند و همه دارای یک ارج می‌باشند. چون همه بیپاست هیچ یکی نمی‌تواند آن دیگرها را از میان برد. ولی راه ما که سراپا راستیست و بنیاد استواری بهر خود می‌دارد نشدنیست که بآنها فیروز نیاید ، نشدنیست که همه را برنیندازد.
همین اکنون شما می‌بینید که ما به یکایک آنها ایرادها گرفته‌ایم و پیاپی پرسشها کرده‌ایم و تاکنون پاسخی نتوانسته‌اند و همگی درمانده‌اند. این از درماندگیست که از راه وحشیگری می‌آیند ، از درماندگیست که دست بدامن دولت زده چشم می‌دارند که دولت جلوگیری از نوشته‌های ما کند. از درماندگیست که گاهی اسلام و گاهی قرآن را بهانه می‌سازند.
ببینید شما تا چه اندازه پرتید که جدایی میانه‌ی سخنانی که سراپا آمیغست و با دلیلهایی بسیار استوار ـ دلیلهایی همسنگ دانشها ـ توأم می‌باشد با گفته‌هایی که پایه‌اش جز پندار نیست یکی می‌شمارید.
شما هنوز ندانسته‌اید که در آدمی نیرویی بنام «راستی‌پژوهی» هست که از گهریترین [=اصلی‌ترین] نیروهای اوست. ندانسته‌اید که هنایش آمیغها در دلهای پاک همچون هَنایش[=اثر] الکتریسیته در چیزهاست.
شما بدانید : این راه ما پانزدهم نخواهد بود. بلکه هر چهارده کیش را از میان برده یگانه شاهراه خواهد بود. آری یک دسته از آنان که نیروهای مغزیشان از کار افتاده در جلو ما ایستاده از دشمنی دست نخواهند برداشت . ولی خدا میانه‌ی ما و آنان داوری خواهد کرد.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
یکی از خوانندگان پرچم باداره آمده چنین می‌گوید :
شما می‌نویسید در ایران چهارده کیش هست. این راه شما پانزدهم خواهد بود.
می‌گویم : خواستت چیست؟!. از این گفته چه می‌خواهی؟!.. آیا می‌خواهی که ما با چهارده کیش نکوشیم؟!. آیا می‌خواهی با آنها ننبردیم؟!. آیا می‌خواهی دست روی دست گزارده باین پراکندگیها و گمراهیها تماشا کنیم؟!..
آنگاه این ایراد را به بسیار کسان و به بسیار چیزها توان گرفت. باسلام و به بنیادگزار آن توان گرفت ، بمشروطه و مشروطه‌خواهان توان گرفت. پیغمبر اسلام می‌خواست عرب را از پراکندگی بازرهاند. باو نیز توانستندی گفت : این هم پراکندگی دیگری خواهد شد.
پس از همه‌ی اینها : شما نفهمیده‌اید. این چهارده کیش که هستند و در برابر همدیگر می‌ایستند همه در یک پایگاهند و همه دارای یک ارج می‌باشند. چون همه بیپاست هیچ یکی نمی‌تواند آن دیگرها را از میان برد. ولی راه ما که سراپا راستیست و بنیاد استواری بهر خود می‌دارد نشدنیست که بآنها فیروز نیاید ، نشدنیست که همه را برنیندازد.
همین اکنون شما می‌بینید که ما به یکایک آنها ایرادها گرفته‌ایم و پیاپی پرسشها کرده‌ایم و تاکنون پاسخی نتوانسته‌اند و همگی درمانده‌اند. این از درماندگیست که از راه وحشیگری می‌آیند ، از درماندگیست که دست بدامن دولت زده چشم می‌دارند که دولت جلوگیری از نوشته‌های ما کند. از درماندگیست که گاهی اسلام و گاهی قرآن را بهانه می‌سازند.
ببینید شما تا چه اندازه پرتید که جدایی میانه‌ی سخنانی که سراپا آمیغست و با دلیلهایی بسیار استوار ـ دلیلهایی همسنگ دانشها ـ توأم می‌باشد با گفته‌هایی که پایه‌اش جز پندار نیست یکی می‌شمارید.
شما هنوز ندانسته‌اید که در آدمی نیرویی بنام «راستی‌پژوهی» هست که از گهریترین [=اصلی‌ترین] نیروهای اوست. ندانسته‌اید که هنایش آمیغها در دلهای پاک همچون هَنایش[=اثر] الکتریسیته در چیزهاست.
شما بدانید : این راه ما پانزدهم نخواهد بود. بلکه هر چهارده کیش را از میان برده یگانه شاهراه خواهد بود. آری یک دسته از آنان که نیروهای مغزیشان از کار افتاده در جلو ما ایستاده از دشمنی دست نخواهند برداشت . ولی خدا میانه‌ی ما و آنان داوری خواهد کرد.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 خویهای پاک ـ 1 (تکه‌ی یک از سه)
در این گفتارها «راستی» بمعنی حقیقت ، و «داد» بمعنی حق است. پیمان
راستی‌پرستی
گفتیم خویهای ستوده ازآنِ روان و خویهای نکوهیده ازآنِ تن می‌باشد. یک آدمی هرچه روانش نیرومندتر خویهایش ستوده‌تر است.
یکی از آنها که روانِ آدمی راست «براستی گرویدن و آن را گرامی داشتن و بهواداریش برخاستن» است. مردی که روانش پاک و خردش درست است جویای راستی باشد و چون آن را دریافت بخرسندی پذیرد و به یاریش برخیزد و از زیان نترسد.
این یکی از گرانمایه‌ترین ستودگیهاست. چنین کاری از یک مردی از یکسو نشانه‌ی بخردیست که راستی را شناخته و از سوی دیگر نمونه‌ی پاکدرونیست که زبون دیو خودخواهی و خودنمایی نگردیده و راستی‌ای را که شناخته پذیرفته.
یک آدمی هرچه روانش نیرومندتر این خوی درو فزونتر خواهد بود.
اگر خیمهای آدمی را از دیده‌ی سود و زیان جهان بسنجیم این خیم پرارجترین آنها خواهد بود. زیرا در جهان هر پیشرفتی نتیجه‌ی این خوی ستوده بوده.
این خوی ازآنِ امام علی‌بن‌ابیطالب و پسر قُحافه و زاده‌ی خطّابست (1) ، ازآن آریستیدیس است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ ابوبکر و عمَر
.
🔸 خویهای پاک ـ 1 (تکه‌ی یک از سه)
در این گفتارها «راستی» بمعنی حقیقت ، و «داد» بمعنی حق است. پیمان
راستی‌پرستی
گفتیم خویهای ستوده ازآنِ روان و خویهای نکوهیده ازآنِ تن می‌باشد. یک آدمی هرچه روانش نیرومندتر خویهایش ستوده‌تر است.
یکی از آنها که روانِ آدمی راست «براستی گرویدن و آن را گرامی داشتن و بهواداریش برخاستن» است. مردی که روانش پاک و خردش درست است جویای راستی باشد و چون آن را دریافت بخرسندی پذیرد و به یاریش برخیزد و از زیان نترسد.
این یکی از گرانمایه‌ترین ستودگیهاست. چنین کاری از یک مردی از یکسو نشانه‌ی بخردیست که راستی را شناخته و از سوی دیگر نمونه‌ی پاکدرونیست که زبون دیو خودخواهی و خودنمایی نگردیده و راستی‌ای را که شناخته پذیرفته.
یک آدمی هرچه روانش نیرومندتر این خوی درو فزونتر خواهد بود.
اگر خیمهای آدمی را از دیده‌ی سود و زیان جهان بسنجیم این خیم پرارجترین آنها خواهد بود. زیرا در جهان هر پیشرفتی نتیجه‌ی این خوی ستوده بوده.
این خوی ازآنِ امام علی‌بن‌ابیطالب و پسر قُحافه و زاده‌ی خطّابست (1) ، ازآن آریستیدیس است.
پابرگی از ویراینده :
1ـ ابوبکر و عمَر
.
🔶 گواهی پاکدلانه
🔸 تکه‌ی یک از یک
آقای کسروی
کتاب ورجاوندبنیاد که «آموزاکهای دربایست در زمینه‌ی جهان و زندگی در آن را» دربر دارد رسید و خواندم. چون به هر فرد که پیروی از خرد و انصاف می‌نماید بایاست از راستیها و آمیغها پشتیبانی کند و از نوشته‌ها و آموزاکهای خردناپذیر بیزاری جوید بایا دانستم که گواهی خود را در این باره بنویسم :
هر شخص باخرد و آمیغ‌دوستی که بدآموزیهای شاعران و صوفیان و خراباتیان را با خرد و راستی‌پژوهی سازگار ندانسته و در دو راهی رستگاری و گمراهی در شک و یقین سرگردان مانده است یکباره راه راست را باو نشان می‌دهد و از بند و زنجیرهایی که بدآموزیهای شاعران و دیگران بپای فهم و خرد او زده بیکبارگی آزاد می‌نماید. آزاد می‌نماید تا بتواند از خرد و استعداد خداداده‌ی خود برای بهبودی زندگی فردی و اجتماعی بهره‌مند شده به نتیجه برسد. این کتاب برای جوانان راستی‌پژوه و خردمند است که گواهی دهند این شعرها و امثال آن :
«در روز ازل هر آنچه بایست بداد غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است»
یا
«هر چند در احوال جهان می‌نگرم حاصل همه عشرتست و باقی هیچ است»
در زمانی که ملتها با جانفشانی و جهد و کوشش سرنوشت و مقدرات خود را در دست می‌گیرند بسیار نامناسب است. و برعکس بر نسل جوان لازم است این قبیل اندیشه‌های گمراه‌کننده را کنار گزاشته براهنمایی خرد و پایبندی به پاکدینی و آمیغها خدمت به نوع و جامعه را وجهه‌ی همت قرار داده در راه نیکبختی و سعادت خود و کشورشان بکوشند و هرگز خرد و اراده را که شاعران ناچیز شمرده و در زندگی و سرنوشت مؤثر نمی‌شمارند مهمل نگزارند و بدانند که سازمان جهان کاملاً از روی خرد و علم بنیاد گزارده شده و خیلی از اسرار نهان سپهر بنیروی علم و دانش آشکار گردیده و پیداست ما هم که جزئی از این سازمان هستیم به نیروی خرد و فهم بسیجیده می‌باشیم و از این نیروی خداداده توانیم آنچه مربوط بزیستن در این جهان و آراستن و پیراستن آن می‌باشد استفاده نماییم.
نگارنده بر اثر خواندن کتاب ورجاوندبنیاد و دیگر نوشته‌های دارنده‌ی پرچم خود را مانند کسی می‌بینم که مدتها در دل خویش با گفته‌ی شاعران و فلسفه‌ی گوناگون آنها و دیگر اندیشه‌های بیپا که از خرد دور می‌باشد در نبرد بوده و بالاخره با روبرو شدن به یک رشته آمیغهای پاکدینی و خردپذیر که کتاب ورجاوندبنیاد دربر دارد از شک و دودلی رهایی یافته و با پیروزمندی راه راست زندگی و آمیغهای آن را در پیش گیرد و از خداوند توانا توفیق شما و یاران را در این راه ورجاوندی که در پیش گرفته‌اید و عده‌ای از پاکدلان نیز همین راه را پذیرفته و پیروی می‌نمایند خواهانم.
زاهدان ـ عبدالله توحیدی آذری
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
آقای کسروی
کتاب ورجاوندبنیاد که «آموزاکهای دربایست در زمینه‌ی جهان و زندگی در آن را» دربر دارد رسید و خواندم. چون به هر فرد که پیروی از خرد و انصاف می‌نماید بایاست از راستیها و آمیغها پشتیبانی کند و از نوشته‌ها و آموزاکهای خردناپذیر بیزاری جوید بایا دانستم که گواهی خود را در این باره بنویسم :
هر شخص باخرد و آمیغ‌دوستی که بدآموزیهای شاعران و صوفیان و خراباتیان را با خرد و راستی‌پژوهی سازگار ندانسته و در دو راهی رستگاری و گمراهی در شک و یقین سرگردان مانده است یکباره راه راست را باو نشان می‌دهد و از بند و زنجیرهایی که بدآموزیهای شاعران و دیگران بپای فهم و خرد او زده بیکبارگی آزاد می‌نماید. آزاد می‌نماید تا بتواند از خرد و استعداد خداداده‌ی خود برای بهبودی زندگی فردی و اجتماعی بهره‌مند شده به نتیجه برسد. این کتاب برای جوانان راستی‌پژوه و خردمند است که گواهی دهند این شعرها و امثال آن :
«در روز ازل هر آنچه بایست بداد غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است»
یا
«هر چند در احوال جهان می‌نگرم حاصل همه عشرتست و باقی هیچ است»
در زمانی که ملتها با جانفشانی و جهد و کوشش سرنوشت و مقدرات خود را در دست می‌گیرند بسیار نامناسب است. و برعکس بر نسل جوان لازم است این قبیل اندیشه‌های گمراه‌کننده را کنار گزاشته براهنمایی خرد و پایبندی به پاکدینی و آمیغها خدمت به نوع و جامعه را وجهه‌ی همت قرار داده در راه نیکبختی و سعادت خود و کشورشان بکوشند و هرگز خرد و اراده را که شاعران ناچیز شمرده و در زندگی و سرنوشت مؤثر نمی‌شمارند مهمل نگزارند و بدانند که سازمان جهان کاملاً از روی خرد و علم بنیاد گزارده شده و خیلی از اسرار نهان سپهر بنیروی علم و دانش آشکار گردیده و پیداست ما هم که جزئی از این سازمان هستیم به نیروی خرد و فهم بسیجیده می‌باشیم و از این نیروی خداداده توانیم آنچه مربوط بزیستن در این جهان و آراستن و پیراستن آن می‌باشد استفاده نماییم.
نگارنده بر اثر خواندن کتاب ورجاوندبنیاد و دیگر نوشته‌های دارنده‌ی پرچم خود را مانند کسی می‌بینم که مدتها در دل خویش با گفته‌ی شاعران و فلسفه‌ی گوناگون آنها و دیگر اندیشه‌های بیپا که از خرد دور می‌باشد در نبرد بوده و بالاخره با روبرو شدن به یک رشته آمیغهای پاکدینی و خردپذیر که کتاب ورجاوندبنیاد دربر دارد از شک و دودلی رهایی یافته و با پیروزمندی راه راست زندگی و آمیغهای آن را در پیش گیرد و از خداوند توانا توفیق شما و یاران را در این راه ورجاوندی که در پیش گرفته‌اید و عده‌ای از پاکدلان نیز همین راه را پذیرفته و پیروی می‌نمایند خواهانم.
زاهدان ـ عبدالله توحیدی آذری
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 خویهای پاک ـ 1 (تکه‌ی دو از سه)
پس از آنکه گفتارهایی در این زمینه نوشتیم اینک بشمردن خویهای پاک پرداختیم. ستوده‌ترین و پاکترین خوی آدمی راستی‌پرستی اوست و اینست ما آن را نخست می‌شماریم.
در برابر این چون روان بیمار باشد خودخواهی و خودنمایی و سودجویی و رشک و کینه‌توزی و اینگونه زشتخوییها که ازآنِ تن می‌باشد چیره گردد و از سستی خرد راستیها ارج خود را از دست دهد و نتیجه آن شود که مردم راستیها را بآسانی درنیابند و چون دریافتند کمتر پروایش کنند و اگر یک راستی از راه دیگری پیش رفت از آن بسودجوییها برخیزند.
این گرفتاری در توده‌های پیشرفته (1) فراوان باشد. مردان دُژآگاه بیابانی تنها دردشان نادانی باشد و اینست بآسانی چاره پذیرد. ولی مردان پیشرفته‌ی شهری چندین درد را از خودخواهی و خودنمایی و رشک و کینه‌توزی و مانند این بهم درآمیزند و اینست روانها سخت ناتوان گردد و در گام نخست ، خوی ستوده‌ی راستی‌پرستی پایمال گردد.
گفتیم در جهان هر پیشرفتی نتیجه‌ی راستی‌پرستی بوده. اگر تاریخ را بنگرید همواره چنین بوده که یکی براهنماییهایی برخاسته و دیگران که او را راست دانسته‌اند به یاریش برخاسته‌اند و پاکدلانه پشتیبانی نموده‌اند و بدینسان راهی باز شده و جهان بهره‌مند گردیده.
آیا پیشرفت تاریخی یونان و روم باستان از چه راه بوده؟ نه اینکه در هر کدام دانایانی برخاستند و راههایی نمودند و دیگران راست‌پرستانه از ایشان پیروی نمودند؟!. آیا شورش فرانسه که جهان اینهمه بهره از آن برده جز از این بود که مردان بخردی سخنانی سرودند و دیگران آن را براست داشتند و پی روان گردانیدنش افتادند و در راه آن از جان و دارایی دریغ نگفتند؟..
در جنبشهای دینی نیز همین بوده. زردشت پیغمبر باستان ایران چون برخاست و مردمان را بدین مَزدَیَسنی خواند مردان پاکدل همه باو گرویدند و به یاریش برخاستند و با دیوَیَسنان (2) بجنگ و خونریزی پرداختند. پاکمرد عرب چون برخاست امام علی‌بن‌ابیطالب و زاده‌ی قُحافه و پسر خطّاب و دیگران از مردم مکه و مدینه راست‌پرستانه باو گرویدند و گفته‌هایش را براست داشتند و به یاریش پرداخته از گزند بوجهل و بوسفیان و بولهب نگهداریش کردند و بدینسان نامهای خود را در جهان یادگار گزاردند. (3)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ توده = جماعت ، جامعه (اینجا قشر یا طبقه). توده‌های پیشرفته (= پیش‌افتادگان و برجستگان) ، همانا برابر elites بکار رفته که ترجمانها برابرهای دیگری برای آن بکار برده‌اند.
2ـ مزدیسن = خداپرست (در دین زردشت) و دیویسن = بت‌پرست
3ـ آیا بیرون آمدن اروپا از سده‌های میانه جز در سایه‌ی این خوی ارجمند آدمی بوده؟! بیاد آوریم راهنمایان و دانشمندانی که اگر «توبه» می‌کردند بآتش انکیزیسیون نمی‌سوختند ، ولی باک از مرگ نکرده بر گفته‌های خود پافشردند و راه پیشرفت را گشودند.
.
🔸 خویهای پاک ـ 1 (تکه‌ی دو از سه)
پس از آنکه گفتارهایی در این زمینه نوشتیم اینک بشمردن خویهای پاک پرداختیم. ستوده‌ترین و پاکترین خوی آدمی راستی‌پرستی اوست و اینست ما آن را نخست می‌شماریم.
در برابر این چون روان بیمار باشد خودخواهی و خودنمایی و سودجویی و رشک و کینه‌توزی و اینگونه زشتخوییها که ازآنِ تن می‌باشد چیره گردد و از سستی خرد راستیها ارج خود را از دست دهد و نتیجه آن شود که مردم راستیها را بآسانی درنیابند و چون دریافتند کمتر پروایش کنند و اگر یک راستی از راه دیگری پیش رفت از آن بسودجوییها برخیزند.
این گرفتاری در توده‌های پیشرفته (1) فراوان باشد. مردان دُژآگاه بیابانی تنها دردشان نادانی باشد و اینست بآسانی چاره پذیرد. ولی مردان پیشرفته‌ی شهری چندین درد را از خودخواهی و خودنمایی و رشک و کینه‌توزی و مانند این بهم درآمیزند و اینست روانها سخت ناتوان گردد و در گام نخست ، خوی ستوده‌ی راستی‌پرستی پایمال گردد.
گفتیم در جهان هر پیشرفتی نتیجه‌ی راستی‌پرستی بوده. اگر تاریخ را بنگرید همواره چنین بوده که یکی براهنماییهایی برخاسته و دیگران که او را راست دانسته‌اند به یاریش برخاسته‌اند و پاکدلانه پشتیبانی نموده‌اند و بدینسان راهی باز شده و جهان بهره‌مند گردیده.
آیا پیشرفت تاریخی یونان و روم باستان از چه راه بوده؟ نه اینکه در هر کدام دانایانی برخاستند و راههایی نمودند و دیگران راست‌پرستانه از ایشان پیروی نمودند؟!. آیا شورش فرانسه که جهان اینهمه بهره از آن برده جز از این بود که مردان بخردی سخنانی سرودند و دیگران آن را براست داشتند و پی روان گردانیدنش افتادند و در راه آن از جان و دارایی دریغ نگفتند؟..
در جنبشهای دینی نیز همین بوده. زردشت پیغمبر باستان ایران چون برخاست و مردمان را بدین مَزدَیَسنی خواند مردان پاکدل همه باو گرویدند و به یاریش برخاستند و با دیوَیَسنان (2) بجنگ و خونریزی پرداختند. پاکمرد عرب چون برخاست امام علی‌بن‌ابیطالب و زاده‌ی قُحافه و پسر خطّاب و دیگران از مردم مکه و مدینه راست‌پرستانه باو گرویدند و گفته‌هایش را براست داشتند و به یاریش پرداخته از گزند بوجهل و بوسفیان و بولهب نگهداریش کردند و بدینسان نامهای خود را در جهان یادگار گزاردند. (3)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ توده = جماعت ، جامعه (اینجا قشر یا طبقه). توده‌های پیشرفته (= پیش‌افتادگان و برجستگان) ، همانا برابر elites بکار رفته که ترجمانها برابرهای دیگری برای آن بکار برده‌اند.
2ـ مزدیسن = خداپرست (در دین زردشت) و دیویسن = بت‌پرست
3ـ آیا بیرون آمدن اروپا از سده‌های میانه جز در سایه‌ی این خوی ارجمند آدمی بوده؟! بیاد آوریم راهنمایان و دانشمندانی که اگر «توبه» می‌کردند بآتش انکیزیسیون نمی‌سوختند ، ولی باک از مرگ نکرده بر گفته‌های خود پافشردند و راه پیشرفت را گشودند.
.
🔶 یادآوریهای بجا
🔸 تکه‌ی یک از یک
پیشرفت این راه ورجاوند را که یگانه شاهراه ترقی شرق بویژه کشور ایران است از خدای بزرگ آرزومندم. من در این یکی دو سال که بپاکدینی گراییده و با راه آن آشنا گردیده‌ام این راه ورجاوند را پذیرفته و کوشش خود را در این راه دریغ نمی‌دارم من این نیک فهمیده‌ام که هر کسی نخست باید خود را پاک گرداند سپس به دیگران پردازد من این نیک فهمیده‌ام که فهمیدن کتابهای پاک با یک مرتبه خواندن کافی نیست و این است بهمه‌ی برادران که تازه آشنا گردیده‌اند گوشزد می‌کنم کتابها را دو یا سه بار بخوانید.
...
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
پیشرفت این راه ورجاوند را که یگانه شاهراه ترقی شرق بویژه کشور ایران است از خدای بزرگ آرزومندم. من در این یکی دو سال که بپاکدینی گراییده و با راه آن آشنا گردیده‌ام این راه ورجاوند را پذیرفته و کوشش خود را در این راه دریغ نمی‌دارم من این نیک فهمیده‌ام که هر کسی نخست باید خود را پاک گرداند سپس به دیگران پردازد من این نیک فهمیده‌ام که فهمیدن کتابهای پاک با یک مرتبه خواندن کافی نیست و این است بهمه‌ی برادران که تازه آشنا گردیده‌اند گوشزد می‌کنم کتابها را دو یا سه بار بخوانید.
...
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 خویهای پاک ـ 1 (تکه‌ی سه از سه)
امروز بدترین گرفتاری شرق اینست که روانها بیمار گردیده و دسته‌های انبوهی این ستوده‌خویی را از دست هِشته‌اند. در همه جا چنین است که پیشرفتگان و برجستگان هر کدام سخنانی را از کتابها و روزنامه‌ها و زبانها فراگرفته و چیزهایی از اندیشه‌ی خود بر آنها افزوده و کهنه و نو بهم درآمیخته و آن را سرمایه‌ی خودنمایی گرفته و همین پابندش شده که بهیچ راستی نگراید و همواره درپی خودفروشی (1) باشد و با هر راستی نبرد کند و در هر زمینه‌ای بگفتار پردازد ، همیشه زبانش گویا و گوشش ناشنوا باشد.
گفتم این بدترین گرفتاری است. زیرا این اندیشه‌ها که بهیچ جایی نرسد سنگ راه رستگاری است. اینان که کمترین سودی را به توده‌ی خود نتوانند رسانید و کوچکترین گرهی را از کار جهان نتوانند گشود و چون چهار تن در انجمنی گرد آیند درزمان به پیکار برخیزند و بر سر و روی همدیگر کوبند و هرگاه چهار روز بگفتگو نشینند ، در یک زمینه همزبان و همداستان نگردند و کالاشان سراسر نادانی و خودنمایی و پراکنده‌اندیشی است ، از پیشرفت هر جنبشِ سودمند نیز جلوگیری کنند. خودشان که براستی نگرایند ، سنگ راه دیگران نیز شوند. و چون اینان دسته‌ی انبوهی هستند و ما بارها یادشان خواهیم کرد ، اینست نام «بیماردلان» بایشان می‌دهیم.
دوباره می‌گویم : این بیماری پیشرفتگان راست. توده‌های انبوه آن را ندارند. در این باره در تاریخ مشروطه‌ی ایران گواهیهای بسیار روشن هست. در ایران چون گفتگوی مشروطه آغاز شد از توده‌ی انبوه هر کو شنید و معنی آن را دانست به یاریش برخاست ولی از پیشرفتگان کسانی که سود خود را در آن دیدند گراییدند و دیگران بازایستادند بلکه دشمنیها کردند و کمتر کسی از این دسته پاکدلانه مشروطه را پذیرفت و در راه آن کوشش کرد. فراوان بودند کسانی که بارها بمشروطه روآوردند و سپس چون سود خود را در سوی دیگر دیدند از آن بازگشتند. ما داستان اینها را یکایک نوشته‌ایم.
بهترین نمونه در این باره داستان مجاهدان و دشمنان ایشانست. در سال 1287 (1326 قمری) چون محمدعلی‌میرزا مجلس [را] بتوپ بست و بنیاد مشروطه را برانداخت و همگی آنان که از برجستگان هواداری از مشروطه می‌نمودند بکنار رفتند ، کسانی به اروپا گریختند و کسانی پنهان شدند و پاره‌ای به سفارتخانه‌ها و قونسولخانه‌ها پناه بردند. در این میان مردی از میان توده‌ی انبوه بهمدستی چند تن دیگر غیرت کرده در یک گوشه‌ی تبریز جانبازانه ایستادگی کرد و بیرق قهرمانی برافراشت. این کار او را هر کو از توده‌ی انبوه شنید پاکدلانه به یاری شتافت و زیر بیرق او جا گرفت و چون روانها درست بود کسی این نکرد که خودنمایی آغازد و راه جدایی گیرد. همگی برادروار دست بهم دادند و بکوشش پرداختند و در برابر دشمنان درونی و بیرونی یک تیپ ایستادند. گمنام و نامدار و توانگر و کمچیز همگی دست یکی کردند. از شهرهای دور قفقاز دسته‌ها به یاری شتافتند. سپس در گیلان و شهرهای دیگر از همان توده‌ی انبوه شورشها پدید آمد. کوتاه‌سخن آنکه بهترین نمونه‌ی راستی‌پرستی و پاکدلی را نشان دادند و یک کار بسیار بزرگی را از پیش بردند. زیرا از یکسو مشروطه را دوباره به ایران بازگردانیدند و از یکسو سیزده ماه در برابر سیاست فشارآمیز همسایگان ایستادگی کرده چون همگی یک تیپ بودند چیزی نباختند. اگرچه در این کارها کسانی از پیشرفتگان نیز دست داشتند ولی بیشتر کار را برخاستگان از توده‌ی انبوه انجام دادند و بنیاد را ایشان نهادند.
سپس محمدعلی‌میرزا برافتاد و بار دیگر وزیران و دانشمندان و ادبا و فضلاء بمیان افتادند. یک دسته از اروپا بازگشتند. یک دسته از باغشاه درآمده باینان پیوستند. اینان از بیماری روانها که گرفتار درد خودنمایی و رشک و کینه بودند همینکه دست بکار زدند چون هر یکی جز پیشرفت کار خود را نمی‌خواست و باهم از در فریبکاری بودند ، نخستین بدکرداریشان آن شد که نتوانستند در برابر سیاست فشارآمیز همسایگان یک تیپ بایستند و هر یکی به تنهایی در نهان راه بسفارتخانه‌ها پیدا کرد و اینبود همگی افزار دست ایشان شدند و در اندک‌زمانی کشاکش و دسته‌بندی پدید آوردند و کشور آرامی را بشورانیدند و از شومیِ ناپاکدرونی و کینه‌ورزی و ناشایستگی ایشان چندین هزار مردان جانباز دلیر که جنبش سیزده‌ماهه آماده گردانیده بود و در آن هنگام بهترین نیرویی برای کشور بشمار می‌رفت همگی نابود شده و از میان رفت و شد آنچه در تاریخ نگاشته‌ایم.
آن نتیجه‌ی راستی‌پرستی و دادپژوهی توده‌ی انبوه و این میوه‌ی خودفروشی مردان بیماردل پیشرفته.
👇
🔸 خویهای پاک ـ 1 (تکه‌ی سه از سه)
امروز بدترین گرفتاری شرق اینست که روانها بیمار گردیده و دسته‌های انبوهی این ستوده‌خویی را از دست هِشته‌اند. در همه جا چنین است که پیشرفتگان و برجستگان هر کدام سخنانی را از کتابها و روزنامه‌ها و زبانها فراگرفته و چیزهایی از اندیشه‌ی خود بر آنها افزوده و کهنه و نو بهم درآمیخته و آن را سرمایه‌ی خودنمایی گرفته و همین پابندش شده که بهیچ راستی نگراید و همواره درپی خودفروشی (1) باشد و با هر راستی نبرد کند و در هر زمینه‌ای بگفتار پردازد ، همیشه زبانش گویا و گوشش ناشنوا باشد.
گفتم این بدترین گرفتاری است. زیرا این اندیشه‌ها که بهیچ جایی نرسد سنگ راه رستگاری است. اینان که کمترین سودی را به توده‌ی خود نتوانند رسانید و کوچکترین گرهی را از کار جهان نتوانند گشود و چون چهار تن در انجمنی گرد آیند درزمان به پیکار برخیزند و بر سر و روی همدیگر کوبند و هرگاه چهار روز بگفتگو نشینند ، در یک زمینه همزبان و همداستان نگردند و کالاشان سراسر نادانی و خودنمایی و پراکنده‌اندیشی است ، از پیشرفت هر جنبشِ سودمند نیز جلوگیری کنند. خودشان که براستی نگرایند ، سنگ راه دیگران نیز شوند. و چون اینان دسته‌ی انبوهی هستند و ما بارها یادشان خواهیم کرد ، اینست نام «بیماردلان» بایشان می‌دهیم.
دوباره می‌گویم : این بیماری پیشرفتگان راست. توده‌های انبوه آن را ندارند. در این باره در تاریخ مشروطه‌ی ایران گواهیهای بسیار روشن هست. در ایران چون گفتگوی مشروطه آغاز شد از توده‌ی انبوه هر کو شنید و معنی آن را دانست به یاریش برخاست ولی از پیشرفتگان کسانی که سود خود را در آن دیدند گراییدند و دیگران بازایستادند بلکه دشمنیها کردند و کمتر کسی از این دسته پاکدلانه مشروطه را پذیرفت و در راه آن کوشش کرد. فراوان بودند کسانی که بارها بمشروطه روآوردند و سپس چون سود خود را در سوی دیگر دیدند از آن بازگشتند. ما داستان اینها را یکایک نوشته‌ایم.
بهترین نمونه در این باره داستان مجاهدان و دشمنان ایشانست. در سال 1287 (1326 قمری) چون محمدعلی‌میرزا مجلس [را] بتوپ بست و بنیاد مشروطه را برانداخت و همگی آنان که از برجستگان هواداری از مشروطه می‌نمودند بکنار رفتند ، کسانی به اروپا گریختند و کسانی پنهان شدند و پاره‌ای به سفارتخانه‌ها و قونسولخانه‌ها پناه بردند. در این میان مردی از میان توده‌ی انبوه بهمدستی چند تن دیگر غیرت کرده در یک گوشه‌ی تبریز جانبازانه ایستادگی کرد و بیرق قهرمانی برافراشت. این کار او را هر کو از توده‌ی انبوه شنید پاکدلانه به یاری شتافت و زیر بیرق او جا گرفت و چون روانها درست بود کسی این نکرد که خودنمایی آغازد و راه جدایی گیرد. همگی برادروار دست بهم دادند و بکوشش پرداختند و در برابر دشمنان درونی و بیرونی یک تیپ ایستادند. گمنام و نامدار و توانگر و کمچیز همگی دست یکی کردند. از شهرهای دور قفقاز دسته‌ها به یاری شتافتند. سپس در گیلان و شهرهای دیگر از همان توده‌ی انبوه شورشها پدید آمد. کوتاه‌سخن آنکه بهترین نمونه‌ی راستی‌پرستی و پاکدلی را نشان دادند و یک کار بسیار بزرگی را از پیش بردند. زیرا از یکسو مشروطه را دوباره به ایران بازگردانیدند و از یکسو سیزده ماه در برابر سیاست فشارآمیز همسایگان ایستادگی کرده چون همگی یک تیپ بودند چیزی نباختند. اگرچه در این کارها کسانی از پیشرفتگان نیز دست داشتند ولی بیشتر کار را برخاستگان از توده‌ی انبوه انجام دادند و بنیاد را ایشان نهادند.
سپس محمدعلی‌میرزا برافتاد و بار دیگر وزیران و دانشمندان و ادبا و فضلاء بمیان افتادند. یک دسته از اروپا بازگشتند. یک دسته از باغشاه درآمده باینان پیوستند. اینان از بیماری روانها که گرفتار درد خودنمایی و رشک و کینه بودند همینکه دست بکار زدند چون هر یکی جز پیشرفت کار خود را نمی‌خواست و باهم از در فریبکاری بودند ، نخستین بدکرداریشان آن شد که نتوانستند در برابر سیاست فشارآمیز همسایگان یک تیپ بایستند و هر یکی به تنهایی در نهان راه بسفارتخانه‌ها پیدا کرد و اینبود همگی افزار دست ایشان شدند و در اندک‌زمانی کشاکش و دسته‌بندی پدید آوردند و کشور آرامی را بشورانیدند و از شومیِ ناپاکدرونی و کینه‌ورزی و ناشایستگی ایشان چندین هزار مردان جانباز دلیر که جنبش سیزده‌ماهه آماده گردانیده بود و در آن هنگام بهترین نیرویی برای کشور بشمار می‌رفت همگی نابود شده و از میان رفت و شد آنچه در تاریخ نگاشته‌ایم.
آن نتیجه‌ی راستی‌پرستی و دادپژوهی توده‌ی انبوه و این میوه‌ی خودفروشی مردان بیماردل پیشرفته.
👇
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ خودفروشی ، خودنماییِ فزون و چشمگیرست. خودفروش کاری را که یک فروشنده برای تبلیغ کالای خود می‌کند او درباره‌ی خود می‌کند. این واژه را این روزها گاهی به غلط برای معنایی که واژه‌ی «تن‌فروشی» برای آن مناسب است بکار می‌برند.
.
1ـ خودفروشی ، خودنماییِ فزون و چشمگیرست. خودفروش کاری را که یک فروشنده برای تبلیغ کالای خود می‌کند او درباره‌ی خود می‌کند. این واژه را این روزها گاهی به غلط برای معنایی که واژه‌ی «تن‌فروشی» برای آن مناسب است بکار می‌برند.
.
🔶 درباره‌ی جوکیان
🔸 تکه‌ی یک از یک
چون در شماره‌ی گذشته سخنی از جوکیان هند راندیم این نوشته را از کتاب «پندارها» که درباره‌ی آن گروهست در اینجا می آوریم :
کسانی حال جوکیان هند را دلیل آورده می‌گویند : جوکیان سختیهای توانفرسایی بخود دهند. مثلاً یکی بروی یک پا ایستد و سالها همچنان بسر برد. دیگری با یک دست از درخت آویزان باشد و چند سال همچنان ماند. در نتیجه‌ی این سختی‌کشیها نیرویی در ایشان پدید آید که از آینده آگاه باشند و ناپیدا را دانند و از راز هر کس آگاهی دهند.
می‌گویم : جوکیان از ما دورند و ما از حال آنان نیک آگاه نیستیم. آنچه از کارهای ایشان می‌شنویم از زبان این و آنست که باور نتوان کرد. مردم در اینگونه چیزها دروغ بسیار گویند و خود را فریب دهند. کسانی که در دیگر جاها دروغ نگویند در اینجا از آن نپرهیزند. این چیزیست که ما بارها آزموده‌ایم.
از آنسو ما می‌بینیم اگر جوکیان ناپیدا دانستندی یا از آینده آگاه بودندی مردم برخورداریهای بزرگی از ایشان کردندی. بایستی در درگاه آنان همیشه انبوهی باشد و مردم هزارها در پیرامون ایشان گرد آیند و از پیشگوییهاشان سود جویند.
دیگران بمانند دولتها توانستندی سودهای بزرگی از آنان جویند. دولت انگلیس که سرزمین جوکیان در دست اوست (1) توانستی با پرسیدن از آنان حال دیگر دولتها را بداند و از رازهای نهان ایشان آگاه باشد.
در همین جنگ که از چند سال باز میانه‌ی انگلیس و روس و آمریکا با آلمان و ایتالیا و ژاپن می‌رود ، ما دیدیم که در سال دوم جنگ ، ژاپون که تا آنروز بی‌یکسو می‌بود ناگهان به رزم آغاز کرد و به مالیزی و دیگر سرزمینهای زیردست انگلیس و آمریکا تاخت برده پیشرفت بسیاری کرد. انگلیسیان شکستهای پیاپی خوردند و این کار بآنان گران افتاده در پارلمان به مستر چرچیل نخست‌وزیر انگلیس سخت گرفتند که نزدیک بود که بر سر همان کابینه بیفتد. مستر چرچیل چنین گفت که گمان جنگ و رزم به ژاپن کمتر می‌برده ، و اینست بسیج درستی در برابر آن نکرده بود.
در اینجا توان پرسید : چرا مستر چرچیل نخواسته بوده از هنر جوکیان هند سود جوید و از آهنگ ژاپن آگاه گردد و بدانسان ناگهگیر نباشد؟!. باید دید آیا چرچیل کوتاهی نشان داده یا داستان ناپیدادانی جوکیان دروغست؟!. آیا کدام یکی از این دو را توان پذیرفت.
امروز از آرزوهای هر دولتی پی بردن برازهای نهانی دولتهای دیگر است و چنانکه می‌دانیم در راه این کار جاسوسها می‌فرستند و پولهای گزاف بیرون می‌ریزند. ما می‌پرسیم : اگر داستان جوکیان راستست چه نیاز بآن پول ریختنها و رنج‌بردنهاست؟!. چرا این نمی‌کنند که هر دولتی یک یا چند تن از آن جوکیان را مزدور گیرد و از دانسته‌های او بهره جوید؟!. چرا دولت انگلیس از آن جوکیان در «انتلجنس سرویس» بکار نمی‌گمارد؟!...
ما شنیده‌ایم بسیاری از جوکیان گدایی کنند. با کارهایی شگفت نگاه مردم را بسوی خود کشند و از آنان پول خواهند ـ همین نمونه‌ی پستی ایشانست. یک دسته تا چه اندازه پست باشند که در جایی همچون هندوستان روزی خود را درنیاورند و دست بسوی این و آن یازند. آیا نتیجه‌ی سختی‌کشیها این بایستی بود؟!..
آنگاه این خود ایرادیست که کسانی با دانستن ناپیدا و آگاهی از آینده ، خود سود نجویند و از گدایی بی‌نیاز نگردند. یک جوکی اگر آینده می‌داند و از ناپیدا آگاهست چرا جای یک گنجی را از گنجهای نهان در زمین نشناسد و با درآوردن آن توانگر و بی‌نیاز نگردد؟!. چرا با نشان دادن دزدان و جایگاه دزدیده شده‌ها پولهای بسیار از مردم بدست نیاورد؟!. چرا با پیش‌بینی از گرانی فلان کالا به یک داد و ستدی برنخیزد و سود گزافی پیدا نکند؟!.
در اینجاست که باید گفت : درخت را از میوه‌اش شناسند. یک جوکی هر سختی بخود می‌دهد بدهد ، هر کاری می‌کند بکند. همانکه در پایان کارش دست بگدایی می‌یازد دلیل بُرنده به بیپایی و بیهودگی کارهای اوست.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ استقلال هندوستان در 1947 ، سه سال پس از زمان این گفتار بدست آمد.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
چون در شماره‌ی گذشته سخنی از جوکیان هند راندیم این نوشته را از کتاب «پندارها» که درباره‌ی آن گروهست در اینجا می آوریم :
کسانی حال جوکیان هند را دلیل آورده می‌گویند : جوکیان سختیهای توانفرسایی بخود دهند. مثلاً یکی بروی یک پا ایستد و سالها همچنان بسر برد. دیگری با یک دست از درخت آویزان باشد و چند سال همچنان ماند. در نتیجه‌ی این سختی‌کشیها نیرویی در ایشان پدید آید که از آینده آگاه باشند و ناپیدا را دانند و از راز هر کس آگاهی دهند.
می‌گویم : جوکیان از ما دورند و ما از حال آنان نیک آگاه نیستیم. آنچه از کارهای ایشان می‌شنویم از زبان این و آنست که باور نتوان کرد. مردم در اینگونه چیزها دروغ بسیار گویند و خود را فریب دهند. کسانی که در دیگر جاها دروغ نگویند در اینجا از آن نپرهیزند. این چیزیست که ما بارها آزموده‌ایم.
از آنسو ما می‌بینیم اگر جوکیان ناپیدا دانستندی یا از آینده آگاه بودندی مردم برخورداریهای بزرگی از ایشان کردندی. بایستی در درگاه آنان همیشه انبوهی باشد و مردم هزارها در پیرامون ایشان گرد آیند و از پیشگوییهاشان سود جویند.
دیگران بمانند دولتها توانستندی سودهای بزرگی از آنان جویند. دولت انگلیس که سرزمین جوکیان در دست اوست (1) توانستی با پرسیدن از آنان حال دیگر دولتها را بداند و از رازهای نهان ایشان آگاه باشد.
در همین جنگ که از چند سال باز میانه‌ی انگلیس و روس و آمریکا با آلمان و ایتالیا و ژاپن می‌رود ، ما دیدیم که در سال دوم جنگ ، ژاپون که تا آنروز بی‌یکسو می‌بود ناگهان به رزم آغاز کرد و به مالیزی و دیگر سرزمینهای زیردست انگلیس و آمریکا تاخت برده پیشرفت بسیاری کرد. انگلیسیان شکستهای پیاپی خوردند و این کار بآنان گران افتاده در پارلمان به مستر چرچیل نخست‌وزیر انگلیس سخت گرفتند که نزدیک بود که بر سر همان کابینه بیفتد. مستر چرچیل چنین گفت که گمان جنگ و رزم به ژاپن کمتر می‌برده ، و اینست بسیج درستی در برابر آن نکرده بود.
در اینجا توان پرسید : چرا مستر چرچیل نخواسته بوده از هنر جوکیان هند سود جوید و از آهنگ ژاپن آگاه گردد و بدانسان ناگهگیر نباشد؟!. باید دید آیا چرچیل کوتاهی نشان داده یا داستان ناپیدادانی جوکیان دروغست؟!. آیا کدام یکی از این دو را توان پذیرفت.
امروز از آرزوهای هر دولتی پی بردن برازهای نهانی دولتهای دیگر است و چنانکه می‌دانیم در راه این کار جاسوسها می‌فرستند و پولهای گزاف بیرون می‌ریزند. ما می‌پرسیم : اگر داستان جوکیان راستست چه نیاز بآن پول ریختنها و رنج‌بردنهاست؟!. چرا این نمی‌کنند که هر دولتی یک یا چند تن از آن جوکیان را مزدور گیرد و از دانسته‌های او بهره جوید؟!. چرا دولت انگلیس از آن جوکیان در «انتلجنس سرویس» بکار نمی‌گمارد؟!...
ما شنیده‌ایم بسیاری از جوکیان گدایی کنند. با کارهایی شگفت نگاه مردم را بسوی خود کشند و از آنان پول خواهند ـ همین نمونه‌ی پستی ایشانست. یک دسته تا چه اندازه پست باشند که در جایی همچون هندوستان روزی خود را درنیاورند و دست بسوی این و آن یازند. آیا نتیجه‌ی سختی‌کشیها این بایستی بود؟!..
آنگاه این خود ایرادیست که کسانی با دانستن ناپیدا و آگاهی از آینده ، خود سود نجویند و از گدایی بی‌نیاز نگردند. یک جوکی اگر آینده می‌داند و از ناپیدا آگاهست چرا جای یک گنجی را از گنجهای نهان در زمین نشناسد و با درآوردن آن توانگر و بی‌نیاز نگردد؟!. چرا با نشان دادن دزدان و جایگاه دزدیده شده‌ها پولهای بسیار از مردم بدست نیاورد؟!. چرا با پیش‌بینی از گرانی فلان کالا به یک داد و ستدی برنخیزد و سود گزافی پیدا نکند؟!.
در اینجاست که باید گفت : درخت را از میوه‌اش شناسند. یک جوکی هر سختی بخود می‌دهد بدهد ، هر کاری می‌کند بکند. همانکه در پایان کارش دست بگدایی می‌یازد دلیل بُرنده به بیپایی و بیهودگی کارهای اوست.
پابرگی (از ویراینده) :
1ـ استقلال هندوستان در 1947 ، سه سال پس از زمان این گفتار بدست آمد.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 خویهای پاک ـ 2 (تکه‌ی یک از سه)
چون از شماره‌ی پیشتر بیاد کردن خویهای پاک پرداختیم و نخستین آنها «راستی‌پرستی» را شمردیم پاره‌ای خوانندگان چشم داشتند درپی آن خویهای دیگری را یاد کنیم و یکایک بشماریم و به پایان رسانیم. ولی ما روا نمی‌داریم تنها بیاد کردن خویها بسنده نماییم. بشماریم و بپایان رسانیم ، بگوییم و بگذریم. چه ، این کاریست بسیار کسان کرده‌اند و می‌کنند. خود بدخویان زبانهاشان باین شمارش روانتر از دیگرانست.
ما در هیچ جا بگفتن بسنده نمی‌کنیم و همیشه می‌خواهیم بکوشیم و کاری انجام دهیم. نه اینکه بگوییم و درپی میوه‌ی آن نباشیم. در اینجا نیز آرزوی ما آنست که هر گفتاری که می‌رانیم و یک خیم را به نیکی می‌ستاییم یا به بدی یاد می‌کنیم بر روی آن چندان ایستادگی نماییم که نتیجه‌ی روشنی پدیدار گردد.
کسانی که به خیمهای ناستوده‌ای گرفتارند گرفتاری خود را درنمی‌یابند و اینست که بجای پرداختن بخویشتن بدیگران می‌پردازند و از اینجاست که از شمردن خویهای نیک و بد و بازنمودن آنها چندان سودی بدست نیاید و این خود یکی از کارهای دربایست است که در شمارشِ هر خویی از اندازه‌ی آلودگی مردم بآن نیز سخن رانیم و دلیل گرفتاریها را یاد کنیم. روشنتر بگویم ، ما می‌خواهیم پزشکی کنیم و بچاره‌ی دردها کوشیم نه اینکه دردها و درمانها را فهرست‌وار بشماریم.
وانگاه چنانکه گفتیم راستی‌پرستی از گُهریترین (اصلی‌ترین) خیمهای آدمی است و بسیار گرانمایه می‌باشد و افسوس که چنین ستودگیِ گرانبهایی بسیار اندک گردیده و کنون را بسیاری از مردمان (بویژه از دسته‌ی پیش‌افتادگان و برجستگان) از آن داده‌ی خدایی ، بی‌بهره شده‌اند.
باید دانست راستی‌پژوهی جز از راستی و جز از درستی می‌باشد و چنانکه گفتیم گهری‌تر از آنهاست. سخن را با مَثَل روشن می‌گردانیم : یک دزد از درستی بی‌بهره است ولی بسیار اینست که از راستی‌پژوهی بی‌بهره نباشد و هرگاه نزد وی سخن از زیانهای دزدی رود ، آن را پذیرد و هرگاه به مرد درستکاری برخورد ، خود را کوچکتر ازو گیرد. بسیاری از بدکرداران همین حال را دارند که از راستی‌پرستی بی‌بهره نیستند.
آنچه مردمان را از این خوی پاکیزه بی‌بهره گرداند ، درد خودنمایی و رشک و مانند اینهاست که بیشتر کسانِ پیش‌افتاده آلوده‌ی آن باشند و اینانند که ما بیماردلان می‌نامیم. درماندگان هر کدام اندک‌مایه آگاهیهایی که از کهنه و نو و از درست و نادرست فراگرفته ، بشومی آن از یک نیروی بسیار گرانمایه بی‌بهره گردیده.
یک کسی که بسخنان پایه‌داری برخاسته و برستگاری توده می‌کوشد یا در راه پیشرفت یک کار بزرگی جانفشانی می‌نماید ، آنان که روان درست دارند بسوی او گرایند و ازو پشتیبانی دریغ نگویند. چنانکه همه‌ی پیشرفتهای جهان از این راه بوده. لیکن بیماردلان نه تنها باو نگرایند و یاوری ننمایند ، از درون رنجیده هم می‌گردند و از بدگویی بازنایستند و دشمنی دریغ ندارند. هر یکی خواهد خود او راهی باز کند و چه‌بسا همان گفته‌ها را بنام خویش عنوان کند و مایه‌ی خودنمایی گیرد و هیچگاه این نمی‌شود که یکی که پیش افتاد و بکاری برخاست ، دیگری نیز همراهی کند و به پشتیبانی او برخیزد. از بس این بیماری همگانی (عمومی) شده ، زشتی آن از میان برخاسته و کمتر کسی درمی‌یابد که آن از بیماری روانست.
تاریخچه‌ی چهارساله‌ی پیمان پر از اینگونه رفتارهاست. بماند آنکه مردان عامی که از دانش و مایه تهیدست و تنها سرمایه‌شان نویسندگی و گویندگی است ، با ما به نبرد برخاستند و بماند آنکه صدها کسان که بگمان خود با ما هم‌اندیشه هستند ، بجای همدستی و یاوری ، گفته‌های ما را دستاویز پول‌اندوزی گرفتند. صدها کسانی آشکاره با ما دشمنی می‌نمایند که این راهنماییها را چرا می‌کنید. شاید خوانندگان پیمان فراموش نکرده‌اند که چون در سال یکم و دوم سخن از شرق و غرب می‌راندیم ، مردی گفتارهایی در یکی از روزنامه‌ها نوشت که بگمان خود پاسخ گفته‌های ما بود و یکی از عنوانهایی که پیش می‌کشید این بود که نگارنده‌ی گفتارهای پیمان خود را از همه بالاتر می‌گیرد و این را گناه بزرگی بر ما می‌شمرد. اگر کسی جستجو کند ، نگارنده‌ی پیمان تاکنون در هیچ جا یادی از خود بمیان نیاورده و هرگز نامی برای خود نگزارده ، خود را بالاتر از دیگران گرفتن او ، جز از این نیست که لغزشهای آنان را بازمی‌نماید و این کار را از روی دلیلهای بسیار روشن می‌کند و هیچگاه پیرامون گفتارهای بی‌پایه نمی‌گردد. سخنانی که ما درباره‌ی شرق و غرب چه در سال یکم و دوم پیمان و چه در دو بخش آیین نگاشته‌ایم ، چندان استوارست که خود غربیان آنها را براست می‌دارند. این بدبخت آشکاره می‌گوید : چرا آن سخنان را می‌نویسید؟!. آیا این از بیماری روان نیست؟!.
👇
🔸 خویهای پاک ـ 2 (تکه‌ی یک از سه)
چون از شماره‌ی پیشتر بیاد کردن خویهای پاک پرداختیم و نخستین آنها «راستی‌پرستی» را شمردیم پاره‌ای خوانندگان چشم داشتند درپی آن خویهای دیگری را یاد کنیم و یکایک بشماریم و به پایان رسانیم. ولی ما روا نمی‌داریم تنها بیاد کردن خویها بسنده نماییم. بشماریم و بپایان رسانیم ، بگوییم و بگذریم. چه ، این کاریست بسیار کسان کرده‌اند و می‌کنند. خود بدخویان زبانهاشان باین شمارش روانتر از دیگرانست.
ما در هیچ جا بگفتن بسنده نمی‌کنیم و همیشه می‌خواهیم بکوشیم و کاری انجام دهیم. نه اینکه بگوییم و درپی میوه‌ی آن نباشیم. در اینجا نیز آرزوی ما آنست که هر گفتاری که می‌رانیم و یک خیم را به نیکی می‌ستاییم یا به بدی یاد می‌کنیم بر روی آن چندان ایستادگی نماییم که نتیجه‌ی روشنی پدیدار گردد.
کسانی که به خیمهای ناستوده‌ای گرفتارند گرفتاری خود را درنمی‌یابند و اینست که بجای پرداختن بخویشتن بدیگران می‌پردازند و از اینجاست که از شمردن خویهای نیک و بد و بازنمودن آنها چندان سودی بدست نیاید و این خود یکی از کارهای دربایست است که در شمارشِ هر خویی از اندازه‌ی آلودگی مردم بآن نیز سخن رانیم و دلیل گرفتاریها را یاد کنیم. روشنتر بگویم ، ما می‌خواهیم پزشکی کنیم و بچاره‌ی دردها کوشیم نه اینکه دردها و درمانها را فهرست‌وار بشماریم.
وانگاه چنانکه گفتیم راستی‌پرستی از گُهریترین (اصلی‌ترین) خیمهای آدمی است و بسیار گرانمایه می‌باشد و افسوس که چنین ستودگیِ گرانبهایی بسیار اندک گردیده و کنون را بسیاری از مردمان (بویژه از دسته‌ی پیش‌افتادگان و برجستگان) از آن داده‌ی خدایی ، بی‌بهره شده‌اند.
باید دانست راستی‌پژوهی جز از راستی و جز از درستی می‌باشد و چنانکه گفتیم گهری‌تر از آنهاست. سخن را با مَثَل روشن می‌گردانیم : یک دزد از درستی بی‌بهره است ولی بسیار اینست که از راستی‌پژوهی بی‌بهره نباشد و هرگاه نزد وی سخن از زیانهای دزدی رود ، آن را پذیرد و هرگاه به مرد درستکاری برخورد ، خود را کوچکتر ازو گیرد. بسیاری از بدکرداران همین حال را دارند که از راستی‌پرستی بی‌بهره نیستند.
آنچه مردمان را از این خوی پاکیزه بی‌بهره گرداند ، درد خودنمایی و رشک و مانند اینهاست که بیشتر کسانِ پیش‌افتاده آلوده‌ی آن باشند و اینانند که ما بیماردلان می‌نامیم. درماندگان هر کدام اندک‌مایه آگاهیهایی که از کهنه و نو و از درست و نادرست فراگرفته ، بشومی آن از یک نیروی بسیار گرانمایه بی‌بهره گردیده.
یک کسی که بسخنان پایه‌داری برخاسته و برستگاری توده می‌کوشد یا در راه پیشرفت یک کار بزرگی جانفشانی می‌نماید ، آنان که روان درست دارند بسوی او گرایند و ازو پشتیبانی دریغ نگویند. چنانکه همه‌ی پیشرفتهای جهان از این راه بوده. لیکن بیماردلان نه تنها باو نگرایند و یاوری ننمایند ، از درون رنجیده هم می‌گردند و از بدگویی بازنایستند و دشمنی دریغ ندارند. هر یکی خواهد خود او راهی باز کند و چه‌بسا همان گفته‌ها را بنام خویش عنوان کند و مایه‌ی خودنمایی گیرد و هیچگاه این نمی‌شود که یکی که پیش افتاد و بکاری برخاست ، دیگری نیز همراهی کند و به پشتیبانی او برخیزد. از بس این بیماری همگانی (عمومی) شده ، زشتی آن از میان برخاسته و کمتر کسی درمی‌یابد که آن از بیماری روانست.
تاریخچه‌ی چهارساله‌ی پیمان پر از اینگونه رفتارهاست. بماند آنکه مردان عامی که از دانش و مایه تهیدست و تنها سرمایه‌شان نویسندگی و گویندگی است ، با ما به نبرد برخاستند و بماند آنکه صدها کسان که بگمان خود با ما هم‌اندیشه هستند ، بجای همدستی و یاوری ، گفته‌های ما را دستاویز پول‌اندوزی گرفتند. صدها کسانی آشکاره با ما دشمنی می‌نمایند که این راهنماییها را چرا می‌کنید. شاید خوانندگان پیمان فراموش نکرده‌اند که چون در سال یکم و دوم سخن از شرق و غرب می‌راندیم ، مردی گفتارهایی در یکی از روزنامه‌ها نوشت که بگمان خود پاسخ گفته‌های ما بود و یکی از عنوانهایی که پیش می‌کشید این بود که نگارنده‌ی گفتارهای پیمان خود را از همه بالاتر می‌گیرد و این را گناه بزرگی بر ما می‌شمرد. اگر کسی جستجو کند ، نگارنده‌ی پیمان تاکنون در هیچ جا یادی از خود بمیان نیاورده و هرگز نامی برای خود نگزارده ، خود را بالاتر از دیگران گرفتن او ، جز از این نیست که لغزشهای آنان را بازمی‌نماید و این کار را از روی دلیلهای بسیار روشن می‌کند و هیچگاه پیرامون گفتارهای بی‌پایه نمی‌گردد. سخنانی که ما درباره‌ی شرق و غرب چه در سال یکم و دوم پیمان و چه در دو بخش آیین نگاشته‌ایم ، چندان استوارست که خود غربیان آنها را براست می‌دارند. این بدبخت آشکاره می‌گوید : چرا آن سخنان را می‌نویسید؟!. آیا این از بیماری روان نیست؟!.
👇
دیگری در همان روزها نامهای فرستاده چنین نوشت : «پیمان بسخنان بسیار بزرگ برخاسته!». هر کسی که بهره از خرد دارد و روانش رنجور نیست ، این بآسانی داند که بسخنان بزرگ برخاستن هنگامی نارواست که کسی مایه‌ی آن را نداشته باشد و سخنانی را که آغاز کند بپایان نتواند رسانید. لیکن اگر کسی بسخنان بزرگی برخاست و آن را بپایان رسانید ، نه تنها ناروا نیست ، خود مایه‌ی سرفرازی همگی است. خُنُک مردمی که چنین کسی از میان ایشان برخیزد! پیشرفت جهان همیشه در سایه‌ی سخنان بزرگ بوده! لیکن چه کند فرومایه‌ی بیماردل که حوصله‌اش آن را برنمی‌تابد!
آری آنچه ما درباره‌ی شرق و غرب نوشتیم سخنان بسیار بزرگی بود و پاکدلان آنها را پذیرفتند. لیکن این دردمند می‌گوید : «ما چون آنها را نمی‌دانستیم ، شما نیز نبایستی آنها را بازنمودن».
.
آری آنچه ما درباره‌ی شرق و غرب نوشتیم سخنان بسیار بزرگی بود و پاکدلان آنها را پذیرفتند. لیکن این دردمند می‌گوید : «ما چون آنها را نمی‌دانستیم ، شما نیز نبایستی آنها را بازنمودن».
.
🔶 گواهی پاکدلانه
🔸 تکه‌ی یک از یک
نوشته‌ی یک بانو
نزدیک سه سال است که نسخه‌های پیمان و روزنامه‌ی پرچم و سایر کتابهای شما در خانه‌ی ما دیده می‌شود. من از اول براه آن آشنا نبودم. گمان می‌کردم این هم دکانی هست که بالای همه‌ی دکانهای مفتخواری باز شده. همسرم آقای باغگلی برخلاف من هرچه بیشتر بخواندن کتابهای شما خود را مشغول می‌نمود و اصرار داشت من هم بخوانم. راستی از کتابها و از نوشته‌های شما بدم می‌آمد چرا که نوشته‌های شما را بدقت نخوانده جز بیدینی تشخیص نمی‌دادم. مثلاً شما دستگاه روضه‌خوانی و رفتن بزیارت و امثال آن را کار بیهوده می‌دانید در صورتی که کار روزانه‌ی اغلب ما زنهای ایرانی جز برپا داشتن اینگونه دستگاه‌ها نیست. بعلاوه شما تنها خدا را گرداننده‌ی دستگاه جهان می‌دانید ولی ما تاکنون معتقد بودیم که چهارده معصوم پیش از پیدایش جهان بوده‌اند خدا برای خاطر آنها این جهان را خلق نموده و بآنها هر گونه اختیار از دادن و گرفتن و آمرزیدن و شفا دادن و بجهنم بردن را داده است. بدیهی است با داشتن چنین عقیده‌ی پوچ نوشته‌های سراپا راستی شما را نمی‌توانستم پذیرفت. خلاصه در اثر پافشاری آقای باغگلی به خواندن کتابهای شما ، کم‌کم بحقایق پی بردم و دانستم که تاکنون در گمراهی بودم. حالا عقیده‌ام بکلی وارونه‌ی عقیده‌ی پیش است. امیدوارم وسیله فراهم شود که سایر خانمها نوشته‌های شما را بخوانند و بحقایق آن آشنا بشوند. موفقیت شما را خواهانم.
زهرا ـ باغگلی
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
نوشته‌ی یک بانو
نزدیک سه سال است که نسخه‌های پیمان و روزنامه‌ی پرچم و سایر کتابهای شما در خانه‌ی ما دیده می‌شود. من از اول براه آن آشنا نبودم. گمان می‌کردم این هم دکانی هست که بالای همه‌ی دکانهای مفتخواری باز شده. همسرم آقای باغگلی برخلاف من هرچه بیشتر بخواندن کتابهای شما خود را مشغول می‌نمود و اصرار داشت من هم بخوانم. راستی از کتابها و از نوشته‌های شما بدم می‌آمد چرا که نوشته‌های شما را بدقت نخوانده جز بیدینی تشخیص نمی‌دادم. مثلاً شما دستگاه روضه‌خوانی و رفتن بزیارت و امثال آن را کار بیهوده می‌دانید در صورتی که کار روزانه‌ی اغلب ما زنهای ایرانی جز برپا داشتن اینگونه دستگاه‌ها نیست. بعلاوه شما تنها خدا را گرداننده‌ی دستگاه جهان می‌دانید ولی ما تاکنون معتقد بودیم که چهارده معصوم پیش از پیدایش جهان بوده‌اند خدا برای خاطر آنها این جهان را خلق نموده و بآنها هر گونه اختیار از دادن و گرفتن و آمرزیدن و شفا دادن و بجهنم بردن را داده است. بدیهی است با داشتن چنین عقیده‌ی پوچ نوشته‌های سراپا راستی شما را نمی‌توانستم پذیرفت. خلاصه در اثر پافشاری آقای باغگلی به خواندن کتابهای شما ، کم‌کم بحقایق پی بردم و دانستم که تاکنون در گمراهی بودم. حالا عقیده‌ام بکلی وارونه‌ی عقیده‌ی پیش است. امیدوارم وسیله فراهم شود که سایر خانمها نوشته‌های شما را بخوانند و بحقایق آن آشنا بشوند. موفقیت شما را خواهانم.
زهرا ـ باغگلی
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی ششم ـ 2 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 خویهای پاک ـ 2 (تکه‌ی دو از سه)
مرد دیگری نگارشهای ما را درباره‌ی فلسفه عنوان نموده ، با زبان تندی چنین می‌نویسد : «چه شده که چندین هزار فیلسوف نفهمیده‌اند؟!..» می‌گویم : ما را چه کار با آنکه چه شد چندین هزار فیلسوف نفهمیده‌اند؟!.. شما نوشته‌های ما را بخوانید. اگر درست نیست پاسخ بنگارید. اگر درست است بسیار خرسند باشید که یک رشته نادانیهای چندین هزارساله از میان برخاسته و از اینکه ما لغزشهای چندین هزار فیلسوف را بازنموده‌ایم استواری کار ما را نیک بشناسید و دلگرمی بیشتر نمایید و بر پشتیبانی و یاوری برخیزید. اگر درپی راستی هستید ، اگر روانتان بیمار نیست ، راهِ کار اینست. این جز از درد رشکمندی و خودخواهی نتواند بود که بر ما توپید و فزونی شماره‌ی فیلسوفان را به رخ ما کشید. در جایی که ما لغزشهایی بآن روشنی از فیلسوفان پیدا کرده‌ایم آیا از آنکه شماره‌ی آنان فزون می‌باشد ، زبان بسته ، پرده بروی آن لغزشها بکشیم؟!.. آیا از آنهمه آسیبهایی که از رهگذر فلسفه به خردها رسیده چشم پوشیم؟!..
اینها بماند ، گفتاری که امسال درباره‌ی گونه‌های هشتگانه‌ی گذشته (ماضی) آوردیم ، آن نیز مایه‌ی آزردگی کسانی شد. یک رشته معنیهای ارجدار که در زبان فارسی بوده و سپس در نتیجه‌ی آشفتگیِ آن ، از میان رفته و ما امروز آنها را یادآوری می‌کنیم ، بجای آنکه سپاس گزارند و خشنودی نمایند ، تنها از اینکه ببازار خودفروشی یکمشت نادان شکست می‌آورد ، زبان بدگویی باز می‌کنند. اینان آن شوریده‌مغزانی‌اند که به هرگونه زبونی و بازماندگی خرسندی دارند و به هنرنمایی کسی خرسندی ندارند.
ما می‌خواهیم این زمینه را درست بشکافیم. این گرفتاری پرزیانتر از آنست که در نگاه نخست پدیدار می‌گردد. باید دید گفتگو از آفرینش و آفریدگار و جستجو از راه زندگانی و سخنرانی از خویهای نیکو و بد و راهنمایی بتوده و همه‌ی اینگونه زمینه‌ها که همیشه یک دسته باینها پردازند و کتاب نویسند و سخن سرایند ، آیا این کوششها از بهر چیست و چه نتیجه‌ای از آن خواسته می‌شود؟!. آیا اینها از بهر آنست که معنی جهان و زندگانی شناخته گردد و مردمان ستوده‌کردار گردند یا از راه خودنماییست؟ اگر آن یکیست ، در آنحال کسی می‌باید که معنی زندگی را بهتر شناسد و راه ستوده‌کرداری را روشنتر نشان دهد و چون چنان کسی را پیدا کردند ، گفته‌های او را بخشنودی پذیرند. باید بیش از همه دربند نتیجه باشند و بگفتارهایی که هیچ‌گونه نتیجه را دربر ندارد نپردازند. اینکه هر کسی از یک گوشه‌ای گرفته سخنبافی می‌کند ، اینکه اگر چهار تن در نشستی بهم رسیدند هر یکی از زمینه‌ی دیگری پیش می‌آید ، اینکه هر کس از خُرد و بزرگ از شنیدن راستی دلتنگ می‌شود ، اینها دلیل است که این جوش‌ها و جنبش‌ها جز از بهر خودنمایی نیست و این همان بیماری‌ایست که ما گفتیم.
یکی از هواداران پیمان می‌گوید : «در انجمنی مردی از آنان که دانشمند شمرده می‌شوند ، ناله از بدخوییهای مردم داشت و چنین می‌گفت : می‌خواهم کتابی درباره‌ی «اخلاق» بنویسم و چاپ کنم. من گفتم : این راه را پیمان آغاز کرده و چنانکه باید می‌کوشد ، بهتر است شما نیز باو یاری کنید و بجای کتاب نوشتن و چاپ کردن ، مردم را بخواندن آن وادارید که هم اثرش بیشتر می‌شود و هم رنجش کمتر. می‌گوید : سخت رنجیده و باآنکه از کسانیست که پیمان را به نیکی می‌شناسد و چون بهانه‌ی دیگری نداشت چنین پاسخ داد : پیمان مهنامه است ، من می‌خواهم کتاب بنویسم.
این از خامیهای ایشان است که می‌پندارند راه پیراستن خویها اینست که یکی بردارد و کتابی بنویسد و گفته‌های کهن این و آن را بقالب زند و چاپ کند. یکی نمی‌گوید آنهمه کتابها چه کرده است که این یکی کند؟. این نمی‌دانند که پیراستن خوی مردم با کتابنویسی نیست و با کوشش پاکدلانه است که چند تنی باهم بکار برند. این نمی‌دانند که هر زمان بیماریهای دیگری مردم را فراگیرد که باید آنها را شناخت و از راهش بچاره کوشید. پس از همه‌ی اینها باید راستی درمیان باشد و کسانی که باین راه برخاسته‌اند ، بیکبار خود و سود خود را فراموش کنند. پاسخی که آن هوادار پیمان به مرد خودخواه داده بسیار بجاست. اگر کسی را براستی دل بحال توده می‌سوزد و در آرزوی رستگاری ایشانست و می‌خواهد به یک رشته راهنماییهایی برخیزد چنین کسی هرگاه بیند دیگری پیش ازو بآن راهنماییها برخاست ، باید خشنود گردد و کاری که می‌کند این باشد که به یاری آن کس شتابد و مردمان را به پیروی از دستورهای او برانگیزد و هرگاه نارساییهایی در کار می‌بیند جبران کند و به هر حال از همراهی او بازنایستد که هم پیشرفت کار بیش باشد و هم به رنج کم نیاز افتد.
👇
🔸 خویهای پاک ـ 2 (تکه‌ی دو از سه)
مرد دیگری نگارشهای ما را درباره‌ی فلسفه عنوان نموده ، با زبان تندی چنین می‌نویسد : «چه شده که چندین هزار فیلسوف نفهمیده‌اند؟!..» می‌گویم : ما را چه کار با آنکه چه شد چندین هزار فیلسوف نفهمیده‌اند؟!.. شما نوشته‌های ما را بخوانید. اگر درست نیست پاسخ بنگارید. اگر درست است بسیار خرسند باشید که یک رشته نادانیهای چندین هزارساله از میان برخاسته و از اینکه ما لغزشهای چندین هزار فیلسوف را بازنموده‌ایم استواری کار ما را نیک بشناسید و دلگرمی بیشتر نمایید و بر پشتیبانی و یاوری برخیزید. اگر درپی راستی هستید ، اگر روانتان بیمار نیست ، راهِ کار اینست. این جز از درد رشکمندی و خودخواهی نتواند بود که بر ما توپید و فزونی شماره‌ی فیلسوفان را به رخ ما کشید. در جایی که ما لغزشهایی بآن روشنی از فیلسوفان پیدا کرده‌ایم آیا از آنکه شماره‌ی آنان فزون می‌باشد ، زبان بسته ، پرده بروی آن لغزشها بکشیم؟!.. آیا از آنهمه آسیبهایی که از رهگذر فلسفه به خردها رسیده چشم پوشیم؟!..
اینها بماند ، گفتاری که امسال درباره‌ی گونه‌های هشتگانه‌ی گذشته (ماضی) آوردیم ، آن نیز مایه‌ی آزردگی کسانی شد. یک رشته معنیهای ارجدار که در زبان فارسی بوده و سپس در نتیجه‌ی آشفتگیِ آن ، از میان رفته و ما امروز آنها را یادآوری می‌کنیم ، بجای آنکه سپاس گزارند و خشنودی نمایند ، تنها از اینکه ببازار خودفروشی یکمشت نادان شکست می‌آورد ، زبان بدگویی باز می‌کنند. اینان آن شوریده‌مغزانی‌اند که به هرگونه زبونی و بازماندگی خرسندی دارند و به هنرنمایی کسی خرسندی ندارند.
ما می‌خواهیم این زمینه را درست بشکافیم. این گرفتاری پرزیانتر از آنست که در نگاه نخست پدیدار می‌گردد. باید دید گفتگو از آفرینش و آفریدگار و جستجو از راه زندگانی و سخنرانی از خویهای نیکو و بد و راهنمایی بتوده و همه‌ی اینگونه زمینه‌ها که همیشه یک دسته باینها پردازند و کتاب نویسند و سخن سرایند ، آیا این کوششها از بهر چیست و چه نتیجه‌ای از آن خواسته می‌شود؟!. آیا اینها از بهر آنست که معنی جهان و زندگانی شناخته گردد و مردمان ستوده‌کردار گردند یا از راه خودنماییست؟ اگر آن یکیست ، در آنحال کسی می‌باید که معنی زندگی را بهتر شناسد و راه ستوده‌کرداری را روشنتر نشان دهد و چون چنان کسی را پیدا کردند ، گفته‌های او را بخشنودی پذیرند. باید بیش از همه دربند نتیجه باشند و بگفتارهایی که هیچ‌گونه نتیجه را دربر ندارد نپردازند. اینکه هر کسی از یک گوشه‌ای گرفته سخنبافی می‌کند ، اینکه اگر چهار تن در نشستی بهم رسیدند هر یکی از زمینه‌ی دیگری پیش می‌آید ، اینکه هر کس از خُرد و بزرگ از شنیدن راستی دلتنگ می‌شود ، اینها دلیل است که این جوش‌ها و جنبش‌ها جز از بهر خودنمایی نیست و این همان بیماری‌ایست که ما گفتیم.
یکی از هواداران پیمان می‌گوید : «در انجمنی مردی از آنان که دانشمند شمرده می‌شوند ، ناله از بدخوییهای مردم داشت و چنین می‌گفت : می‌خواهم کتابی درباره‌ی «اخلاق» بنویسم و چاپ کنم. من گفتم : این راه را پیمان آغاز کرده و چنانکه باید می‌کوشد ، بهتر است شما نیز باو یاری کنید و بجای کتاب نوشتن و چاپ کردن ، مردم را بخواندن آن وادارید که هم اثرش بیشتر می‌شود و هم رنجش کمتر. می‌گوید : سخت رنجیده و باآنکه از کسانیست که پیمان را به نیکی می‌شناسد و چون بهانه‌ی دیگری نداشت چنین پاسخ داد : پیمان مهنامه است ، من می‌خواهم کتاب بنویسم.
این از خامیهای ایشان است که می‌پندارند راه پیراستن خویها اینست که یکی بردارد و کتابی بنویسد و گفته‌های کهن این و آن را بقالب زند و چاپ کند. یکی نمی‌گوید آنهمه کتابها چه کرده است که این یکی کند؟. این نمی‌دانند که پیراستن خوی مردم با کتابنویسی نیست و با کوشش پاکدلانه است که چند تنی باهم بکار برند. این نمی‌دانند که هر زمان بیماریهای دیگری مردم را فراگیرد که باید آنها را شناخت و از راهش بچاره کوشید. پس از همه‌ی اینها باید راستی درمیان باشد و کسانی که باین راه برخاسته‌اند ، بیکبار خود و سود خود را فراموش کنند. پاسخی که آن هوادار پیمان به مرد خودخواه داده بسیار بجاست. اگر کسی را براستی دل بحال توده می‌سوزد و در آرزوی رستگاری ایشانست و می‌خواهد به یک رشته راهنماییهایی برخیزد چنین کسی هرگاه بیند دیگری پیش ازو بآن راهنماییها برخاست ، باید خشنود گردد و کاری که می‌کند این باشد که به یاری آن کس شتابد و مردمان را به پیروی از دستورهای او برانگیزد و هرگاه نارساییهایی در کار می‌بیند جبران کند و به هر حال از همراهی او بازنایستد که هم پیشرفت کار بیش باشد و هم به رنج کم نیاز افتد.
👇
لیکن اگر این کس پیش افتادن آن دیگری را برنتافت و بجای همدستی با وی ، خویشتن جداگانه بکار برخاست و یک رشته سخنان دیگری سرود ، بیگمان باید گفت دیو خودخواهی در درون وی جا دارد و این خود اوست که بیش از همه نیاز بدرمان دارد.
شما اگر گذرتان به دیهی [دیه dih = ده] افتد و روستاییان را بینید که شیوه‌ی کشاورزی را نیک نمی‌دانند و برآن شوید که بنام مردمی دیرزمانی در آنجا نشیمن گرفته ، کشاورزی بآنان یاد دهید ولی در این میان دیگری در آن کار بر شما پیشی جوید و شما که دوباره به دیه بازگردید ببینید آن مرد دست اندر کار شده ، آیا نه اینست که خرسندی می‌کنید و روستاییان را به پیروی از آن مرد وامی‌دارید و هرگاه تخم یا ابزارهایی همراه برده‌اید آنها را نیز بآن مرد می‌سپارید و سپاسمند و خرسند بشهر بازمی‌گردید؟!.. آیا تواند بود که شما از آن مرد آزردگی نمایید و همچشمانه شما نیز به یک رشته کوششهای دیگری درمیان روستاییان برخیزید که هم خود را به رنج انداخته و هم کوششهای او را بی‌نتیجه گردانید؟!.. اگر چنین کاری از یکی سر زد نه اینست که نشان آشفتگی مغز او خواهد بود؟!..
درباره‌ی راهنمایی بمردمان نیز همینست. آن کسان که بگفتگو از خدا و جهان و آیین زندگانی می‌پردازند و اندرزگویی می‌نمایند ، همگی بدرد خودفروشی گرفتارند و باین کار جز بهوس خودنمایی برنمی‌خیزند و اینست هر یکی بر سر آنست که خویشتن سخنانی گوید و نویسد و هیچ یکی درپی آن نیست که از دیگری هواداری نماید و هر یکی از آنکه دیگری در آن راه بکوشش برخاسته خشمناک است. بویژه اگر آن دیگری بسخنان بزرگ و برجسته‌ای برخیزد که هرچه بیشتر مایه‌ی خشم خواهد بود.
.
شما اگر گذرتان به دیهی [دیه dih = ده] افتد و روستاییان را بینید که شیوه‌ی کشاورزی را نیک نمی‌دانند و برآن شوید که بنام مردمی دیرزمانی در آنجا نشیمن گرفته ، کشاورزی بآنان یاد دهید ولی در این میان دیگری در آن کار بر شما پیشی جوید و شما که دوباره به دیه بازگردید ببینید آن مرد دست اندر کار شده ، آیا نه اینست که خرسندی می‌کنید و روستاییان را به پیروی از آن مرد وامی‌دارید و هرگاه تخم یا ابزارهایی همراه برده‌اید آنها را نیز بآن مرد می‌سپارید و سپاسمند و خرسند بشهر بازمی‌گردید؟!.. آیا تواند بود که شما از آن مرد آزردگی نمایید و همچشمانه شما نیز به یک رشته کوششهای دیگری درمیان روستاییان برخیزید که هم خود را به رنج انداخته و هم کوششهای او را بی‌نتیجه گردانید؟!.. اگر چنین کاری از یکی سر زد نه اینست که نشان آشفتگی مغز او خواهد بود؟!..
درباره‌ی راهنمایی بمردمان نیز همینست. آن کسان که بگفتگو از خدا و جهان و آیین زندگانی می‌پردازند و اندرزگویی می‌نمایند ، همگی بدرد خودفروشی گرفتارند و باین کار جز بهوس خودنمایی برنمی‌خیزند و اینست هر یکی بر سر آنست که خویشتن سخنانی گوید و نویسد و هیچ یکی درپی آن نیست که از دیگری هواداری نماید و هر یکی از آنکه دیگری در آن راه بکوشش برخاسته خشمناک است. بویژه اگر آن دیگری بسخنان بزرگ و برجسته‌ای برخیزد که هرچه بیشتر مایه‌ی خشم خواهد بود.
.
🔶 گواهی پاکدلانه
🔸 تکه‌ی یک از یک
(1) (از مسجد سلیمان)
اکنون کم و بیش دو سال و نیم است که به راهنمایی برادر بزرگترم براه رستگاری آشنا شده و معنی راست دین را دانسته و آن را پذیرفته‌ام. سپاس خدای بزرگ را که چنین راهی را بروی ما گشوده. باشد که اگر این ورجاوند- راه نبودی من نیز همچون سدهزاران و هزارهزاران جوانان دیگر این کشور افسار گسیخته بار آمده و پابندی بهیچ دینی نداشتمی و چه‌بسا گزندها که از آن زندگی بیراهه دیدمی ـ زیرا این پندارها که بنام کیشهای گوناگون درمیان می‌بودی نتوانستی مرا از بیراهه و پرتگاه برهاند.
کنون را که باین راه ورجاوند در آمده‌ام ـ مانند نابینایی که در اثر کوششهای پزشک آزموده بینا شده باشد جهان را با دیده‌ی روشنتر و بینایی فزونتری می‌بینم.
اینکه می‌گویم نیروی بینایی (یا فهمیدنم) فزونتر شده باین دلیل است که با نخستین برخورد با هر کتاب و یا نوشته‌ای ـ چون ریشه‌ی گمراهیها را (از جبریگری ، مادّیگری ، اروپاییگری ، خراباتیگری و دیگر) نیک شناخته‌ام با اندک‌اندیشه‌ای زیانمندی یا سودمندی آن را خواهم دریافت و از این راه از زیانمندی آن برکنار و یا از سودمندی این بهره خواهم برد.
از هنگامی که پاکدینی را با داوری خرد پذیرفته‌ام در راه پیشرفت آن و پراکندن آمیغها کوشیده و اکنون نیز آفریدگار جهان را گواه می‌گیرم که در آینده نیز در این راه هرچه استوارتر بوده و در راه پیشرفت آن باندازه‌ی توانایی خود بکوشم.
جلال امام جمعه
(2) (تلگرافی از شیراز)
پرچم ، من نصرالله حکمی در شیراز بوسیله‌ی آقای شفایی با راه پاکدینی آشنا و آمیغها را دریافتم. در این راه تا حد توانایی خواهم کوشید خدا را باین پیمان گواه می‌گیرم.
حکمی
(3) (تلگرافی از شیراز)
پرچم ـ با راه پاکدینی آشنا آمیغهای آن را دریافته‌ام با جان و داراک بایای ورجاوند خود را انجام خواهم داد خدا را باین پیمان گواه می‌گیرم.
متوسلان
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی هفتم ـ 5 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
(1) (از مسجد سلیمان)
اکنون کم و بیش دو سال و نیم است که به راهنمایی برادر بزرگترم براه رستگاری آشنا شده و معنی راست دین را دانسته و آن را پذیرفته‌ام. سپاس خدای بزرگ را که چنین راهی را بروی ما گشوده. باشد که اگر این ورجاوند- راه نبودی من نیز همچون سدهزاران و هزارهزاران جوانان دیگر این کشور افسار گسیخته بار آمده و پابندی بهیچ دینی نداشتمی و چه‌بسا گزندها که از آن زندگی بیراهه دیدمی ـ زیرا این پندارها که بنام کیشهای گوناگون درمیان می‌بودی نتوانستی مرا از بیراهه و پرتگاه برهاند.
کنون را که باین راه ورجاوند در آمده‌ام ـ مانند نابینایی که در اثر کوششهای پزشک آزموده بینا شده باشد جهان را با دیده‌ی روشنتر و بینایی فزونتری می‌بینم.
اینکه می‌گویم نیروی بینایی (یا فهمیدنم) فزونتر شده باین دلیل است که با نخستین برخورد با هر کتاب و یا نوشته‌ای ـ چون ریشه‌ی گمراهیها را (از جبریگری ، مادّیگری ، اروپاییگری ، خراباتیگری و دیگر) نیک شناخته‌ام با اندک‌اندیشه‌ای زیانمندی یا سودمندی آن را خواهم دریافت و از این راه از زیانمندی آن برکنار و یا از سودمندی این بهره خواهم برد.
از هنگامی که پاکدینی را با داوری خرد پذیرفته‌ام در راه پیشرفت آن و پراکندن آمیغها کوشیده و اکنون نیز آفریدگار جهان را گواه می‌گیرم که در آینده نیز در این راه هرچه استوارتر بوده و در راه پیشرفت آن باندازه‌ی توانایی خود بکوشم.
جلال امام جمعه
(2) (تلگرافی از شیراز)
پرچم ، من نصرالله حکمی در شیراز بوسیله‌ی آقای شفایی با راه پاکدینی آشنا و آمیغها را دریافتم. در این راه تا حد توانایی خواهم کوشید خدا را باین پیمان گواه می‌گیرم.
حکمی
(3) (تلگرافی از شیراز)
پرچم ـ با راه پاکدینی آشنا آمیغهای آن را دریافته‌ام با جان و داراک بایای ورجاوند خود را انجام خواهم داد خدا را باین پیمان گواه می‌گیرم.
متوسلان
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی هفتم ـ 5 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 خویهای پاک ـ 2 (تکه‌ی سه از سه)
این خود کار بس شگفتیست که یک دسته کسانی که ارجدارترین خیم آدمیگری را که راستی‌پرستی باشد ، از دست داده و به یک رشته از بدترین بیماریهای روانی از خودخواهی و رشک آلوده گردیده‌اند ، براهنمایی توده و پیراستن خویها برخیزند! داستان اینان داستان آن دیوانه است که بزور دیوانگی بآرزوی پزشکی افتد و به هر کسی که رسد ، یک رشته سخنان پزشکانه بر زبان راند.
اگرچه گفتگوی ما از زمینه‌ی دیگری بود ولی چون از پیمان و بدخواهان آن مثل آوردیم می‌دانم کسانی خواهند گفت : «چرا دیگران پیروی از پیمان کنند؟! چرا پیمان از آنان پیروی ننماید؟!..» اگر خواستاران هم نگویند ، دیگران خواهند گفت. چنانکه همیشه از اینگونه خرده‌ها می‌گیرند. اینست پاسخ آن را در اینجا می‌نگارم :
نخست می‌پرسم : پیمان پیرویِ که را نماید و چه را نماید؟!. کدام کس یا چیزی در برابر است تا جای این گفتگو باشد؟!.. بارها گفته‌ایم برخاستن برهنماییِ توده شرطهایی دارد و بیش از همه باید راه روشنی درمیان باشد وانگاه باید رهنما بر روی گفته‌های خود بایستد و هر زمان بهوس سخن دیگری نراند و به امید این و از ترس آن ، گفتار خود را دیگر نسازد ، جز رستگاری جهانیان را نخواهد و جز خدا پروای کسی را ننماید. پیمان چنین کاری را پیش گرفته است و این چیزیست که هر کس آن را می‌داند. آیا در برابر او دیگری نیز هست تا گفته شود پیمان از آن پیروی کند؟!.
ما در این چند سال هرگز ندیدیم یکی یا چند تنی با ما بخردانه برابری کنند. جز یکمشت هوسهای نادانی که هر زمان برنگ دیگری درآید نشنیدیم و جز یک رشته اندیشه‌های پراکنده‌ی گمراه ندیدیم. کدام کسیست که یک راهی را می‌نماید و بر سر آن ایستادگی دارد؟! یک دسته نادانانِ درمانده که خودشان نیز نمی‌دانند چه می‌خواهند اینانند که همیشه خود را با ما برابر می‌سازند!
بارها گفته‌ایم : ما از پیش خود سخنی نداریم و هرگز نمی‌خواهیم بر سر گفتاری بخیره[=بی‌جهت] ایستادگی نماییم. ما می‌گوییم : بیایید خرد را داور سازیم و سود و زیان و نیک و بد ، همه را از هم جدا گردانیم. می‌گوییم : بیایید باین پراکنده‌اندیشیها که جهان را فراگرفته چاره نماییم. خودمان نیز هیچ گامی را بی‌همراهی خرد برنمی‌داریم و هرگز بهوس نمی‌گراییم. پس کسانی که پیمان را پیروی نمایند خرد خود را پیروی کرده‌اند ، بر ارج آدمیگری خود افزوده‌اند.
بارها کسانی نزد ما آمده از پاره‌ای نگارشهای پیمان ناخرسندی می‌نمایند و ما یگانه پاسخی که بایشان داریم همینست که : بروید و درست بیندیشید و خرد را داور سازید تا از ناخرسندی بیرون آیید و همیشه آزموده‌ایم که رفته‌اند و برنگشته‌اند.
چندی پیش مردی آمده چنین گفت : من با نگارشهای پیمان صدی نود هم‌اندیشه‌ام و همیشه در انجمنها گفته‌های او را رواج می‌دهم. ولی ایرادهایی هم دارم. گفتم ایرادهایت را بنویس و بفرست. آن صدی ده که با ما هم‌اندیشه نیستی بازنمای ، اگر پایه‌ای از خرد و دانش دارد شاید ما با شما هم‌اندیشه گردیم. این نیز رفت و دیگر نیامد.
سخن گو بدرازی انجامد ، این زمینه بسخن درازی نیاز دارد تا روشن گردد. یک بیماری‌ای که انبوه کسان گرفتار آن هستند ولی درنمی‌یابند ، باید آن را هرچه روشنتر بازنمود تا دریابند. شما اگر در بیابان به تشنه‌ای که در طلب آبست برخورید و یک کاسه آب پاکیزه بجلوش گیرید و آن مرد بجای آنکه سپاسمندانه آب را گیرد و آتش تشنگی را فرونشاند ، ابروها درهم کشد و با شما از در پیکار درآید که : «چه شد شما آب پیدا کردید و من نکردم؟!...» آیا چنان کسی دیوانه و بیمارخرد شمرده نخواهد شد؟!..
ما آشکاره می‌بینیم این کسان از شنیدن راستیها از زبان دیگری خشم می‌گیرند و این خود دلیل بسیار روشن بر بیماری ایشان است.
یک دسته اگر بیماردل نباشند ، باری باید از کار خود نتیجه بخواهند. یک مرد درست‌خرد هیچ کاری را جز برای نتیجه نمی‌کند. آیا اینان از این کوششهای خود که می‌نویسند و می‌گویند ، چه سودی را چشم دارند؟!. اگر بیازمایید و بسنجید خواهید دید هیچ سودی را چشم ندارند. اگر درپی نتیجه‌ای بودند این بآسانی می‌دانستند که باید همدستی نمایند. شما اگر بانجمنی از مردم ساده‌ی روستایی برخورید و چنان خواهید بآنان اندرزهایی سرایید و چیزهایی یاد دهید و یکی از شماها که سخنی راند ، دیگران بنوبت خود آن را دوباره گویند و براستی آن گواهی دهند ، بیگمان شنوندگان آن را درست یاد گیرند و در دلهای خود جا دهند ولی هرگاه سخنی که یکی از شماها راند ، دیگران هر یکی آن را ناشنیده گیرد و هر یکی بنوبت خود بسخن دیگری پردازد ، بیگمان شنوندگان بهیچ کدام ارج نگزارند و جز پریشانیِ اندیشه بهره نگیرند. وانگاه از رفتارتان چنین فهمند که سخنرانی جز برای خودنمایی نیست و آنان نیز هر کدام همان راه را پیش گیرند.
👇
🔸 خویهای پاک ـ 2 (تکه‌ی سه از سه)
این خود کار بس شگفتیست که یک دسته کسانی که ارجدارترین خیم آدمیگری را که راستی‌پرستی باشد ، از دست داده و به یک رشته از بدترین بیماریهای روانی از خودخواهی و رشک آلوده گردیده‌اند ، براهنمایی توده و پیراستن خویها برخیزند! داستان اینان داستان آن دیوانه است که بزور دیوانگی بآرزوی پزشکی افتد و به هر کسی که رسد ، یک رشته سخنان پزشکانه بر زبان راند.
اگرچه گفتگوی ما از زمینه‌ی دیگری بود ولی چون از پیمان و بدخواهان آن مثل آوردیم می‌دانم کسانی خواهند گفت : «چرا دیگران پیروی از پیمان کنند؟! چرا پیمان از آنان پیروی ننماید؟!..» اگر خواستاران هم نگویند ، دیگران خواهند گفت. چنانکه همیشه از اینگونه خرده‌ها می‌گیرند. اینست پاسخ آن را در اینجا می‌نگارم :
نخست می‌پرسم : پیمان پیرویِ که را نماید و چه را نماید؟!. کدام کس یا چیزی در برابر است تا جای این گفتگو باشد؟!.. بارها گفته‌ایم برخاستن برهنماییِ توده شرطهایی دارد و بیش از همه باید راه روشنی درمیان باشد وانگاه باید رهنما بر روی گفته‌های خود بایستد و هر زمان بهوس سخن دیگری نراند و به امید این و از ترس آن ، گفتار خود را دیگر نسازد ، جز رستگاری جهانیان را نخواهد و جز خدا پروای کسی را ننماید. پیمان چنین کاری را پیش گرفته است و این چیزیست که هر کس آن را می‌داند. آیا در برابر او دیگری نیز هست تا گفته شود پیمان از آن پیروی کند؟!.
ما در این چند سال هرگز ندیدیم یکی یا چند تنی با ما بخردانه برابری کنند. جز یکمشت هوسهای نادانی که هر زمان برنگ دیگری درآید نشنیدیم و جز یک رشته اندیشه‌های پراکنده‌ی گمراه ندیدیم. کدام کسیست که یک راهی را می‌نماید و بر سر آن ایستادگی دارد؟! یک دسته نادانانِ درمانده که خودشان نیز نمی‌دانند چه می‌خواهند اینانند که همیشه خود را با ما برابر می‌سازند!
بارها گفته‌ایم : ما از پیش خود سخنی نداریم و هرگز نمی‌خواهیم بر سر گفتاری بخیره[=بی‌جهت] ایستادگی نماییم. ما می‌گوییم : بیایید خرد را داور سازیم و سود و زیان و نیک و بد ، همه را از هم جدا گردانیم. می‌گوییم : بیایید باین پراکنده‌اندیشیها که جهان را فراگرفته چاره نماییم. خودمان نیز هیچ گامی را بی‌همراهی خرد برنمی‌داریم و هرگز بهوس نمی‌گراییم. پس کسانی که پیمان را پیروی نمایند خرد خود را پیروی کرده‌اند ، بر ارج آدمیگری خود افزوده‌اند.
بارها کسانی نزد ما آمده از پاره‌ای نگارشهای پیمان ناخرسندی می‌نمایند و ما یگانه پاسخی که بایشان داریم همینست که : بروید و درست بیندیشید و خرد را داور سازید تا از ناخرسندی بیرون آیید و همیشه آزموده‌ایم که رفته‌اند و برنگشته‌اند.
چندی پیش مردی آمده چنین گفت : من با نگارشهای پیمان صدی نود هم‌اندیشه‌ام و همیشه در انجمنها گفته‌های او را رواج می‌دهم. ولی ایرادهایی هم دارم. گفتم ایرادهایت را بنویس و بفرست. آن صدی ده که با ما هم‌اندیشه نیستی بازنمای ، اگر پایه‌ای از خرد و دانش دارد شاید ما با شما هم‌اندیشه گردیم. این نیز رفت و دیگر نیامد.
سخن گو بدرازی انجامد ، این زمینه بسخن درازی نیاز دارد تا روشن گردد. یک بیماری‌ای که انبوه کسان گرفتار آن هستند ولی درنمی‌یابند ، باید آن را هرچه روشنتر بازنمود تا دریابند. شما اگر در بیابان به تشنه‌ای که در طلب آبست برخورید و یک کاسه آب پاکیزه بجلوش گیرید و آن مرد بجای آنکه سپاسمندانه آب را گیرد و آتش تشنگی را فرونشاند ، ابروها درهم کشد و با شما از در پیکار درآید که : «چه شد شما آب پیدا کردید و من نکردم؟!...» آیا چنان کسی دیوانه و بیمارخرد شمرده نخواهد شد؟!..
ما آشکاره می‌بینیم این کسان از شنیدن راستیها از زبان دیگری خشم می‌گیرند و این خود دلیل بسیار روشن بر بیماری ایشان است.
یک دسته اگر بیماردل نباشند ، باری باید از کار خود نتیجه بخواهند. یک مرد درست‌خرد هیچ کاری را جز برای نتیجه نمی‌کند. آیا اینان از این کوششهای خود که می‌نویسند و می‌گویند ، چه سودی را چشم دارند؟!. اگر بیازمایید و بسنجید خواهید دید هیچ سودی را چشم ندارند. اگر درپی نتیجه‌ای بودند این بآسانی می‌دانستند که باید همدستی نمایند. شما اگر بانجمنی از مردم ساده‌ی روستایی برخورید و چنان خواهید بآنان اندرزهایی سرایید و چیزهایی یاد دهید و یکی از شماها که سخنی راند ، دیگران بنوبت خود آن را دوباره گویند و براستی آن گواهی دهند ، بیگمان شنوندگان آن را درست یاد گیرند و در دلهای خود جا دهند ولی هرگاه سخنی که یکی از شماها راند ، دیگران هر یکی آن را ناشنیده گیرد و هر یکی بنوبت خود بسخن دیگری پردازد ، بیگمان شنوندگان بهیچ کدام ارج نگزارند و جز پریشانیِ اندیشه بهره نگیرند. وانگاه از رفتارتان چنین فهمند که سخنرانی جز برای خودنمایی نیست و آنان نیز هر کدام همان راه را پیش گیرند.
👇
این آزمایش بسیار روشنی است که هر کسی که اندک بهره از خرد دارد آن را دریابد و اینست هر چند تنی که خواستند به یک کاری برخیزند باید پیش از همه پایه‌ی همدستی و همکاری را استوار گردانند ولی بآن کسان اگر شما پیشنهاد همدستی کنید بیگمان از شما می‌رنجند و آنچه هرگز بآن نگرایند همکاریست که این خود آشکاره می‌رساند درپی نتیجه نمی‌باشند.
از اینگونه دلیلها چندانست که بشمار نیاید. این بآسانی توان دریافت که این دسته که بنام راهنمایی توده بگفتن و نوشتن برخاسته‌اند و هر یکی از راه دیگری می‌کوشد نه در جستجوی راستیها می‌باشند و نه رستگاری توده را می‌خواهند و این کارهای ایشان جز برای خودنمایی نیست و اینانند که خیم راستی‌پرستی را از دست هِشته‌اند. اما زیانهای این بیماری ، باید آن را در گفتار دیگری بازنماییم. ...
.
🔶 رازهایی خدایی پدیدار خواهد گردید
🔸 تکه‌ی یک از یک
نوشته‌ی یک بانو
چندی پیش دو سه نفر از اقوام ما بزیارت کربلا می‌رفتند من یکی دو دفعه ایراد کرده بودم که در این سال بهتر بود مخارج کربلا را همینجا بکارهای سودمندی خرج می‌کردید. آنها هم در اینجا گفته بودند که بهائیست و چون به عراق رفته‌اند به برادر من که در آنجاست شکایت کرده‌اند که خواهرت از خواندن نوشتجات آقای کسروی از دین برگشته. برادر من از شنیدن این حرف به صدد برآمده که از نوشتجات شما بدست آورد و بخواند. خوشبختانه خود او تکان سختی می‌خورد. جمله‌ای را که در نامه‌ی خود برای من نوشته می‌نویسم :
«این شخص واقعاً یک مغز فوق‌العاده یک آدم فکور یک انقلابی واقعیست. بعضی از کتابهایش را خواندم و لذت بردم دلم می‌خواست اگر بتوانی تمام کتب او را برای من تهیه کرده بفرستی که خیلی ممنون می‌شوم. می‌گویند تو همه‌ی کتابهای او را داری. کسروی را هنوز ندیده نمی‌شناسم ولی کاملاً با حرفها و مطالبش موافقم مرد بزرگیست».
خیلی خوشحال شدم که اگر حرفهای من بآنها اثری نکرد بتوسط آنها بکسی که خودم تصور نمی‌کردم این کتابها را بخواند و بپذیرد اثر خودش را بخشیده است. من تمام کتابهای شما را خریده‌ام. ولی چون در اینجا می‌دهم بخوانند و پس نمی‌گردانند خواستارم همه‌ی کتابهاتان بنام ایشان به عراق بفرستید و برای بها هزار ریال با این کاغذ می‌فرستم.
بزرگوارا چیزی را که باید بگویم اینست که من با همه‌ی دوری از پاکدینان بسیار نزدیکم. در هر موقع حاضرم زندگانی را فدا کنم. گرچه بواسطه‌ی دوری و تنهایی در اینجا تا بحال کاری نتوانسته‌ام. اما بدانید اگر روزی بفداکاری یک زنی نیاز افتاد آن من خواهم بود. زیرا من باین زندگی با این آلودگیها قیمتی نمی‌گزارم و تاکنون درمیان خانواده به ناترسی شناخته بوده‌ام.
پرچم : شادباش ای بانوی پاک. شما نخست کسی از بانوانید که راستیها را چنانکه می‌شایید دریافته‌اید. نخست کسی از بانوانید که آتش ورجاوند در دلتان فروزان گردیده. خدا را سپاس که این آتش روز بروز به فروزش افزوده. خدا را سپاس که همگامی در این راه از خانواده‌تان پیدا شده.
شما در خاندان خود آسوده زیید. این فداکاری شماست که در چنان شهر تیره‌ای از بیفرهنگیها و بدزبانیها نمی‌ترسید و از گفتن راستیها بازنمی‌ایستید. با همین کوشش و فداکاریهاست که اکنون تکان سختی در همه جا پدید آمده و زود خواهد بود که خواست خدا جای خود را گیرد و آنچه بایستی بود انجام یابد. در این جنبش و تکانست که رازهایی خدایی پدیدار خواهد گردید.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی هفتم ـ 5 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔸 تکه‌ی یک از یک
نوشته‌ی یک بانو
چندی پیش دو سه نفر از اقوام ما بزیارت کربلا می‌رفتند من یکی دو دفعه ایراد کرده بودم که در این سال بهتر بود مخارج کربلا را همینجا بکارهای سودمندی خرج می‌کردید. آنها هم در اینجا گفته بودند که بهائیست و چون به عراق رفته‌اند به برادر من که در آنجاست شکایت کرده‌اند که خواهرت از خواندن نوشتجات آقای کسروی از دین برگشته. برادر من از شنیدن این حرف به صدد برآمده که از نوشتجات شما بدست آورد و بخواند. خوشبختانه خود او تکان سختی می‌خورد. جمله‌ای را که در نامه‌ی خود برای من نوشته می‌نویسم :
«این شخص واقعاً یک مغز فوق‌العاده یک آدم فکور یک انقلابی واقعیست. بعضی از کتابهایش را خواندم و لذت بردم دلم می‌خواست اگر بتوانی تمام کتب او را برای من تهیه کرده بفرستی که خیلی ممنون می‌شوم. می‌گویند تو همه‌ی کتابهای او را داری. کسروی را هنوز ندیده نمی‌شناسم ولی کاملاً با حرفها و مطالبش موافقم مرد بزرگیست».
خیلی خوشحال شدم که اگر حرفهای من بآنها اثری نکرد بتوسط آنها بکسی که خودم تصور نمی‌کردم این کتابها را بخواند و بپذیرد اثر خودش را بخشیده است. من تمام کتابهای شما را خریده‌ام. ولی چون در اینجا می‌دهم بخوانند و پس نمی‌گردانند خواستارم همه‌ی کتابهاتان بنام ایشان به عراق بفرستید و برای بها هزار ریال با این کاغذ می‌فرستم.
بزرگوارا چیزی را که باید بگویم اینست که من با همه‌ی دوری از پاکدینان بسیار نزدیکم. در هر موقع حاضرم زندگانی را فدا کنم. گرچه بواسطه‌ی دوری و تنهایی در اینجا تا بحال کاری نتوانسته‌ام. اما بدانید اگر روزی بفداکاری یک زنی نیاز افتاد آن من خواهم بود. زیرا من باین زندگی با این آلودگیها قیمتی نمی‌گزارم و تاکنون درمیان خانواده به ناترسی شناخته بوده‌ام.
پرچم : شادباش ای بانوی پاک. شما نخست کسی از بانوانید که راستیها را چنانکه می‌شایید دریافته‌اید. نخست کسی از بانوانید که آتش ورجاوند در دلتان فروزان گردیده. خدا را سپاس که این آتش روز بروز به فروزش افزوده. خدا را سپاس که همگامی در این راه از خانواده‌تان پیدا شده.
شما در خاندان خود آسوده زیید. این فداکاری شماست که در چنان شهر تیره‌ای از بیفرهنگیها و بدزبانیها نمی‌ترسید و از گفتن راستیها بازنمی‌ایستید. با همین کوشش و فداکاریهاست که اکنون تکان سختی در همه جا پدید آمده و زود خواهد بود که خواست خدا جای خود را گیرد و آنچه بایستی بود انجام یابد. در این جنبش و تکانست که رازهایی خدایی پدیدار خواهد گردید.
(پرچم هفتگی ـ شماره‌ی هفتم ـ 5 اردی‌بهشت ماه 1323)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دوم
🔸 خویهای پاک ـ 3 (تکه‌ی یک از دو)
آنچه تا اینجا نوشتیم در چند جمله می‌توان کوتاه نمود :
1) گُهریترین و گرانمایه‌ترین خوی آدمیان راستی‌پرستی ایشانست. یک آدمی که روانش بیمار نیست همیشه درپی راستیها (حقایق) باشد و چون به یک راستی برخورد ، خشنود گردد و آن را پذیرد و بهواداریش کوشد.
2) در جهان همه‌ی پیشرفتها نتیجه‌ی این خوی پاک است.
3) بیشتر مردمان ـ بویژه کسان چیزخوان ـ از این خوی پاک بی‌بهره شده‌اند. هر کسی چیزهایی را از کهنه و نو فراگرفته و آن سنگ راهش گردیده و بسیاری نیز آلوده‌ی خودخواهی‌اند.
4) آلوده‌تر از همه آن کسانیند که دعوی پیشوایی و راهنمایی دارند و بگفتن و نوشتن می‌پردازند.
5) دلیل این سخن آنکه اینان از گفته‌ها و نوشته‌های خود نتیجه نمی‌خواهند و از همدستی و همزبانی با یکدیگر سخت گریزانند و کاری را که انجام دادن می‌خواهند اگر دیگری پیش افتاد و انجام داد بجای آنکه خشنود گردند و سپاس گزارند و به پشتیبانی و یاوری برخیزند ، می‌رنجند و زبان ببدگویی باز می‌کنند.
در این باره در گفتارهای پیش دلیلها آوردیم و مثالها زدیم. در اینجا نیز یک دلیل روشن دیگر یاد می‌کنیم : اگر دیده باشید در بیشتر انجمنها همینکه چهار و پنج تن فراهم نشستند و سخن آغاز شد بیدرنگ گفتگو از بدی رفتار و کردار مردم بمیان آید. هر کس داستانی یا سرگذشتی بازگفته از بدخویی آشنایان و دوستان و خویشان خود بگله پردازد کم‌کم بسخن دامنه داده بگفتگو از نیک و بد توده درآیند و دلسوزیها کنند و نومیدیها نمایند و سرانجام بآنجا رسد که گویند : «ما نمی‌شویم».
این چیزیست که در بیشتر نشستها پیش آید. امروز پررواجترین کارها گله از بدخویی مردم می‌باشد. خرد و کلان و دانا و کانا و نیک و بد این عادت را دارند و آن را یک گونه دلسوزی بحال جهان می‌شناسند.
کنون در یکی از آن نشستها شما بآزمایشی پردازید : آن گله‌ها که می‌کنند و دلسوزیها که می‌نمایند شما پیشنهاد کنید بیایید دست بهم داده بچاره کوشیم. بگویید : «هیچ دردی بی‌درمان نیست. آلودگی مردم نیز چاره دارد. باید نخست نیک و بد از هم شناخته گردد و دستورهای روشن برای رفتار و کردار در دست باشد. سپس نیز چند کسی سخن یکی کنند و آن دستورها را رواج دهند. بیایید آن چند کس ما باشیم و از همینجا سخن یکی کرده و یک رشته دستورهایی را بدست آورده خودمان آنها را بکار بندیم و دیگران را هم بکار بستن آنها واداریم». چنین پیشنهادی را کنید تا ببینید چه پاسخی خواهید شنید. بیگمان چند تنی از این سخن شما سخت رنجیده و پرخاش خواهند نمود. از دیگران نیز یکی خواهد گفت : «ای بابا ! مگر می‌شود این مردم را به نیکی آورد؟» دومی خواهد سرود : «پیغمبران نتوانستند این مردم را درست گردانند آیا ما خواهیم توانست؟» .. سومی خواهد گفت : «من بیست سالست در این راه می‌کوشم و دیگر بستوه آمده‌ام ...» در همان هنگام که این پاسخها را می‌دهند و نومیدیها می‌کنند باز هر یکی بهانه بدست آورده دوباره دنباله‌ی نکوهش و گله از رفتار و کردار مردم را گرفته بار دیگر هنگامه را گرم خواهند ساخت. باز هر کدام داستانی خواهند گفت و شعری و حدیثی بگواهی خواهد آورد. یکی خاموش نشده آن یکی سر بلند نموده رشته‌ی سخن را دنبال خواهد کرد. شاید از همان پیشنهاد شما میدان گرفته و این زمان بفلسفه‌ی بدبینان (آنان که مردمان را نیکی‌پذیر نمی‌شناسند) خواهند درآمد و سخن این فیلسوف و نوشته‌ی آن پرفسور را بگواهی خواهند آورد.
بدتر از همه زمانیست که پیشنهاد شما را پذیرفته بخواهند راستی را کاری انجام دهند و بشمردن خویهای نیک و بد برخیزند. آن هنگامست که دانسته خواهد شد بیچارگان هیچی در دست ندارند. بیگمان کسانی کتابهای دیرین کهن را پیش خواهند کشید. کسانی روی نیاز بترجمه‌ی نگارشهای بیگانگان خواهند آورد. اگر یکی چیزهایی را از اندیشه‌ی خویش پیشنهاد نمود ، دیگران بکشاکش خواهند پرداخت. بدینسان کوچکترین نتیجه بدست نخواهد آمد.
اینها را از روی انگار نمی‌نویسیم ، چیزهاییست که بارها آزموده شده و یک بار دیگر شما بیازمایید. دوباره می‌نویسیم : اینان بیمارانند. یک دسته بدرد خودنمایی گرفتارند و تنها آن را می‌خواهند که سخنانی بگویند و از بهر چند دقیقه هم باشد بر دیگران برتری فروشند. خودنمایی گونه گونه است : یکی رختهای بسیار زیبا پوشد و بانجمنها درآید. دیگری بر اسب پربهایی یا بر اتومبیل آراسته‌ای نشیند و در خیابانها گردش کند. سومی باغ قشنگی سازد و میهمانیها در آن دهد ... اینها خودنماییهای بی‌زیان است. کسانی نیز عنوان راهنمایی و پندآموزی را بخویش بندند و بدنهادانه از این راه بخودنمایی برخیزند و مایه‌ی گمراهی مردم شوند.
👇
🔸 خویهای پاک ـ 3 (تکه‌ی یک از دو)
آنچه تا اینجا نوشتیم در چند جمله می‌توان کوتاه نمود :
1) گُهریترین و گرانمایه‌ترین خوی آدمیان راستی‌پرستی ایشانست. یک آدمی که روانش بیمار نیست همیشه درپی راستیها (حقایق) باشد و چون به یک راستی برخورد ، خشنود گردد و آن را پذیرد و بهواداریش کوشد.
2) در جهان همه‌ی پیشرفتها نتیجه‌ی این خوی پاک است.
3) بیشتر مردمان ـ بویژه کسان چیزخوان ـ از این خوی پاک بی‌بهره شده‌اند. هر کسی چیزهایی را از کهنه و نو فراگرفته و آن سنگ راهش گردیده و بسیاری نیز آلوده‌ی خودخواهی‌اند.
4) آلوده‌تر از همه آن کسانیند که دعوی پیشوایی و راهنمایی دارند و بگفتن و نوشتن می‌پردازند.
5) دلیل این سخن آنکه اینان از گفته‌ها و نوشته‌های خود نتیجه نمی‌خواهند و از همدستی و همزبانی با یکدیگر سخت گریزانند و کاری را که انجام دادن می‌خواهند اگر دیگری پیش افتاد و انجام داد بجای آنکه خشنود گردند و سپاس گزارند و به پشتیبانی و یاوری برخیزند ، می‌رنجند و زبان ببدگویی باز می‌کنند.
در این باره در گفتارهای پیش دلیلها آوردیم و مثالها زدیم. در اینجا نیز یک دلیل روشن دیگر یاد می‌کنیم : اگر دیده باشید در بیشتر انجمنها همینکه چهار و پنج تن فراهم نشستند و سخن آغاز شد بیدرنگ گفتگو از بدی رفتار و کردار مردم بمیان آید. هر کس داستانی یا سرگذشتی بازگفته از بدخویی آشنایان و دوستان و خویشان خود بگله پردازد کم‌کم بسخن دامنه داده بگفتگو از نیک و بد توده درآیند و دلسوزیها کنند و نومیدیها نمایند و سرانجام بآنجا رسد که گویند : «ما نمی‌شویم».
این چیزیست که در بیشتر نشستها پیش آید. امروز پررواجترین کارها گله از بدخویی مردم می‌باشد. خرد و کلان و دانا و کانا و نیک و بد این عادت را دارند و آن را یک گونه دلسوزی بحال جهان می‌شناسند.
کنون در یکی از آن نشستها شما بآزمایشی پردازید : آن گله‌ها که می‌کنند و دلسوزیها که می‌نمایند شما پیشنهاد کنید بیایید دست بهم داده بچاره کوشیم. بگویید : «هیچ دردی بی‌درمان نیست. آلودگی مردم نیز چاره دارد. باید نخست نیک و بد از هم شناخته گردد و دستورهای روشن برای رفتار و کردار در دست باشد. سپس نیز چند کسی سخن یکی کنند و آن دستورها را رواج دهند. بیایید آن چند کس ما باشیم و از همینجا سخن یکی کرده و یک رشته دستورهایی را بدست آورده خودمان آنها را بکار بندیم و دیگران را هم بکار بستن آنها واداریم». چنین پیشنهادی را کنید تا ببینید چه پاسخی خواهید شنید. بیگمان چند تنی از این سخن شما سخت رنجیده و پرخاش خواهند نمود. از دیگران نیز یکی خواهد گفت : «ای بابا ! مگر می‌شود این مردم را به نیکی آورد؟» دومی خواهد سرود : «پیغمبران نتوانستند این مردم را درست گردانند آیا ما خواهیم توانست؟» .. سومی خواهد گفت : «من بیست سالست در این راه می‌کوشم و دیگر بستوه آمده‌ام ...» در همان هنگام که این پاسخها را می‌دهند و نومیدیها می‌کنند باز هر یکی بهانه بدست آورده دوباره دنباله‌ی نکوهش و گله از رفتار و کردار مردم را گرفته بار دیگر هنگامه را گرم خواهند ساخت. باز هر کدام داستانی خواهند گفت و شعری و حدیثی بگواهی خواهد آورد. یکی خاموش نشده آن یکی سر بلند نموده رشته‌ی سخن را دنبال خواهد کرد. شاید از همان پیشنهاد شما میدان گرفته و این زمان بفلسفه‌ی بدبینان (آنان که مردمان را نیکی‌پذیر نمی‌شناسند) خواهند درآمد و سخن این فیلسوف و نوشته‌ی آن پرفسور را بگواهی خواهند آورد.
بدتر از همه زمانیست که پیشنهاد شما را پذیرفته بخواهند راستی را کاری انجام دهند و بشمردن خویهای نیک و بد برخیزند. آن هنگامست که دانسته خواهد شد بیچارگان هیچی در دست ندارند. بیگمان کسانی کتابهای دیرین کهن را پیش خواهند کشید. کسانی روی نیاز بترجمه‌ی نگارشهای بیگانگان خواهند آورد. اگر یکی چیزهایی را از اندیشه‌ی خویش پیشنهاد نمود ، دیگران بکشاکش خواهند پرداخت. بدینسان کوچکترین نتیجه بدست نخواهد آمد.
اینها را از روی انگار نمی‌نویسیم ، چیزهاییست که بارها آزموده شده و یک بار دیگر شما بیازمایید. دوباره می‌نویسیم : اینان بیمارانند. یک دسته بدرد خودنمایی گرفتارند و تنها آن را می‌خواهند که سخنانی بگویند و از بهر چند دقیقه هم باشد بر دیگران برتری فروشند. خودنمایی گونه گونه است : یکی رختهای بسیار زیبا پوشد و بانجمنها درآید. دیگری بر اسب پربهایی یا بر اتومبیل آراسته‌ای نشیند و در خیابانها گردش کند. سومی باغ قشنگی سازد و میهمانیها در آن دهد ... اینها خودنماییهای بی‌زیان است. کسانی نیز عنوان راهنمایی و پندآموزی را بخویش بندند و بدنهادانه از این راه بخودنمایی برخیزند و مایه‌ی گمراهی مردم شوند.
👇