کتابهایی که هر کدام سرچشمه‌ی یک گمراهی است و در یک کتابخانه کنار هم چیده می‌شود.
.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش یکم : تاریخ و تاریخنویس)
🔸 5 ـ1) شیوه‌ی تاریخنویسی و شرطهای تاریخنویس (تکه‌ی یک از سه)
تا اینجا گفتگو از تاریخ از دیده‌ی خواست (قصد) تاریخنگار بود و اکنون چند سخنی از شیوه‌ی تاریخنگاری و شرطهای تاریخنگار می‌رانیم : نخست باید دانست این را هر کس نتواند داستانی را که رو داده برشته‌ی نگارش کشد. این خود جُربُزه‌ایست[استعداد] که همه کس آن را ندارد. بسیارند آنان که پیشامدی را دیده‌اند و خودشان پا درمیان داشته‌اند با اینهمه هرگاه بپرسیم داستان آن را نتوانند بازگفت. چه رسد بآنکه بنگارند. نیز بسیارند آن کسانی که چون داستانی را سرایند آن را از راهش بیرون برند و رویه‌ی دیگری بآن دهند.
داستان در یاد آدمی توده‌وار است و چون بخواهد آن را گسترده و گشاده کند و برشته‌ی سخن کشد چهبسا درمانَد و راه را گم کند. کسی که می‌خواهد تاریخ نگارد باید همیشه خود را بپاید و هوشیار این باشد که داستان را از راهش بیرون نبرد و رویه‌ی دیگری بآن ندهد.
تاریخنویسی کار آسانی نیست. شما اگر داستانی بر سر خودتان بگذرد و بخواهید آن را در نزد کسانی که ندیده‌اند بازگویید خواه‌ناخواه تغییر در چگونگی آن می‌دهید. اگر آن را دو سه بار بگویید ، چهبسا که هر یکی با دیگری تفاوتهایی خواهد داشت. بسیار دشوار است داستانی بدانسان که روی داده هم بدانسان گفته شود. مگر گوینده متوجه خود بوده اندیشه و زبان را از دستبرد در داستان بازدارد.
بویژه اگر در داستانی بگوشه و کنار پرداخته شود ناگزیر دستبرد بیشتر روی می‌دهد. از اینجاست که تاریخ را باید دورنمای حوادث نامید و در سرودن آن چندان بجزئیات نپرداخت و به هر حال اندیشه و زبان را برای دستبرد آزاد نگزاشت. ...
نکته‌ی دوم : در نوشتن تاریخ زمان خود ، یک رشته آزردگیها پیش می‌آید. زیرا چون گفتگو از کسانی است که خود ایشان یا فرزندانشان زنده هستند از اینجا یک دسته از آن می‌رنجند که بدکرداریهای آنان یا پدرانشان بازنموده شده ، و دسته‌ی دیگر از این رنجیده می‌گردند که نیکوکاریهای آنان یا پدرانشان بدانسان که در پیش خود ایشان است در تاریخ نمودار نگردیده. چهبسا تاریخنگار هم کینه‌توزی نموده یا هواداری از کسانی کند و علت رنجش ، این حق‌کشیهای او باشد.
پس از آن باید تاریخنگار دربند راستگویی باشد و تاریخ را از این راه دنبال کند. نمی‌گویم او را هیچ خواستی درمیان نباشد و تنها بسرودن داستان بسنده کند. چنین چیزی نشدنیست. تاریخی که از اینرو گرد آورده شود بسیار خشک درمی‌آید. این ناگزیر است که هر تاریخنگاری خواستی داشته باشد و از بهر آن رنج نگاشتن را بخود هموار سازد. چیزی که هست باید در آن خواست خود نیز دربند راستگویی و دادگری باشد و نادرستی ننماید.
.
🔸 5 ـ1) شیوه‌ی تاریخنویسی و شرطهای تاریخنویس (تکه‌ی یک از سه)
تا اینجا گفتگو از تاریخ از دیده‌ی خواست (قصد) تاریخنگار بود و اکنون چند سخنی از شیوه‌ی تاریخنگاری و شرطهای تاریخنگار می‌رانیم : نخست باید دانست این را هر کس نتواند داستانی را که رو داده برشته‌ی نگارش کشد. این خود جُربُزه‌ایست[استعداد] که همه کس آن را ندارد. بسیارند آنان که پیشامدی را دیده‌اند و خودشان پا درمیان داشته‌اند با اینهمه هرگاه بپرسیم داستان آن را نتوانند بازگفت. چه رسد بآنکه بنگارند. نیز بسیارند آن کسانی که چون داستانی را سرایند آن را از راهش بیرون برند و رویه‌ی دیگری بآن دهند.
داستان در یاد آدمی توده‌وار است و چون بخواهد آن را گسترده و گشاده کند و برشته‌ی سخن کشد چهبسا درمانَد و راه را گم کند. کسی که می‌خواهد تاریخ نگارد باید همیشه خود را بپاید و هوشیار این باشد که داستان را از راهش بیرون نبرد و رویه‌ی دیگری بآن ندهد.
تاریخنویسی کار آسانی نیست. شما اگر داستانی بر سر خودتان بگذرد و بخواهید آن را در نزد کسانی که ندیده‌اند بازگویید خواه‌ناخواه تغییر در چگونگی آن می‌دهید. اگر آن را دو سه بار بگویید ، چهبسا که هر یکی با دیگری تفاوتهایی خواهد داشت. بسیار دشوار است داستانی بدانسان که روی داده هم بدانسان گفته شود. مگر گوینده متوجه خود بوده اندیشه و زبان را از دستبرد در داستان بازدارد.
بویژه اگر در داستانی بگوشه و کنار پرداخته شود ناگزیر دستبرد بیشتر روی می‌دهد. از اینجاست که تاریخ را باید دورنمای حوادث نامید و در سرودن آن چندان بجزئیات نپرداخت و به هر حال اندیشه و زبان را برای دستبرد آزاد نگزاشت. ...
نکته‌ی دوم : در نوشتن تاریخ زمان خود ، یک رشته آزردگیها پیش می‌آید. زیرا چون گفتگو از کسانی است که خود ایشان یا فرزندانشان زنده هستند از اینجا یک دسته از آن می‌رنجند که بدکرداریهای آنان یا پدرانشان بازنموده شده ، و دسته‌ی دیگر از این رنجیده می‌گردند که نیکوکاریهای آنان یا پدرانشان بدانسان که در پیش خود ایشان است در تاریخ نمودار نگردیده. چهبسا تاریخنگار هم کینه‌توزی نموده یا هواداری از کسانی کند و علت رنجش ، این حق‌کشیهای او باشد.
پس از آن باید تاریخنگار دربند راستگویی باشد و تاریخ را از این راه دنبال کند. نمی‌گویم او را هیچ خواستی درمیان نباشد و تنها بسرودن داستان بسنده کند. چنین چیزی نشدنیست. تاریخی که از اینرو گرد آورده شود بسیار خشک درمی‌آید. این ناگزیر است که هر تاریخنگاری خواستی داشته باشد و از بهر آن رنج نگاشتن را بخود هموار سازد. چیزی که هست باید در آن خواست خود نیز دربند راستگویی و دادگری باشد و نادرستی ننماید.
.