شورشهای[انقلاب] انگلیس و فرانسه در قرن هیجدهم و تکانی که در سراسر اروپا پدید آورد و در همه‌ی کشورها فرمانرواییهای خودکامه را از میان برده مشروطه و پارلمان را جانشین آن گردانید ـ آیا جز نتیجه‌ی راهنماییهای مردان دانا و بخردی همچون ولتر و دیگران می‌بوده؟!.
.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش پنجم : نادرشاه)
🔸 3ـ5) تاریخ خود را نمی‌دانند (تکه‌ی یک از یک)
چندی پیش در روزنامه‌های تهران گفتگو از نادرشاه بمیان آمد و برخی از این پادشاه غیرتمند بد گفته بودند. یکی از بیچارگیهای ایرانیان اینست که تاریخ خود را نمی‌دانند.
نادرشاه نیکیهای بسیاری به ایرانیان کرده و سزا نیست که کسی ازو بدگویی نماید ، هنگامی که این کشور بدست افغان و عثمانی و روس افتاده و از آنسوی از هر گوشه‌ی کشور یک گردنکش دیگری برمی‌خاست و آشوب و نابسامانی ریشه‌ی مردم را می‌کند این مرد با یک مردانگی و دلیری بکار برخاست و در سایه‌ی دلیری و کاردانی آشوب و نابسامانی را کنار زد ، و کشور را از دست افغانان و عثمانیان و روس بیرون آورد. آنگاه باندیشه‌ی بزرگ دیگری افتاده خواست کارهایی کند که در آینده هم ایرانیان آسوده باشند. اینبود که از یکسو به برانداختن کشاکش بیهوده‌ی سنی و شیعی که مایه‌ی آنهمه خونریزیها گردیده و ملیونها دختران پاکدامن ایرانی را ببازارهای استانبول و صوفیا و بلگراد کشیده بود از میان براندازد. این شنیدنیست که یک نادر بیسواد بیهودگی این کشاکش را می‌دانست و زیانهای بسیار بزرگ آن را بدیده می‌گرفت. ولی ملایان که خود را پیشوای دین و رهنمای زندگانی مردم می‌شناختند اینها را نمی‌دانستند و بدیده نمی‌گرفتند.
در همان زمانِ نادر ، چند صدهزار از زنان و دختران ایرانی را دستگیر کرده بنام کنیز بعثمانی برده و در بازارهای استانبول و صوفیا و بلگراد و دیگر شهرها فروخته بودند که یکی از ایستادگیهای نادرشاه بر سر بازگردانیدن آن زنان و دختران بود. ولی ملای نادان هرگز پروای اینها نمی‌داشت و چنین می‌گفت : «تولا و تبرا از فروع دین ما است. ما نمی‌توانیم از آن دست برداریم». مردک پستنهاد از زباندرازی بمردگان هزارساله که نتیجه‌ی آن ریخته شدن هزارها خون و بکنیزی افتادن صدهزارها دختران و زنان می‌شد لذت می‌برد و از بیخردی و سبکمغزی این را یک «عبادتی» برای خدا می‌شمرد و هنگامی که نادر گفتگو از برداشته شدن «لعن و سب» می‌کرد بنام هواداری از دین در برابر او می‌ایستاد. ببینید آن مرد درس‌ناخوانده چه می‌خواسته و این آخوندهای درسخوانده‌ی پوچ‌مغز چه می‌خواسته‌اند.
آن روز بر سر اینکه «تولا و تبرا» از «فروع» ده‌گانه‌ی کیش ماست آن ایستادگی را می‌نمودند و صدهزارها دختران را بدستگیری و زیردستی می‌انداختند ولی امروز با صد پررویی در برابر ما می‌ایستند و می‌گویند : «اینها که در اصل دین نبوده» یا می‌گویند : «اینها کار عوامست امامان ما نفرموده‌اند».
آنهمه کتابهایی که مجلسی و جزایری و مرعشی و دیگران نوشته‌اند و آن «لعنت‌نامه» که نصیرالدین توسی ساخته و آن «زیارت عاشورا» همه را فراموش می‌کنند و می‌گویند : «اینها کار عوام است». یکی نمی‌گوید : بعوام اینها را که یاد داده؟!.. خوب گریزگاهی پیدا کرده‌اند. در توی گمراهیها و نادانیها درمی‌غلتند و شما هر ایرادی که بگیرید خواهند گفت : «این در اصل دین نبوده». دین را تماشا کنید که هیچ مرزی و سامانی نمی‌دارد. دین را تماشا کنید که گریزگاه همه‌ی گمراهان گردیده. اگر اینها در اصل دین نبوده پس آن پافشاریها که تاکنون علماتان و خودتان نموده‌اید برای چه بوده؟!.. پس گناه آنهمه خونها که ریخته شده و پرده‌ها که دریده گردیده بگردن کیست؟!..
شگفت اینجاست که هنوز هم اینها گناه نادر را نیامرزیده‌اند. هنوز هم او را بیدین می‌شناسند و پادشاهان صفوی را «حامی دین» می‌شمارند. هنوز هم پی بنافهمی و نادانی خود نبرده‌اند.
افسوس‌آور است که مردم نافهم ایران باستقلال کشور که نادر بازگردانیده بود بها نمی‌دادند ، بآن نام و آبرویی که دولت ایران در جهان پیدا کرده بود ارج نمی‌گزاردند. اینبود کارهای نادر در نزد آنان بزرگ نبود بلکه چون نادر می‌خواست شیوه‌ی زشت دشنام و نفرین را که کالای بسیار پست دستگاه شیعیگری است از میان بردارد اینان رنجیدگی ازو می‌نمودند. بخاندان بیکاره‌ی صفوی دلبستگی نشان داده بسیار می‌خواستند که پادشاهی با آن خاندان باشد. ...
بدبختان نمی‌اندیشیدند که پادشاه برای نگهداری کشور است و هر کسی که بهتر توانست کشور را نگه دارد و مردم را آسوده گرداند بپادشاهی شایسته‌تر است ، نمی‌اندیشیدند پادشاهی به پیشانی صفویان نوشته نشده که جز آنها پادشاه نباشد ، نمی‌اندیشیدند که صفویان برای کشور بوده‌اند نه کشور برای صفویان.
با این نافهمیهای شوم خود با چنان پادشاه بزرگی دشمنی نشان می‌دادند. شعرهای ریشخندآمیز سروده بمیان می‌انداختند. هر زمان در جای دیگری یک قلندر بچه‌ای بنام آنکه از خاندان صفویست بر سر او گرد می‌آمدند و درفش نافرمانی می‌افراشتند.
👇
🔸 3ـ5) تاریخ خود را نمی‌دانند (تکه‌ی یک از یک)
چندی پیش در روزنامه‌های تهران گفتگو از نادرشاه بمیان آمد و برخی از این پادشاه غیرتمند بد گفته بودند. یکی از بیچارگیهای ایرانیان اینست که تاریخ خود را نمی‌دانند.
نادرشاه نیکیهای بسیاری به ایرانیان کرده و سزا نیست که کسی ازو بدگویی نماید ، هنگامی که این کشور بدست افغان و عثمانی و روس افتاده و از آنسوی از هر گوشه‌ی کشور یک گردنکش دیگری برمی‌خاست و آشوب و نابسامانی ریشه‌ی مردم را می‌کند این مرد با یک مردانگی و دلیری بکار برخاست و در سایه‌ی دلیری و کاردانی آشوب و نابسامانی را کنار زد ، و کشور را از دست افغانان و عثمانیان و روس بیرون آورد. آنگاه باندیشه‌ی بزرگ دیگری افتاده خواست کارهایی کند که در آینده هم ایرانیان آسوده باشند. اینبود که از یکسو به برانداختن کشاکش بیهوده‌ی سنی و شیعی که مایه‌ی آنهمه خونریزیها گردیده و ملیونها دختران پاکدامن ایرانی را ببازارهای استانبول و صوفیا و بلگراد کشیده بود از میان براندازد. این شنیدنیست که یک نادر بیسواد بیهودگی این کشاکش را می‌دانست و زیانهای بسیار بزرگ آن را بدیده می‌گرفت. ولی ملایان که خود را پیشوای دین و رهنمای زندگانی مردم می‌شناختند اینها را نمی‌دانستند و بدیده نمی‌گرفتند.
در همان زمانِ نادر ، چند صدهزار از زنان و دختران ایرانی را دستگیر کرده بنام کنیز بعثمانی برده و در بازارهای استانبول و صوفیا و بلگراد و دیگر شهرها فروخته بودند که یکی از ایستادگیهای نادرشاه بر سر بازگردانیدن آن زنان و دختران بود. ولی ملای نادان هرگز پروای اینها نمی‌داشت و چنین می‌گفت : «تولا و تبرا از فروع دین ما است. ما نمی‌توانیم از آن دست برداریم». مردک پستنهاد از زباندرازی بمردگان هزارساله که نتیجه‌ی آن ریخته شدن هزارها خون و بکنیزی افتادن صدهزارها دختران و زنان می‌شد لذت می‌برد و از بیخردی و سبکمغزی این را یک «عبادتی» برای خدا می‌شمرد و هنگامی که نادر گفتگو از برداشته شدن «لعن و سب» می‌کرد بنام هواداری از دین در برابر او می‌ایستاد. ببینید آن مرد درس‌ناخوانده چه می‌خواسته و این آخوندهای درسخوانده‌ی پوچ‌مغز چه می‌خواسته‌اند.
آن روز بر سر اینکه «تولا و تبرا» از «فروع» ده‌گانه‌ی کیش ماست آن ایستادگی را می‌نمودند و صدهزارها دختران را بدستگیری و زیردستی می‌انداختند ولی امروز با صد پررویی در برابر ما می‌ایستند و می‌گویند : «اینها که در اصل دین نبوده» یا می‌گویند : «اینها کار عوامست امامان ما نفرموده‌اند».
آنهمه کتابهایی که مجلسی و جزایری و مرعشی و دیگران نوشته‌اند و آن «لعنت‌نامه» که نصیرالدین توسی ساخته و آن «زیارت عاشورا» همه را فراموش می‌کنند و می‌گویند : «اینها کار عوام است». یکی نمی‌گوید : بعوام اینها را که یاد داده؟!.. خوب گریزگاهی پیدا کرده‌اند. در توی گمراهیها و نادانیها درمی‌غلتند و شما هر ایرادی که بگیرید خواهند گفت : «این در اصل دین نبوده». دین را تماشا کنید که هیچ مرزی و سامانی نمی‌دارد. دین را تماشا کنید که گریزگاه همه‌ی گمراهان گردیده. اگر اینها در اصل دین نبوده پس آن پافشاریها که تاکنون علماتان و خودتان نموده‌اید برای چه بوده؟!.. پس گناه آنهمه خونها که ریخته شده و پرده‌ها که دریده گردیده بگردن کیست؟!..
شگفت اینجاست که هنوز هم اینها گناه نادر را نیامرزیده‌اند. هنوز هم او را بیدین می‌شناسند و پادشاهان صفوی را «حامی دین» می‌شمارند. هنوز هم پی بنافهمی و نادانی خود نبرده‌اند.
افسوس‌آور است که مردم نافهم ایران باستقلال کشور که نادر بازگردانیده بود بها نمی‌دادند ، بآن نام و آبرویی که دولت ایران در جهان پیدا کرده بود ارج نمی‌گزاردند. اینبود کارهای نادر در نزد آنان بزرگ نبود بلکه چون نادر می‌خواست شیوه‌ی زشت دشنام و نفرین را که کالای بسیار پست دستگاه شیعیگری است از میان بردارد اینان رنجیدگی ازو می‌نمودند. بخاندان بیکاره‌ی صفوی دلبستگی نشان داده بسیار می‌خواستند که پادشاهی با آن خاندان باشد. ...
بدبختان نمی‌اندیشیدند که پادشاه برای نگهداری کشور است و هر کسی که بهتر توانست کشور را نگه دارد و مردم را آسوده گرداند بپادشاهی شایسته‌تر است ، نمی‌اندیشیدند پادشاهی به پیشانی صفویان نوشته نشده که جز آنها پادشاه نباشد ، نمی‌اندیشیدند که صفویان برای کشور بوده‌اند نه کشور برای صفویان.
با این نافهمیهای شوم خود با چنان پادشاه بزرگی دشمنی نشان می‌دادند. شعرهای ریشخندآمیز سروده بمیان می‌انداختند. هر زمان در جای دیگری یک قلندر بچه‌ای بنام آنکه از خاندان صفویست بر سر او گرد می‌آمدند و درفش نافرمانی می‌افراشتند.
👇
این نامردی تا بآنجا رسید که هنگامی که نادر در عراق در جلو عثمانیها شکست خورده و تا همدان بازگشته در آنجا به گرد آوردن سپاه و بسیجیدن افزار می‌کوشید که دوباره بجنگ عثمانیها رود ، در چنان هنگامی که ایرانیان می‌بایست با سر و جان بیاوری آن سردار غیرتمند شتابند ، ناگهان دانسته شد مرد بلوچی که با افغانان به ایران آمده و در ستمگریهای آنان همدستی نموده و سپس به نادر پناهیده بود در کوهگیلویه درفش هواخواهی شاه‌تهماسب را برافراشته و مردم کوهگیلویه و شوشتر و آن پیرامونها با او همدستی نموده‌اند. این نمونه‌ای از رفتارهای پست ایرانیان بوده.
اینها تاکنون گفته یا نوشته نشده. مردم با این رفتار پست خود نادر را از آن شیوه‌ی میانه‌روی و خونسردی که داشت بیرون آوردند. نادر نه ، شما ـ اگر با چنان کوششهایی ، با چنین رفتاری روبرو گردید آیا خودداری خواهید توانست؟.. آیا نخواهید گفت : اینها جانورهای پست مردم‌آزارند ، اینها را باید کشت و نابود گردانید؟..
به هر حال بیگمان است که یکی از شُوَندهای[سبب] خونریزیهای نادر در پایان زندگانی خود همین بوده. ولی این تاکنون بازنموده نشده.
از نادرشاه «نگاره‌ای» (تصویری) در دست است که یکی از فرانسویان گویا در زمان خود آن شاه نگاشته است و ما بنام ارجشناسی از آن پادشاه غیرتمند این نگاره را در پیمان می‌آوریم. نگاره‌های دیگری از نادرشاه بیکبار پنداریست.
.
اینها تاکنون گفته یا نوشته نشده. مردم با این رفتار پست خود نادر را از آن شیوه‌ی میانه‌روی و خونسردی که داشت بیرون آوردند. نادر نه ، شما ـ اگر با چنان کوششهایی ، با چنین رفتاری روبرو گردید آیا خودداری خواهید توانست؟.. آیا نخواهید گفت : اینها جانورهای پست مردم‌آزارند ، اینها را باید کشت و نابود گردانید؟..
به هر حال بیگمان است که یکی از شُوَندهای[سبب] خونریزیهای نادر در پایان زندگانی خود همین بوده. ولی این تاکنون بازنموده نشده.
از نادرشاه «نگاره‌ای» (تصویری) در دست است که یکی از فرانسویان گویا در زمان خود آن شاه نگاشته است و ما بنام ارجشناسی از آن پادشاه غیرتمند این نگاره را در پیمان می‌آوریم. نگاره‌های دیگری از نادرشاه بیکبار پنداریست.
.
🔶 فلسفه‌ی روزه (تکه‌ی شش از شش)
🔸 تذکر
نکته‌ای را که لازم است در اینجا بعلما تذکر داده شود اینست که ایشان می‌خواهند مطالب خود را با حدیث و قرآن ثابت کنند ، این روش برای کسانی کافی است که مسلمان هستند و بحدیث و قرآن ایمان دارند ، مسیحی و بالاتر از آن دهری و مادّی که خدا را نمی‌شناسند ، چگونه می‌توانند باستناد آیه‌ی قرآن و حدیث ، قبول کنند که سخن آنها درست است؟.
کسانی که درد دین دارند واجبتر از همه اینست که بعلمای خود فشار آورند تا قدری بخود زحمت داده از معلومات آخوندی کمی پا بالاتر گزارند و نیز منطق کهنه را که مانند شمشیر زنگ زده‌ی کند شده‌ای است ، بدور اندازند و با معلومات بیشتری و با منطق روشنتری ایرادهایی که دیگران بر دین وارد کرده و می‌کنند جواب بدهند بطوری که هم درسخوانده‌ها و هم کم‌سوادان ، خوب و روشن بفهمند که آنها چه می‌گویند و الا تا زمانی که «علمای اعلام» با همان سرمایه‌ی کهن و با همان منطق جدلی و مغالطه‌بازی بخواهند در برابر گفته‌ها و نوشته‌های بیدینان قیام کنند یا دست بچماق تکفیر برند یا بشورش و تحریک عوام پردازند ، با این رفتارها ممکن نیست بتوانند بشریعت خدمت و دین را حفظ کنند.
به هر حال نویسنده‌ی این رساله بهتر می‌داند که فعلاً در وظیفه‌ی «علما» دخالت نکرده و بیان «فلسفه‌ی روزه» را که حق آنها است بخودشان واگزارد ، ولی از همه‌ی خوانندگان خواهش می‌کند که این مقاله‌ی مختصر را بار دیگر با دقت بخوانند و از علمای خود بخواهند جواب منطقی و روشنی که همه‌کس بتواند فهمید بایرادهای مردم داده «فلسفه‌ی روزه» را بیان کنند. ما نیز امیدواریم بتوانیم بقیه‌ی مطالب خود را در آینده‌ی نزدیکی چاپ کرده در دسترس عموم بگزاریم.
من الله التوفیق و علیه التکلان
.
🔸 تذکر
نکته‌ای را که لازم است در اینجا بعلما تذکر داده شود اینست که ایشان می‌خواهند مطالب خود را با حدیث و قرآن ثابت کنند ، این روش برای کسانی کافی است که مسلمان هستند و بحدیث و قرآن ایمان دارند ، مسیحی و بالاتر از آن دهری و مادّی که خدا را نمی‌شناسند ، چگونه می‌توانند باستناد آیه‌ی قرآن و حدیث ، قبول کنند که سخن آنها درست است؟.
کسانی که درد دین دارند واجبتر از همه اینست که بعلمای خود فشار آورند تا قدری بخود زحمت داده از معلومات آخوندی کمی پا بالاتر گزارند و نیز منطق کهنه را که مانند شمشیر زنگ زده‌ی کند شده‌ای است ، بدور اندازند و با معلومات بیشتری و با منطق روشنتری ایرادهایی که دیگران بر دین وارد کرده و می‌کنند جواب بدهند بطوری که هم درسخوانده‌ها و هم کم‌سوادان ، خوب و روشن بفهمند که آنها چه می‌گویند و الا تا زمانی که «علمای اعلام» با همان سرمایه‌ی کهن و با همان منطق جدلی و مغالطه‌بازی بخواهند در برابر گفته‌ها و نوشته‌های بیدینان قیام کنند یا دست بچماق تکفیر برند یا بشورش و تحریک عوام پردازند ، با این رفتارها ممکن نیست بتوانند بشریعت خدمت و دین را حفظ کنند.
به هر حال نویسنده‌ی این رساله بهتر می‌داند که فعلاً در وظیفه‌ی «علما» دخالت نکرده و بیان «فلسفه‌ی روزه» را که حق آنها است بخودشان واگزارد ، ولی از همه‌ی خوانندگان خواهش می‌کند که این مقاله‌ی مختصر را بار دیگر با دقت بخوانند و از علمای خود بخواهند جواب منطقی و روشنی که همه‌کس بتواند فهمید بایرادهای مردم داده «فلسفه‌ی روزه» را بیان کنند. ما نیز امیدواریم بتوانیم بقیه‌ی مطالب خود را در آینده‌ی نزدیکی چاپ کرده در دسترس عموم بگزاریم.
من الله التوفیق و علیه التکلان
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش نهم :
🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی دو)
2ـ سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست (تکه‌ی شش از هفت)
سخن کوتاه کنیم : سرچشمه‌ی بدی یا نیکی آدمی دانسته‌ها و پنداشته‌های اوست و از این رهگذر آدمی به یکی از سه حال تواند بود :
1) بحال خود ماند و براهنمایی یا بدآموزی دچار نگردد. چنانکه گفتیم انبوه مردمان چنینند که در این حال نهاد جانیشان چیره‌تر گردد و هوسها و خیمهای ناستوده سر برافرازد. با اینهمه روانها و خردها نیز از کار نیفتد.
2) دچار بدآموزیها گردد. در اینحال آنچه را که با هوسهای خود سازگار یابد فراگیرد و در مغز جا دهد و بدینسان چیرگی جان و خیمهای آن بیشتر باشد.
3) دچار راهنمایی گردد و راستیها را فراگیرد و معنی درست جهان و زندگی را بفهمد. در این حال روانها و خردها نیرومند گردد و هوسها را بزیر فرمان گیرد و خیمهای ناستوده را ناتوان گرداند.
این نیز گفتیم که در برخی توده‌ها نه یک بدآموزی ، بدآموزیهای گوناگون پدید آید و اینها وارونه‌ی هم بوده مایه‌ی بیکارگی فهمها و خردها گردد. زیرا یکی از چیزهایی که بیگمان باید شمرد آنست که چنانکه خوراکهای ناسازگارِ هم «معده» را از کار اندازد آموزاکهای ناسازگارِ هم فهم را بیکاره گرداند. شما اگر به پسر خود پندی دهید (مثلاً بگویید : در خوراک پروای سود و زیان آن را بکن و هر چیز را نخور) و مادرش دستوری ناسازگار آن دهد (مثلاً بگوید : جهان برای خوردن است هرچه می‌توانی بخور) آن بچه درمیان این دو دستور گیج شده و نداند کدام را بپذیرد و چه‌بسا دورویی کند ، و هر کجا یکی از آن دستورها را با هوس خود سازگار دید بکار بندد.
جای افسوس است که توده‌های شرقی با این آخرین و بدترین گرفتاری دچارند. باین معنی که هزار سالست از راستیها بدور افتاده و از آنسوی گرفتار بدآموزیهای گوناگون گردیده‌اند ، و در نتیجه‌ی آنست که نه تنها معنی جهان و زندگی را هیچ نمی‌شناسند و خردها و روانهاشان ناتوان و خیمهاشان بسیار پست است ، فهمهاشان نیز از کار افتاده. چنانکه ما بارها در همین زمینه سخن رانده‌ایم.
اگر کسی در تاریخ جستجو کند خواهد دید چون اسلام برخاسته تا یک قرن یا بیشتر آموزاکهای گرانمایه‌ی آن سادگی و پاکی خود را می‌داشته. ولی سپس آلودگیها یکی پس از دیگری پیدا گردیده : فلسفه‌ی یونان ، باطنیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، پی هم و باهم رخ نموده. اینها هر یکی با اسلام ناسازگار بوده و هر یکی دسته‌ی دیگری را آلوده گردانیده ، و از همینجا بوده که اسلام اثر خود را از دست داده. سپس پس از دو سه قرنی گرفتاری بدتر دیگری پیش آمده ، و آن اینکه کسانی این رشته‌های بدآموزی را بهم آمیخته‌اند. مثلاً یک کسی هم صوفی و هم باطنی و هم خراباتی می‌بوده و از هر کدام چیزهایی را می‌گرفته و درهم می‌گردانیده. از این زمان است که بیکارگی فهمها و آشفتگی مغزها آغاز گردیده.
در این قرنهای تیره ، تیره‌تر از همه زمان چیرگی مغولانست که چون زبونی و زیردستی نیز درمیان بوده سستی روانها و خردها و پستی خیمها را هرچه فزونتر گردانیده. در همان هنگامست که شاعرانی برخاسته و هرچه پیدا کرده‌اند از این رشته و آن رشته ، از راست و کج ، و سودمند و زیانمند برشته‌ی شعر کشیده و آن بدآموزیهای زهرآلود را با یک زبان گیرنده و فریبنده‌تری میان مردم پراکنده‌اند و بآشفتگی مغزها بسیار کوشیده‌اند.
از آنزمان این انگیزه‌ها درمیان بوده و دنباله‌اش بریده نشده و بلکه در قرنهای دیرتر بدآموزیهای دیگری نیز پیدا شده. بدینسان آشفتگی مغزها با آخرین پایگاه تا بزمان ما رسیده و در اینزمان بدآموزیهای نوینی با شکوه و هیاهوی بسیار از اروپا رسیده و بآنها افزوده گردیده و اینها نیز در دلها جا گرفته.
.
🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی دو)
2ـ سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست (تکه‌ی شش از هفت)
سخن کوتاه کنیم : سرچشمه‌ی بدی یا نیکی آدمی دانسته‌ها و پنداشته‌های اوست و از این رهگذر آدمی به یکی از سه حال تواند بود :
1) بحال خود ماند و براهنمایی یا بدآموزی دچار نگردد. چنانکه گفتیم انبوه مردمان چنینند که در این حال نهاد جانیشان چیره‌تر گردد و هوسها و خیمهای ناستوده سر برافرازد. با اینهمه روانها و خردها نیز از کار نیفتد.
2) دچار بدآموزیها گردد. در اینحال آنچه را که با هوسهای خود سازگار یابد فراگیرد و در مغز جا دهد و بدینسان چیرگی جان و خیمهای آن بیشتر باشد.
3) دچار راهنمایی گردد و راستیها را فراگیرد و معنی درست جهان و زندگی را بفهمد. در این حال روانها و خردها نیرومند گردد و هوسها را بزیر فرمان گیرد و خیمهای ناستوده را ناتوان گرداند.
این نیز گفتیم که در برخی توده‌ها نه یک بدآموزی ، بدآموزیهای گوناگون پدید آید و اینها وارونه‌ی هم بوده مایه‌ی بیکارگی فهمها و خردها گردد. زیرا یکی از چیزهایی که بیگمان باید شمرد آنست که چنانکه خوراکهای ناسازگارِ هم «معده» را از کار اندازد آموزاکهای ناسازگارِ هم فهم را بیکاره گرداند. شما اگر به پسر خود پندی دهید (مثلاً بگویید : در خوراک پروای سود و زیان آن را بکن و هر چیز را نخور) و مادرش دستوری ناسازگار آن دهد (مثلاً بگوید : جهان برای خوردن است هرچه می‌توانی بخور) آن بچه درمیان این دو دستور گیج شده و نداند کدام را بپذیرد و چه‌بسا دورویی کند ، و هر کجا یکی از آن دستورها را با هوس خود سازگار دید بکار بندد.
جای افسوس است که توده‌های شرقی با این آخرین و بدترین گرفتاری دچارند. باین معنی که هزار سالست از راستیها بدور افتاده و از آنسوی گرفتار بدآموزیهای گوناگون گردیده‌اند ، و در نتیجه‌ی آنست که نه تنها معنی جهان و زندگی را هیچ نمی‌شناسند و خردها و روانهاشان ناتوان و خیمهاشان بسیار پست است ، فهمهاشان نیز از کار افتاده. چنانکه ما بارها در همین زمینه سخن رانده‌ایم.
اگر کسی در تاریخ جستجو کند خواهد دید چون اسلام برخاسته تا یک قرن یا بیشتر آموزاکهای گرانمایه‌ی آن سادگی و پاکی خود را می‌داشته. ولی سپس آلودگیها یکی پس از دیگری پیدا گردیده : فلسفه‌ی یونان ، باطنیگری ، صوفیگری ، شیعیگری ، خراباتیگری ، پی هم و باهم رخ نموده. اینها هر یکی با اسلام ناسازگار بوده و هر یکی دسته‌ی دیگری را آلوده گردانیده ، و از همینجا بوده که اسلام اثر خود را از دست داده. سپس پس از دو سه قرنی گرفتاری بدتر دیگری پیش آمده ، و آن اینکه کسانی این رشته‌های بدآموزی را بهم آمیخته‌اند. مثلاً یک کسی هم صوفی و هم باطنی و هم خراباتی می‌بوده و از هر کدام چیزهایی را می‌گرفته و درهم می‌گردانیده. از این زمان است که بیکارگی فهمها و آشفتگی مغزها آغاز گردیده.
در این قرنهای تیره ، تیره‌تر از همه زمان چیرگی مغولانست که چون زبونی و زیردستی نیز درمیان بوده سستی روانها و خردها و پستی خیمها را هرچه فزونتر گردانیده. در همان هنگامست که شاعرانی برخاسته و هرچه پیدا کرده‌اند از این رشته و آن رشته ، از راست و کج ، و سودمند و زیانمند برشته‌ی شعر کشیده و آن بدآموزیهای زهرآلود را با یک زبان گیرنده و فریبنده‌تری میان مردم پراکنده‌اند و بآشفتگی مغزها بسیار کوشیده‌اند.
از آنزمان این انگیزه‌ها درمیان بوده و دنباله‌اش بریده نشده و بلکه در قرنهای دیرتر بدآموزیهای دیگری نیز پیدا شده. بدینسان آشفتگی مغزها با آخرین پایگاه تا بزمان ما رسیده و در اینزمان بدآموزیهای نوینی با شکوه و هیاهوی بسیار از اروپا رسیده و بآنها افزوده گردیده و اینها نیز در دلها جا گرفته.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش ششم : توشه برای آینده)
🔸 1ـ6) گذشته چراغ راه آینده (تکه‌ی یک از یک)
اکنون پس از پشت سر گزاردن پنج بخش از «تاریخ و پندهایش» ، باشد که خواننده از خود بپرسد : «آیا چه توشهای از اینها برای آینده توانیم برداشت؟». چنانکه در «یادداشت گردآورنده» گفتیم نویسنده از این رشته گفتارها بیش از همه «آیین زندگانی» را بدیده دارد. او در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی باریک‌بینیهای ویژه‌ای کرده و حقایق بسیاری را بازنموده است. در همه‌ی اینها می‌بینیم که فروغ پیشامدهای تاریخی زمینه‌ی سخن را روشن گردانیده است. دیدیم که چه نتیجه‌های گرانبهایی از یافته‌های تاریخی نشانمان می‌دهد. هم از این نتیجه‌هاست که راه رهایی شرقیان از درماندگیها و گرفتاریها دانسته می‌گردد.
گفتارهایی که در این بخش می‌آوریم نمونه است که چگونه تاریخ که چکیده‌ی پیشامدهای گذشته می‌باشد راه کوشش ، راهی که در پیش رو هست را نیز می‌شناساند و در نتیجه کوشندگان را از گمراهیهای سیاسی بازمی‌دارد. اینست آن توشهای که برای آینده توان برداشت.
🔸 2ـ6) «نساختن» و «ناسازگاری» ـ آموزش یا هدر دادن جُربُزه‌ها؟ (تکه‌ی یک از سه)
در ایران چون جنبش مشروطه آغازید چنانکه می‌دانیم نخست دانشمندان و درسخواندگان پیش افتادند و سپس نوبت بدیگران رسید. آن روز سخنها این بود : «باید ارج میهن خود را دانست ، و در راه نگهداری آن جان و دارایی دریغ نگفت ، و در راه پیشرفت آن از خوشیها و سودها چشم پوشید ...» ، اینها را می‌نوشتند و می‌گفتند و داستانها از میهن‌دوستی اروپاییان و از جانفشانیهای ایشان بگواهی می‌آوردند. این سخنان با شور شگفتی گفته و شنیده می‌شد و بیگمان بود که در دلها جای برای خود باز می‌کند ، و خود چنین پنداشته می‌شد که در دلهای دانشمندان و درسخواندگان که معنی کشور و میهن را بهتر می‌دانند و از تاریخ بیشتر آگاهند بیشتر کارگر می‌افتد تا در دلهای دیگران. این چیزی بود که هر کسی می‌پنداشت ولی پیشامدها وارونه‌ی آن را نشان داد. زیرا دیری نگذشت که میانه‌ی محمدعلی‌میرزا با مجلس شورا کشاکش پیدا شد و آزادیخواهان را زمانِ گفتار گذشته و روزگار کردار رسید ، و در این روزگار و درمیان کوششها و تلاشها بود که دانسته شد درسهای میهن‌دوستی و جانفشانی و مردانگی که داده شده بدلهای درس‌ناخواندگان یا کمدانشان کارگرتر افتاده تا بدلهای دانشمندان و پیشرفتگان. زیرا دیده شد بیشتر اینان از جانفشانی بازایستادند ، و با همه‌ی لافهای بسیاری که در دو سال گذشته زده بودند جز سستی و بیکارگی از خود نشان ندادند ، و اینست هیچ کار ارجداری از آنان نمودار نگردید ، و بسیاری از ایشان گذشته از سستی و بیکارگی ، پستی و بدنهادی نیز از خود نشان دادند زیرا در نهان به محمدعلی‌میرزا بلکه به بیگانگان گراییدند. این خود داستان شگفتی شد که هر زمان آشوبی برمی‌خاست و زمان کوشش و جانبازی می‌رسید اینان ـ این دسته‌ی پیشرفتگان ـ خود را کنار می‌کشیدند و میدان را برای جانبازیها و مردانگیهای دسته‌ی کمدانشان باز می‌گزاردند ، ولی همینکه آن روزگار سپری می‌شد و زمان خودنمایی و سودجویی و بهره‌مندی پیش می‌آمد دوباره همانان خود را بمیدان رسانیده رشتهی کارها را بدست می‌گرفتند.
اگر یک دسته‌ی اندکی را ـ از دو سید و حاجی میرزا ابراهیم‌آقا ، و میرزا جهانگیرخان و آقاسید جمال و قاضی ارداقی و مانند اینها ـ کنار گزاریم دیگران نه تنها خشنودی‌بخش نبودند برخی مایه‌ی رسوایی نیز شدند.
مردم در آن روز نادرستیهای اینان را درنمی‌یافتند. ولی ما که تاریخ مشروطه را گرد آورده‌ایم و در پیرامون آن نیک اندیشیده‌ایم همه را می‌شناسیم. یکی از چیزهایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این بود که پیشامدهای سالهای اخیر ایران را نیک دانم و مردان را نیک شناسم و در گفتگو از آلودگیها و گرفتاریهای توده گواه و دلیل از همان پیشامدها بیاورم. اکنون در اینجا هم نیک توانم داوری کنم و این را روشن گردانم که درسخواندگان ـ یا بگفته‌ی خودشان فضلاء و ادباء ـ برای چه از آزمایش بدانسان بد درآمدند و انگیزه و مایه‌ی این کار را هم نشان دهم.
چه این کار بیگمان انگیزه‌ای داشته ، وگرنه بهر چه یک دسته همه بد درآیند. آری اگر تنها کسان چندی بیکاره و بد درآمده بودندی گفتیمی نیک و بد ، و بکاره و بیکاره در هر گروهی باشد. ولی سخن اینست که رویهم‌رفته اینان بی‌ارج درآمده‌اند ، و از آنسوی دسته‌ی درس‌ناخوانده و کمدانش رویهم‌رفته نیک بوده‌اند ، و از میانشان صد مرد بنامی پیدا شده. این جدایی میانه‌ی دو دسته و انگیزه‌ی آنست که بایستی جست و ما آن را بدست آورده‌ایم.
👇
🔸 1ـ6) گذشته چراغ راه آینده (تکه‌ی یک از یک)
اکنون پس از پشت سر گزاردن پنج بخش از «تاریخ و پندهایش» ، باشد که خواننده از خود بپرسد : «آیا چه توشهای از اینها برای آینده توانیم برداشت؟». چنانکه در «یادداشت گردآورنده» گفتیم نویسنده از این رشته گفتارها بیش از همه «آیین زندگانی» را بدیده دارد. او در زمینه‌های اجتماعی و سیاسی باریک‌بینیهای ویژه‌ای کرده و حقایق بسیاری را بازنموده است. در همه‌ی اینها می‌بینیم که فروغ پیشامدهای تاریخی زمینه‌ی سخن را روشن گردانیده است. دیدیم که چه نتیجه‌های گرانبهایی از یافته‌های تاریخی نشانمان می‌دهد. هم از این نتیجه‌هاست که راه رهایی شرقیان از درماندگیها و گرفتاریها دانسته می‌گردد.
گفتارهایی که در این بخش می‌آوریم نمونه است که چگونه تاریخ که چکیده‌ی پیشامدهای گذشته می‌باشد راه کوشش ، راهی که در پیش رو هست را نیز می‌شناساند و در نتیجه کوشندگان را از گمراهیهای سیاسی بازمی‌دارد. اینست آن توشهای که برای آینده توان برداشت.
🔸 2ـ6) «نساختن» و «ناسازگاری» ـ آموزش یا هدر دادن جُربُزه‌ها؟ (تکه‌ی یک از سه)
در ایران چون جنبش مشروطه آغازید چنانکه می‌دانیم نخست دانشمندان و درسخواندگان پیش افتادند و سپس نوبت بدیگران رسید. آن روز سخنها این بود : «باید ارج میهن خود را دانست ، و در راه نگهداری آن جان و دارایی دریغ نگفت ، و در راه پیشرفت آن از خوشیها و سودها چشم پوشید ...» ، اینها را می‌نوشتند و می‌گفتند و داستانها از میهن‌دوستی اروپاییان و از جانفشانیهای ایشان بگواهی می‌آوردند. این سخنان با شور شگفتی گفته و شنیده می‌شد و بیگمان بود که در دلها جای برای خود باز می‌کند ، و خود چنین پنداشته می‌شد که در دلهای دانشمندان و درسخواندگان که معنی کشور و میهن را بهتر می‌دانند و از تاریخ بیشتر آگاهند بیشتر کارگر می‌افتد تا در دلهای دیگران. این چیزی بود که هر کسی می‌پنداشت ولی پیشامدها وارونه‌ی آن را نشان داد. زیرا دیری نگذشت که میانه‌ی محمدعلی‌میرزا با مجلس شورا کشاکش پیدا شد و آزادیخواهان را زمانِ گفتار گذشته و روزگار کردار رسید ، و در این روزگار و درمیان کوششها و تلاشها بود که دانسته شد درسهای میهن‌دوستی و جانفشانی و مردانگی که داده شده بدلهای درس‌ناخواندگان یا کمدانشان کارگرتر افتاده تا بدلهای دانشمندان و پیشرفتگان. زیرا دیده شد بیشتر اینان از جانفشانی بازایستادند ، و با همه‌ی لافهای بسیاری که در دو سال گذشته زده بودند جز سستی و بیکارگی از خود نشان ندادند ، و اینست هیچ کار ارجداری از آنان نمودار نگردید ، و بسیاری از ایشان گذشته از سستی و بیکارگی ، پستی و بدنهادی نیز از خود نشان دادند زیرا در نهان به محمدعلی‌میرزا بلکه به بیگانگان گراییدند. این خود داستان شگفتی شد که هر زمان آشوبی برمی‌خاست و زمان کوشش و جانبازی می‌رسید اینان ـ این دسته‌ی پیشرفتگان ـ خود را کنار می‌کشیدند و میدان را برای جانبازیها و مردانگیهای دسته‌ی کمدانشان باز می‌گزاردند ، ولی همینکه آن روزگار سپری می‌شد و زمان خودنمایی و سودجویی و بهره‌مندی پیش می‌آمد دوباره همانان خود را بمیدان رسانیده رشتهی کارها را بدست می‌گرفتند.
اگر یک دسته‌ی اندکی را ـ از دو سید و حاجی میرزا ابراهیم‌آقا ، و میرزا جهانگیرخان و آقاسید جمال و قاضی ارداقی و مانند اینها ـ کنار گزاریم دیگران نه تنها خشنودی‌بخش نبودند برخی مایه‌ی رسوایی نیز شدند.
مردم در آن روز نادرستیهای اینان را درنمی‌یافتند. ولی ما که تاریخ مشروطه را گرد آورده‌ایم و در پیرامون آن نیک اندیشیده‌ایم همه را می‌شناسیم. یکی از چیزهایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این بود که پیشامدهای سالهای اخیر ایران را نیک دانم و مردان را نیک شناسم و در گفتگو از آلودگیها و گرفتاریهای توده گواه و دلیل از همان پیشامدها بیاورم. اکنون در اینجا هم نیک توانم داوری کنم و این را روشن گردانم که درسخواندگان ـ یا بگفته‌ی خودشان فضلاء و ادباء ـ برای چه از آزمایش بدانسان بد درآمدند و انگیزه و مایه‌ی این کار را هم نشان دهم.
چه این کار بیگمان انگیزه‌ای داشته ، وگرنه بهر چه یک دسته همه بد درآیند. آری اگر تنها کسان چندی بیکاره و بد درآمده بودندی گفتیمی نیک و بد ، و بکاره و بیکاره در هر گروهی باشد. ولی سخن اینست که رویهم‌رفته اینان بی‌ارج درآمده‌اند ، و از آنسوی دسته‌ی درس‌ناخوانده و کمدانش رویهم‌رفته نیک بوده‌اند ، و از میانشان صد مرد بنامی پیدا شده. این جدایی میانه‌ی دو دسته و انگیزه‌ی آنست که بایستی جست و ما آن را بدست آورده‌ایم.
👇
در آن روزها که آغاز جنبش می‌بود و پیاپی سخن از میهن‌دوستی و جانفشانی در راه توده و غیرت و مردانگی می‌رفت و همگی آنها را می‌شنیدند اینان ـ این دسته‌ی ادباء و فضلاء ـ نیز آنها را می‌شنیدند و در دلهای خود جای می‌دادند ، و بیگمان آنها را براست داشته می‌پذیرفتند ، و خود را برای کوششهایی در راه کشور و میهن آماده می‌گردانیدند ، چیزی که هست دلهای ایشان همچون دیگران تهی نبوده و از پیش از آن سخنانی در آنها جا می‌داشته ـ سخنانی که با این درسها و دستورها ناسازگار می‌بوده ، و پیداست که آنها اینها را ، و اینها آنها را از نیرو می‌انداخته و سست می‌گردانیده.
خواهند پرسید : آن سخنان چه بوده؟.. می‌گویم : از اینگونه بوده : «دستی که بدندان نتوان برد ببوس» ، «عزت و ذلت جز بتقدیر آسمانی نیست» و «دنیا چند روزه است و نیک یا بد می‌گذرد» و «گذشته گذشته و آینده نیامده و زندگی آدمی همین یک دم بیش نیست که باید قدر آن دانست و اندیشه‌ی گذشته و آینده را از دل بیرون کرد» و «اگر بعبرت نگری نور و ظلمت و عدل و ظلم و موسا و فرعون همگی یکیست». پیداست که ما نخواهیم توانست همه‌ی آنها را بشماریم و اینها را بعنوان مثل یاد کردیم.
کسانی که از پانزده و شانزده سالگی که آغاز چیزفهمی است با اینها آشنا شده و بارها آنها را در کتابها خوانده و از زبانها شنیده و با خوشگمانی و دلبستگی بسیار به دل سپرده بودند شگفت نیست که شور میهن‌دوستی و جانفشانی و مردانگی در سرهای آنان نیرو نگیرد و بسیار سست باشد و آنان هنگام آزمایش بدانسان ناستوده درآیند و مایه‌ی سرافکندگی شوند؟!.
.
خواهند پرسید : آن سخنان چه بوده؟.. می‌گویم : از اینگونه بوده : «دستی که بدندان نتوان برد ببوس» ، «عزت و ذلت جز بتقدیر آسمانی نیست» و «دنیا چند روزه است و نیک یا بد می‌گذرد» و «گذشته گذشته و آینده نیامده و زندگی آدمی همین یک دم بیش نیست که باید قدر آن دانست و اندیشه‌ی گذشته و آینده را از دل بیرون کرد» و «اگر بعبرت نگری نور و ظلمت و عدل و ظلم و موسا و فرعون همگی یکیست». پیداست که ما نخواهیم توانست همه‌ی آنها را بشماریم و اینها را بعنوان مثل یاد کردیم.
کسانی که از پانزده و شانزده سالگی که آغاز چیزفهمی است با اینها آشنا شده و بارها آنها را در کتابها خوانده و از زبانها شنیده و با خوشگمانی و دلبستگی بسیار به دل سپرده بودند شگفت نیست که شور میهن‌دوستی و جانفشانی و مردانگی در سرهای آنان نیرو نگیرد و بسیار سست باشد و آنان هنگام آزمایش بدانسان ناستوده درآیند و مایه‌ی سرافکندگی شوند؟!.
.
🔶 روزه‌ی اسلامی
🔸 (تکه‌ی یک از سه)
ماه رمضان فرارسید. همچون گذشته دسته‌ای از مردم بی‌آنکه از سود و زیانهای (بهداشتی ، اجتماعی ، اقتصادی) روزه آگاه باشند ، تنها بهوس شرکت در مراسم یا ثواب بردن و گناه پاک کردن روزه می‌گیرند و از سوی دیگر از گوشه و کنار بزبان علمی می‌شنویم که چه خطراتی با این عبادت توأم است. این خود مشکل کوچکی نیست زیرا در برخی از پیامدهای بهداشتی روزه ، سخن از نقصهای «بازگشت‌ناپذیر» تندرستی می‌رود. اینجاست که دانستن سود و زیان آن وظیفه‌ی یکایک ما می‌گردد ولی آنچه مشکل را دو چندان کرده آنست که در سالهای اخیر کسانی از «کارشناسان تغذیه» یا «پزشکان» مسلمان برخاسته و با شمردن سودهای بهداشتی چندی برای روزه ، آن را نه تنها بی‌خطر بلکه بسیار سودمند نیز نشان داده‌اند. رسانه‌های «جمهوری اسلامی» پا را فراتر گزارده از اینکه برخی مربیان جلو روزه گرفتن بازیکنانشان را می‌گیرند انتقاد کرده‌اند.
از اینرو نیاز بآن می‌افتد که ما سخن هر دو سو را بشنویم. دیروز یک گفتار در زمینه‌ی روزه منتشر کردیم. اکنون ما «دری» را در این کانال باز می‌گزاریم تا هر دو سو بتوانند یافته‌های خود را در این زمینه بفرستند تا نشر گردد و خوانندگان بتوانند از رویهم‌رفته‌ی گفته‌ها ، خودشان نتیجه‌ی لازم را بگیرند.
باید دانست که امروز روزه (fast) به رژیمهای غذایی توأم با پرهیز نیز گفته می‌شود که برای آنها سودهای بسیاری شمرده‌اند. خواست ما در اینجا روزه‌ی اسلامی است و روزه‌های گوناگون دیگر از سخن ما بیرونست.
برای باز نمودن این «در» و آغاز گفتگوها امروز گفتاری در هواداری از روزه می‌آوریم. باید دانست که خواست ما پیگیری داستان نه از دیدگاه شرعی بلکه از دیدگاه دانشی است. اینست سخنانی که مایه‌ای از آزمایش ، جستجو و آمار نداشته باشد در اینجا جایی نخواهد داشت. با اینهمه این شماره را استثناء گرفتیم تا سخنان بیشتری از هواداران روزه بشنویم.
از دفتری بنام «فواید طبی و معنوی روزه» که نشر اینترنتی گردیده بخش سودهای پزشکی و بهداشتی آن را در زیر می‌آوریم. تأکیدها همه از ماست.
می‌نویسد :
روزه فوائد جسمی و روحی فراوان دارد ، شفابخش جسم و توان‌بخش جان است ، پاک‌کننده‌ی آدمی از رذایل حیوانی است ، در ساختن فرد صالح و اجتماع بسامان بسیار مؤثر بوده و در تذهیب [تهذیب] و تزکیه‌ی نفس و رهاندن انسان از روزمرگی و واماندگی در نیازهای تن تأثیر بسزایی دارد.
[تا اینجا دلیلی دیده نمی‌شود]
روزه یکی از احکام انسان‌ساز اسلام است ، که آگاهی از همه‌ی فواید و پی بردن به فلسفه‌ی کامل آن همچون سایر احکام الهی برای انسان عادی ممکن نیست ، دانش محدود بشر نمی‌تواند راهگشای همه‌ی اسرار نهفته باشد و اندیشه را به پاسخ همه‌ی مجهولات رهنمون شود ، شاید روزی دانش انسان به حدی از کمال برسد که دریچه‌ی تازه‌ای بر روی بشر بگشاید و حکمتها و دستورات اسلام را بازشناسد.
[پاراگراف دوم : چون روزه مانند دیگر «احکام الهی» پی بردن به فلسفه‌ی کامل آن برای انسان عادی ممکن نیست ، دانستن فلسفه‌ی آن موکول است به آینده که «شاید» روزی برسد و ما بدانیم ـ پس اکنون نمی‌دانیم. این خود به آن معنیست که سخنان پاراگراف یکم همه از روی پندار (خیال) بوده.]
بنابراین ندانستن فلسفه‌ی احکام الهی نباید ما را از انجام آن بازدارد و موجب نافرمانی و عصیان شود ، چرا که این اطاعت کورکورانه نیست ، بلکه بر علم و یقین تکیه دارد زیرا مسلمانان می‌دانند که خدای جهان بر همه‌چیز دانا و از همه‌چیز آگاه است و نقص و نیازی در ذات متعال او نیست که از اعمال سودی بخواهد یا از زیانی بهراسد ، خدای مهربان خیر ماست و برای بندگان خود جز خیر و سعادت نمی‌خواهد ، پس اگر به چیزی فرمان می‌دهد خیر و سعادت ما در آن است و کمال و تعالی ما بدان بستگی دارد و هر چیزی را نهی می‌فرماید برای ما زیان‌بخش است و بر مصالح مادّی و معنوی ما لطمه میزند.
[اگر چنانست دیگر چه نیاز به توضیحات بیشتر و تعلیل علمی و پزشکی است ـ مثلاً آنچه پس از این نوشته شده و خواهد آمد؟! مقدمه : خدا نیکخواه ماست ، نتیجه : هرچه خدا فرمان داده سود ما در آن و هرچه را نهی کرده زیانمند است. پس روی سخن تنها با کسانیست که به خدا باور دارند. به آنهاست که می‌گوید نیازی به اندیشیدن و خرد را داور گرفتن نیست. همینکه «احکام الهی» بود باید باور کنی که در آن سودها هست].
👇
🔸 (تکه‌ی یک از سه)
ماه رمضان فرارسید. همچون گذشته دسته‌ای از مردم بی‌آنکه از سود و زیانهای (بهداشتی ، اجتماعی ، اقتصادی) روزه آگاه باشند ، تنها بهوس شرکت در مراسم یا ثواب بردن و گناه پاک کردن روزه می‌گیرند و از سوی دیگر از گوشه و کنار بزبان علمی می‌شنویم که چه خطراتی با این عبادت توأم است. این خود مشکل کوچکی نیست زیرا در برخی از پیامدهای بهداشتی روزه ، سخن از نقصهای «بازگشت‌ناپذیر» تندرستی می‌رود. اینجاست که دانستن سود و زیان آن وظیفه‌ی یکایک ما می‌گردد ولی آنچه مشکل را دو چندان کرده آنست که در سالهای اخیر کسانی از «کارشناسان تغذیه» یا «پزشکان» مسلمان برخاسته و با شمردن سودهای بهداشتی چندی برای روزه ، آن را نه تنها بی‌خطر بلکه بسیار سودمند نیز نشان داده‌اند. رسانه‌های «جمهوری اسلامی» پا را فراتر گزارده از اینکه برخی مربیان جلو روزه گرفتن بازیکنانشان را می‌گیرند انتقاد کرده‌اند.
از اینرو نیاز بآن می‌افتد که ما سخن هر دو سو را بشنویم. دیروز یک گفتار در زمینه‌ی روزه منتشر کردیم. اکنون ما «دری» را در این کانال باز می‌گزاریم تا هر دو سو بتوانند یافته‌های خود را در این زمینه بفرستند تا نشر گردد و خوانندگان بتوانند از رویهم‌رفته‌ی گفته‌ها ، خودشان نتیجه‌ی لازم را بگیرند.
باید دانست که امروز روزه (fast) به رژیمهای غذایی توأم با پرهیز نیز گفته می‌شود که برای آنها سودهای بسیاری شمرده‌اند. خواست ما در اینجا روزه‌ی اسلامی است و روزه‌های گوناگون دیگر از سخن ما بیرونست.
برای باز نمودن این «در» و آغاز گفتگوها امروز گفتاری در هواداری از روزه می‌آوریم. باید دانست که خواست ما پیگیری داستان نه از دیدگاه شرعی بلکه از دیدگاه دانشی است. اینست سخنانی که مایه‌ای از آزمایش ، جستجو و آمار نداشته باشد در اینجا جایی نخواهد داشت. با اینهمه این شماره را استثناء گرفتیم تا سخنان بیشتری از هواداران روزه بشنویم.
از دفتری بنام «فواید طبی و معنوی روزه» که نشر اینترنتی گردیده بخش سودهای پزشکی و بهداشتی آن را در زیر می‌آوریم. تأکیدها همه از ماست.
می‌نویسد :
روزه فوائد جسمی و روحی فراوان دارد ، شفابخش جسم و توان‌بخش جان است ، پاک‌کننده‌ی آدمی از رذایل حیوانی است ، در ساختن فرد صالح و اجتماع بسامان بسیار مؤثر بوده و در تذهیب [تهذیب] و تزکیه‌ی نفس و رهاندن انسان از روزمرگی و واماندگی در نیازهای تن تأثیر بسزایی دارد.
[تا اینجا دلیلی دیده نمی‌شود]
روزه یکی از احکام انسان‌ساز اسلام است ، که آگاهی از همه‌ی فواید و پی بردن به فلسفه‌ی کامل آن همچون سایر احکام الهی برای انسان عادی ممکن نیست ، دانش محدود بشر نمی‌تواند راهگشای همه‌ی اسرار نهفته باشد و اندیشه را به پاسخ همه‌ی مجهولات رهنمون شود ، شاید روزی دانش انسان به حدی از کمال برسد که دریچه‌ی تازه‌ای بر روی بشر بگشاید و حکمتها و دستورات اسلام را بازشناسد.
[پاراگراف دوم : چون روزه مانند دیگر «احکام الهی» پی بردن به فلسفه‌ی کامل آن برای انسان عادی ممکن نیست ، دانستن فلسفه‌ی آن موکول است به آینده که «شاید» روزی برسد و ما بدانیم ـ پس اکنون نمی‌دانیم. این خود به آن معنیست که سخنان پاراگراف یکم همه از روی پندار (خیال) بوده.]
بنابراین ندانستن فلسفه‌ی احکام الهی نباید ما را از انجام آن بازدارد و موجب نافرمانی و عصیان شود ، چرا که این اطاعت کورکورانه نیست ، بلکه بر علم و یقین تکیه دارد زیرا مسلمانان می‌دانند که خدای جهان بر همه‌چیز دانا و از همه‌چیز آگاه است و نقص و نیازی در ذات متعال او نیست که از اعمال سودی بخواهد یا از زیانی بهراسد ، خدای مهربان خیر ماست و برای بندگان خود جز خیر و سعادت نمی‌خواهد ، پس اگر به چیزی فرمان می‌دهد خیر و سعادت ما در آن است و کمال و تعالی ما بدان بستگی دارد و هر چیزی را نهی می‌فرماید برای ما زیان‌بخش است و بر مصالح مادّی و معنوی ما لطمه میزند.
[اگر چنانست دیگر چه نیاز به توضیحات بیشتر و تعلیل علمی و پزشکی است ـ مثلاً آنچه پس از این نوشته شده و خواهد آمد؟! مقدمه : خدا نیکخواه ماست ، نتیجه : هرچه خدا فرمان داده سود ما در آن و هرچه را نهی کرده زیانمند است. پس روی سخن تنها با کسانیست که به خدا باور دارند. به آنهاست که می‌گوید نیازی به اندیشیدن و خرد را داور گرفتن نیست. همینکه «احکام الهی» بود باید باور کنی که در آن سودها هست].
👇
فواید طبی و بهداشتی روزه که از سودمندیهای کوچک این فریضه‌ی انسان‌ساز است بحدی است که شاید نیاز به توضیح و تکرار نداشته باشد و بیشتر مردم کم و بیش از آن آگاهند. ما به اختصار به گوشه‌ای از این فواید انسان‌ساز اشاره می‌کنیم : معده و دستگاه گوارش از اندام پرکار بدن آدمی است ، با سه وعده غذا که معمول مردم است ؛ تقریباً در همه‌ی ساعات دستگاه گوارش به هضم و تحلیل و جذب و دفع مشغول است. روزه باعث می‌شود از یکسو این اعضا استراحت کنند و از فرسودگی مصون بمانند [آیا چنین «استراحتی» برای قلب که در سراسر زندگی دمی نیاسوده می‌تپد نیز بایسته است و آن را از «فرسودگی» می‌رهاند؟!] و نیروی تازه‌ای بگیرند و از سوی دیگر ذخایر چربی که زیانهای مهلکی دارند تحلیل رفته و کاسته شوند.
در روایات بسیاری پیشوایان گرامی اسلام فرموده‌اند : «معده‌ی آدمی خانه‌ی بیماریهای اوست و پرهیز از غذا درمان آن است». [چون پیشوایان فرموده‌اند جای چون و چرا بازنمی‌ماند!]
بدیهی است آنگاه فواید بهداشتی روزه بهتر بدست می‌آید که روزه‌دار امساک روز را با زیاده‌روی در شب تلافی نکند ، که پرخوری خود موجب زیانهای چشمگیری برای دستگاه گوارش است. با پیشرفت دانش پزشکی ، برخی از پزشکان و متخصصان دریافته‌اند که امساک از خوردن و آشامیدن ، عالی‌ترین روش درمانی است ، یکی از پزشکان می‌گوید : «طرح درمان به وسیله‌ی روزه‌ی بسیار چنان معجزه‌آساست که بکار بستن آن مسیر ، طرحها و برنامه‌های طب عملی و جراحی را تغییر خواهد داد ، زیرا روزه راه تازه‌ای به روی دانش پزشکی می‌گشاید ؛ و سلاح مؤثری برای مبارزه با بیماریها به این دانش می‌بخشد ، سلاحی که می‌توان آن را از راههای گوناگون مورد استفاده قرار داد تا انسان را در مبارزه با علت بیماریها برای بهبود بیماران به نتیجه‌ی مطلوب و آشکار رسانند».
با روزه و امساک می‌توان بیماریها را بهبود بخشید و معالجه کرد. البته در صورتی که با اعتدال و زیاده‌روی مقرون باشد و در هنگام سحر و افطار در خوردن و آشامیدن افراط نشود. بررسی فواید بهداشتی و طبی روزه در این مختصر نمی‌گنجد ، آنان که به توضیح بیشتر علاقمندند می‌توانند به کتابهایی که در این زمینه تألیف شده است مراجعه نمایند. باید توجه داشت ، برخلاف تصور کوتاه‌اندیشان ، روزه هیچ گونه ضرری برای افراد سالم مکلف ندارد و اگر کسی بیمار باشد و نتواند روزه بگیرد و با این کار بیمارتر شود و یا روزه باعث گردد که بیماریش ادامه یابد کار حرامی مرتکب شده و روزه‌اش نزد خدا پذیرفته نیست ، بیماری که روزه برای او ضرر دارد نباید روزه بگیرد و فقط لازم است در روزهای دیگر قضای آن را بجا آورد و جبران کند.
افراد سالم باید بدانند که روزه نه تنها زیانی برایشان ندارد بلکه چنانکه گفتیم ، موجب تندرستی و صحت مزاج است و بگفته‌ی برخی شکم‌پرستان که خود روزه نمی‌گیرند و دیگران را نیز از روزه بازمی‌دارند و تلقین می‌کنند که روزه موجب زخم معده می‌شود ، نباید اعتنا کرد ، اینگونه دروغها تنها بهانه‌ی افراد سست‌عنصری است که اسیر شکم خویشند و از عزم و اراده‌ی انسانی در آنان خبری نیست. «روزه باعث استراحت معده است و در حال روزه اسید معده بجای غذا به وسیله‌ی صفرا خنثا می‌شود و زخم ایجاد نمی‌گردد».
فردا گفتار دیگری که رویه‌ی دانشی دارد و در هواداری روزه‌گیری است خواهیم آورد.
.
در روایات بسیاری پیشوایان گرامی اسلام فرموده‌اند : «معده‌ی آدمی خانه‌ی بیماریهای اوست و پرهیز از غذا درمان آن است». [چون پیشوایان فرموده‌اند جای چون و چرا بازنمی‌ماند!]
بدیهی است آنگاه فواید بهداشتی روزه بهتر بدست می‌آید که روزه‌دار امساک روز را با زیاده‌روی در شب تلافی نکند ، که پرخوری خود موجب زیانهای چشمگیری برای دستگاه گوارش است. با پیشرفت دانش پزشکی ، برخی از پزشکان و متخصصان دریافته‌اند که امساک از خوردن و آشامیدن ، عالی‌ترین روش درمانی است ، یکی از پزشکان می‌گوید : «طرح درمان به وسیله‌ی روزه‌ی بسیار چنان معجزه‌آساست که بکار بستن آن مسیر ، طرحها و برنامه‌های طب عملی و جراحی را تغییر خواهد داد ، زیرا روزه راه تازه‌ای به روی دانش پزشکی می‌گشاید ؛ و سلاح مؤثری برای مبارزه با بیماریها به این دانش می‌بخشد ، سلاحی که می‌توان آن را از راههای گوناگون مورد استفاده قرار داد تا انسان را در مبارزه با علت بیماریها برای بهبود بیماران به نتیجه‌ی مطلوب و آشکار رسانند».
با روزه و امساک می‌توان بیماریها را بهبود بخشید و معالجه کرد. البته در صورتی که با اعتدال و زیاده‌روی مقرون باشد و در هنگام سحر و افطار در خوردن و آشامیدن افراط نشود. بررسی فواید بهداشتی و طبی روزه در این مختصر نمی‌گنجد ، آنان که به توضیح بیشتر علاقمندند می‌توانند به کتابهایی که در این زمینه تألیف شده است مراجعه نمایند. باید توجه داشت ، برخلاف تصور کوتاه‌اندیشان ، روزه هیچ گونه ضرری برای افراد سالم مکلف ندارد و اگر کسی بیمار باشد و نتواند روزه بگیرد و با این کار بیمارتر شود و یا روزه باعث گردد که بیماریش ادامه یابد کار حرامی مرتکب شده و روزه‌اش نزد خدا پذیرفته نیست ، بیماری که روزه برای او ضرر دارد نباید روزه بگیرد و فقط لازم است در روزهای دیگر قضای آن را بجا آورد و جبران کند.
افراد سالم باید بدانند که روزه نه تنها زیانی برایشان ندارد بلکه چنانکه گفتیم ، موجب تندرستی و صحت مزاج است و بگفته‌ی برخی شکم‌پرستان که خود روزه نمی‌گیرند و دیگران را نیز از روزه بازمی‌دارند و تلقین می‌کنند که روزه موجب زخم معده می‌شود ، نباید اعتنا کرد ، اینگونه دروغها تنها بهانه‌ی افراد سست‌عنصری است که اسیر شکم خویشند و از عزم و اراده‌ی انسانی در آنان خبری نیست. «روزه باعث استراحت معده است و در حال روزه اسید معده بجای غذا به وسیله‌ی صفرا خنثا می‌شود و زخم ایجاد نمی‌گردد».
فردا گفتار دیگری که رویه‌ی دانشی دارد و در هواداری روزه‌گیری است خواهیم آورد.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش نهم :
🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی دو)
2ـ سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست (تکه‌ی هفت از هفت)
ما چون بارها از اینها گفتگو کرده‌ایم (1) در اینجا فهرست‌وار شمردیم. اینهاست سرچشمه‌ی درماندگی شرقیان. اینهاست آنچه ملیونها مردم شرق را زبون و زیردست آزمندان غرب گردانیده. مردم اینها را نمی‌دانند. شما اگر از عامیان بپرسید : «چرا ما شرقیان پس مانده‌ایم؟..» خیره مانند و پاسخی نتوانند. از درسخواندگان بپرسید هر کدام پریشانگویی دیگری کنند. یکی گوید : «این توده‌ها دِژِنِره[=تباه] شده‌اند». دیگری گوید : «ما از تمدن عقب مانده‌ایم باید تمدن را بگیریم و ما نیز باروپاییان برسیم». سومی گوید : «شرقیان از نخست چنین بوده‌اند.» ولی اینها همه از ناآگاهیست.
گفتیم از صد سال باز که این داستان پس ماندن شرقیان بآشکار افتاده کسانی در جستجوی چاره بوده‌اند. گروهی «باتحاد اسلام» کوشیده‌اند. یک دسته به قانون و مشروطه تلاش کرده‌اند. یک دسته دبستان برپا کردن و باسواد گردانیدن را چاره شمرده‌اند. هم گفتیم که اینها هر یک در جای خود نیک بوده ولی چاره‌ی درد نمی‌بوده. این کوشندگان چون سرچشمه و انگیزه‌ی گرفتاری را نمی‌دانسته‌اند ناگزیر چاره‌اش را هم ندانسته‌اند.
ولی دوباره می‌گوییم : انگیزه‌ی گرفتاری شرقیان اینهاست. بدانسان که گفتیم شما بیازمایید : به پسرتان یکیتان که پدر است دستوری دهد و دیگریتان که مادر است دستوری بوارونه‌ی آن دهد و ببینید که چگونه آن بچه گیج و درمانده گردد ، و چون این را آزمودید برگردید بمیان توده و این آموزاکهای گوناگون و آخشیج یکدیگر را که در کتابها و مغزها آکنده است از دیده گذرانید. آن بدآموزیهای زهرآلود و شعرهای خراباتی را بیاد آورید ، آن آموزاکهای قلندرانه‌ی غیرتکش را از اندیشه گذرانید ، آن باورهای پست کیشها را بیندیشید.
در جهان چه بدآموزی زشت‌تر از این که بمردم بگویی : «موسا و فرعون ، و ستم و دادگری ، راست و کج ، و نیک و بد ، همه یکیست»؟!.. چه بدآموزی زهرناکتر از این که بگویی : «جهان پوچست و هیچست. اندیشه‌ی گذشته نکنید و پروای آینده ننمایید و دمی را که در آنید گرامی شمارید و با خوشی و مستی بسر دهید»؟!. چه بدآموزی بدتر از این که بگویی : «اگر فلان مرده را دوست دارید یا بدیدن بارگاهش روید همه‌ی گناهانتان آمرزیده شود»؟!..
صدها مانند اینها در کتابها و مغزها آکنده شده ، هر کس آنچه اندیشیده بیباک و بی‌پروا ، بزبان آورده و آن بدتر که این نادانیها از راه شعر یا بدستیاری کتابها یا زبان بزبان ، درمیان مردم ، بویژه درمیان درسخواندگان ، رواج بی‌اندازه پیدا کرده و در دلها جا گرفته. امروز هزارها کسان توان یافت که نام باطنیگری یا خراباتیگری نشنیده ولی اگر دلهاشان را بشکافیم بدآموزیهای این دو دسته بفراوانی در آنها جا گرفته.
اینها زیانش از سه راه است :
1) اینها دروغ و فریب است و مردمان را از راستیها هرچه دورتر می‌گرداند.
2) اینها از کسان زبون و پستی تراویده و به شنوندگان زبونی و پستی یاد می‌دهد.
3) چند رشتهی آخشیج همست و مایه‌ی درماندگی فهمها می‌گردد. (2)
در نتیجه‌ی اینهاست که شما امروز هر عنوانی را بگیرید و باورهای مردم را درباره‌ی آن بسنجید خواهید دید گیج‌وار هر زمان سخن دیگری می‌گویند و راستی آنست که در هر زمینه سخنان وارونه‌ی هم شنیده و بی‌آنکه داوری در میانه‌ی آنها توانند به دل سپرده‌اند و اینست هر زمان یک باور دیگری از خود بیرون می‌دهند.
در زندگانی توده صد مثل برای آن توان پیدا کرد. مثلاً داستان «چاره‌داری و ناچاری» (جبر و اختیار) روشن نبوده و شما چون در کتابها جستجو کنید خواهید دید یک دسته آن را گرفته و یک دسته این را پذیرفته‌اند. بلکه در بسیاری از کتابها نویسنده هر زمان باور دیگری از خود نموده و اینجا «جبری» و آنجا «اختیاری» و باز اینجا «جبری» بوده. (3)
در نتیجه‌ی همان مردم نیز گیجند و شما چون در رفتار و کردارشان نگرید خواهید دید درمیان دو باور درمانده‌اند و نمی‌دانند کدام را بپذیرند و بسیاری از آنان در اینجا که کاری بدلخواه خود می‌یابند (مثلاً شما یک سودای آسان و سودمندی را باو پیشنهاد می‌کنید) بیدرنگ اختیاری گردیده و بسخن درآید : «لیسَ للانسان الا ماسعى» ، «مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد» و در جای دیگری چون کاری را بدلخواه خود نمی‌یابد (مثلاً شما یک کار پررنجی باو پیشنهاد می‌کنید) در آن زمان است که «جبریگری» از خود نشان دهد و این بار بجمله‌های دیگری پردازد : «العبد یدبر الله یقدر» ، «روزی هر کس مقدر است».
👇
🔸 چه می‌باید کرد؟.. (تکه‌ی دو)
2ـ سرچشمه‌ی کارهای آدمی مغز اوست (تکه‌ی هفت از هفت)
ما چون بارها از اینها گفتگو کرده‌ایم (1) در اینجا فهرست‌وار شمردیم. اینهاست سرچشمه‌ی درماندگی شرقیان. اینهاست آنچه ملیونها مردم شرق را زبون و زیردست آزمندان غرب گردانیده. مردم اینها را نمی‌دانند. شما اگر از عامیان بپرسید : «چرا ما شرقیان پس مانده‌ایم؟..» خیره مانند و پاسخی نتوانند. از درسخواندگان بپرسید هر کدام پریشانگویی دیگری کنند. یکی گوید : «این توده‌ها دِژِنِره[=تباه] شده‌اند». دیگری گوید : «ما از تمدن عقب مانده‌ایم باید تمدن را بگیریم و ما نیز باروپاییان برسیم». سومی گوید : «شرقیان از نخست چنین بوده‌اند.» ولی اینها همه از ناآگاهیست.
گفتیم از صد سال باز که این داستان پس ماندن شرقیان بآشکار افتاده کسانی در جستجوی چاره بوده‌اند. گروهی «باتحاد اسلام» کوشیده‌اند. یک دسته به قانون و مشروطه تلاش کرده‌اند. یک دسته دبستان برپا کردن و باسواد گردانیدن را چاره شمرده‌اند. هم گفتیم که اینها هر یک در جای خود نیک بوده ولی چاره‌ی درد نمی‌بوده. این کوشندگان چون سرچشمه و انگیزه‌ی گرفتاری را نمی‌دانسته‌اند ناگزیر چاره‌اش را هم ندانسته‌اند.
ولی دوباره می‌گوییم : انگیزه‌ی گرفتاری شرقیان اینهاست. بدانسان که گفتیم شما بیازمایید : به پسرتان یکیتان که پدر است دستوری دهد و دیگریتان که مادر است دستوری بوارونه‌ی آن دهد و ببینید که چگونه آن بچه گیج و درمانده گردد ، و چون این را آزمودید برگردید بمیان توده و این آموزاکهای گوناگون و آخشیج یکدیگر را که در کتابها و مغزها آکنده است از دیده گذرانید. آن بدآموزیهای زهرآلود و شعرهای خراباتی را بیاد آورید ، آن آموزاکهای قلندرانه‌ی غیرتکش را از اندیشه گذرانید ، آن باورهای پست کیشها را بیندیشید.
در جهان چه بدآموزی زشت‌تر از این که بمردم بگویی : «موسا و فرعون ، و ستم و دادگری ، راست و کج ، و نیک و بد ، همه یکیست»؟!.. چه بدآموزی زهرناکتر از این که بگویی : «جهان پوچست و هیچست. اندیشه‌ی گذشته نکنید و پروای آینده ننمایید و دمی را که در آنید گرامی شمارید و با خوشی و مستی بسر دهید»؟!. چه بدآموزی بدتر از این که بگویی : «اگر فلان مرده را دوست دارید یا بدیدن بارگاهش روید همه‌ی گناهانتان آمرزیده شود»؟!..
صدها مانند اینها در کتابها و مغزها آکنده شده ، هر کس آنچه اندیشیده بیباک و بی‌پروا ، بزبان آورده و آن بدتر که این نادانیها از راه شعر یا بدستیاری کتابها یا زبان بزبان ، درمیان مردم ، بویژه درمیان درسخواندگان ، رواج بی‌اندازه پیدا کرده و در دلها جا گرفته. امروز هزارها کسان توان یافت که نام باطنیگری یا خراباتیگری نشنیده ولی اگر دلهاشان را بشکافیم بدآموزیهای این دو دسته بفراوانی در آنها جا گرفته.
اینها زیانش از سه راه است :
1) اینها دروغ و فریب است و مردمان را از راستیها هرچه دورتر می‌گرداند.
2) اینها از کسان زبون و پستی تراویده و به شنوندگان زبونی و پستی یاد می‌دهد.
3) چند رشتهی آخشیج همست و مایه‌ی درماندگی فهمها می‌گردد. (2)
در نتیجه‌ی اینهاست که شما امروز هر عنوانی را بگیرید و باورهای مردم را درباره‌ی آن بسنجید خواهید دید گیج‌وار هر زمان سخن دیگری می‌گویند و راستی آنست که در هر زمینه سخنان وارونه‌ی هم شنیده و بی‌آنکه داوری در میانه‌ی آنها توانند به دل سپرده‌اند و اینست هر زمان یک باور دیگری از خود بیرون می‌دهند.
در زندگانی توده صد مثل برای آن توان پیدا کرد. مثلاً داستان «چاره‌داری و ناچاری» (جبر و اختیار) روشن نبوده و شما چون در کتابها جستجو کنید خواهید دید یک دسته آن را گرفته و یک دسته این را پذیرفته‌اند. بلکه در بسیاری از کتابها نویسنده هر زمان باور دیگری از خود نموده و اینجا «جبری» و آنجا «اختیاری» و باز اینجا «جبری» بوده. (3)
در نتیجه‌ی همان مردم نیز گیجند و شما چون در رفتار و کردارشان نگرید خواهید دید درمیان دو باور درمانده‌اند و نمی‌دانند کدام را بپذیرند و بسیاری از آنان در اینجا که کاری بدلخواه خود می‌یابند (مثلاً شما یک سودای آسان و سودمندی را باو پیشنهاد می‌کنید) بیدرنگ اختیاری گردیده و بسخن درآید : «لیسَ للانسان الا ماسعى» ، «مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد» و در جای دیگری چون کاری را بدلخواه خود نمی‌یابد (مثلاً شما یک کار پررنجی باو پیشنهاد می‌کنید) در آن زمان است که «جبریگری» از خود نشان دهد و این بار بجمله‌های دیگری پردازد : «العبد یدبر الله یقدر» ، «روزی هر کس مقدر است».
👇
پابرگیها :
1ـ برای مثال در گفتارهای «ما چه میخواهیم؟.» از رشته گفتارهای پیمان که سپس برویه‌ی کتاب نیز پراکنده شده. ـ و
2ـ این خود زمینه‌ی جدای دیگریست و ما بارها از آن سخن رانده و گفته‌ایم : در نتیجه‌ی همینست که کسانی هر چیزی را که می‌شنوند با یک معنای تاریک و ناروشنی در دل جا می‌دهند و اینست چون می‌پرسیم درمی‌مانند. مثلاً نام «تمدن» را با صد هیاهو می‌برند و گفتارها در پیرامون آن می‌نویسند ولی ما چون می‌پرسیم : «تمدن چیست؟..» در آن هنگامست که درمی‌مانند. همین رفتار را درباره‌ی «ادبیات» می‌کنند. رویهم‌رفته از هیچ چیز معنی درست آن را نمی‌فهمند.
3ـ ویراینده نیک بیاد دارم که دبیر ادبیات دبیرستانمان چون شعرها و نوشته‌های کتاب را معنی می‌کرد و از آنها گاهی معنی جبر و گاهی اختیار در زندگانی برمی‌آمد ، بی‌آنکه داوری در آن باره کند هر بار آنها را ، تو گویی یک حقیقت گرانمایه‌ای را بازمی‌نماید ، با یک آب و تابی شرح می‌داد و هیچ نمی‌اندیشید که این دو اندیشه ناسازگار است و ناشدنیست که هر دو راست باشد. ـ و
.
1ـ برای مثال در گفتارهای «ما چه میخواهیم؟.» از رشته گفتارهای پیمان که سپس برویه‌ی کتاب نیز پراکنده شده. ـ و
2ـ این خود زمینه‌ی جدای دیگریست و ما بارها از آن سخن رانده و گفته‌ایم : در نتیجه‌ی همینست که کسانی هر چیزی را که می‌شنوند با یک معنای تاریک و ناروشنی در دل جا می‌دهند و اینست چون می‌پرسیم درمی‌مانند. مثلاً نام «تمدن» را با صد هیاهو می‌برند و گفتارها در پیرامون آن می‌نویسند ولی ما چون می‌پرسیم : «تمدن چیست؟..» در آن هنگامست که درمی‌مانند. همین رفتار را درباره‌ی «ادبیات» می‌کنند. رویهم‌رفته از هیچ چیز معنی درست آن را نمی‌فهمند.
3ـ ویراینده نیک بیاد دارم که دبیر ادبیات دبیرستانمان چون شعرها و نوشته‌های کتاب را معنی می‌کرد و از آنها گاهی معنی جبر و گاهی اختیار در زندگانی برمی‌آمد ، بی‌آنکه داوری در آن باره کند هر بار آنها را ، تو گویی یک حقیقت گرانمایه‌ای را بازمی‌نماید ، با یک آب و تابی شرح می‌داد و هیچ نمی‌اندیشید که این دو اندیشه ناسازگار است و ناشدنیست که هر دو راست باشد. ـ و
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش ششم : توشه برای آینده)
🔸 2ـ6) «نساختن» و «ناسازگاری» ـ آموزش یا هدر دادن جُربُزه‌ها؟ (تکه‌ی دو از سه)
می‌دانم کسانی این را بآسانی نخواهند پذیرفت و چون سخنیست که تازه می‌شنوند بچون و چرا خواهند برخاست. ولی بدانند که جای هیچ چون چرا نیست و چاره جز پذیرفتن نمی‌باشد. در این نزدیکیها روزی این را با کسانی می‌گفتم ، یکی نااندیشیده و نافهمیده بخرده‌گیری برخاست و چنین گفت : «اینها که می‌شمارید افکار فلسفی است چه ربط باحساسات دارد؟!. و آنگاه چرا اینها با میهن‌دوستی و جانفشانی نمی‌سازد؟!..»
گفتم نیک کردی که ایراد گرفتی و این مرا خواهد برانگیخت که پاسخ گویم و زمینه را هرچه روشنتر گردانم : آنکه می‌گویی اینها اندیشه‌های فلسفی است تو نامش را هرچه می‌خواهی بگزار ، از اثرش نخواهد کاست. این سخن شما بیاد من می‌آورد آن را که در روزهای جوانی شبی در تبریز بخانه‌ی یکی از خویشان رفتم و چون نشستم و اندکی گذشت شب‌چره آوردند. من دست نگه داشته و گفتم تازه شام خورده‌ام و از خوراک روی خوراک می‌پرهیزم. گفت : این شب‌چره است چه ربطی بخوراک روی خوراک دارد؟!.
چه خوش نام فلسفه بر زبانها افتاده و یک کلمه‌ی فریب‌آمیزی شده! با دست خود ریشه‌ی خود را می‌کنید و با یک نام خشک فلسفه دلهای خود را خوش می‌گردانید!
شما اگر چند روزی کتاب حسین کرد بخوانید آن افسانه در شما کارگر باشد. اگر دو سه شب بسینما روید رفتار و کردار بازیگران بی‌اثر نماند. این چگونه تواند بود که کسانی بیست سال و سی سال با بدآموزیهای صوفیان و خراباتیان و دیگران بسر برند و اینها را در دلهای آنها اثر نباشد؟!. اینکه می‌گویید باحساسات چه ربطی دارد؟!.. گویا فراموش می‌کنید که سرچشمه‌ی همگی یک جاست.
نیز می‌گویید : «چرا اینها با میهن‌دوستی و جانفشانی نمی‌سازد؟» باید بگویم : معنی «نساختن» را نمی‌دانید ، وگرنه باین پرسش برنمی‌خاستید. کسی که باور کرده کوششها همه بیهوده است و خواری و ارجمندی یک توده‌ای جز با «قضا و قدر» نیست از چنین بدباوری چه چشم کوشش و جانفشانی توان داشت؟!. کسی که براینست که هیچگاه نباید پروای گذشته و آینده کرد و باید زندگی را همان یک دم دانست و تنها دربند خوشی آن بود از چنین کوتاه‌بینی چه چشم توان داشت که بامید پیشرفت آینده‌ی توده ، زندگی را بخود تلخ گرداند و از خوشیهای خویش درگذرد؟!.. کسی که ستمگر و دادگر و روشن و تاریک ، موسا و فرعون همه را به یک دیده می‌بیند و جدایی میانه‌ی آنها نمی‌گزارد و این را یک اندیشه‌ی بلندی می‌شمارد ، چه شدنیست که بر ستمگری و خودکامگی خشم گیرد و در راه جلوگیری از آنها جانبازی دریغ نگوید؟!.. اینست معنی «نساختن» آن بدآموزیها با شور آزادیخواهی و میهن‌دوستی و جانفشانی.
هر کاری که آدمی می‌کند و هر جنبشی که ازو دیده می‌شود سرچشمه‌ی آن اندیشه‌های اوست. شما از خانه‌ی خود بیرون آمده بدیدن فلان دوست می‌روید. آیا شما را بآن تکان جز اندیشه چه واداشته است؟.. شما این بدآموزیها را کوچک می‌گیرید ولی نیست و برای خود یک تاریخچه‌ی بسیار درازی می‌دارد.
.
🔸 2ـ6) «نساختن» و «ناسازگاری» ـ آموزش یا هدر دادن جُربُزه‌ها؟ (تکه‌ی دو از سه)
می‌دانم کسانی این را بآسانی نخواهند پذیرفت و چون سخنیست که تازه می‌شنوند بچون و چرا خواهند برخاست. ولی بدانند که جای هیچ چون چرا نیست و چاره جز پذیرفتن نمی‌باشد. در این نزدیکیها روزی این را با کسانی می‌گفتم ، یکی نااندیشیده و نافهمیده بخرده‌گیری برخاست و چنین گفت : «اینها که می‌شمارید افکار فلسفی است چه ربط باحساسات دارد؟!. و آنگاه چرا اینها با میهن‌دوستی و جانفشانی نمی‌سازد؟!..»
گفتم نیک کردی که ایراد گرفتی و این مرا خواهد برانگیخت که پاسخ گویم و زمینه را هرچه روشنتر گردانم : آنکه می‌گویی اینها اندیشه‌های فلسفی است تو نامش را هرچه می‌خواهی بگزار ، از اثرش نخواهد کاست. این سخن شما بیاد من می‌آورد آن را که در روزهای جوانی شبی در تبریز بخانه‌ی یکی از خویشان رفتم و چون نشستم و اندکی گذشت شب‌چره آوردند. من دست نگه داشته و گفتم تازه شام خورده‌ام و از خوراک روی خوراک می‌پرهیزم. گفت : این شب‌چره است چه ربطی بخوراک روی خوراک دارد؟!.
چه خوش نام فلسفه بر زبانها افتاده و یک کلمه‌ی فریب‌آمیزی شده! با دست خود ریشه‌ی خود را می‌کنید و با یک نام خشک فلسفه دلهای خود را خوش می‌گردانید!
شما اگر چند روزی کتاب حسین کرد بخوانید آن افسانه در شما کارگر باشد. اگر دو سه شب بسینما روید رفتار و کردار بازیگران بی‌اثر نماند. این چگونه تواند بود که کسانی بیست سال و سی سال با بدآموزیهای صوفیان و خراباتیان و دیگران بسر برند و اینها را در دلهای آنها اثر نباشد؟!. اینکه می‌گویید باحساسات چه ربطی دارد؟!.. گویا فراموش می‌کنید که سرچشمه‌ی همگی یک جاست.
نیز می‌گویید : «چرا اینها با میهن‌دوستی و جانفشانی نمی‌سازد؟» باید بگویم : معنی «نساختن» را نمی‌دانید ، وگرنه باین پرسش برنمی‌خاستید. کسی که باور کرده کوششها همه بیهوده است و خواری و ارجمندی یک توده‌ای جز با «قضا و قدر» نیست از چنین بدباوری چه چشم کوشش و جانفشانی توان داشت؟!. کسی که براینست که هیچگاه نباید پروای گذشته و آینده کرد و باید زندگی را همان یک دم دانست و تنها دربند خوشی آن بود از چنین کوتاه‌بینی چه چشم توان داشت که بامید پیشرفت آینده‌ی توده ، زندگی را بخود تلخ گرداند و از خوشیهای خویش درگذرد؟!.. کسی که ستمگر و دادگر و روشن و تاریک ، موسا و فرعون همه را به یک دیده می‌بیند و جدایی میانه‌ی آنها نمی‌گزارد و این را یک اندیشه‌ی بلندی می‌شمارد ، چه شدنیست که بر ستمگری و خودکامگی خشم گیرد و در راه جلوگیری از آنها جانبازی دریغ نگوید؟!.. اینست معنی «نساختن» آن بدآموزیها با شور آزادیخواهی و میهن‌دوستی و جانفشانی.
هر کاری که آدمی می‌کند و هر جنبشی که ازو دیده می‌شود سرچشمه‌ی آن اندیشه‌های اوست. شما از خانه‌ی خود بیرون آمده بدیدن فلان دوست می‌روید. آیا شما را بآن تکان جز اندیشه چه واداشته است؟.. شما این بدآموزیها را کوچک می‌گیرید ولی نیست و برای خود یک تاریخچه‌ی بسیار درازی می‌دارد.
.
🔶 روزه‌ی اسلامی
🔸 (تکه‌ی دو از سه)
دیروز یک گفتار در هواداری از روزه آوردیم و امروز نخست یک پژوهش آماری از دانشگاهی در ایران می‌آوریم. فردا کوتاهشده‌ی گفتاری که از ویکی پدیا ترجمه شده.
پژوهش آماری تنها دو نتیجه‌گیری از بهداشت روان و افسردگیِ شماری از داوطلبان را پیش و پس از ماه رمضان نشان می‌دهد. شرح کمی داده شده و همچنین باید بدیده داشت که رمضان در سالی که این پژوهش «منتشر» شده در ماه گرمی آغاز نشده است (پایان ماه مهر).
آدرس و شماره‌ی تلفنی که برای این پژوهش گزارده‌اند چنین است :
تأثیر روزه‌ی رمضان بر بهداشت روان و افسردگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی سیرجان در سال 1383
نویسندگان : مجید کاظمی *، سیما کریمی ، علی انصاری ، طیبه نگاهبان ، سید حبیب‌ا... حسینی و دکتر رضا وزیری‌نژاد
* - مربی عضو هیأت علمی گروه آموزشی پرستاری داخلی و جراحی ، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان تلفن : 03915225900 ، فاکس : 5228497-0391 ، پست الکترونیکی : maj_kaz@yahoo.com
نوع مطالعه : پژوهشی | موضوع مقاله : پرستاری
چکیده
زمینه و هدف : روزه‌داری ، باعث تکامل جسم و روان می‌شود و روزه‌ی رمضان می‌تواند تأثیرات شگرفی در سلامت فرد داشته و اعمال و رفتار غیرعادی را کاهش دهد. همچنین روزه‌ی رمضان منافع معنوی ، روحی ، اجتماعی و جسمی فراوانی دارد. هدف این پژوهش این بوده که تأثیرات روزه را بر بهداشت روان و میزان افسردگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی سیرجان مورد ارزیابی قرار دهد.
مواد و روش‌ها : در این پژوهش 361 نفر دانشجو که به صورت تصادفی انتخاب شده بودند ، شرکت داشتند. اطلاعات مورد لزوم توسط پرسش‌نامه‌هایی که دارای اطلاعات جمعیت‌شناختی ، معیار بهداشت روان 12 آیتمی «فارل» و آزمون استاندارد افسردگی «بک» بوده جمع‌آوری گردید. این پرسش‌نامه‌ها توسط نمونه‌های مورد پژوهش 10 روز قبل از ماه مبارک رمضان و مجدداً ده روز بعد از ماه رمضان تکمیل گردید و میانگین نمرات قبل و بعد از ماه مبارک رمضان با هم مقایسه شد.
یافته‌ها : یافته‌ها نشان دادند که قبل از ماه مبارک رمضان میانگین نمره‌ی بهداشت روان دانشجویان 55/8 ± 94/33 بود. در حالی که این میانگین بعد از ماه مبارک به 2/8 ± 5/34 رسید. همچنین میانگین نمره‌ی افسردگی نمونه‌ها قبل از ماه رمضان 33/10 ± 45/14 بود ، در صورتی که بعد از ماه رمضان به 38/10 ± 8/11 کاهش پیدا کرد که از نظر آماری معنی‌دار است (0001/0 p<).
نتیجه‌گیری : یافته‌های این پژوهش تأیید می‌نماید که روزه‌ی رمضان می‌تواند عامل مهمی در جهت کم کردن میزان افسردگی و بهبود وضعیت بهداشت روانی دانشجویان باشد.
.
🔸 (تکه‌ی دو از سه)
دیروز یک گفتار در هواداری از روزه آوردیم و امروز نخست یک پژوهش آماری از دانشگاهی در ایران می‌آوریم. فردا کوتاهشده‌ی گفتاری که از ویکی پدیا ترجمه شده.
پژوهش آماری تنها دو نتیجه‌گیری از بهداشت روان و افسردگیِ شماری از داوطلبان را پیش و پس از ماه رمضان نشان می‌دهد. شرح کمی داده شده و همچنین باید بدیده داشت که رمضان در سالی که این پژوهش «منتشر» شده در ماه گرمی آغاز نشده است (پایان ماه مهر).
آدرس و شماره‌ی تلفنی که برای این پژوهش گزارده‌اند چنین است :
تأثیر روزه‌ی رمضان بر بهداشت روان و افسردگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی سیرجان در سال 1383
نویسندگان : مجید کاظمی *، سیما کریمی ، علی انصاری ، طیبه نگاهبان ، سید حبیب‌ا... حسینی و دکتر رضا وزیری‌نژاد
* - مربی عضو هیأت علمی گروه آموزشی پرستاری داخلی و جراحی ، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان تلفن : 03915225900 ، فاکس : 5228497-0391 ، پست الکترونیکی : maj_kaz@yahoo.com
نوع مطالعه : پژوهشی | موضوع مقاله : پرستاری
چکیده
زمینه و هدف : روزه‌داری ، باعث تکامل جسم و روان می‌شود و روزه‌ی رمضان می‌تواند تأثیرات شگرفی در سلامت فرد داشته و اعمال و رفتار غیرعادی را کاهش دهد. همچنین روزه‌ی رمضان منافع معنوی ، روحی ، اجتماعی و جسمی فراوانی دارد. هدف این پژوهش این بوده که تأثیرات روزه را بر بهداشت روان و میزان افسردگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی سیرجان مورد ارزیابی قرار دهد.
مواد و روش‌ها : در این پژوهش 361 نفر دانشجو که به صورت تصادفی انتخاب شده بودند ، شرکت داشتند. اطلاعات مورد لزوم توسط پرسش‌نامه‌هایی که دارای اطلاعات جمعیت‌شناختی ، معیار بهداشت روان 12 آیتمی «فارل» و آزمون استاندارد افسردگی «بک» بوده جمع‌آوری گردید. این پرسش‌نامه‌ها توسط نمونه‌های مورد پژوهش 10 روز قبل از ماه مبارک رمضان و مجدداً ده روز بعد از ماه رمضان تکمیل گردید و میانگین نمرات قبل و بعد از ماه مبارک رمضان با هم مقایسه شد.
یافته‌ها : یافته‌ها نشان دادند که قبل از ماه مبارک رمضان میانگین نمره‌ی بهداشت روان دانشجویان 55/8 ± 94/33 بود. در حالی که این میانگین بعد از ماه مبارک به 2/8 ± 5/34 رسید. همچنین میانگین نمره‌ی افسردگی نمونه‌ها قبل از ماه رمضان 33/10 ± 45/14 بود ، در صورتی که بعد از ماه رمضان به 38/10 ± 8/11 کاهش پیدا کرد که از نظر آماری معنی‌دار است (0001/0 p<).
نتیجه‌گیری : یافته‌های این پژوهش تأیید می‌نماید که روزه‌ی رمضان می‌تواند عامل مهمی در جهت کم کردن میزان افسردگی و بهبود وضعیت بهداشت روانی دانشجویان باشد.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم : در پیرامون نوشته‌های پیمان
🔸 «نوشته‌های پیمان را همه توانند فهمید» (تکه‌ی یک از سه)
یکی می‌گوید : «چیزهایی که شما در پیمان می‌نویسید عوام نمی‌فهمند. مطالبی هم برای استفاده‌ی آنها نویسید».
می‌گویم : اینها که ما می‌نویسیم برای همگیست. ما می‌باید در فهمانیدن راستیها جدایی میانه‌ی این گروه و آن گروه نگزاریم و آنها را بهمگی بفهمانیم.
راست است در توده ، از دیده‌ی فهم و باور ، یک درجه‌بندی هست. باینمعنی که روستاییان اندازه‌ی فهم و باورهاشان جداست. از شهریان نیز ، بازاریان و عامیان جدایند و دیگران جدا. همچنین زنان در این باره جدا از مردان می‌باشند. این چیزیست که از باستان زمان بوده و هست ، و چنین پنداشته می‌شود که همیشه باید بود.
بارها دیده می‌شود که یک مرد دانشمندی نوکران و بستگان عامی می‌دارد و یا زنان و دختران خاندان او پندارپرست و نادان می‌باشند و او خود پروایی نمی‌نماید و راهی جز این باندیشه‌اش نمی‌رسد.
یکی از آشنایان می‌گوید : «با خاندانی سفر خواستیمی کرد. هنگامی که آماده بودیم و خواستیم از در بیرون رویم یکی عطسه‌ای زد. زنان از رفتن بازایستادند و من چون با آنان بگفتگو پرداختم مردان بجای آنکه یاوری با من نمایند بجلوگیری کوشیدند. سپس که در نبودن زنان گله آغاز کردم چنین پاسخ دادند : «زنان را باید در عقیده‌ی خودشان آزاد گزارد».
ولی این خود نه ستوده است. ما باید بکوشیم و این درجه‌بندی را از میان برداریم و همگی را از زنان و مردان ، و از روستاییان و شهریان ، و از بازاریان و دیگران ، با راستیها آشنا گردانیم. نمی‌گویم همه‌ی مردم در فهم یکسان توانند بود ، این نشدنیست. می‌گویم : ما همگی را با راستیها آشنا گردانیم که هر کسی باندازه‌ی جُربُزه و فهم خود از آنها بهره یابد.
در دانشها چنین نیست. همه کس ستاره‌شناس یا ریاضیدان یا پزشک نتواند بود و نیازی هم نیست. ولی ما سخن از شناختن جهان و دانستن آیین زندگانی و این زمینه‌ها می‌رانیم و اینها جز از دانشهاست. اینها را همه توانند دانست و باید هم دانند.
مردم همگی ، چه روستایی و چه شهری ، و چه زن و چه مرد ، در این زندگانی همبازند و باید همگی آن را به یک گونه فهمند و همگی از یک راه پیش روند ، و همگی یک خواست دارند.
یک مردمی که باهم می‌زیند ، در سود و زیان بهم بسته‌اند و اگر یکی یک نافهمی یا یک بدرفتاری داشت نه تنها خود او ، دیگران نیز زیان بینند. مثلاً زنی که پابسته‌ی عطسه و چهارشنبه و بوم و مانند اینهاست و یا بجادو و فال و دعا باور می‌دارد ، زیانش بدیگران هم خواهد رسید. مردی که پندارپرست است و براستیها پشت پا میزند و پی کارهای بیهوده را می‌گیرد مایه‌ی گزند دیگران نیز هست. این بتازگی رخ داده که جوانی خود را کشته. چون رسیدگی کرده‌اند انگیزه‌اش این بوده که مردی بنام کف‌بینی باو گفته که هیچگاه توانگر نخواهد بود ، و جوان ساده خود را کشته. بشومی پندارپرستی یک مرد نادان ، خاندانی چنین آسیب دیده.
خواستم گفتگو از این گرفتاریها نیست. ما در سال چهارم پیمان از اینها گفتگو بسیار کرده‌ایم. آنگاه گرفتاریها تنها این نیست. کیشهای پراکنده و چیزهای دیگر نیز هست. اینها را برای مثل یاد می‌کنم و خواستم آنست که ما اگر میخواهیم زندگانی درستی داریم و همیشه پیش رویم باید معنی درست زندگی را بشناسیم و راه راست آن را بدانیم ، و پندارهای بیجا و گمراهیهای گوناگون را که بنام کیش یا هر نام دیگری درمیانست و توده را گرفتار گردانیده دور رانیم ، و در زندگانی یک خواستی یا بهتر گویم یک آرمانی را بدیده گیریم و درپی آن باشیم ـ وآنگاه همگی همجنسان خود را ، در این شناختن و دانستن ، با خود یکی گردانیم و هیچ کس را جدا نگیریم.
.
🔸 «نوشته‌های پیمان را همه توانند فهمید» (تکه‌ی یک از سه)
یکی می‌گوید : «چیزهایی که شما در پیمان می‌نویسید عوام نمی‌فهمند. مطالبی هم برای استفاده‌ی آنها نویسید».
می‌گویم : اینها که ما می‌نویسیم برای همگیست. ما می‌باید در فهمانیدن راستیها جدایی میانه‌ی این گروه و آن گروه نگزاریم و آنها را بهمگی بفهمانیم.
راست است در توده ، از دیده‌ی فهم و باور ، یک درجه‌بندی هست. باینمعنی که روستاییان اندازه‌ی فهم و باورهاشان جداست. از شهریان نیز ، بازاریان و عامیان جدایند و دیگران جدا. همچنین زنان در این باره جدا از مردان می‌باشند. این چیزیست که از باستان زمان بوده و هست ، و چنین پنداشته می‌شود که همیشه باید بود.
بارها دیده می‌شود که یک مرد دانشمندی نوکران و بستگان عامی می‌دارد و یا زنان و دختران خاندان او پندارپرست و نادان می‌باشند و او خود پروایی نمی‌نماید و راهی جز این باندیشه‌اش نمی‌رسد.
یکی از آشنایان می‌گوید : «با خاندانی سفر خواستیمی کرد. هنگامی که آماده بودیم و خواستیم از در بیرون رویم یکی عطسه‌ای زد. زنان از رفتن بازایستادند و من چون با آنان بگفتگو پرداختم مردان بجای آنکه یاوری با من نمایند بجلوگیری کوشیدند. سپس که در نبودن زنان گله آغاز کردم چنین پاسخ دادند : «زنان را باید در عقیده‌ی خودشان آزاد گزارد».
ولی این خود نه ستوده است. ما باید بکوشیم و این درجه‌بندی را از میان برداریم و همگی را از زنان و مردان ، و از روستاییان و شهریان ، و از بازاریان و دیگران ، با راستیها آشنا گردانیم. نمی‌گویم همه‌ی مردم در فهم یکسان توانند بود ، این نشدنیست. می‌گویم : ما همگی را با راستیها آشنا گردانیم که هر کسی باندازه‌ی جُربُزه و فهم خود از آنها بهره یابد.
در دانشها چنین نیست. همه کس ستاره‌شناس یا ریاضیدان یا پزشک نتواند بود و نیازی هم نیست. ولی ما سخن از شناختن جهان و دانستن آیین زندگانی و این زمینه‌ها می‌رانیم و اینها جز از دانشهاست. اینها را همه توانند دانست و باید هم دانند.
مردم همگی ، چه روستایی و چه شهری ، و چه زن و چه مرد ، در این زندگانی همبازند و باید همگی آن را به یک گونه فهمند و همگی از یک راه پیش روند ، و همگی یک خواست دارند.
یک مردمی که باهم می‌زیند ، در سود و زیان بهم بسته‌اند و اگر یکی یک نافهمی یا یک بدرفتاری داشت نه تنها خود او ، دیگران نیز زیان بینند. مثلاً زنی که پابسته‌ی عطسه و چهارشنبه و بوم و مانند اینهاست و یا بجادو و فال و دعا باور می‌دارد ، زیانش بدیگران هم خواهد رسید. مردی که پندارپرست است و براستیها پشت پا میزند و پی کارهای بیهوده را می‌گیرد مایه‌ی گزند دیگران نیز هست. این بتازگی رخ داده که جوانی خود را کشته. چون رسیدگی کرده‌اند انگیزه‌اش این بوده که مردی بنام کف‌بینی باو گفته که هیچگاه توانگر نخواهد بود ، و جوان ساده خود را کشته. بشومی پندارپرستی یک مرد نادان ، خاندانی چنین آسیب دیده.
خواستم گفتگو از این گرفتاریها نیست. ما در سال چهارم پیمان از اینها گفتگو بسیار کرده‌ایم. آنگاه گرفتاریها تنها این نیست. کیشهای پراکنده و چیزهای دیگر نیز هست. اینها را برای مثل یاد می‌کنم و خواستم آنست که ما اگر میخواهیم زندگانی درستی داریم و همیشه پیش رویم باید معنی درست زندگی را بشناسیم و راه راست آن را بدانیم ، و پندارهای بیجا و گمراهیهای گوناگون را که بنام کیش یا هر نام دیگری درمیانست و توده را گرفتار گردانیده دور رانیم ، و در زندگانی یک خواستی یا بهتر گویم یک آرمانی را بدیده گیریم و درپی آن باشیم ـ وآنگاه همگی همجنسان خود را ، در این شناختن و دانستن ، با خود یکی گردانیم و هیچ کس را جدا نگیریم.
.