پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش پنجم : نادرشاه)

🔸 2ـ5) نادرشاه ، پتر بزرگ و شارل دوازدهم (تکه‌ی دو از دو)


دوباره می‌گویم : آنچه نادر را از جا دربُرد و بآن حال انداخت ارج‌ناشناسی ایرانیان و پستنهادی کسانی بود که بآن مرد بزرگ رشک می‌بردند و با او کارشکنی می‌نمودند ، و یا فرصت یافته از در گردنکشی درمی‌آمدند. نادر هند و بخارا و خوارزم را گشاده و بزرگی ایران را بگردن آن مردمان گزارده ، این زمان می‌خواست لشکر به عثمانی کشد و در نامه‌ی خود بسلطان عثمانی می‌نوشت : «در استانبول آماده‌ی پذیرایی باشید» در چنین هنگامی از درون ایران از چند جا شورش برخاست. زیرا محمدتقی‌خان که نادر او را به والیگری فارس و عمان برگمارده بود در فارس بگردنکشی پرداخت و یکی از خویشان نادر را کشت و محمدحسن‌خان قاجار که پدرش فتحعلی‌خان آن ناتوانی و درماندگی را در پیرامون شاه‌تهماسب نشان داده و در برابر افغانان و عثمانیان هیچ کاری نیارَسته [=جرئت نکرده] بود با همدستی ترکمانان در استرآباد شورش پدید آورد ، و شیروانیان فرمانروای خود را کشته و سام‌میرزا نامی را دستاویز ساخته هیاهو برانگیختند.

این بدنهادیها در چنان هنگامی بر نادر ناگوار افتاد و رشته‌ی خونسردی و خویشتنداری را از دست او گرفت. اگر کسی کتاب حزین را خوانَد پیداست که انبوهی از ایرانیان بر نادر رشک می‌برده‌اند و از کارهای بسیار گرانبهای او بجای خشنودی رنجیدگی می‌نموده‌اند. می‌گوید : نادر خوابگاهی برای خویش در مشهد ساخت و یکی بر دیوار آن شعری نوشت : «عالَم پر از تو و خالیست جای تو» (1) ببینید با مرد چنان بزرگی چه پستیها می‌نموده‌اند و چگونه این بیفرهنگیها زبان بزبان می‌گردیده که بگوش حزین رسیده و آن را در کتاب خویش آورده است.

از کسانی که بر نادر رشک می‌برده یکی خود حزین بوده که از سخنانش پیداست و او کارهایی را که نادر انجام داده بنام شاه‌تهماسب نگاشته و ستایشها از شاه‌تهماسب کرده.

یک مرد بیکاره‌ی هرزه‌گردی که در آن هنگام شوریدگی ایران جز گردیدن از شهری بشهری و شعر سرودن و معما ساختن کاری نمی‌توانسته خود را مرد دانایی می‌شمارَد و از نادر گله می‌کند ، ازو نکوهش می‌نویسد. این یکی از هزاران کسانیست که بوده‌اند و همگی این رفتار را داشته‌اند.

از سخن خود نتیجه بگیریم : این بهترین نمونه است که یک مردمی از بدخویی و آلودگی چه زیانهایی بینند : مرد بزرگی همچون نادر را با دلی پردرد زیر خاک کنند و آن شکوه و نیروی بیمانند را از دست داده خوار و زبون زندگی کنند.

کسانی که می‌خواهند اندازه‌ی بزرگی نادر و ارج کارهای او را بشناسند تاریخ عثمانی را بخوانند که پس از چهل و اند سال هنگامی که آغامحمدخان بنیاد قاجاریان را می‌گزارد و باین سو و آن سو لشکر می‌کشید عثمانیان ازو ناخشنود بودند ولی چون زمان نادر و جنگهای او را فراموش نکرده بودند جنگ با ایران را بسود خود نمی‌شماردند و با آغامحمدخان از در نرمی و بردباری درمی‌آمدند ، و این چیزیست که خود تاریخنگاران ایشان خَستُوان [=معترف] شده‌اند.


پابرگی :
1ـ بیت : در هیچ پرده نیست نباشد نوای تو عالم پر است از تو و خالیست جای تو. این شعر که بر روی دیوار آرامگاه نادر نوشته بودند ، آرزوی مرگ نادر را می‌رساند. کسی که ایران را زنده گردانده بود ، آرزوی مرگش را می‌کرده‌اند.


.
🔶 فلسفه‌ی روزه (تکه‌ی پنج از شش)

🔸 «علمای اعلام»

اکنون سئوال دیگری پیش می‌آید که پاسخ این سئوالات با کیست؟. چه کسانی باید باین اعتراضها جواب بدهند؟.

این ایرادها اثر خود را کرده و اکنون می‌توان گفت بیش از ده در صد ایرانیان با اینکه می‌گویند مسلمانیم روزه نمی‌گیرند. کسانی که خود را بلباس پیشوای دینی درآورده و مدعیند در علم دین از مجتهدین و سزاوار پیشوایی هستند باید این ایرادها را جواب بدهند ، جوابی که قانع کننده و عالمانه و از روی دلیل باشد. متأسفانه تاکنون این آقایان چنین کاری نکرده‌اند ، نه اینکه اصلاً جواب نداده باشند جوابهایی داده‌اند ، لیکن این جوابها فقط برای کسانی خوب بود که چشم و گوش بسته و مریدشان بوده‌اند ، امروز دنیا عوض شده و بیشتر مردم چشم و گوششان باز شده و حرفهای تازه‌ای شنیده‌اند. «علمای اعلام» ما همچنان با همان رفتار و گفتار کهنه‌ی خودشان که بارها مورد اعتراض قرار گرفته است می‌خواهند در برابر سیل اعتراضات بایستند و همه می‌دانیم نتوانسته‌اند و روزبروز بیشتر شکست می‌خورند. بگذریم از اینکه چندیست بازار عمامه و قبای «علمایی» رواج گرفته ولی حقیقت امر اینست که سخنان آقایان درمیان دسته‌ی چیزفهم اثری ندارد و بنابراین نباید امیدوار بود که این آقایان بتوانند بکار خود ادامه دهند.

این هم مسئله‌ایست که باید از خود پرسید : راستی چرا اینطور است که هر کسی درسخوانده و چیزفهم است کمتر به دین و آیین و بگفتار و رفتار «علمای اعلام» اعتنا و توجه می‌کند ، اما هر کسی هرچه کمتر درس خوانده و بیسوادتر است ، بیشتر دنبال گفتار و رفتار «علمای اعلام» می‌رود؟ «علمای اعلام» می‌گویند : اینها درسهای بیدینی خوانده‌اند ، بیدین شده‌اند ، کافرند ، خدا لعنتشان کند. درسخوانده‌ها می‌گویند : اینطور نیست ، ما بیدین نیستیم ، کافر نیستیم ، اما چیزهاییست که شما بیدلیل می‌گویید و ما درس خوانده‌ایم و گوشمان بدلیل آشنا شده ، نمی‌توانیم حرفهای بیدلیل شما را بشنویم ، همین که شما بما تهمت بیدینی می‌زنید به چه دلیل است؟ آیا همینکه ما را بیدین خواندید ، همه‌ی کارها درست می‌شود؟ دیگر نباید جواب اعتراضاتی که بر حرفهای شما وارد شود بدهید؟ شما که خدام شریعت و حفظه‌ی دین هستید باید دین را با علم و با دلیل و برهان بمردم یاد دهید ، نه بزور تکفیر و تهمت.

علمای دین چنان می‌گویند ، و درسخواندگان چنین. شما هم خواهی نخواهی دچار شک و تردید می‌شوید و حق دارید شک کنید تا در جستجوی حق و ناحق برآیید.

انسان وقتی می‌تواند چیز بفهمد که در گفته‌های هر دو طرف شک کند ، نه گفته‌ی یکی را بدون فکر یا از روی ترس بر خود تحمیل کند و گفته‌ی دیگری را اصلاً گوش ندهد.

آنچه مسلم است اینست که : همه‌ی حرفهای عمامه‌بسرها درست نیست و همینطور همه‌ی حرفهای فکلیها هم نادرست نیست. دلیلش هم اینست که از میان همان عمامه‌بسرها ، کسانی بتدریج پیدا شده‌اند که امروز بیشترِ حرفهای دیروز فکلیهای فرنگی‌مآب ملعون! را پذیرفته بلکه برای درستی آنها حدیثهایی هم می‌آورند. خود این عمل باید شما را (اگر هشیار باشید) دچار شک و تردید نسبت به بسیاری از گفته‌های امروزی علما گرداند. این شک و تردید هیچ کس را بیدین نمی‌کند ولی او را بفکر تحقیق و جستجو می‌اندازد.

همه می‌دانند که : آشفتگی عظیمی در افکار و عقاید مردم پیدا شده و عقاید مختلف و گوناگون زیاد گردیده است ، و این وضع برای یک مملکت بدترین بلاست که ممکن است آن را بنابودی کشاند.

بعضی عقیده دارند که با تمام قوا جلو همه‌ی افکار تازه‌ای را که پیدا می‌شود بگیرند و افکار کهنه را تقویت کنند تا اختلافات رفع شود. این فکر بسیار سطحی و از روی بی‌اطلاعی است زیرا از دو صورت بیرون نیست : یا افکار تازه‌ای که پیدا شده صحیح و برای جامعه مفید است که چرا جلوش را بگیرند؟ و بر فرض که جلوش را بگیرند تاریخ ثابت کرده است که خواه ناخواه پیش می‌رود.

یا اینکه افکاری غلط و ضرردار است در این صورت هیچ احتیاج بخفه کردن و جلو گرفتنش نیست زیرا فکر غلط خودبخود رسوا می‌شود.

در این صورت رفتار علمای اعلام که در برابر هر فکر تازه‌ای اول چماق تکفیر بلند می‌کنند ، و بر صاحب فکر لعنت فرستاده عوام را بر علیه او می‌شورانند غلط است زیرا هم بضرر دین و هم بضرر دنیا تمام می‌شود.

عالِم اگر عالم است چه احتیاج باین کارها دارد. باید در این قبیل مواقع ، علم و فضل خود را نشان دهد و با دلایل عقلی و علمی بر همه کس روشن و ثابت گرداند که مثلاً فلان فکر غلط و برای جامعه مضر است. مردم دشمن خودشان نیستند ، همه می‌خواهند فکر و مطلب درست و مفید را بپذیرند. عالم باید اگر کسی یا کسانی را در اشتباه دید ، بقوت منطق حق‌پرستانه‌اش رفع اشتباه کند.

👇
در خصوص ایرادهایی که به روزه وارد کرده‌اند ، حق اینست خود علما جواب بدهند ، ولی جوابی که همه‌کس را قانع کند ، هم عامی بیسواد بتواند قبول کند ، و هم درسخوانده‌ی اروپادیده بپذیرد ، و از ایراد گرفتن بازماند.


.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش نهم :

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی دو)

2ـ سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست (تکه‌ی پنج از هفت)


بیگانگان اگر از دور شنوند باشد که چنین داستانی را باور نکنند و یا این گروه را یکمشت دیوانه‌ی پوچ‌مغز شمارند. ولی ما از نزدیک نیک می‌دانیم که این داستان دروغ نیست. نیز می‌دانیم که آن گروه پوچ‌مغزانی نیستند و درمیانشان مردان نیک و آبرومند فراوان است. چیزی که هست آنان یک رشته بدآموزیهای پوچی را بنام کیش یاد گرفته و در دل جا داده‌اند ، بدینسان که رشته‌ی کارها چه در اینجهان و چه در جهان دیگر ، در دست امامانیست که همه‌کاره‌ی خدا می‌باشند ، و آنان را در اینجهان جانشینانی هست که علماء هستند و هرآینه فرمانروایی سزای ایشانست ، و دولت ستمگرانه آن را بدست گرفته. اینها را چندان با آب و تاب یاد گرفته و چندان استوار در دلهای خود جا داده‌اند که همه چیز را فراموش کرده‌اند ـ فراموش کرده‌اند که آن علماء که می‌گویند خود را کنار کشیده‌اند و جز گرفتن پول کاری با مردم و زندگانی ایشان ندارند و خود را پاسخده هیچ چیزی نمی‌دانند و در سخت‌ترین روز گرفتاری باندیشه‌ی مردم نخواهند افتاد. وآنگاه آنان یکمشت کسان پراکنده و بی‌سامانیند که اگر کاری هم بخواهند از دستشان برنیاید.

همان کسان اگر گزندی ببینند ، مثلاً ستمگری چند سیلی بروی یکی زند و یا دزدی داراک کسی را برد ، بگله و ناله از دولت پردازند و اگر شما خرده گرفته بگویید : «چرا چاره‌ی کار را از علماتان نمی‌خواهید؟..» یا بگویید شما که با دولت بدخواهی می‌نمایید پس چه جای این گله و ناله است؟!..» بجای آنکه از این سخن بخود آیند و گمراهی خود را دریابند از شما خواهند رنجید و چنان در نادانی فرورفته‌اند که تکانی بخود نخواهند داد.

همین سخنان که ما می‌نویسیم و آنان خواهند خواند بیشترشان بجای بیدار شدن و پند آموختن ببدگویی و زباندرازی خواهند پرداخت. اینست اندازه‌ی گرفتاری ایشان.

یک مثل دیگر : در همین کشاکشهای پیمانی ما کسانی را می‌بینیم که دعوی دین می‌نمایند و پیمان را بنام آنکه هواداری از دین می‌نماید نیک می‌خوانند و فیروزیهای آن را در زمینه‌ی دین می‌بینند بااینهمه هر زمان ببهانه‌های کوچکی بدشمنی برمی‌خیزند و برخی از آنان بیشرمی و بیفرهنگی نیز می‌کنند. این رفتار را چرا می‌نمایند؟.. اینان اگر براستی هوادار دینند بایستی ارج فیروزیهای پیمان را بشناسند. این در جهان نخستین بار است که برای دین چنین بنیاد استواری نهاده گردیده و به هر بخشی از آن دلیلهای برنده آورده و جای کوچکترین ایرادی بازگزارده نشده. اینها چیزهای ساده‌ای نیست. کارهاییست که آنان یکی را نتوانستندی. پس بایستی خود را در برابر پیمان کوچک شمارند و به هر حال از بدخواهی و بدزبانی بازایستند. پس چگونه است که بآن رفتار زشت برخاسته‌اند؟! این اندازه خیره‌چشمی و بیشرمی در آدمی کمتر پیدا شود.

در اینجا نیز چون می‌جوییم ، می‌بینیم این نیز نتیجه‌ی بدآموزیهای کیشی است. اینان چنین دانسته‌اند که خدا جهان را از بهر چند تنی آفریده و همه چیز برای ایشان است و همه‌ی کارها در دست آنان می‌باشد و چون خود را بآنان بسته‌اند در آن جهانِ پندار ، شرم و فرهنگ و راستی‌پرستی و خرد و فهم و دلیل و همه چیز را فراموش کرده‌اند. بلندی نام خدا ، و رستگاری جهانیان ، و پیشرفت زندگانی و مانند اینها که ما ارج می‌گزاریم در نزد آنان دارای هیچ ارجی نمی‌باشد.

اینها مثل از هنایش بدآموزیهاست. از نیک‌آموزیها نیز مثلهای بسیار توان آورد. فلان مردم در راه نگهداری آزادی خود جانبازیهای شگفت‌آور می‌کنند. مردان چشم از آرزوها و هوسهای خود پوشیده با خشنودی رو بسوی جنگ می‌آورند. مادران فرزندان خود را بسفر مرگ روانه می‌گردانند. چرا چنین می‌کنند؟.. این سهشها در آنان چگونه پدید آمده؟.. اگر جویید خواهید دید آزاده‌مردانی از میان ایشان برخاسته‌اند و معنی آزادی و ارج آن ، و همچنین زیان زیردستی و زبونی و خواری را بآنها نیک فهمانیده و تکانی بروانها و خردهای ایشان داده‌اند. در نتیجه‌ی آنهاست که این سَهِشها [=احساسات] پدید آمده.

اگر در تاریخ جستجو کنید جنبشهایی که در توده‌ها گاهی پیدا شده و آنان را بجایگاه بلندی رسانیده هر یکی جز نتیجه‌ی پیدایش مردان بخردی که با راهنماییهای خود تکانی بروانها و خردها داده‌اند نبوده.
آن جنبش باستان یونان را گیرید و داستانش را بخوانید. جنبش روم را گیرید و انگیزه‌اش را جستجو کنید. داستان ایران باستان و هنایشی را که پیدایش شت زردشت در آن داشته نیک بجویید.

مردم عرب با آن پراکندگی و خواری ، با آن گمراهی و نادانی ، آیا در سایه‌ی چه بود که بدانسان بتکان آمد و درمیان قبایل رشته‌ی یگانگی پیدا شد و مردان بخرد و دانایی همچون چهار خلیفه و مانندگان ایشان برخاستند؟.. آیا جز در سایه‌ی پیدایش اسلام و آموزاکهای آن بود که چنین نتیجه‌ای بدست آمد؟!

👇
شورشهای[انقلاب] انگلیس و فرانسه در قرن هیجدهم و تکانی که در سراسر اروپا پدید آورد و در همه‌ی کشورها فرمانرواییهای خودکامه را از میان برده مشروطه و پارلمان را جانشین آن گردانید ـ آیا جز نتیجه‌ی راهنماییهای مردان دانا و بخردی همچون ولتر و دیگران می‌بوده؟!.


.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش پنجم : نادرشاه)

🔸 3ـ5) تاریخ خود را نمی‌دانند (تکه‌ی یک از یک)


چندی پیش در روزنامه‌های تهران گفتگو از نادرشاه بمیان آمد و برخی از این پادشاه غیرتمند بد گفته بودند. یکی از بیچارگیهای ایرانیان اینست که تاریخ خود را نمی‌دانند.

نادرشاه نیکیهای بسیاری به ایرانیان کرده و سزا نیست که کسی ازو بدگویی نماید ، هنگامی که ‌این کشور بدست افغان و عثمانی و روس افتاده و از آنسوی از هر گوشه‌ی کشور یک گردنکش دیگری برمی‌خاست و آشوب و نابسامانی ریشه‌ی مردم را می‌کند این مرد با یک مردانگی و دلیری بکار برخاست و در سایه‌ی دلیری و کاردانی آشوب و نابسامانی را کنار زد ، و کشور را از دست افغانان و عثمانیان و روس بیرون آورد. آنگاه باندیشه‌ی بزرگ دیگری افتاده خواست کارهایی کند که در آینده هم ایرانیان آسوده باشند. اینبود که از یکسو به برانداختن کشاکش بیهوده‌ی سنی و شیعی که مایه‌ی آنهمه خونریزیها گردیده و ملیونها دختران پاکدامن ایرانی را ببازارهای استانبول و صوفیا و بلگراد کشیده بود از میان براندازد. این شنیدنیست که یک نادر بیسواد بیهودگی این کشاکش را می‌دانست و زیانهای بسیار بزرگ آن را بدیده می‌گرفت. ولی ملایان که خود را پیشوای دین و رهنمای زندگانی مردم می‌شناختند اینها را نمی‌دانستند و بدیده نمی‌گرفتند.

در همان زمانِ نادر ، چند صدهزار از زنان و دختران ایرانی را دستگیر کرده بنام کنیز بعثمانی برده و در بازارهای استانبول و صوفیا و بلگراد و دیگر شهرها فروخته بودند که یکی از ایستادگیهای نادرشاه بر سر بازگردانیدن آن زنان و دختران بود. ولی ملای نادان هرگز پروای اینها نمی‌داشت و چنین می‌گفت : «تولا و تبرا از فروع دین ما است. ما نمی‌توانیم از آن دست برداریم». مردک پستنهاد از زباندرازی بمردگان هزارساله که نتیجه‌ی آن ریخته شدن هزارها خون و بکنیزی افتادن صدهزارها دختران و زنان می‌شد لذت می‌برد و از بیخردی و سبکمغزی این را یک «عبادتی» برای خدا می‌شمرد و هنگامی که نادر گفتگو از برداشته شدن «لعن و سب» می‌کرد بنام هواداری از دین در برابر او می‌ایستاد. ببینید آن مرد درس‌ناخوانده چه می‌خواسته و این آخوندهای درسخوانده‌ی پوچ‌مغز چه می‌خواسته‌اند.

آن روز بر سر اینکه «تولا و تبرا» از «فروع» ده‌گانه‌ی کیش ماست آن ایستادگی را می‌نمودند و صدهزارها دختران را بدستگیری و زیردستی می‌انداختند ولی امروز با صد پررویی در برابر ما می‌ایستند و می‌گویند : «اینها که در اصل دین نبوده» یا می‌گویند : «اینها کار عوامست امامان ما نفرموده‌اند».

آنهمه کتابهایی که مجلسی و جزایری و مرعشی و دیگران نوشته‌اند و آن «لعنت‌نامه» که نصیرالدین توسی ساخته و آن «زیارت عاشورا» همه را فراموش می‌کنند و می‌گویند : «اینها کار عوام است». یکی نمی‌گوید : بعوام اینها را که یاد داده؟!.. خوب گریزگاهی پیدا کرده‌اند. در توی گمراهیها و نادانیها درمی‌غلتند و شما هر ایرادی که بگیرید خواهند گفت : «این در اصل دین نبوده». دین را تماشا کنید که هیچ مرزی و سامانی نمی‌دارد. دین را تماشا کنید که گریزگاه همه‌ی گمراهان گردیده. اگر اینها در اصل دین نبوده پس آن پافشاریها که تاکنون علماتان و خودتان نموده‌اید برای چه بوده؟!.. پس گناه آنهمه خونها که ریخته شده و پرده‌ها که دریده گردیده بگردن کیست؟!..

شگفت اینجاست که هنوز هم اینها گناه نادر را نیامرزیده‌اند. هنوز هم او را بیدین می‌شناسند و پادشاهان صفوی را «حامی دین» می‌شمارند. هنوز هم پی بنافهمی و نادانی خود نبرده‌اند.

افسوس‌آور است که مردم نافهم ایران باستقلال کشور که نادر بازگردانیده بود بها نمی‌دادند ، بآن نام و آبرویی که دولت ایران در جهان پیدا کرده بود ارج نمی‌گزاردند. اینبود کارهای نادر در نزد آنان بزرگ نبود بلکه چون نادر می‌خواست شیوه‌ی زشت دشنام و نفرین را که کالای بسیار پست دستگاه شیعیگری است از میان بردارد اینان رنجیدگی ازو می‌نمودند. بخاندان بیکاره‌ی صفوی دلبستگی نشان داده بسیار می‌خواستند که پادشاهی با آن خاندان باشد. ...

بدبختان نمی‌اندیشیدند که پادشاه برای نگهداری کشور است و هر کسی که بهتر توانست کشور را نگه دارد و مردم را آسوده گرداند بپادشاهی شایسته‌تر است ، نمی‌اندیشیدند پادشاهی به پیشانی صفویان نوشته نشده که جز آنها پادشاه نباشد ، نمی‌اندیشیدند که صفویان برای کشور بوده‌اند نه کشور برای صفویان.

با این نافهمیهای شوم خود با چنان پادشاه بزرگی دشمنی نشان می‌دادند. شعرهای ریشخندآمیز سروده بمیان می‌انداختند. هر زمان در جای دیگری یک قلندر بچه‌ای بنام آنکه از خاندان صفویست بر سر او گرد می‌آمدند و درفش نافرمانی می‌افراشتند.

👇
این نامردی تا بآنجا رسید که هنگامی که نادر در عراق در جلو عثمانیها شکست خورده و تا همدان بازگشته در آنجا به گرد آوردن سپاه و بسیجیدن افزار می‌کوشید که دوباره بجنگ عثمانیها رود ، در چنان هنگامی که ایرانیان می‌بایست با سر و جان بیاوری آن سردار غیرتمند شتابند ، ناگهان دانسته شد مرد بلوچی که با افغانان به ایران آمده و در ستمگریهای آنان همدستی نموده و سپس به نادر پناهیده بود در کوهگیلویه درفش هواخواهی شاه‌تهماسب را برافراشته و مردم کوهگیلویه و شوشتر و آن پیرامونها با او همدستی نموده‌اند. این نمونه‌ای از رفتارهای پست ایرانیان بوده.

اینها تاکنون گفته یا نوشته نشده. مردم با این رفتار پست خود نادر را از آن شیوه‌ی میانه‌روی و خونسردی که داشت بیرون آوردند. نادر نه ، شما ـ اگر با چنان کوششهایی ، با چنین رفتاری روبرو گردید آیا خودداری خواهید توانست؟.. آیا نخواهید گفت : اینها جانورهای پست مردم‌آزارند ، اینها را باید کشت و نابود گردانید؟..

به هر حال بیگمان است که یکی از شُوَندهای[سبب] خونریزیهای نادر در پایان زندگانی خود همین بوده. ولی این تاکنون بازنموده نشده.

از نادرشاه «نگاره‌ای» (تصویری) در دست است که یکی از فرانسویان گویا در زمان خود آن شاه نگاشته است و ما بنام ارجشناسی از آن پادشاه غیرتمند این نگاره را در پیمان می‌آوریم. نگاره‌های دیگری از نادرشاه بیکبار پنداریست.


.
نگاره‌ی نادرشاه که گویا در زمان خود او کشیده شده است.
تاریخ و پندهایش

(همبسته با گفتار بالا)

.
🔶 فلسفه‌ی روزه (تکه‌ی شش از شش)

🔸 تذکر

نکته‌ای را که لازم است در اینجا بعلما تذکر داده شود اینست که ایشان می‌خواهند مطالب خود را با حدیث و قرآن ثابت کنند ، این روش برای کسانی کافی است که مسلمان هستند و بحدیث و قرآن ایمان دارند ، مسیحی و بالاتر از آن دهری و مادّی که خدا را نمی‌شناسند ، چگونه می‌توانند باستناد آیه‌ی قرآن و حدیث ، قبول کنند که سخن آنها درست است؟.

کسانی که درد دین دارند واجبتر از همه اینست که بعلمای خود فشار آورند تا قدری بخود زحمت داده از معلومات آخوندی کمی پا بالاتر گزارند و نیز منطق کهنه را که مانند شمشیر زنگ زده‌ی کند شده‌ای است ، بدور اندازند و با معلومات بیشتری و با منطق روشنتری ایرادهایی که دیگران بر دین وارد کرده و می‌کنند جواب بدهند بطوری که هم درسخوانده‌ها و هم کم‌سوادان ، خوب و روشن بفهمند که آنها چه می‌گویند و الا تا زمانی که «علمای اعلام» با همان سرمایه‌ی کهن و با همان منطق جدلی و مغالطه‌بازی بخواهند در برابر گفته‌ها و نوشته‌های بیدینان قیام کنند یا دست بچماق تکفیر برند یا بشورش و تحریک عوام پردازند ، با این رفتارها ممکن نیست بتوانند بشریعت خدمت و دین را حفظ کنند.

به هر حال نویسنده‌ی این رساله بهتر می‌داند که فعلاً در وظیفه‌ی «علما» دخالت نکرده و بیان «فلسفه‌ی روزه» را که حق آنها است بخودشان واگزارد ، ولی از همه‌ی خوانندگان خواهش می‌کند که این مقاله‌ی مختصر را بار دیگر با دقت بخوانند و از علمای خود بخواهند جواب منطقی و روشنی که همه‌کس بتواند فهمید بایرادهای مردم داده «فلسفه‌ی روزه» را بیان کنند. ما نیز امیدواریم بتوانیم بقیه‌ی مطالب خود را در آینده‌ی نزدیکی چاپ کرده در دسترس عموم بگزاریم.

من الله التوفیق و علیه التکلان


.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش نهم :

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی دو)

2ـ سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست (تکه‌ی شش از هفت)


سخن کوتاه کنیم : سرچشمه‌ی بدی یا نیکی آدمی دانسته‌ها و پنداشته‌های اوست و از این رهگذر آدمی به یکی از سه حال تواند بود :

1) بحال خود ماند و براهنمایی یا بدآموزی دچار نگردد. چنانکه گفتیم انبوه مردمان چنینند که در این حال نهاد جانیشان چیره‌تر گردد و هوسها و خیمهای ناستوده سر برافرازد. با اینهمه روانها و خردها نیز از کار نیفتد.

2) دچار بدآموزیها گردد. در اینحال آنچه را که با هوسهای خود سازگار یابد فراگیرد و در مغز جا دهد و بدینسان چیرگی جان و خیمهای آن بیشتر باشد.

3) دچار راهنمایی گردد و راستیها را فراگیرد و معنی درست جهان و زندگی را بفهمد. در این حال روانها و خردها نیرومند گردد و هوسها را بزیر فرمان گیرد و خیمهای ناستوده را ناتوان گرداند.

این نیز گفتیم که در برخی توده‌ها نه یک بدآموزی ، بدآموزیهای گوناگون پدید آید و اینها وارونه‌ی هم بوده مایه‌ی بیکارگی فهمها و خردها گردد. زیرا یکی از چیزهایی که بیگمان باید شمرد آنست که چنانکه خوراکهای ناسازگارِ هم «معده» را از کار اندازد آموزاکهای ناسازگارِ هم فهم را بیکاره گرداند. شما اگر به پسر خود پندی دهید (مثلاً بگویید : در خوراک پروای سود و زیان آن را بکن و هر چیز را نخور) و مادرش دستوری ناسازگار آن دهد (مثلاً بگوید : جهان برای خوردن است هرچه می‌توانی بخور) آن بچه درمیان این دو دستور گیج شده و نداند کدام را بپذیرد و چه‌بسا دورویی کند ، و هر کجا یکی از آن دستورها را با هوس خود سازگار دید بکار بندد.

جای افسوس است که توده‌های شرقی با این آخرین و بدترین گرفتاری دچارند. باین معنی که هزار سالست از راستیها بدور افتاده و از آنسوی گرفتار بدآموزیهای گوناگون گردیده‌اند ، و در نتیجه‌ی آنست که نه تنها معنی جهان و زندگی را هیچ نمی‌شناسند و خردها و روانهاشان ناتوان و خیمهاشان بسیار پست است ، فهمهاشان نیز از کار افتاده. چنانکه ما بارها در همین زمینه سخن رانده‌ایم.

اگر کسی در تاریخ جستجو کند خواهد دید چون اسلام برخاسته تا یک قرن یا بیشتر آموزاکهای گرانمایه‌ی آن سادگی و پاکی خود را می‌داشته. ولی سپس آلودگیها یکی پس از دیگری پیدا گردیده : فلسفه‌ی یونان ، باطنیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، پی هم و باهم رخ نموده. اینها هر یکی با اسلام ناسازگار بوده و هر یکی دسته‌ی دیگری را آلوده گردانیده ، و از همینجا بوده که اسلام اثر خود را از دست داده. سپس پس از دو سه قرنی گرفتاری بدتر دیگری پیش آمده ، و آن اینکه کسانی این رشته‌های بدآموزی را بهم آمیخته‌اند. مثلاً یک کسی هم صوفی و هم باطنی و هم خراباتی می‌بوده و از هر کدام چیزهایی را می‌گرفته و درهم می‌گردانیده. از این زمان است که بیکارگی فهمها و آشفتگی مغزها آغاز گردیده.

در این قرنهای تیره ، تیره‌تر از همه زمان چیرگی مغولانست که چون زبونی و زیردستی نیز درمیان بوده سستی روانها و خردها و پستی خیمها را هرچه فزونتر گردانیده. در همان هنگامست که شاعرانی برخاسته و هرچه پیدا کرده‌اند از این رشته و آن رشته ، از راست و کج ، و سودمند و زیانمند برشته‌ی شعر کشیده و آن بدآموزیهای زهرآلود را با یک زبان گیرنده و فریبنده‌تری میان مردم پراکنده‌اند و بآشفتگی مغزها بسیار کوشیده‌اند.

از آنزمان این انگیزه‌ها درمیان بوده و دنباله‌اش بریده نشده و بلکه در قرنهای دیرتر بدآموزیهای دیگری نیز پیدا شده. بدینسان آشفتگی مغزها با آخرین پایگاه تا بزمان ما رسیده و در اینزمان بدآموزیهای نوینی با شکوه و هیاهوی بسیار از اروپا رسیده و بآنها افزوده گردیده و اینها نیز در دلها جا گرفته.


.
دردها و درمانها ـ بخش نهم

(همبسته با گفتار بالا)

.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش ششم : توشه‌ برای آینده)

🔸 1ـ6) گذشته چراغ راه آینده (تکه‌ی یک از یک)


اکنون پس از پشت سر گزاردن پنج بخش از «تاریخ و پندهایش» ، باشد که خواننده از خود بپرسد : «آیا چه توشه‌ای از اینها برای آینده توانیم برداشت؟». چنانکه در «یادداشت گردآورنده» گفتیم نویسنده از این رشته گفتارها بیش از همه «آیین زندگانی» را بدیده دارد. او در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی باریک‌بینیهای ویژه‌ای کرده و حقایق بسیاری را بازنموده است. در همه‌ی اینها می‌بینیم که فروغ پیشامدهای تاریخی زمینه‌ی سخن را روشن گردانیده است. دیدیم که چه نتیجه‌های گرانبهایی از یافته‌های تاریخی‌ نشانمان می‌دهد. هم از این نتیجه‌هاست که راه رهایی شرقیان از درماندگیها و گرفتاریها دانسته می‌گردد.

گفتارهایی که در این بخش می‌آوریم نمونه است که چگونه تاریخ که چکیده‌ی پیشامدهای گذشته می‌باشد راه کوشش ، راهی که در پیش رو هست را نیز می‌شناساند و در نتیجه کوشندگان را از گمراهیهای سیاسی بازمی‌دارد. اینست آن توشه‌ا‌ی که برای آینده توان برداشت.


🔸 2ـ6) «نساختن» و «ناسازگاری» ـ آموزش یا هدر دادن جُربُزه‌ها؟ (تکه‌ی یک از سه)

در ایران چون جنبش مشروطه آغازید چنانکه می‌دانیم نخست دانشمندان و درسخواندگان پیش افتادند و سپس نوبت بدیگران رسید. آن روز سخنها این بود : «باید ارج میهن خود را دانست ، و در راه نگهداری آن جان و دارایی دریغ نگفت ، و در راه پیشرفت آن از خوشیها و سودها چشم پوشید ...» ، اینها را می‌نوشتند و می‌گفتند و داستانها از میهن‌دوستی اروپاییان و از جانفشانیهای ایشان بگواهی می‌آوردند. این سخنان با شور شگفتی گفته و شنیده می‌شد و بیگمان بود که در دلها جای برای خود باز می‌کند ، و خود چنین پنداشته می‌شد که در دلهای دانشمندان و درسخواندگان که معنی کشور و میهن را بهتر می‌دانند و از تاریخ بیشتر آگاهند بیشتر کارگر می‌افتد تا در دلهای دیگران. این چیزی بود که هر کسی می‌پنداشت ولی پیشامدها وارونه‌ی آن را نشان داد. زیرا دیری نگذشت که میانه‌ی محمدعلی‌میرزا با مجلس شورا کشاکش پیدا شد و آزادیخواهان را زمانِ گفتار گذشته و روزگار کردار رسید ، و در این روزگار و درمیان کوششها و تلاشها بود که دانسته شد درسهای میهن‌دوستی و جانفشانی و مردانگی که داده شده بدلهای درس‌ناخواندگان یا کمدانشان کارگرتر افتاده تا بدلهای دانشمندان و پیشرفتگان. زیرا دیده شد بیشتر اینان از جانفشانی بازایستادند ، و با همه‌ی لافهای بسیاری که در دو سال گذشته زده بودند جز سستی و بیکارگی از خود نشان ندادند ، و اینست هیچ کار ارجداری از آنان نمودار نگردید ، و بسیاری از ایشان گذشته از سستی و بیکارگی ، پستی و بدنهادی نیز از خود نشان دادند زیرا در نهان به محمدعلی‌میرزا بلکه به بیگانگان گراییدند. این خود داستان شگفتی شد که هر زمان آشوبی برمی‌خاست و زمان کوشش و جانبازی می‌رسید اینان ـ این دسته‌ی پیشرفتگان ـ خود را کنار می‌کشیدند و میدان را برای جانبازیها و مردانگیهای دسته‌ی کمدانشان باز می‌گزاردند ، ولی همینکه آن روزگار سپری می‌شد و زمان خودنمایی و سودجویی و بهره‌مندی پیش می‌آمد دوباره همانان خود را بمیدان رسانیده رشته‌ی کارها را بدست می‌گرفتند.

اگر یک دسته‌ی اندکی را ـ از دو سید و حاجی ‌میرزا ابراهیم‌آقا ، و میرزا جهانگیرخان و آقاسید جمال و قاضی ارداقی و مانند اینها ـ کنار گزاریم دیگران نه تنها خشنودی‌بخش نبودند برخی مایه‌ی رسوایی نیز شدند.

مردم در آن روز نادرستیهای اینان را درنمی‌یافتند. ولی ما که تاریخ مشروطه را گرد آورده‌ایم و در پیرامون آن نیک اندیشیده‌ایم همه را می‌شناسیم. یکی از چیزهایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این بود که پیشامدهای سالهای اخیر ایران را نیک دانم و مردان را نیک شناسم و در گفتگو از آلودگیها و گرفتاریهای توده گواه و دلیل از همان پیشامدها بیاورم. اکنون در اینجا هم نیک توانم داوری کنم و این را روشن گردانم که درسخواندگان ـ یا بگفته‌ی خودشان فضلاء و ادباء ـ برای چه از آزمایش بدانسان بد درآمدند و انگیزه و مایه‌ی این کار را هم نشان دهم.

چه این کار بیگمان انگیزه‌ای داشته ، وگرنه بهر چه یک دسته همه بد درآیند. آری اگر تنها کسان چندی بیکاره و بد درآمده بودندی گفتیمی نیک و بد ، و بکاره و بیکاره در هر گروهی باشد. ولی سخن اینست که رویهم‌رفته اینان بی‌ارج درآمده‌اند ، و از آنسوی دسته‌ی درس‌ناخوانده و کمدانش رویهم‌رفته نیک بوده‌اند ، و از میانشان صد مرد بنامی پیدا شده. این جدایی میانه‌ی دو دسته و انگیزه‌ی آنست که بایستی جست و ما آن را بدست آورده‌ایم.

👇
در آن روزها که آغاز جنبش می‌بود و پیاپی سخن از میهن‌دوستی و جانفشانی در راه توده و غیرت و مردانگی می‌رفت و همگی آنها را می‌شنیدند اینان ـ این دسته‌ی ادباء و فضلاء ـ نیز آنها را می‌شنیدند و در دلهای خود جای می‌دادند ، و بیگمان آنها را براست داشته می‌پذیرفتند ، و خود را برای کوششهایی در راه کشور و میهن آماده می‌گردانیدند ، چیزی که هست دلهای ایشان همچون دیگران تهی نبوده و از پیش از آن سخنانی در آنها جا می‌داشته ـ سخنانی که با این درسها و دستورها ناسازگار می‌بوده ، و پیداست که آنها اینها را ، و اینها آنها را از نیرو می‌انداخته و سست می‌گردانیده.

خواهند پرسید : آن سخنان چه بوده؟.. می‌گویم : از اینگونه بوده : «دستی که بدندان نتوان برد ببوس» ، «عزت و ذلت جز بتقدیر آسمانی نیست» و «دنیا چند روزه است و نیک یا بد می‌گذرد» و «گذشته گذشته و آینده نیامده و زندگی آدمی همین یک دم بیش نیست که باید قدر آن دانست و اندیشه‌ی گذشته و آینده را از دل بیرون کرد» و «اگر بعبرت نگری نور و ظلمت و عدل و ظلم و موسا و فرعون همگی یکیست». پیداست که ما نخواهیم توانست همه‌ی آنها را بشماریم و اینها را بعنوان مثل یاد کردیم.

کسانی که از پانزده و شانزده سالگی که آغاز چیزفهمی است با اینها آشنا شده و بارها آنها را در کتابها خوانده و از زبانها شنیده و با خوشگمانی و دلبستگی بسیار به دل سپرده بودند شگفت نیست که شور میهن‌دوستی و جانفشانی و مردانگی در سرهای آنان نیرو نگیرد و بسیار سست باشد و آنان هنگام آزمایش بدانسان ناستوده درآیند و مایه‌ی سرافکندگی شوند؟!.

.
🔶 روزه‌ی اسلامی

🔸 (تکه‌ی یک از سه)


ماه رمضان فرارسید. همچون گذشته دسته‌ای از مردم بی‌آنکه از سود و زیانهای (بهداشتی ، اجتماعی ، اقتصادی) روزه آگاه باشند ، تنها بهوس شرکت در مراسم یا ثواب بردن و گناه پاک کردن روزه می‌گیرند و از سوی دیگر از گوشه و کنار بزبان علمی می‌شنویم که چه خطراتی با این عبادت توأم است. این خود مشکل کوچکی نیست زیرا در برخی از پیامدهای بهداشتی روزه ، سخن از نقصهای «بازگشت‌ناپذیر» تندرستی می‌رود. اینجاست که دانستن سود و زیان آن وظیفه‌ی یکایک ما می‌گردد ولی آنچه مشکل را دو چندان کرده آنست که در سالهای اخیر کسانی از «کارشناسان تغذیه» یا «پزشکان» مسلمان برخاسته و با شمردن سودهای بهداشتی چندی برای روزه ، آن را نه تنها بی‌خطر بلکه بسیار سودمند نیز نشان داده‌اند. رسانه‌های «جمهوری اسلامی» پا را فراتر گزارده از اینکه برخی مربیان جلو روزه گرفتن بازیکنانشان را می‌گیرند انتقاد کرده‌اند.

از اینرو نیاز بآن می‌افتد که ما سخن هر دو سو را بشنویم. دیروز یک گفتار در زمینه‌ی روزه منتشر کردیم. اکنون ما «دری» را در این کانال باز می‌گزاریم تا هر دو سو بتوانند یافته‌های خود را در این زمینه بفرستند تا نشر گردد و خوانندگان بتوانند از رویهم‌رفته‌ی گفته‌ها ، خودشان نتیجه‌ی لازم را بگیرند.

باید دانست که امروز روزه (fast) به رژیمهای غذایی توأم با پرهیز نیز گفته می‌شود که برای آنها سودهای بسیاری شمرده‌اند. خواست ما در اینجا روزه‌ی اسلامی است و روزه‌های گوناگون دیگر از سخن ما بیرونست.

برای باز نمودن این «در» و آغاز گفتگوها امروز گفتاری در هواداری از روزه می‌آوریم. باید دانست که خواست ما پیگیری داستان نه از دیدگاه شرعی بلکه از دیدگاه دانشی است. اینست سخنانی که مایه‌ای از آزمایش ، جستجو و آمار نداشته باشد در اینجا جایی نخواهد داشت. با اینهمه این شماره را استثناء گرفتیم تا سخنان بیشتری از هواداران روزه بشنویم.

از دفتری بنام «فواید طبی و معنوی روزه» که نشر اینترنتی گردیده بخش سودهای پزشکی و بهداشتی آن را در زیر می‌آوریم. تأکیدها همه از ماست.

می‌نویسد :

روزه فوائد جسمی و روحی فراوان دارد ، شفابخش جسم و توان‌بخش جان است ، پاک‌کننده‌ی آدمی از رذایل حیوانی است ، در ساختن فرد صالح و اجتماع بسامان بسیار مؤثر بوده و در تذهیب [تهذیب] و تزکیه‌ی نفس و رهاندن انسان از روزمرگی و واماندگی در نیازهای تن تأثیر بسزایی دارد.

[تا اینجا دلیلی دیده نمی‌شود]

روزه یکی از احکام انسان‌ساز اسلام است ، که آگاهی از همه‌ی فواید و پی بردن به فلسفه‌ی کامل آن همچون سایر احکام الهی برای انسان عادی ممکن نیست ، دانش محدود بشر نمی‌تواند راهگشای همه‌ی اسرار نهفته باشد و اندیشه را به پاسخ همه‌ی مجهولات رهنمون شود ، شاید روزی دانش انسان به حدی از کمال برسد که دریچه‌ی تازه‌ای بر روی بشر بگشاید و حکمتها و دستورات اسلام را بازشناسد.

[پاراگراف دوم : چون روزه مانند دیگر «احکام الهی» پی بردن به فلسفه‌ی کامل آن برای انسان عادی ممکن نیست ، دانستن فلسفه‌ی آن موکول است به آینده که «شاید» روزی برسد و ما بدانیم ـ پس اکنون نمی‌دانیم. این خود به آن معنیست که سخنان پاراگراف یکم همه از روی پندار (خیال) بوده.]

بنابراین ندانستن فلسفه‌ی احکام الهی نباید ما را از انجام آن بازدارد و موجب نافرمانی و عصیان شود ، چرا که این اطاعت کورکورانه نیست ، بلکه بر علم و یقین تکیه دارد زیرا مسلمانان می‌دانند که خدای جهان بر همه‌چیز دانا و از همه‌چیز آگاه است و نقص و نیازی در ذات متعال او نیست که از اعمال سودی بخواهد یا از زیانی بهراسد ، خدای مهربان خیر ماست و برای بندگان خود جز خیر و سعادت نمی‌خواهد ، پس اگر به چیزی فرمان می‌دهد خیر و سعادت ما در آن است و کمال و تعالی ما بدان بستگی دارد و هر چیزی را نهی می‌فرماید برای ما زیان‌بخش است و بر مصالح مادّی و معنوی ما لطمه میزند.

[اگر چنانست دیگر چه نیاز به توضیحات بیشتر و تعلیل علمی و پزشکی است ـ مثلاً آنچه پس از این نوشته شده و خواهد آمد؟! مقدمه : خدا نیکخواه ماست ، نتیجه : هرچه خدا فرمان داده سود ما در آن و هرچه را نهی کرده زیانمند است. پس روی سخن تنها با کسانیست که به خدا باور دارند. به آنهاست که می‌گوید نیازی به اندیشیدن و خرد را داور گرفتن نیست. همینکه «احکام الهی» بود باید باور کنی که در آن سودها هست].

👇
فواید طبی و بهداشتی روزه که از سودمندیهای کوچک این فریضه‌ی انسان‌ساز است بحدی است که شاید نیاز به توضیح و تکرار نداشته باشد و بیشتر مردم کم و بیش از آن آگاهند. ما به اختصار به گوشه‌ای از این فواید انسان‌ساز اشاره می‌کنیم : معده و دستگاه گوارش از اندام پرکار بدن آدمی است ، با سه وعده غذا که معمول مردم است ؛ تقریباً در همه‌ی ساعات دستگاه گوارش به هضم و تحلیل و جذب و دفع مشغول است. روزه باعث می‌شود از یکسو این اعضا استراحت کنند و از فرسودگی مصون بمانند [آیا چنین «استراحتی» برای قلب که در سراسر زندگی دمی نیاسوده می‌تپد نیز بایسته است و آن را از «فرسودگی» می‌رهاند؟!] و نیروی تازه‌ای بگیرند و از سوی دیگر ذخایر چربی که زیانهای مهلکی دارند تحلیل رفته و کاسته شوند.

در روایات بسیاری پیشوایان گرامی اسلام فرموده‌اند : «معده‌ی آدمی خانه‌ی بیماریهای اوست و پرهیز از غذا درمان آن است». [چون پیشوایان فرموده‌اند جای چون و چرا بازنمی‌ماند!]

بدیهی است آنگاه فواید بهداشتی روزه بهتر بدست می‌آید که روزه‌دار امساک روز را با زیاده‌روی در شب تلافی نکند ، که پرخوری خود موجب زیانهای چشمگیری برای دستگاه گوارش است. با پیشرفت دانش پزشکی ، برخی از پزشکان و متخصصان دریافته‌اند که امساک از خوردن و آشامیدن ، عالی‌ترین روش درمانی است ، یکی از پزشکان می‌گوید : «طرح درمان به وسیله‌ی روزه‌ی بسیار چنان معجزه‌آساست که بکار بستن آن مسیر ، طرحها و برنامه‌های طب عملی و جراحی را تغییر خواهد داد ، زیرا روزه راه تازه‌ای به روی دانش پزشکی می‌گشاید ؛ و سلاح مؤثری برای مبارزه با بیماریها به این دانش می‌بخشد ، سلاحی که می‌توان آن را از راههای گوناگون مورد استفاده قرار داد تا انسان را در مبارزه با علت بیماریها برای بهبود بیماران به نتیجه‌ی مطلوب و آشکار رسانند».

با روزه و امساک می‌توان بیماریها را بهبود بخشید و معالجه کرد. البته در صورتی که با اعتدال و زیاده‌روی مقرون باشد و در هنگام سحر و افطار در خوردن و آشامیدن افراط نشود. بررسی فواید بهداشتی و طبی روزه در این مختصر نمی‌گنجد ، آنان که به توضیح بیشتر علاقمندند می‌توانند به کتابهایی که در این زمینه تألیف شده است مراجعه نمایند. باید توجه داشت ، برخلاف تصور کوتاه‌اندیشان ، روزه هیچ گونه ضرری برای افراد سالم مکلف ندارد و اگر کسی بیمار باشد و نتواند روزه بگیرد و با این کار بیمارتر شود و یا روزه باعث گردد که بیماریش ادامه یابد کار حرامی مرتکب شده و روزه‌اش نزد خدا پذیرفته نیست ، بیماری که روزه برای او ضرر دارد نباید روزه بگیرد و فقط لازم است در روزهای دیگر قضای آن را بجا آورد و جبران کند.

افراد سالم باید بدانند که روزه نه تنها زیانی برایشان ندارد بلکه چنانکه گفتیم ، موجب تندرستی و صحت مزاج است و بگفته‌ی برخی شکم‌پرستان که خود روزه نمی‌گیرند و دیگران را نیز از روزه بازمی‌دارند و تلقین می‌کنند که روزه موجب زخم معده می‌شود ، نباید اعتنا کرد ، اینگونه دروغها تنها بهانه‌ی افراد سست‌عنصری است که اسیر شکم خویشند و از عزم و اراده‌ی انسانی در آنان خبری نیست. «روزه باعث استراحت معده است و در حال روزه اسید معده بجای غذا به وسیله‌ی صفرا خنثا می‌شود و زخم ایجاد نمی‌گردد».

فردا گفتار دیگری که رویه‌ی دانشی‌ دارد و در هواداری روزه‌گیری است خواهیم آورد.


.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش نهم :

🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی دو)

2ـ سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست (تکه‌ی هفت از هفت)


ما چون بارها از اینها گفتگو کرده‌ایم (1) در اینجا فهرست‌وار شمردیم. اینهاست سرچشمه‌ی درماندگی شرقیان. اینهاست آنچه ملیونها مردم شرق را زبون و زیردست آزمندان غرب گردانیده. مردم اینها را نمی‌دانند. شما اگر از عامیان بپرسید : «چرا ما شرقیان پس مانده‌ایم؟..» خیره مانند و پاسخی نتوانند. از درسخواندگان بپرسید هر کدام پریشانگویی دیگری کنند. یکی گوید : «این توده‌ها دِژِنِره[=تباه] شده‌اند». دیگری گوید : «ما از تمدن عقب مانده‌ایم باید تمدن را بگیریم و ما نیز باروپاییان برسیم». سومی گوید : «شرقیان از نخست چنین بوده‌اند.» ولی اینها همه از ناآگاهیست.

گفتیم از صد سال باز که این داستان پس ماندن شرقیان بآشکار افتاده کسانی در جستجوی چاره بوده‌اند. گروهی «باتحاد اسلام» کوشیده‌اند. یک دسته به قانون و مشروطه تلاش کرده‌اند. یک دسته دبستان برپا کردن و باسواد گردانیدن را چاره شمرده‌اند. هم گفتیم که اینها هر یک در جای خود نیک بوده ولی چاره‌ی درد نمی‌بوده. این کوشندگان چون سرچشمه و انگیزه‌ی گرفتاری را نمی‌دانسته‌اند ناگزیر چاره‌اش را هم ندانسته‌اند.

ولی دوباره می‌گوییم : انگیزه‌ی گرفتاری شرقیان اینهاست. بدانسان که گفتیم شما بیازمایید : به پسرتان یکیتان که پدر است دستوری دهد و دیگریتان که مادر است دستوری بوارونه‌ی آن دهد و ببینید که چگونه آن بچه گیج و درمانده گردد ، و چون این را آزمودید برگردید بمیان توده و این آموزاکهای گوناگون و آخشیج یکدیگر را که در کتابها و مغزها آکنده است از دیده گذرانید. آن بدآموزیهای زهرآلود و شعرهای خراباتی را بیاد آورید ، آن آموزاکهای قلندرانه‌ی غیرتکش را از اندیشه گذرانید ، آن باورهای پست کیشها را بیندیشید.

در جهان چه بدآموزی زشت‌تر از این که بمردم بگویی : «موسا و فرعون ، و ستم و دادگری ، راست و کج ، و نیک و بد ، همه یکیست»؟!.. چه بدآموزی زهرناکتر از این که بگویی : «جهان پوچست و هیچست. اندیشه‌ی گذشته نکنید و پروای آینده ننمایید و دمی را که در آنید گرامی شمارید و با خوشی و مستی بسر دهید»؟!. چه بدآموزی بدتر از این که بگویی : «اگر فلان مرده را دوست دارید یا بدیدن بارگاهش روید همه‌ی گناهانتان آمرزیده شود»؟!..

صدها مانند اینها در کتابها و مغزها آکنده شده ، هر کس آنچه اندیشیده بیباک و بی‌پروا ، بزبان آورده و آن بدتر که این نادانیها از راه شعر یا بدستیاری کتابها یا زبان بزبان ، درمیان مردم ، بویژه درمیان درسخواندگان ، رواج بی‌اندازه پیدا کرده و در دلها جا گرفته. امروز هزارها کسان توان یافت که نام باطنیگری یا خراباتیگری نشنیده ولی اگر دلهاشان را بشکافیم بدآموزیهای این دو دسته بفراوانی در آنها جا گرفته.

اینها زیانش از سه راه است :

1) اینها دروغ و فریب است و مردمان را از راستیها هرچه دورتر می‌گرداند.

2) اینها از کسان زبون و پستی تراویده و به شنوندگان زبونی و پستی یاد می‌دهد.

3) چند رشته‌‌ی آخشیج همست و مایه‌ی درماندگی فهمها می‌گردد. (2)

در نتیجه‌ی اینهاست که شما امروز هر عنوانی را بگیرید و باورهای مردم را درباره‌ی آن بسنجید خواهید دید گیج‌وار هر زمان سخن دیگری می‌گویند و راستی آنست که در هر زمینه سخنان وارونه‌ی هم شنیده و بی‌آنکه داوری در میانه‌ی آنها توانند به دل سپرده‌اند و اینست هر زمان یک باور دیگری از خود بیرون می‌دهند.

در زندگانی توده صد مثل برای آن توان پیدا کرد. مثلاً داستان «چاره‌داری و ناچاری» (جبر و اختیار) روشن نبوده و شما چون در کتابها جستجو کنید خواهید دید یک دسته آن را گرفته و یک دسته این را پذیرفته‌اند. بلکه در بسیاری از کتابها نویسنده هر زمان باور دیگری از خود نموده و اینجا «جبری» و آنجا «اختیاری» و باز اینجا «جبری» بوده. (3)

در نتیجه‌ی همان مردم نیز گیجند و شما چون در رفتار و کردارشان نگرید خواهید دید درمیان دو باور درمانده‌اند و نمی‌دانند کدام را بپذیرند و بسیاری از آنان در اینجا که کاری بدلخواه خود می‌یابند (مثلاً شما یک سودای آسان و سودمندی را باو پیشنهاد می‌کنید) بیدرنگ اختیاری گردیده و بسخن درآید : «لیسَ للانسان الا ماسعى» ، «مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد» و در جای دیگری چون کاری را بدلخواه خود نمی‌یابد (مثلاً شما یک کار پررنجی باو پیشنهاد می‌کنید) در آن زمان است که «جبریگری» از خود نشان دهد و این بار بجمله‌های دیگری پردازد : «العبد یدبر الله یقدر» ، «روزی هر کس مقدر است».

👇
پابرگیها :
1ـ برای مثال در گفتارهای «ما چه میخواهیم؟.» از رشته گفتارهای پیمان که سپس برویه‌ی کتاب نیز پراکنده شده. ـ و
2ـ این خود زمینه‌ی جدای دیگریست و ما بارها از آن سخن رانده و گفته‌ایم : در نتیجه‌ی همینست که کسانی هر چیزی را که می‌شنوند با یک معنای تاریک و ناروشنی در دل جا می‌دهند و اینست چون می‌پرسیم درمی‌مانند. مثلاً نام «تمدن» را با صد هیاهو می‌برند و گفتارها در پیرامون آن می‌نویسند ولی ما چون می‌پرسیم : «تمدن چیست؟..» در آن هنگامست که درمی‌مانند. همین رفتار را درباره‌ی «ادبیات» می‌کنند. رویهم‌رفته از هیچ چیز معنی درست آن را نمی‌فهمند.
3ـ ویراینده نیک بیاد دارم که دبیر ادبیات دبیرستانمان چون شعرها و نوشته‌های کتاب را معنی می‌کرد و از آنها گاهی معنی جبر و گاهی اختیار در زندگانی برمی‌آمد ، بی‌آنکه داوری در آن باره کند هر بار آنها را ، تو گویی یک حقیقت گرانمایه‌ای را بازمی‌نماید ، با یک آب و تابی شرح می‌داد و هیچ نمی‌اندیشید که این دو اندیشه ناسازگار است و ناشدنیست که هر دو راست باشد. ـ و



.