در آن روزها که آغاز جنبش میبود و پیاپی سخن از میهندوستی و جانفشانی در راه توده و غیرت و مردانگی میرفت و همگی آنها را میشنیدند اینان ـ این دستهی ادباء و فضلاء ـ نیز آنها را میشنیدند و در دلهای خود جای میدادند ، و بیگمان آنها را براست داشته میپذیرفتند ، و خود را برای کوششهایی در راه کشور و میهن آماده میگردانیدند ، چیزی که هست دلهای ایشان همچون دیگران تهی نبوده و از پیش از آن سخنانی در آنها جا میداشته ـ سخنانی که با این درسها و دستورها ناسازگار میبوده ، و پیداست که آنها اینها را ، و اینها آنها را از نیرو میانداخته و سست میگردانیده.
خواهند پرسید : آن سخنان چه بوده؟.. میگویم : از اینگونه بوده : «دستی که بدندان نتوان برد ببوس» ، «عزت و ذلت جز بتقدیر آسمانی نیست» و «دنیا چند روزه است و نیک یا بد میگذرد» و «گذشته گذشته و آینده نیامده و زندگی آدمی همین یک دم بیش نیست که باید قدر آن دانست و اندیشهی گذشته و آینده را از دل بیرون کرد» و «اگر بعبرت نگری نور و ظلمت و عدل و ظلم و موسا و فرعون همگی یکیست». پیداست که ما نخواهیم توانست همهی آنها را بشماریم و اینها را بعنوان مثل یاد کردیم.
کسانی که از پانزده و شانزده سالگی که آغاز چیزفهمی است با اینها آشنا شده و بارها آنها را در کتابها خوانده و از زبانها شنیده و با خوشگمانی و دلبستگی بسیار به دل سپرده بودند شگفت نیست که شور میهندوستی و جانفشانی و مردانگی در سرهای آنان نیرو نگیرد و بسیار سست باشد و آنان هنگام آزمایش بدانسان ناستوده درآیند و مایهی سرافکندگی شوند؟!.
.
خواهند پرسید : آن سخنان چه بوده؟.. میگویم : از اینگونه بوده : «دستی که بدندان نتوان برد ببوس» ، «عزت و ذلت جز بتقدیر آسمانی نیست» و «دنیا چند روزه است و نیک یا بد میگذرد» و «گذشته گذشته و آینده نیامده و زندگی آدمی همین یک دم بیش نیست که باید قدر آن دانست و اندیشهی گذشته و آینده را از دل بیرون کرد» و «اگر بعبرت نگری نور و ظلمت و عدل و ظلم و موسا و فرعون همگی یکیست». پیداست که ما نخواهیم توانست همهی آنها را بشماریم و اینها را بعنوان مثل یاد کردیم.
کسانی که از پانزده و شانزده سالگی که آغاز چیزفهمی است با اینها آشنا شده و بارها آنها را در کتابها خوانده و از زبانها شنیده و با خوشگمانی و دلبستگی بسیار به دل سپرده بودند شگفت نیست که شور میهندوستی و جانفشانی و مردانگی در سرهای آنان نیرو نگیرد و بسیار سست باشد و آنان هنگام آزمایش بدانسان ناستوده درآیند و مایهی سرافکندگی شوند؟!.
.
🔶 روزهی اسلامی
🔸 (تکهی یک از سه)
ماه رمضان فرارسید. همچون گذشته دستهای از مردم بیآنکه از سود و زیانهای (بهداشتی ، اجتماعی ، اقتصادی) روزه آگاه باشند ، تنها بهوس شرکت در مراسم یا ثواب بردن و گناه پاک کردن روزه میگیرند و از سوی دیگر از گوشه و کنار بزبان علمی میشنویم که چه خطراتی با این عبادت توأم است. این خود مشکل کوچکی نیست زیرا در برخی از پیامدهای بهداشتی روزه ، سخن از نقصهای «بازگشتناپذیر» تندرستی میرود. اینجاست که دانستن سود و زیان آن وظیفهی یکایک ما میگردد ولی آنچه مشکل را دو چندان کرده آنست که در سالهای اخیر کسانی از «کارشناسان تغذیه» یا «پزشکان» مسلمان برخاسته و با شمردن سودهای بهداشتی چندی برای روزه ، آن را نه تنها بیخطر بلکه بسیار سودمند نیز نشان دادهاند. رسانههای «جمهوری اسلامی» پا را فراتر گزارده از اینکه برخی مربیان جلو روزه گرفتن بازیکنانشان را میگیرند انتقاد کردهاند.
از اینرو نیاز بآن میافتد که ما سخن هر دو سو را بشنویم. دیروز یک گفتار در زمینهی روزه منتشر کردیم. اکنون ما «دری» را در این کانال باز میگزاریم تا هر دو سو بتوانند یافتههای خود را در این زمینه بفرستند تا نشر گردد و خوانندگان بتوانند از رویهمرفتهی گفتهها ، خودشان نتیجهی لازم را بگیرند.
باید دانست که امروز روزه (fast) به رژیمهای غذایی توأم با پرهیز نیز گفته میشود که برای آنها سودهای بسیاری شمردهاند. خواست ما در اینجا روزهی اسلامی است و روزههای گوناگون دیگر از سخن ما بیرونست.
برای باز نمودن این «در» و آغاز گفتگوها امروز گفتاری در هواداری از روزه میآوریم. باید دانست که خواست ما پیگیری داستان نه از دیدگاه شرعی بلکه از دیدگاه دانشی است. اینست سخنانی که مایهای از آزمایش ، جستجو و آمار نداشته باشد در اینجا جایی نخواهد داشت. با اینهمه این شماره را استثناء گرفتیم تا سخنان بیشتری از هواداران روزه بشنویم.
از دفتری بنام «فواید طبی و معنوی روزه» که نشر اینترنتی گردیده بخش سودهای پزشکی و بهداشتی آن را در زیر میآوریم. تأکیدها همه از ماست.
مینویسد :
روزه فوائد جسمی و روحی فراوان دارد ، شفابخش جسم و توانبخش جان است ، پاککنندهی آدمی از رذایل حیوانی است ، در ساختن فرد صالح و اجتماع بسامان بسیار مؤثر بوده و در تذهیب [تهذیب] و تزکیهی نفس و رهاندن انسان از روزمرگی و واماندگی در نیازهای تن تأثیر بسزایی دارد.
[تا اینجا دلیلی دیده نمیشود]
روزه یکی از احکام انسانساز اسلام است ، که آگاهی از همهی فواید و پی بردن به فلسفهی کامل آن همچون سایر احکام الهی برای انسان عادی ممکن نیست ، دانش محدود بشر نمیتواند راهگشای همهی اسرار نهفته باشد و اندیشه را به پاسخ همهی مجهولات رهنمون شود ، شاید روزی دانش انسان به حدی از کمال برسد که دریچهی تازهای بر روی بشر بگشاید و حکمتها و دستورات اسلام را بازشناسد.
[پاراگراف دوم : چون روزه مانند دیگر «احکام الهی» پی بردن به فلسفهی کامل آن برای انسان عادی ممکن نیست ، دانستن فلسفهی آن موکول است به آینده که «شاید» روزی برسد و ما بدانیم ـ پس اکنون نمیدانیم. این خود به آن معنیست که سخنان پاراگراف یکم همه از روی پندار (خیال) بوده.]
بنابراین ندانستن فلسفهی احکام الهی نباید ما را از انجام آن بازدارد و موجب نافرمانی و عصیان شود ، چرا که این اطاعت کورکورانه نیست ، بلکه بر علم و یقین تکیه دارد زیرا مسلمانان میدانند که خدای جهان بر همهچیز دانا و از همهچیز آگاه است و نقص و نیازی در ذات متعال او نیست که از اعمال سودی بخواهد یا از زیانی بهراسد ، خدای مهربان خیر ماست و برای بندگان خود جز خیر و سعادت نمیخواهد ، پس اگر به چیزی فرمان میدهد خیر و سعادت ما در آن است و کمال و تعالی ما بدان بستگی دارد و هر چیزی را نهی میفرماید برای ما زیانبخش است و بر مصالح مادّی و معنوی ما لطمه میزند.
[اگر چنانست دیگر چه نیاز به توضیحات بیشتر و تعلیل علمی و پزشکی است ـ مثلاً آنچه پس از این نوشته شده و خواهد آمد؟! مقدمه : خدا نیکخواه ماست ، نتیجه : هرچه خدا فرمان داده سود ما در آن و هرچه را نهی کرده زیانمند است. پس روی سخن تنها با کسانیست که به خدا باور دارند. به آنهاست که میگوید نیازی به اندیشیدن و خرد را داور گرفتن نیست. همینکه «احکام الهی» بود باید باور کنی که در آن سودها هست].
👇
🔸 (تکهی یک از سه)
ماه رمضان فرارسید. همچون گذشته دستهای از مردم بیآنکه از سود و زیانهای (بهداشتی ، اجتماعی ، اقتصادی) روزه آگاه باشند ، تنها بهوس شرکت در مراسم یا ثواب بردن و گناه پاک کردن روزه میگیرند و از سوی دیگر از گوشه و کنار بزبان علمی میشنویم که چه خطراتی با این عبادت توأم است. این خود مشکل کوچکی نیست زیرا در برخی از پیامدهای بهداشتی روزه ، سخن از نقصهای «بازگشتناپذیر» تندرستی میرود. اینجاست که دانستن سود و زیان آن وظیفهی یکایک ما میگردد ولی آنچه مشکل را دو چندان کرده آنست که در سالهای اخیر کسانی از «کارشناسان تغذیه» یا «پزشکان» مسلمان برخاسته و با شمردن سودهای بهداشتی چندی برای روزه ، آن را نه تنها بیخطر بلکه بسیار سودمند نیز نشان دادهاند. رسانههای «جمهوری اسلامی» پا را فراتر گزارده از اینکه برخی مربیان جلو روزه گرفتن بازیکنانشان را میگیرند انتقاد کردهاند.
از اینرو نیاز بآن میافتد که ما سخن هر دو سو را بشنویم. دیروز یک گفتار در زمینهی روزه منتشر کردیم. اکنون ما «دری» را در این کانال باز میگزاریم تا هر دو سو بتوانند یافتههای خود را در این زمینه بفرستند تا نشر گردد و خوانندگان بتوانند از رویهمرفتهی گفتهها ، خودشان نتیجهی لازم را بگیرند.
باید دانست که امروز روزه (fast) به رژیمهای غذایی توأم با پرهیز نیز گفته میشود که برای آنها سودهای بسیاری شمردهاند. خواست ما در اینجا روزهی اسلامی است و روزههای گوناگون دیگر از سخن ما بیرونست.
برای باز نمودن این «در» و آغاز گفتگوها امروز گفتاری در هواداری از روزه میآوریم. باید دانست که خواست ما پیگیری داستان نه از دیدگاه شرعی بلکه از دیدگاه دانشی است. اینست سخنانی که مایهای از آزمایش ، جستجو و آمار نداشته باشد در اینجا جایی نخواهد داشت. با اینهمه این شماره را استثناء گرفتیم تا سخنان بیشتری از هواداران روزه بشنویم.
از دفتری بنام «فواید طبی و معنوی روزه» که نشر اینترنتی گردیده بخش سودهای پزشکی و بهداشتی آن را در زیر میآوریم. تأکیدها همه از ماست.
مینویسد :
روزه فوائد جسمی و روحی فراوان دارد ، شفابخش جسم و توانبخش جان است ، پاککنندهی آدمی از رذایل حیوانی است ، در ساختن فرد صالح و اجتماع بسامان بسیار مؤثر بوده و در تذهیب [تهذیب] و تزکیهی نفس و رهاندن انسان از روزمرگی و واماندگی در نیازهای تن تأثیر بسزایی دارد.
[تا اینجا دلیلی دیده نمیشود]
روزه یکی از احکام انسانساز اسلام است ، که آگاهی از همهی فواید و پی بردن به فلسفهی کامل آن همچون سایر احکام الهی برای انسان عادی ممکن نیست ، دانش محدود بشر نمیتواند راهگشای همهی اسرار نهفته باشد و اندیشه را به پاسخ همهی مجهولات رهنمون شود ، شاید روزی دانش انسان به حدی از کمال برسد که دریچهی تازهای بر روی بشر بگشاید و حکمتها و دستورات اسلام را بازشناسد.
[پاراگراف دوم : چون روزه مانند دیگر «احکام الهی» پی بردن به فلسفهی کامل آن برای انسان عادی ممکن نیست ، دانستن فلسفهی آن موکول است به آینده که «شاید» روزی برسد و ما بدانیم ـ پس اکنون نمیدانیم. این خود به آن معنیست که سخنان پاراگراف یکم همه از روی پندار (خیال) بوده.]
بنابراین ندانستن فلسفهی احکام الهی نباید ما را از انجام آن بازدارد و موجب نافرمانی و عصیان شود ، چرا که این اطاعت کورکورانه نیست ، بلکه بر علم و یقین تکیه دارد زیرا مسلمانان میدانند که خدای جهان بر همهچیز دانا و از همهچیز آگاه است و نقص و نیازی در ذات متعال او نیست که از اعمال سودی بخواهد یا از زیانی بهراسد ، خدای مهربان خیر ماست و برای بندگان خود جز خیر و سعادت نمیخواهد ، پس اگر به چیزی فرمان میدهد خیر و سعادت ما در آن است و کمال و تعالی ما بدان بستگی دارد و هر چیزی را نهی میفرماید برای ما زیانبخش است و بر مصالح مادّی و معنوی ما لطمه میزند.
[اگر چنانست دیگر چه نیاز به توضیحات بیشتر و تعلیل علمی و پزشکی است ـ مثلاً آنچه پس از این نوشته شده و خواهد آمد؟! مقدمه : خدا نیکخواه ماست ، نتیجه : هرچه خدا فرمان داده سود ما در آن و هرچه را نهی کرده زیانمند است. پس روی سخن تنها با کسانیست که به خدا باور دارند. به آنهاست که میگوید نیازی به اندیشیدن و خرد را داور گرفتن نیست. همینکه «احکام الهی» بود باید باور کنی که در آن سودها هست].
👇
فواید طبی و بهداشتی روزه که از سودمندیهای کوچک این فریضهی انسانساز است بحدی است که شاید نیاز به توضیح و تکرار نداشته باشد و بیشتر مردم کم و بیش از آن آگاهند. ما به اختصار به گوشهای از این فواید انسانساز اشاره میکنیم : معده و دستگاه گوارش از اندام پرکار بدن آدمی است ، با سه وعده غذا که معمول مردم است ؛ تقریباً در همهی ساعات دستگاه گوارش به هضم و تحلیل و جذب و دفع مشغول است. روزه باعث میشود از یکسو این اعضا استراحت کنند و از فرسودگی مصون بمانند [آیا چنین «استراحتی» برای قلب که در سراسر زندگی دمی نیاسوده میتپد نیز بایسته است و آن را از «فرسودگی» میرهاند؟!] و نیروی تازهای بگیرند و از سوی دیگر ذخایر چربی که زیانهای مهلکی دارند تحلیل رفته و کاسته شوند.
در روایات بسیاری پیشوایان گرامی اسلام فرمودهاند : «معدهی آدمی خانهی بیماریهای اوست و پرهیز از غذا درمان آن است». [چون پیشوایان فرمودهاند جای چون و چرا بازنمیماند!]
بدیهی است آنگاه فواید بهداشتی روزه بهتر بدست میآید که روزهدار امساک روز را با زیادهروی در شب تلافی نکند ، که پرخوری خود موجب زیانهای چشمگیری برای دستگاه گوارش است. با پیشرفت دانش پزشکی ، برخی از پزشکان و متخصصان دریافتهاند که امساک از خوردن و آشامیدن ، عالیترین روش درمانی است ، یکی از پزشکان میگوید : «طرح درمان به وسیلهی روزهی بسیار چنان معجزهآساست که بکار بستن آن مسیر ، طرحها و برنامههای طب عملی و جراحی را تغییر خواهد داد ، زیرا روزه راه تازهای به روی دانش پزشکی میگشاید ؛ و سلاح مؤثری برای مبارزه با بیماریها به این دانش میبخشد ، سلاحی که میتوان آن را از راههای گوناگون مورد استفاده قرار داد تا انسان را در مبارزه با علت بیماریها برای بهبود بیماران به نتیجهی مطلوب و آشکار رسانند».
با روزه و امساک میتوان بیماریها را بهبود بخشید و معالجه کرد. البته در صورتی که با اعتدال و زیادهروی مقرون باشد و در هنگام سحر و افطار در خوردن و آشامیدن افراط نشود. بررسی فواید بهداشتی و طبی روزه در این مختصر نمیگنجد ، آنان که به توضیح بیشتر علاقمندند میتوانند به کتابهایی که در این زمینه تألیف شده است مراجعه نمایند. باید توجه داشت ، برخلاف تصور کوتاهاندیشان ، روزه هیچ گونه ضرری برای افراد سالم مکلف ندارد و اگر کسی بیمار باشد و نتواند روزه بگیرد و با این کار بیمارتر شود و یا روزه باعث گردد که بیماریش ادامه یابد کار حرامی مرتکب شده و روزهاش نزد خدا پذیرفته نیست ، بیماری که روزه برای او ضرر دارد نباید روزه بگیرد و فقط لازم است در روزهای دیگر قضای آن را بجا آورد و جبران کند.
افراد سالم باید بدانند که روزه نه تنها زیانی برایشان ندارد بلکه چنانکه گفتیم ، موجب تندرستی و صحت مزاج است و بگفتهی برخی شکمپرستان که خود روزه نمیگیرند و دیگران را نیز از روزه بازمیدارند و تلقین میکنند که روزه موجب زخم معده میشود ، نباید اعتنا کرد ، اینگونه دروغها تنها بهانهی افراد سستعنصری است که اسیر شکم خویشند و از عزم و ارادهی انسانی در آنان خبری نیست. «روزه باعث استراحت معده است و در حال روزه اسید معده بجای غذا به وسیلهی صفرا خنثا میشود و زخم ایجاد نمیگردد».
فردا گفتار دیگری که رویهی دانشی دارد و در هواداری روزهگیری است خواهیم آورد.
.
در روایات بسیاری پیشوایان گرامی اسلام فرمودهاند : «معدهی آدمی خانهی بیماریهای اوست و پرهیز از غذا درمان آن است». [چون پیشوایان فرمودهاند جای چون و چرا بازنمیماند!]
بدیهی است آنگاه فواید بهداشتی روزه بهتر بدست میآید که روزهدار امساک روز را با زیادهروی در شب تلافی نکند ، که پرخوری خود موجب زیانهای چشمگیری برای دستگاه گوارش است. با پیشرفت دانش پزشکی ، برخی از پزشکان و متخصصان دریافتهاند که امساک از خوردن و آشامیدن ، عالیترین روش درمانی است ، یکی از پزشکان میگوید : «طرح درمان به وسیلهی روزهی بسیار چنان معجزهآساست که بکار بستن آن مسیر ، طرحها و برنامههای طب عملی و جراحی را تغییر خواهد داد ، زیرا روزه راه تازهای به روی دانش پزشکی میگشاید ؛ و سلاح مؤثری برای مبارزه با بیماریها به این دانش میبخشد ، سلاحی که میتوان آن را از راههای گوناگون مورد استفاده قرار داد تا انسان را در مبارزه با علت بیماریها برای بهبود بیماران به نتیجهی مطلوب و آشکار رسانند».
با روزه و امساک میتوان بیماریها را بهبود بخشید و معالجه کرد. البته در صورتی که با اعتدال و زیادهروی مقرون باشد و در هنگام سحر و افطار در خوردن و آشامیدن افراط نشود. بررسی فواید بهداشتی و طبی روزه در این مختصر نمیگنجد ، آنان که به توضیح بیشتر علاقمندند میتوانند به کتابهایی که در این زمینه تألیف شده است مراجعه نمایند. باید توجه داشت ، برخلاف تصور کوتاهاندیشان ، روزه هیچ گونه ضرری برای افراد سالم مکلف ندارد و اگر کسی بیمار باشد و نتواند روزه بگیرد و با این کار بیمارتر شود و یا روزه باعث گردد که بیماریش ادامه یابد کار حرامی مرتکب شده و روزهاش نزد خدا پذیرفته نیست ، بیماری که روزه برای او ضرر دارد نباید روزه بگیرد و فقط لازم است در روزهای دیگر قضای آن را بجا آورد و جبران کند.
افراد سالم باید بدانند که روزه نه تنها زیانی برایشان ندارد بلکه چنانکه گفتیم ، موجب تندرستی و صحت مزاج است و بگفتهی برخی شکمپرستان که خود روزه نمیگیرند و دیگران را نیز از روزه بازمیدارند و تلقین میکنند که روزه موجب زخم معده میشود ، نباید اعتنا کرد ، اینگونه دروغها تنها بهانهی افراد سستعنصری است که اسیر شکم خویشند و از عزم و ارادهی انسانی در آنان خبری نیست. «روزه باعث استراحت معده است و در حال روزه اسید معده بجای غذا به وسیلهی صفرا خنثا میشود و زخم ایجاد نمیگردد».
فردا گفتار دیگری که رویهی دانشی دارد و در هواداری روزهگیری است خواهیم آورد.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش نهم :
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی دو)
2ـ سرچشمهی کارهای آدمی مغز اوست (تکهی هفت از هفت)
ما چون بارها از اینها گفتگو کردهایم (1) در اینجا فهرستوار شمردیم. اینهاست سرچشمهی درماندگی شرقیان. اینهاست آنچه ملیونها مردم شرق را زبون و زیردست آزمندان غرب گردانیده. مردم اینها را نمیدانند. شما اگر از عامیان بپرسید : «چرا ما شرقیان پس ماندهایم؟..» خیره مانند و پاسخی نتوانند. از درسخواندگان بپرسید هر کدام پریشانگویی دیگری کنند. یکی گوید : «این تودهها دِژِنِره[=تباه] شدهاند». دیگری گوید : «ما از تمدن عقب ماندهایم باید تمدن را بگیریم و ما نیز باروپاییان برسیم». سومی گوید : «شرقیان از نخست چنین بودهاند.» ولی اینها همه از ناآگاهیست.
گفتیم از صد سال باز که این داستان پس ماندن شرقیان بآشکار افتاده کسانی در جستجوی چاره بودهاند. گروهی «باتحاد اسلام» کوشیدهاند. یک دسته به قانون و مشروطه تلاش کردهاند. یک دسته دبستان برپا کردن و باسواد گردانیدن را چاره شمردهاند. هم گفتیم که اینها هر یک در جای خود نیک بوده ولی چارهی درد نمیبوده. این کوشندگان چون سرچشمه و انگیزهی گرفتاری را نمیدانستهاند ناگزیر چارهاش را هم ندانستهاند.
ولی دوباره میگوییم : انگیزهی گرفتاری شرقیان اینهاست. بدانسان که گفتیم شما بیازمایید : به پسرتان یکیتان که پدر است دستوری دهد و دیگریتان که مادر است دستوری بوارونهی آن دهد و ببینید که چگونه آن بچه گیج و درمانده گردد ، و چون این را آزمودید برگردید بمیان توده و این آموزاکهای گوناگون و آخشیج یکدیگر را که در کتابها و مغزها آکنده است از دیده گذرانید. آن بدآموزیهای زهرآلود و شعرهای خراباتی را بیاد آورید ، آن آموزاکهای قلندرانهی غیرتکش را از اندیشه گذرانید ، آن باورهای پست کیشها را بیندیشید.
در جهان چه بدآموزی زشتتر از این که بمردم بگویی : «موسا و فرعون ، و ستم و دادگری ، راست و کج ، و نیک و بد ، همه یکیست»؟!.. چه بدآموزی زهرناکتر از این که بگویی : «جهان پوچست و هیچست. اندیشهی گذشته نکنید و پروای آینده ننمایید و دمی را که در آنید گرامی شمارید و با خوشی و مستی بسر دهید»؟!. چه بدآموزی بدتر از این که بگویی : «اگر فلان مرده را دوست دارید یا بدیدن بارگاهش روید همهی گناهانتان آمرزیده شود»؟!..
صدها مانند اینها در کتابها و مغزها آکنده شده ، هر کس آنچه اندیشیده بیباک و بیپروا ، بزبان آورده و آن بدتر که این نادانیها از راه شعر یا بدستیاری کتابها یا زبان بزبان ، درمیان مردم ، بویژه درمیان درسخواندگان ، رواج بیاندازه پیدا کرده و در دلها جا گرفته. امروز هزارها کسان توان یافت که نام باطنیگری یا خراباتیگری نشنیده ولی اگر دلهاشان را بشکافیم بدآموزیهای این دو دسته بفراوانی در آنها جا گرفته.
اینها زیانش از سه راه است :
1) اینها دروغ و فریب است و مردمان را از راستیها هرچه دورتر میگرداند.
2) اینها از کسان زبون و پستی تراویده و به شنوندگان زبونی و پستی یاد میدهد.
3) چند رشتهی آخشیج همست و مایهی درماندگی فهمها میگردد. (2)
در نتیجهی اینهاست که شما امروز هر عنوانی را بگیرید و باورهای مردم را دربارهی آن بسنجید خواهید دید گیجوار هر زمان سخن دیگری میگویند و راستی آنست که در هر زمینه سخنان وارونهی هم شنیده و بیآنکه داوری در میانهی آنها توانند به دل سپردهاند و اینست هر زمان یک باور دیگری از خود بیرون میدهند.
در زندگانی توده صد مثل برای آن توان پیدا کرد. مثلاً داستان «چارهداری و ناچاری» (جبر و اختیار) روشن نبوده و شما چون در کتابها جستجو کنید خواهید دید یک دسته آن را گرفته و یک دسته این را پذیرفتهاند. بلکه در بسیاری از کتابها نویسنده هر زمان باور دیگری از خود نموده و اینجا «جبری» و آنجا «اختیاری» و باز اینجا «جبری» بوده. (3)
در نتیجهی همان مردم نیز گیجند و شما چون در رفتار و کردارشان نگرید خواهید دید درمیان دو باور درماندهاند و نمیدانند کدام را بپذیرند و بسیاری از آنان در اینجا که کاری بدلخواه خود مییابند (مثلاً شما یک سودای آسان و سودمندی را باو پیشنهاد میکنید) بیدرنگ اختیاری گردیده و بسخن درآید : «لیسَ للانسان الا ماسعى» ، «مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد» و در جای دیگری چون کاری را بدلخواه خود نمییابد (مثلاً شما یک کار پررنجی باو پیشنهاد میکنید) در آن زمان است که «جبریگری» از خود نشان دهد و این بار بجملههای دیگری پردازد : «العبد یدبر الله یقدر» ، «روزی هر کس مقدر است».
👇
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی دو)
2ـ سرچشمهی کارهای آدمی مغز اوست (تکهی هفت از هفت)
ما چون بارها از اینها گفتگو کردهایم (1) در اینجا فهرستوار شمردیم. اینهاست سرچشمهی درماندگی شرقیان. اینهاست آنچه ملیونها مردم شرق را زبون و زیردست آزمندان غرب گردانیده. مردم اینها را نمیدانند. شما اگر از عامیان بپرسید : «چرا ما شرقیان پس ماندهایم؟..» خیره مانند و پاسخی نتوانند. از درسخواندگان بپرسید هر کدام پریشانگویی دیگری کنند. یکی گوید : «این تودهها دِژِنِره[=تباه] شدهاند». دیگری گوید : «ما از تمدن عقب ماندهایم باید تمدن را بگیریم و ما نیز باروپاییان برسیم». سومی گوید : «شرقیان از نخست چنین بودهاند.» ولی اینها همه از ناآگاهیست.
گفتیم از صد سال باز که این داستان پس ماندن شرقیان بآشکار افتاده کسانی در جستجوی چاره بودهاند. گروهی «باتحاد اسلام» کوشیدهاند. یک دسته به قانون و مشروطه تلاش کردهاند. یک دسته دبستان برپا کردن و باسواد گردانیدن را چاره شمردهاند. هم گفتیم که اینها هر یک در جای خود نیک بوده ولی چارهی درد نمیبوده. این کوشندگان چون سرچشمه و انگیزهی گرفتاری را نمیدانستهاند ناگزیر چارهاش را هم ندانستهاند.
ولی دوباره میگوییم : انگیزهی گرفتاری شرقیان اینهاست. بدانسان که گفتیم شما بیازمایید : به پسرتان یکیتان که پدر است دستوری دهد و دیگریتان که مادر است دستوری بوارونهی آن دهد و ببینید که چگونه آن بچه گیج و درمانده گردد ، و چون این را آزمودید برگردید بمیان توده و این آموزاکهای گوناگون و آخشیج یکدیگر را که در کتابها و مغزها آکنده است از دیده گذرانید. آن بدآموزیهای زهرآلود و شعرهای خراباتی را بیاد آورید ، آن آموزاکهای قلندرانهی غیرتکش را از اندیشه گذرانید ، آن باورهای پست کیشها را بیندیشید.
در جهان چه بدآموزی زشتتر از این که بمردم بگویی : «موسا و فرعون ، و ستم و دادگری ، راست و کج ، و نیک و بد ، همه یکیست»؟!.. چه بدآموزی زهرناکتر از این که بگویی : «جهان پوچست و هیچست. اندیشهی گذشته نکنید و پروای آینده ننمایید و دمی را که در آنید گرامی شمارید و با خوشی و مستی بسر دهید»؟!. چه بدآموزی بدتر از این که بگویی : «اگر فلان مرده را دوست دارید یا بدیدن بارگاهش روید همهی گناهانتان آمرزیده شود»؟!..
صدها مانند اینها در کتابها و مغزها آکنده شده ، هر کس آنچه اندیشیده بیباک و بیپروا ، بزبان آورده و آن بدتر که این نادانیها از راه شعر یا بدستیاری کتابها یا زبان بزبان ، درمیان مردم ، بویژه درمیان درسخواندگان ، رواج بیاندازه پیدا کرده و در دلها جا گرفته. امروز هزارها کسان توان یافت که نام باطنیگری یا خراباتیگری نشنیده ولی اگر دلهاشان را بشکافیم بدآموزیهای این دو دسته بفراوانی در آنها جا گرفته.
اینها زیانش از سه راه است :
1) اینها دروغ و فریب است و مردمان را از راستیها هرچه دورتر میگرداند.
2) اینها از کسان زبون و پستی تراویده و به شنوندگان زبونی و پستی یاد میدهد.
3) چند رشتهی آخشیج همست و مایهی درماندگی فهمها میگردد. (2)
در نتیجهی اینهاست که شما امروز هر عنوانی را بگیرید و باورهای مردم را دربارهی آن بسنجید خواهید دید گیجوار هر زمان سخن دیگری میگویند و راستی آنست که در هر زمینه سخنان وارونهی هم شنیده و بیآنکه داوری در میانهی آنها توانند به دل سپردهاند و اینست هر زمان یک باور دیگری از خود بیرون میدهند.
در زندگانی توده صد مثل برای آن توان پیدا کرد. مثلاً داستان «چارهداری و ناچاری» (جبر و اختیار) روشن نبوده و شما چون در کتابها جستجو کنید خواهید دید یک دسته آن را گرفته و یک دسته این را پذیرفتهاند. بلکه در بسیاری از کتابها نویسنده هر زمان باور دیگری از خود نموده و اینجا «جبری» و آنجا «اختیاری» و باز اینجا «جبری» بوده. (3)
در نتیجهی همان مردم نیز گیجند و شما چون در رفتار و کردارشان نگرید خواهید دید درمیان دو باور درماندهاند و نمیدانند کدام را بپذیرند و بسیاری از آنان در اینجا که کاری بدلخواه خود مییابند (مثلاً شما یک سودای آسان و سودمندی را باو پیشنهاد میکنید) بیدرنگ اختیاری گردیده و بسخن درآید : «لیسَ للانسان الا ماسعى» ، «مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد» و در جای دیگری چون کاری را بدلخواه خود نمییابد (مثلاً شما یک کار پررنجی باو پیشنهاد میکنید) در آن زمان است که «جبریگری» از خود نشان دهد و این بار بجملههای دیگری پردازد : «العبد یدبر الله یقدر» ، «روزی هر کس مقدر است».
👇
پابرگیها :
1ـ برای مثال در گفتارهای «ما چه میخواهیم؟.» از رشته گفتارهای پیمان که سپس برویهی کتاب نیز پراکنده شده. ـ و
2ـ این خود زمینهی جدای دیگریست و ما بارها از آن سخن رانده و گفتهایم : در نتیجهی همینست که کسانی هر چیزی را که میشنوند با یک معنای تاریک و ناروشنی در دل جا میدهند و اینست چون میپرسیم درمیمانند. مثلاً نام «تمدن» را با صد هیاهو میبرند و گفتارها در پیرامون آن مینویسند ولی ما چون میپرسیم : «تمدن چیست؟..» در آن هنگامست که درمیمانند. همین رفتار را دربارهی «ادبیات» میکنند. رویهمرفته از هیچ چیز معنی درست آن را نمیفهمند.
3ـ ویراینده نیک بیاد دارم که دبیر ادبیات دبیرستانمان چون شعرها و نوشتههای کتاب را معنی میکرد و از آنها گاهی معنی جبر و گاهی اختیار در زندگانی برمیآمد ، بیآنکه داوری در آن باره کند هر بار آنها را ، تو گویی یک حقیقت گرانمایهای را بازمینماید ، با یک آب و تابی شرح میداد و هیچ نمیاندیشید که این دو اندیشه ناسازگار است و ناشدنیست که هر دو راست باشد. ـ و
.
1ـ برای مثال در گفتارهای «ما چه میخواهیم؟.» از رشته گفتارهای پیمان که سپس برویهی کتاب نیز پراکنده شده. ـ و
2ـ این خود زمینهی جدای دیگریست و ما بارها از آن سخن رانده و گفتهایم : در نتیجهی همینست که کسانی هر چیزی را که میشنوند با یک معنای تاریک و ناروشنی در دل جا میدهند و اینست چون میپرسیم درمیمانند. مثلاً نام «تمدن» را با صد هیاهو میبرند و گفتارها در پیرامون آن مینویسند ولی ما چون میپرسیم : «تمدن چیست؟..» در آن هنگامست که درمیمانند. همین رفتار را دربارهی «ادبیات» میکنند. رویهمرفته از هیچ چیز معنی درست آن را نمیفهمند.
3ـ ویراینده نیک بیاد دارم که دبیر ادبیات دبیرستانمان چون شعرها و نوشتههای کتاب را معنی میکرد و از آنها گاهی معنی جبر و گاهی اختیار در زندگانی برمیآمد ، بیآنکه داوری در آن باره کند هر بار آنها را ، تو گویی یک حقیقت گرانمایهای را بازمینماید ، با یک آب و تابی شرح میداد و هیچ نمیاندیشید که این دو اندیشه ناسازگار است و ناشدنیست که هر دو راست باشد. ـ و
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش ششم : توشه برای آینده)
🔸 2ـ6) «نساختن» و «ناسازگاری» ـ آموزش یا هدر دادن جُربُزهها؟ (تکهی دو از سه)
میدانم کسانی این را بآسانی نخواهند پذیرفت و چون سخنیست که تازه میشنوند بچون و چرا خواهند برخاست. ولی بدانند که جای هیچ چون چرا نیست و چاره جز پذیرفتن نمیباشد. در این نزدیکیها روزی این را با کسانی میگفتم ، یکی نااندیشیده و نافهمیده بخردهگیری برخاست و چنین گفت : «اینها که میشمارید افکار فلسفی است چه ربط باحساسات دارد؟!. و آنگاه چرا اینها با میهندوستی و جانفشانی نمیسازد؟!..»
گفتم نیک کردی که ایراد گرفتی و این مرا خواهد برانگیخت که پاسخ گویم و زمینه را هرچه روشنتر گردانم : آنکه میگویی اینها اندیشههای فلسفی است تو نامش را هرچه میخواهی بگزار ، از اثرش نخواهد کاست. این سخن شما بیاد من میآورد آن را که در روزهای جوانی شبی در تبریز بخانهی یکی از خویشان رفتم و چون نشستم و اندکی گذشت شبچره آوردند. من دست نگه داشته و گفتم تازه شام خوردهام و از خوراک روی خوراک میپرهیزم. گفت : این شبچره است چه ربطی بخوراک روی خوراک دارد؟!.
چه خوش نام فلسفه بر زبانها افتاده و یک کلمهی فریبآمیزی شده! با دست خود ریشهی خود را میکنید و با یک نام خشک فلسفه دلهای خود را خوش میگردانید!
شما اگر چند روزی کتاب حسین کرد بخوانید آن افسانه در شما کارگر باشد. اگر دو سه شب بسینما روید رفتار و کردار بازیگران بیاثر نماند. این چگونه تواند بود که کسانی بیست سال و سی سال با بدآموزیهای صوفیان و خراباتیان و دیگران بسر برند و اینها را در دلهای آنها اثر نباشد؟!. اینکه میگویید باحساسات چه ربطی دارد؟!.. گویا فراموش میکنید که سرچشمهی همگی یک جاست.
نیز میگویید : «چرا اینها با میهندوستی و جانفشانی نمیسازد؟» باید بگویم : معنی «نساختن» را نمیدانید ، وگرنه باین پرسش برنمیخاستید. کسی که باور کرده کوششها همه بیهوده است و خواری و ارجمندی یک تودهای جز با «قضا و قدر» نیست از چنین بدباوری چه چشم کوشش و جانفشانی توان داشت؟!. کسی که براینست که هیچگاه نباید پروای گذشته و آینده کرد و باید زندگی را همان یک دم دانست و تنها دربند خوشی آن بود از چنین کوتاهبینی چه چشم توان داشت که بامید پیشرفت آیندهی توده ، زندگی را بخود تلخ گرداند و از خوشیهای خویش درگذرد؟!.. کسی که ستمگر و دادگر و روشن و تاریک ، موسا و فرعون همه را به یک دیده میبیند و جدایی میانهی آنها نمیگزارد و این را یک اندیشهی بلندی میشمارد ، چه شدنیست که بر ستمگری و خودکامگی خشم گیرد و در راه جلوگیری از آنها جانبازی دریغ نگوید؟!.. اینست معنی «نساختن» آن بدآموزیها با شور آزادیخواهی و میهندوستی و جانفشانی.
هر کاری که آدمی میکند و هر جنبشی که ازو دیده میشود سرچشمهی آن اندیشههای اوست. شما از خانهی خود بیرون آمده بدیدن فلان دوست میروید. آیا شما را بآن تکان جز اندیشه چه واداشته است؟.. شما این بدآموزیها را کوچک میگیرید ولی نیست و برای خود یک تاریخچهی بسیار درازی میدارد.
.
🔸 2ـ6) «نساختن» و «ناسازگاری» ـ آموزش یا هدر دادن جُربُزهها؟ (تکهی دو از سه)
میدانم کسانی این را بآسانی نخواهند پذیرفت و چون سخنیست که تازه میشنوند بچون و چرا خواهند برخاست. ولی بدانند که جای هیچ چون چرا نیست و چاره جز پذیرفتن نمیباشد. در این نزدیکیها روزی این را با کسانی میگفتم ، یکی نااندیشیده و نافهمیده بخردهگیری برخاست و چنین گفت : «اینها که میشمارید افکار فلسفی است چه ربط باحساسات دارد؟!. و آنگاه چرا اینها با میهندوستی و جانفشانی نمیسازد؟!..»
گفتم نیک کردی که ایراد گرفتی و این مرا خواهد برانگیخت که پاسخ گویم و زمینه را هرچه روشنتر گردانم : آنکه میگویی اینها اندیشههای فلسفی است تو نامش را هرچه میخواهی بگزار ، از اثرش نخواهد کاست. این سخن شما بیاد من میآورد آن را که در روزهای جوانی شبی در تبریز بخانهی یکی از خویشان رفتم و چون نشستم و اندکی گذشت شبچره آوردند. من دست نگه داشته و گفتم تازه شام خوردهام و از خوراک روی خوراک میپرهیزم. گفت : این شبچره است چه ربطی بخوراک روی خوراک دارد؟!.
چه خوش نام فلسفه بر زبانها افتاده و یک کلمهی فریبآمیزی شده! با دست خود ریشهی خود را میکنید و با یک نام خشک فلسفه دلهای خود را خوش میگردانید!
شما اگر چند روزی کتاب حسین کرد بخوانید آن افسانه در شما کارگر باشد. اگر دو سه شب بسینما روید رفتار و کردار بازیگران بیاثر نماند. این چگونه تواند بود که کسانی بیست سال و سی سال با بدآموزیهای صوفیان و خراباتیان و دیگران بسر برند و اینها را در دلهای آنها اثر نباشد؟!. اینکه میگویید باحساسات چه ربطی دارد؟!.. گویا فراموش میکنید که سرچشمهی همگی یک جاست.
نیز میگویید : «چرا اینها با میهندوستی و جانفشانی نمیسازد؟» باید بگویم : معنی «نساختن» را نمیدانید ، وگرنه باین پرسش برنمیخاستید. کسی که باور کرده کوششها همه بیهوده است و خواری و ارجمندی یک تودهای جز با «قضا و قدر» نیست از چنین بدباوری چه چشم کوشش و جانفشانی توان داشت؟!. کسی که براینست که هیچگاه نباید پروای گذشته و آینده کرد و باید زندگی را همان یک دم دانست و تنها دربند خوشی آن بود از چنین کوتاهبینی چه چشم توان داشت که بامید پیشرفت آیندهی توده ، زندگی را بخود تلخ گرداند و از خوشیهای خویش درگذرد؟!.. کسی که ستمگر و دادگر و روشن و تاریک ، موسا و فرعون همه را به یک دیده میبیند و جدایی میانهی آنها نمیگزارد و این را یک اندیشهی بلندی میشمارد ، چه شدنیست که بر ستمگری و خودکامگی خشم گیرد و در راه جلوگیری از آنها جانبازی دریغ نگوید؟!.. اینست معنی «نساختن» آن بدآموزیها با شور آزادیخواهی و میهندوستی و جانفشانی.
هر کاری که آدمی میکند و هر جنبشی که ازو دیده میشود سرچشمهی آن اندیشههای اوست. شما از خانهی خود بیرون آمده بدیدن فلان دوست میروید. آیا شما را بآن تکان جز اندیشه چه واداشته است؟.. شما این بدآموزیها را کوچک میگیرید ولی نیست و برای خود یک تاریخچهی بسیار درازی میدارد.
.
🔶 روزهی اسلامی
🔸 (تکهی دو از سه)
دیروز یک گفتار در هواداری از روزه آوردیم و امروز نخست یک پژوهش آماری از دانشگاهی در ایران میآوریم. فردا کوتاهشدهی گفتاری که از ویکی پدیا ترجمه شده.
پژوهش آماری تنها دو نتیجهگیری از بهداشت روان و افسردگیِ شماری از داوطلبان را پیش و پس از ماه رمضان نشان میدهد. شرح کمی داده شده و همچنین باید بدیده داشت که رمضان در سالی که این پژوهش «منتشر» شده در ماه گرمی آغاز نشده است (پایان ماه مهر).
آدرس و شمارهی تلفنی که برای این پژوهش گزاردهاند چنین است :
تأثیر روزهی رمضان بر بهداشت روان و افسردگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی سیرجان در سال 1383
نویسندگان : مجید کاظمی *، سیما کریمی ، علی انصاری ، طیبه نگاهبان ، سید حبیبا... حسینی و دکتر رضا وزیرینژاد
* - مربی عضو هیأت علمی گروه آموزشی پرستاری داخلی و جراحی ، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان تلفن : 03915225900 ، فاکس : 5228497-0391 ، پست الکترونیکی : maj_kaz@yahoo.com
نوع مطالعه : پژوهشی | موضوع مقاله : پرستاری
چکیده
زمینه و هدف : روزهداری ، باعث تکامل جسم و روان میشود و روزهی رمضان میتواند تأثیرات شگرفی در سلامت فرد داشته و اعمال و رفتار غیرعادی را کاهش دهد. همچنین روزهی رمضان منافع معنوی ، روحی ، اجتماعی و جسمی فراوانی دارد. هدف این پژوهش این بوده که تأثیرات روزه را بر بهداشت روان و میزان افسردگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی سیرجان مورد ارزیابی قرار دهد.
مواد و روشها : در این پژوهش 361 نفر دانشجو که به صورت تصادفی انتخاب شده بودند ، شرکت داشتند. اطلاعات مورد لزوم توسط پرسشنامههایی که دارای اطلاعات جمعیتشناختی ، معیار بهداشت روان 12 آیتمی «فارل» و آزمون استاندارد افسردگی «بک» بوده جمعآوری گردید. این پرسشنامهها توسط نمونههای مورد پژوهش 10 روز قبل از ماه مبارک رمضان و مجدداً ده روز بعد از ماه رمضان تکمیل گردید و میانگین نمرات قبل و بعد از ماه مبارک رمضان با هم مقایسه شد.
یافتهها : یافتهها نشان دادند که قبل از ماه مبارک رمضان میانگین نمرهی بهداشت روان دانشجویان 55/8 ± 94/33 بود. در حالی که این میانگین بعد از ماه مبارک به 2/8 ± 5/34 رسید. همچنین میانگین نمرهی افسردگی نمونهها قبل از ماه رمضان 33/10 ± 45/14 بود ، در صورتی که بعد از ماه رمضان به 38/10 ± 8/11 کاهش پیدا کرد که از نظر آماری معنیدار است (0001/0 p<).
نتیجهگیری : یافتههای این پژوهش تأیید مینماید که روزهی رمضان میتواند عامل مهمی در جهت کم کردن میزان افسردگی و بهبود وضعیت بهداشت روانی دانشجویان باشد.
.
🔸 (تکهی دو از سه)
دیروز یک گفتار در هواداری از روزه آوردیم و امروز نخست یک پژوهش آماری از دانشگاهی در ایران میآوریم. فردا کوتاهشدهی گفتاری که از ویکی پدیا ترجمه شده.
پژوهش آماری تنها دو نتیجهگیری از بهداشت روان و افسردگیِ شماری از داوطلبان را پیش و پس از ماه رمضان نشان میدهد. شرح کمی داده شده و همچنین باید بدیده داشت که رمضان در سالی که این پژوهش «منتشر» شده در ماه گرمی آغاز نشده است (پایان ماه مهر).
آدرس و شمارهی تلفنی که برای این پژوهش گزاردهاند چنین است :
تأثیر روزهی رمضان بر بهداشت روان و افسردگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی سیرجان در سال 1383
نویسندگان : مجید کاظمی *، سیما کریمی ، علی انصاری ، طیبه نگاهبان ، سید حبیبا... حسینی و دکتر رضا وزیرینژاد
* - مربی عضو هیأت علمی گروه آموزشی پرستاری داخلی و جراحی ، دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان تلفن : 03915225900 ، فاکس : 5228497-0391 ، پست الکترونیکی : maj_kaz@yahoo.com
نوع مطالعه : پژوهشی | موضوع مقاله : پرستاری
چکیده
زمینه و هدف : روزهداری ، باعث تکامل جسم و روان میشود و روزهی رمضان میتواند تأثیرات شگرفی در سلامت فرد داشته و اعمال و رفتار غیرعادی را کاهش دهد. همچنین روزهی رمضان منافع معنوی ، روحی ، اجتماعی و جسمی فراوانی دارد. هدف این پژوهش این بوده که تأثیرات روزه را بر بهداشت روان و میزان افسردگی دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی سیرجان مورد ارزیابی قرار دهد.
مواد و روشها : در این پژوهش 361 نفر دانشجو که به صورت تصادفی انتخاب شده بودند ، شرکت داشتند. اطلاعات مورد لزوم توسط پرسشنامههایی که دارای اطلاعات جمعیتشناختی ، معیار بهداشت روان 12 آیتمی «فارل» و آزمون استاندارد افسردگی «بک» بوده جمعآوری گردید. این پرسشنامهها توسط نمونههای مورد پژوهش 10 روز قبل از ماه مبارک رمضان و مجدداً ده روز بعد از ماه رمضان تکمیل گردید و میانگین نمرات قبل و بعد از ماه مبارک رمضان با هم مقایسه شد.
یافتهها : یافتهها نشان دادند که قبل از ماه مبارک رمضان میانگین نمرهی بهداشت روان دانشجویان 55/8 ± 94/33 بود. در حالی که این میانگین بعد از ماه مبارک به 2/8 ± 5/34 رسید. همچنین میانگین نمرهی افسردگی نمونهها قبل از ماه رمضان 33/10 ± 45/14 بود ، در صورتی که بعد از ماه رمضان به 38/10 ± 8/11 کاهش پیدا کرد که از نظر آماری معنیدار است (0001/0 p<).
نتیجهگیری : یافتههای این پژوهش تأیید مینماید که روزهی رمضان میتواند عامل مهمی در جهت کم کردن میزان افسردگی و بهبود وضعیت بهداشت روانی دانشجویان باشد.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم : در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 «نوشتههای پیمان را همه توانند فهمید» (تکهی یک از سه)
یکی میگوید : «چیزهایی که شما در پیمان مینویسید عوام نمیفهمند. مطالبی هم برای استفادهی آنها نویسید».
میگویم : اینها که ما مینویسیم برای همگیست. ما میباید در فهمانیدن راستیها جدایی میانهی این گروه و آن گروه نگزاریم و آنها را بهمگی بفهمانیم.
راست است در توده ، از دیدهی فهم و باور ، یک درجهبندی هست. باینمعنی که روستاییان اندازهی فهم و باورهاشان جداست. از شهریان نیز ، بازاریان و عامیان جدایند و دیگران جدا. همچنین زنان در این باره جدا از مردان میباشند. این چیزیست که از باستان زمان بوده و هست ، و چنین پنداشته میشود که همیشه باید بود.
بارها دیده میشود که یک مرد دانشمندی نوکران و بستگان عامی میدارد و یا زنان و دختران خاندان او پندارپرست و نادان میباشند و او خود پروایی نمینماید و راهی جز این باندیشهاش نمیرسد.
یکی از آشنایان میگوید : «با خاندانی سفر خواستیمی کرد. هنگامی که آماده بودیم و خواستیم از در بیرون رویم یکی عطسهای زد. زنان از رفتن بازایستادند و من چون با آنان بگفتگو پرداختم مردان بجای آنکه یاوری با من نمایند بجلوگیری کوشیدند. سپس که در نبودن زنان گله آغاز کردم چنین پاسخ دادند : «زنان را باید در عقیدهی خودشان آزاد گزارد».
ولی این خود نه ستوده است. ما باید بکوشیم و این درجهبندی را از میان برداریم و همگی را از زنان و مردان ، و از روستاییان و شهریان ، و از بازاریان و دیگران ، با راستیها آشنا گردانیم. نمیگویم همهی مردم در فهم یکسان توانند بود ، این نشدنیست. میگویم : ما همگی را با راستیها آشنا گردانیم که هر کسی باندازهی جُربُزه و فهم خود از آنها بهره یابد.
در دانشها چنین نیست. همه کس ستارهشناس یا ریاضیدان یا پزشک نتواند بود و نیازی هم نیست. ولی ما سخن از شناختن جهان و دانستن آیین زندگانی و این زمینهها میرانیم و اینها جز از دانشهاست. اینها را همه توانند دانست و باید هم دانند.
مردم همگی ، چه روستایی و چه شهری ، و چه زن و چه مرد ، در این زندگانی همبازند و باید همگی آن را به یک گونه فهمند و همگی از یک راه پیش روند ، و همگی یک خواست دارند.
یک مردمی که باهم میزیند ، در سود و زیان بهم بستهاند و اگر یکی یک نافهمی یا یک بدرفتاری داشت نه تنها خود او ، دیگران نیز زیان بینند. مثلاً زنی که پابستهی عطسه و چهارشنبه و بوم و مانند اینهاست و یا بجادو و فال و دعا باور میدارد ، زیانش بدیگران هم خواهد رسید. مردی که پندارپرست است و براستیها پشت پا میزند و پی کارهای بیهوده را میگیرد مایهی گزند دیگران نیز هست. این بتازگی رخ داده که جوانی خود را کشته. چون رسیدگی کردهاند انگیزهاش این بوده که مردی بنام کفبینی باو گفته که هیچگاه توانگر نخواهد بود ، و جوان ساده خود را کشته. بشومی پندارپرستی یک مرد نادان ، خاندانی چنین آسیب دیده.
خواستم گفتگو از این گرفتاریها نیست. ما در سال چهارم پیمان از اینها گفتگو بسیار کردهایم. آنگاه گرفتاریها تنها این نیست. کیشهای پراکنده و چیزهای دیگر نیز هست. اینها را برای مثل یاد میکنم و خواستم آنست که ما اگر میخواهیم زندگانی درستی داریم و همیشه پیش رویم باید معنی درست زندگی را بشناسیم و راه راست آن را بدانیم ، و پندارهای بیجا و گمراهیهای گوناگون را که بنام کیش یا هر نام دیگری درمیانست و توده را گرفتار گردانیده دور رانیم ، و در زندگانی یک خواستی یا بهتر گویم یک آرمانی را بدیده گیریم و درپی آن باشیم ـ وآنگاه همگی همجنسان خود را ، در این شناختن و دانستن ، با خود یکی گردانیم و هیچ کس را جدا نگیریم.
.
🔸 «نوشتههای پیمان را همه توانند فهمید» (تکهی یک از سه)
یکی میگوید : «چیزهایی که شما در پیمان مینویسید عوام نمیفهمند. مطالبی هم برای استفادهی آنها نویسید».
میگویم : اینها که ما مینویسیم برای همگیست. ما میباید در فهمانیدن راستیها جدایی میانهی این گروه و آن گروه نگزاریم و آنها را بهمگی بفهمانیم.
راست است در توده ، از دیدهی فهم و باور ، یک درجهبندی هست. باینمعنی که روستاییان اندازهی فهم و باورهاشان جداست. از شهریان نیز ، بازاریان و عامیان جدایند و دیگران جدا. همچنین زنان در این باره جدا از مردان میباشند. این چیزیست که از باستان زمان بوده و هست ، و چنین پنداشته میشود که همیشه باید بود.
بارها دیده میشود که یک مرد دانشمندی نوکران و بستگان عامی میدارد و یا زنان و دختران خاندان او پندارپرست و نادان میباشند و او خود پروایی نمینماید و راهی جز این باندیشهاش نمیرسد.
یکی از آشنایان میگوید : «با خاندانی سفر خواستیمی کرد. هنگامی که آماده بودیم و خواستیم از در بیرون رویم یکی عطسهای زد. زنان از رفتن بازایستادند و من چون با آنان بگفتگو پرداختم مردان بجای آنکه یاوری با من نمایند بجلوگیری کوشیدند. سپس که در نبودن زنان گله آغاز کردم چنین پاسخ دادند : «زنان را باید در عقیدهی خودشان آزاد گزارد».
ولی این خود نه ستوده است. ما باید بکوشیم و این درجهبندی را از میان برداریم و همگی را از زنان و مردان ، و از روستاییان و شهریان ، و از بازاریان و دیگران ، با راستیها آشنا گردانیم. نمیگویم همهی مردم در فهم یکسان توانند بود ، این نشدنیست. میگویم : ما همگی را با راستیها آشنا گردانیم که هر کسی باندازهی جُربُزه و فهم خود از آنها بهره یابد.
در دانشها چنین نیست. همه کس ستارهشناس یا ریاضیدان یا پزشک نتواند بود و نیازی هم نیست. ولی ما سخن از شناختن جهان و دانستن آیین زندگانی و این زمینهها میرانیم و اینها جز از دانشهاست. اینها را همه توانند دانست و باید هم دانند.
مردم همگی ، چه روستایی و چه شهری ، و چه زن و چه مرد ، در این زندگانی همبازند و باید همگی آن را به یک گونه فهمند و همگی از یک راه پیش روند ، و همگی یک خواست دارند.
یک مردمی که باهم میزیند ، در سود و زیان بهم بستهاند و اگر یکی یک نافهمی یا یک بدرفتاری داشت نه تنها خود او ، دیگران نیز زیان بینند. مثلاً زنی که پابستهی عطسه و چهارشنبه و بوم و مانند اینهاست و یا بجادو و فال و دعا باور میدارد ، زیانش بدیگران هم خواهد رسید. مردی که پندارپرست است و براستیها پشت پا میزند و پی کارهای بیهوده را میگیرد مایهی گزند دیگران نیز هست. این بتازگی رخ داده که جوانی خود را کشته. چون رسیدگی کردهاند انگیزهاش این بوده که مردی بنام کفبینی باو گفته که هیچگاه توانگر نخواهد بود ، و جوان ساده خود را کشته. بشومی پندارپرستی یک مرد نادان ، خاندانی چنین آسیب دیده.
خواستم گفتگو از این گرفتاریها نیست. ما در سال چهارم پیمان از اینها گفتگو بسیار کردهایم. آنگاه گرفتاریها تنها این نیست. کیشهای پراکنده و چیزهای دیگر نیز هست. اینها را برای مثل یاد میکنم و خواستم آنست که ما اگر میخواهیم زندگانی درستی داریم و همیشه پیش رویم باید معنی درست زندگی را بشناسیم و راه راست آن را بدانیم ، و پندارهای بیجا و گمراهیهای گوناگون را که بنام کیش یا هر نام دیگری درمیانست و توده را گرفتار گردانیده دور رانیم ، و در زندگانی یک خواستی یا بهتر گویم یک آرمانی را بدیده گیریم و درپی آن باشیم ـ وآنگاه همگی همجنسان خود را ، در این شناختن و دانستن ، با خود یکی گردانیم و هیچ کس را جدا نگیریم.
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش ششم : توشه برای آینده)
🔸 2ـ6) «نساختن» و «ناسازگاری» ـ آموزش یا هدر دادن جُربُزهها؟ (تکهی سه از سه)
دیگری گفت : پس چگونه آنان با آواز آزادیخواهی تکان خوردند و در آن جنبش پا درمیان داشتند. گفتم بهتر است زمینه [را] روشنتر از این گردانم تا پاسخ این پرسش نیز دانسته شود. باید دانست که آدمی که سخنی یاد میگیرد و در دل جا میدهد این جلوگیر آن نخواهد بود که سخن دیگری را هم یاد گیرد و در دل جا دهد. آمدیم که این دو سخن باهم سازش نداشتند در این حال اگر خرد و اندیشه نیرومند است آن دو را باهم سنجد و داوری کند و هر کدام را که راست دید نگه دارد و باور خویش گرداند و آن یکی را کنار گزارد. ولی اگر اندیشه و خرد ناتوانست و راست از کج جدا نمیتواند کرد ، ناگزیر هر دو را نگه دارد و در دل جای برای هر دو باز کند. چیزی که هست آن این را سست گرداند و این آن را ، و آن کس همیشه دودل و گیجسر باشد.
ما برای این گواه بسیاری توانیم آورد. امروز هزاران کسان میباشند که نخست دیندار بوده و درس خواندهاند و چیزهای بسیاری یاد گرفتهاند ، و سپس نیز بروزنامهها و کتابهای نوین روآورده و صد سخنی از بدآموزیهای مادیگری و بیدینی خوانده و در دلهای خود جا دادهاند ، و چون از ناتوانی اندیشه و خرد داوری میان آنها نتوانستهاند اینست هر دو دسته را در دل نگه داشتهاند و نتیجه این شده که بیآنکه خود بفهمند و بخواهند هر ساعت رنگ دیگری از خود بیرون دهند و ما بارها دیدهایم که کسانی که یک ساعت پیش هستی خدا را انکار میکردند این زمان دربارهی نیارَستنیها [=معجزات] (که ما آنها را نمیپذیریم) از در کشاکش درآمدهاند. دوباره میگویم : هزاران کسان از اینگونهاند و شما میتوانید در گفتار و کردار آنان باریکاندیشی کنید و این حال را آشکار دریابید.
آنان نیز همین حال را داشتهاند و درس جانفشانی و میهندوستی و مردانگی را که فراگرفتهاند در دلهاشان جا دادهاند و بشور و تکانی برخاستهاند ، ولی چون با درسهای ناسازگار دیگری در یک جا بوده اینست شور و تکان سست بوده و آن نیرو پیدا نکرده که تا جانفشانی و سختیکشیشان پیش برد. تا هنگامی که میدان تهی بوده و بیم جان و دارایی نمیرفته همراهی با دیگران میکردهاند. ولی سپس که در میدان هماورد[=حریف] زورمندی همچون محمدعلیمیرزا پیدا شده و بیم جان و دارایی رونموده در این هنگام بوده که آن شور و تکانِ سست از کار افتاده و ناپدید گردیده و خواه و ناخواه درسهای دیگر (همچون : «دستی که بدندان نتوان برد ببوس» و یا همچون «دنیا چند روزه است و نیک یا بد میگذرد») بیاد افتاده است و بدانسان که میدانیم این کسان را از میدان میهندوستی و جانفشانی بیرون برده است.
این داوری بهتر شدی اگر ما توانستیمی نامهای آن کسان را نیز ببریم و رفتار هر یکی را در جنبش آزادیخواهی برشتهی نوشتن بکشیم ، و ما چون نمیخواهیم پردهدری کنیم و نام کسی را نمیبریم اینست زمینه یک رنگ تاریکی بخود میگیرد. ولی آنان که تاریخ مشروطه را خواندهاند و یا بخوانند این گفتهها بر آنان تاریکی نخواهد داشت. (1) پیشامد آزادیخواهی در ایران رازهایش بسیار است و چند چیز دست بهم داده تا آن را ناانجام گزارده ولی هرچه هست یکی از انگیزههای ناانجام ماندن آن همین را باید گرفت.
در اینجا مثلی بسیار بجاست : چنین انگارید شما از کوهستانی میگذرید و ناگزیر از گذشتن میباشید و در آن هنگام که راه میپیمایید نگاه کرده ناگهان در پیش رو در چند گامی گرگی یا درندهی بیمگین دیگری را خفته میبینید و از ترس بر سر جای خود میایستید. کنون بگویید چه کار کنید؟!. نه اینست که اگر راه تنها آن یکیست ناگزیر شده و ترس را کنار گزارده و پیش رفته و با گرگ نبرد کنید ، ولی اگر راه تنها یکی نیست خود را به رنج نینداخته آهسته براه دیگر برمیگردید؟!..
این مثل از هر باره راست است. آن کسان راه میهندوستی و کوشش و جانفشانی را گرفته میرفتند ، و این کار از آنان از روی فریبکاری یا از روی ناچاری سر نمیزد. خود بدلخواه جنبشی کرده و گامهایی برمیداشتند. ولی ناگهان در پیش رو جنگ و خونریزی و گزند و زیان را دیدند و از ترس بر سر جای خود ایستادند و چون راهشان تنها آن یکی نمیبود و راههای دیگری نیز میشناختند اینبود آهسته آن راه را رها کردند و خود را بگزند نینداختند. ولی ستارخان و یِفرِمخان و دیگران جز راه مردانگی و جانفشانی را نمیشناختند و هرگز بدآموزیهای خراباتیگری و صوفیگری و مانند اینها بگوششان نخورده بود ، از اینرو ترس را کنار نهادند و مردانه پیش رفتند و از گزند و زیان نترسیدند.
پابرگی :
1ـ این جستار در کتاب «در پیرامون ادبیات» (نشر الکترونیکی ، ص 92 تا 94 از 100) اندکی فراختر شرح داده شده. ـ و
.
🔸 2ـ6) «نساختن» و «ناسازگاری» ـ آموزش یا هدر دادن جُربُزهها؟ (تکهی سه از سه)
دیگری گفت : پس چگونه آنان با آواز آزادیخواهی تکان خوردند و در آن جنبش پا درمیان داشتند. گفتم بهتر است زمینه [را] روشنتر از این گردانم تا پاسخ این پرسش نیز دانسته شود. باید دانست که آدمی که سخنی یاد میگیرد و در دل جا میدهد این جلوگیر آن نخواهد بود که سخن دیگری را هم یاد گیرد و در دل جا دهد. آمدیم که این دو سخن باهم سازش نداشتند در این حال اگر خرد و اندیشه نیرومند است آن دو را باهم سنجد و داوری کند و هر کدام را که راست دید نگه دارد و باور خویش گرداند و آن یکی را کنار گزارد. ولی اگر اندیشه و خرد ناتوانست و راست از کج جدا نمیتواند کرد ، ناگزیر هر دو را نگه دارد و در دل جای برای هر دو باز کند. چیزی که هست آن این را سست گرداند و این آن را ، و آن کس همیشه دودل و گیجسر باشد.
ما برای این گواه بسیاری توانیم آورد. امروز هزاران کسان میباشند که نخست دیندار بوده و درس خواندهاند و چیزهای بسیاری یاد گرفتهاند ، و سپس نیز بروزنامهها و کتابهای نوین روآورده و صد سخنی از بدآموزیهای مادیگری و بیدینی خوانده و در دلهای خود جا دادهاند ، و چون از ناتوانی اندیشه و خرد داوری میان آنها نتوانستهاند اینست هر دو دسته را در دل نگه داشتهاند و نتیجه این شده که بیآنکه خود بفهمند و بخواهند هر ساعت رنگ دیگری از خود بیرون دهند و ما بارها دیدهایم که کسانی که یک ساعت پیش هستی خدا را انکار میکردند این زمان دربارهی نیارَستنیها [=معجزات] (که ما آنها را نمیپذیریم) از در کشاکش درآمدهاند. دوباره میگویم : هزاران کسان از اینگونهاند و شما میتوانید در گفتار و کردار آنان باریکاندیشی کنید و این حال را آشکار دریابید.
آنان نیز همین حال را داشتهاند و درس جانفشانی و میهندوستی و مردانگی را که فراگرفتهاند در دلهاشان جا دادهاند و بشور و تکانی برخاستهاند ، ولی چون با درسهای ناسازگار دیگری در یک جا بوده اینست شور و تکان سست بوده و آن نیرو پیدا نکرده که تا جانفشانی و سختیکشیشان پیش برد. تا هنگامی که میدان تهی بوده و بیم جان و دارایی نمیرفته همراهی با دیگران میکردهاند. ولی سپس که در میدان هماورد[=حریف] زورمندی همچون محمدعلیمیرزا پیدا شده و بیم جان و دارایی رونموده در این هنگام بوده که آن شور و تکانِ سست از کار افتاده و ناپدید گردیده و خواه و ناخواه درسهای دیگر (همچون : «دستی که بدندان نتوان برد ببوس» و یا همچون «دنیا چند روزه است و نیک یا بد میگذرد») بیاد افتاده است و بدانسان که میدانیم این کسان را از میدان میهندوستی و جانفشانی بیرون برده است.
این داوری بهتر شدی اگر ما توانستیمی نامهای آن کسان را نیز ببریم و رفتار هر یکی را در جنبش آزادیخواهی برشتهی نوشتن بکشیم ، و ما چون نمیخواهیم پردهدری کنیم و نام کسی را نمیبریم اینست زمینه یک رنگ تاریکی بخود میگیرد. ولی آنان که تاریخ مشروطه را خواندهاند و یا بخوانند این گفتهها بر آنان تاریکی نخواهد داشت. (1) پیشامد آزادیخواهی در ایران رازهایش بسیار است و چند چیز دست بهم داده تا آن را ناانجام گزارده ولی هرچه هست یکی از انگیزههای ناانجام ماندن آن همین را باید گرفت.
در اینجا مثلی بسیار بجاست : چنین انگارید شما از کوهستانی میگذرید و ناگزیر از گذشتن میباشید و در آن هنگام که راه میپیمایید نگاه کرده ناگهان در پیش رو در چند گامی گرگی یا درندهی بیمگین دیگری را خفته میبینید و از ترس بر سر جای خود میایستید. کنون بگویید چه کار کنید؟!. نه اینست که اگر راه تنها آن یکیست ناگزیر شده و ترس را کنار گزارده و پیش رفته و با گرگ نبرد کنید ، ولی اگر راه تنها یکی نیست خود را به رنج نینداخته آهسته براه دیگر برمیگردید؟!..
این مثل از هر باره راست است. آن کسان راه میهندوستی و کوشش و جانفشانی را گرفته میرفتند ، و این کار از آنان از روی فریبکاری یا از روی ناچاری سر نمیزد. خود بدلخواه جنبشی کرده و گامهایی برمیداشتند. ولی ناگهان در پیش رو جنگ و خونریزی و گزند و زیان را دیدند و از ترس بر سر جای خود ایستادند و چون راهشان تنها آن یکی نمیبود و راههای دیگری نیز میشناختند اینبود آهسته آن راه را رها کردند و خود را بگزند نینداختند. ولی ستارخان و یِفرِمخان و دیگران جز راه مردانگی و جانفشانی را نمیشناختند و هرگز بدآموزیهای خراباتیگری و صوفیگری و مانند اینها بگوششان نخورده بود ، از اینرو ترس را کنار نهادند و مردانه پیش رفتند و از گزند و زیان نترسیدند.
پابرگی :
1ـ این جستار در کتاب «در پیرامون ادبیات» (نشر الکترونیکی ، ص 92 تا 94 از 100) اندکی فراختر شرح داده شده. ـ و
.
🔶 روزهی اسلامی
🔸 (تکهی سه از سه)
گفتار «تأثیرات زیانمند روزهی اسلامی» نتیجهی جستجوهای پژوهشگران یا گروههای پژوهشی چندی را دربارهی جنبههای گوناگون روزه آورده که در آن نه تنها هیچ سودی برای روزهداری دیده نمیشود بلکه زیانهای بسیاری بچشم میخورد. چون نوشتار بلندیست کوتاهشدهی ترجمهی آن را اینجا میآوریم.
تأثیرات زیانمند روزهی اسلامی
روزهی اسلامی آثار زیانمند بسیاری بر بهداشت ، اقتصاد ملی ، بهرهوری (فردی) ، بزهکاری ، ایمنی (تصادفات رانندگی) و رفتارهای اجتماعی دارد.
در یک پژوهشی در کشور مراکش که شش پژوهشگر آن را روی صد داوطلب در سالهای 1994 و 1995 انجام دادهاند دربارهی تندخویی و خشم روزهداران در ماه رمضان جستجویی بدینسان رفته : در ماه رمضان به خشم و تندخویی پیوسته افزوده میگشت و در پایان آن به اوج خود میرسید. همچنین از یک مدیر در «جده» گواهی آورده که سخنان بالا را دربارهی مردم آنجا تأیید میکند.
در یک جستجویی که در کشورهای عربی شده ، کارشناسان گفتهاند که خشونت 1.5 در صد و دزدی 3.5 درصد در ماه رمضان افزایش داشته.[در حالی که پلیس ایران از کاهش بزهها در ماه رمضان در ایران سخن میراند]. رئیس پلیس جاکارتا نیز افزایش بزه را تأیید کرده از شهروندان جاکارتا خواسته در این ماه احتیاط بیشتری کنند.
افزایش تصادفات در ماه رمضان در کشور امارات گزارش شده است.
تأثیرات بر روی تندرستی
در یک پژوهش در کشورهای عربی گفته شده ، بیماریهای وابسته به کلسترول و دیابت به علت پرخوری 27 در صد افزایش داشته.
چند پژوهش انجام گرفته در سالهای 1987 ، 1991 ، 1992 و 1999 گواه گرفتار شدن روزهداران به غلظت خون و خشکی (از دست رفتن آب بدن) است. میانسالان و سالمندان به خشکی بیشتر دچار میشوند. این پژوهشها به افزایش بیش از اندازهی اسید اوریک برنخورده است. ولی در پژوهش دیگری که روی کارگران ترک در آلمان انجام گرفته به موارد نقرس نیز برخوردهاند. در کارگرانی که کارهای گرمایی (کوره) و دیگر کارهای سخت میکنند نابسامانیهایی کم یا بیش در وضعیت تندرستیشان دیده شده مانند : تپش قلب ، سردردهای سخت ، سرگیجه ، دلآشوبی ، استفراغ و غش. پژوهشگران گفتهاند : ما از کارفرمایان خواستیم که در رمضان از سپردن کارهای گرمایی و سخت به این کارگران بپرهیزند و از اینرو بناچار پژوهش خود را به کارهای میانهروانه محدود کردیم. با اینهمه نشانههای خشکی در 32 کارگری که زیر دیدهبانی ما بودند دیده میشد. برخی از ایشان از ناتندرستی که دچار میشدند (مانند نقرس حاد که از افزایش اسید اوریک برمیخیزد ، یا گردش خون ناکافی) ناچار از شکستن روزه بودند. از اینرو از دست رفتن آب بدن در کارگران کوره را باید بسیار جدی گرفت.[پزشکان ایرانی که در تلویزیون دربارهی سودهای روزه سخن میرانند یکی هم از کاهش اسید اوریک خون میگویند.]
میگرن
در ماه رمضان (حملههای) میگرنی سه برابر بیشتر دیده شده.
نابسامانیهای خواب و خوابآلودگی هنگام روز
پژوهشها میتواند ما را به این نتیجه برساند که روزه سامان خواب را سخت بهم میزند. اینست نشانههای جنبی آن همچون کاهش انگیزه (کار) و سستی ، افسوسمندانه به کاهش بهرهوری در جامعه میانجامد.
زنان شیرده و بارداری
پژوهشی در زمینهی زنان شیرده ، خودداری از روزه را برای ایشان «احتیاطآمیز» میشمارد. یک پژوهش تازه در کشور آمریکا نشان میدهد که احتمال زادن نوزادان کوچکتر که ممکنست بهنگام بلوغ دچار ناتوانیهای یادگیری گردند برای زنان بارداری که روزه میگیرند هست.
کاهش اهدای خون
سازمان انتقال خون ایران در سال 1385 اعلام کرد که اهدای خون در رمضان 35% کاهش داشته است.
تأثیرات اقتصادی
بهرهوری در ماه رمضان ناگزیر کاهش مییابد. در یک بررسی که در «مؤسسهی دانشهای اجتماعی قاهره» در پیرامون کشورهای عربی انجام گرفته ، این نتیجهی شگفتآور بدست آمده که بهرهوری کسب و پیشه در ماه رمضان 78% کاهش داشته است.
پژوهشگران میگویند : بهرهوری کمابیش در همهی کسبها و پیشههای مراکش کاهش مییابد ، گرچه مصرف افزایش چشمگیری دارد.
در بحرین ساعت کار در ماه رمضان به 6 ساعت در روز (بجای 8 ساعت همیشگی) کاهش مییابد.
فرسودگی و ناتوانی جسمی
در یک پژوهش که در 5 استان ترکیه انجام گرفت ، خوراک مصرفی و تلاش جسمی سه روز پیاپی 750 تن (320 مرد و 430 زن) بالغ که روزه گرفته بودند همراه با ویژگیهای فردی ایشان در پرسشنامههایی ثبت شد.
با اینکه سحری ایشان همان خوراکیهای صبحانه و افطاری ایشان از خوراکهای گوناگون بسیاری آماده شده بود ، دیده شد که انرژی جذبی روزانهی ایشان ، چه زنان و چه مردان ، کمتر است از انرژی مصرفی.
👇
🔸 (تکهی سه از سه)
گفتار «تأثیرات زیانمند روزهی اسلامی» نتیجهی جستجوهای پژوهشگران یا گروههای پژوهشی چندی را دربارهی جنبههای گوناگون روزه آورده که در آن نه تنها هیچ سودی برای روزهداری دیده نمیشود بلکه زیانهای بسیاری بچشم میخورد. چون نوشتار بلندیست کوتاهشدهی ترجمهی آن را اینجا میآوریم.
تأثیرات زیانمند روزهی اسلامی
روزهی اسلامی آثار زیانمند بسیاری بر بهداشت ، اقتصاد ملی ، بهرهوری (فردی) ، بزهکاری ، ایمنی (تصادفات رانندگی) و رفتارهای اجتماعی دارد.
در یک پژوهشی در کشور مراکش که شش پژوهشگر آن را روی صد داوطلب در سالهای 1994 و 1995 انجام دادهاند دربارهی تندخویی و خشم روزهداران در ماه رمضان جستجویی بدینسان رفته : در ماه رمضان به خشم و تندخویی پیوسته افزوده میگشت و در پایان آن به اوج خود میرسید. همچنین از یک مدیر در «جده» گواهی آورده که سخنان بالا را دربارهی مردم آنجا تأیید میکند.
در یک جستجویی که در کشورهای عربی شده ، کارشناسان گفتهاند که خشونت 1.5 در صد و دزدی 3.5 درصد در ماه رمضان افزایش داشته.[در حالی که پلیس ایران از کاهش بزهها در ماه رمضان در ایران سخن میراند]. رئیس پلیس جاکارتا نیز افزایش بزه را تأیید کرده از شهروندان جاکارتا خواسته در این ماه احتیاط بیشتری کنند.
افزایش تصادفات در ماه رمضان در کشور امارات گزارش شده است.
تأثیرات بر روی تندرستی
در یک پژوهش در کشورهای عربی گفته شده ، بیماریهای وابسته به کلسترول و دیابت به علت پرخوری 27 در صد افزایش داشته.
چند پژوهش انجام گرفته در سالهای 1987 ، 1991 ، 1992 و 1999 گواه گرفتار شدن روزهداران به غلظت خون و خشکی (از دست رفتن آب بدن) است. میانسالان و سالمندان به خشکی بیشتر دچار میشوند. این پژوهشها به افزایش بیش از اندازهی اسید اوریک برنخورده است. ولی در پژوهش دیگری که روی کارگران ترک در آلمان انجام گرفته به موارد نقرس نیز برخوردهاند. در کارگرانی که کارهای گرمایی (کوره) و دیگر کارهای سخت میکنند نابسامانیهایی کم یا بیش در وضعیت تندرستیشان دیده شده مانند : تپش قلب ، سردردهای سخت ، سرگیجه ، دلآشوبی ، استفراغ و غش. پژوهشگران گفتهاند : ما از کارفرمایان خواستیم که در رمضان از سپردن کارهای گرمایی و سخت به این کارگران بپرهیزند و از اینرو بناچار پژوهش خود را به کارهای میانهروانه محدود کردیم. با اینهمه نشانههای خشکی در 32 کارگری که زیر دیدهبانی ما بودند دیده میشد. برخی از ایشان از ناتندرستی که دچار میشدند (مانند نقرس حاد که از افزایش اسید اوریک برمیخیزد ، یا گردش خون ناکافی) ناچار از شکستن روزه بودند. از اینرو از دست رفتن آب بدن در کارگران کوره را باید بسیار جدی گرفت.[پزشکان ایرانی که در تلویزیون دربارهی سودهای روزه سخن میرانند یکی هم از کاهش اسید اوریک خون میگویند.]
میگرن
در ماه رمضان (حملههای) میگرنی سه برابر بیشتر دیده شده.
نابسامانیهای خواب و خوابآلودگی هنگام روز
پژوهشها میتواند ما را به این نتیجه برساند که روزه سامان خواب را سخت بهم میزند. اینست نشانههای جنبی آن همچون کاهش انگیزه (کار) و سستی ، افسوسمندانه به کاهش بهرهوری در جامعه میانجامد.
زنان شیرده و بارداری
پژوهشی در زمینهی زنان شیرده ، خودداری از روزه را برای ایشان «احتیاطآمیز» میشمارد. یک پژوهش تازه در کشور آمریکا نشان میدهد که احتمال زادن نوزادان کوچکتر که ممکنست بهنگام بلوغ دچار ناتوانیهای یادگیری گردند برای زنان بارداری که روزه میگیرند هست.
کاهش اهدای خون
سازمان انتقال خون ایران در سال 1385 اعلام کرد که اهدای خون در رمضان 35% کاهش داشته است.
تأثیرات اقتصادی
بهرهوری در ماه رمضان ناگزیر کاهش مییابد. در یک بررسی که در «مؤسسهی دانشهای اجتماعی قاهره» در پیرامون کشورهای عربی انجام گرفته ، این نتیجهی شگفتآور بدست آمده که بهرهوری کسب و پیشه در ماه رمضان 78% کاهش داشته است.
پژوهشگران میگویند : بهرهوری کمابیش در همهی کسبها و پیشههای مراکش کاهش مییابد ، گرچه مصرف افزایش چشمگیری دارد.
در بحرین ساعت کار در ماه رمضان به 6 ساعت در روز (بجای 8 ساعت همیشگی) کاهش مییابد.
فرسودگی و ناتوانی جسمی
در یک پژوهش که در 5 استان ترکیه انجام گرفت ، خوراک مصرفی و تلاش جسمی سه روز پیاپی 750 تن (320 مرد و 430 زن) بالغ که روزه گرفته بودند همراه با ویژگیهای فردی ایشان در پرسشنامههایی ثبت شد.
با اینکه سحری ایشان همان خوراکیهای صبحانه و افطاری ایشان از خوراکهای گوناگون بسیاری آماده شده بود ، دیده شد که انرژی جذبی روزانهی ایشان ، چه زنان و چه مردان ، کمتر است از انرژی مصرفی.
👇
نتیجه گیری
معمولاً روزه برای بهداشت آدمیان سفارش نمیشود. بجای آن خوردن وعدههای سالم ، در اندازهی کم و پخش شده در طول روز برای متابولیسم بسیار سازگارتر است. بر پایهی پژوهشهای دانشی انجام گرفته ، هر گونه ادعایی که بگوید روزهداری طولانی و متناوب [همچون روزهی اسلامی] به تندرستی کسان کمک میکند گمراه کننده است.
اگر روزهداری سودمند است ، چرا مسلمانان همهی سال بآن نمیپردازند؟
تا اینجا کوتاهشدهی گفتار «تأثیرات زیانمند روزهی اسلامی» بود که آوردیم. اکنون سخن کوتاهی نیز خود بآن میافزاییم.
تجربیات خود ما
آنچه از تجربیات خود در تأیید گفتار بالا میتوانیم بیفزاییم اینهاست : یکی خشم و تندی روزهداران که همه یک یا چند خاطرهی تلخ از آن بیاد دارند. دیگری کاهش بهرهوری فردی و اقتصادی است که نیاز به گفتگو ندارد. سوم ، برخلاف آنکه گفته میشود در این ماه مسلمانان پرهیز از خوراک دارند ، مصرف خوراکیها بیشتر است و معمولاً قیمتها نیز بهمین علت بالاتر میرود. همچنین ما از پزشکانی شنیدهایم که در ماه رمضان و پس از آن ، بیمارانشان (بیشتر گوارشیها) بیشتر میشود. ما خواستاریم پزشکان در این زمینه بیکار ننشینند و تجربیات خود را بگوش مردم برسانند.
.
معمولاً روزه برای بهداشت آدمیان سفارش نمیشود. بجای آن خوردن وعدههای سالم ، در اندازهی کم و پخش شده در طول روز برای متابولیسم بسیار سازگارتر است. بر پایهی پژوهشهای دانشی انجام گرفته ، هر گونه ادعایی که بگوید روزهداری طولانی و متناوب [همچون روزهی اسلامی] به تندرستی کسان کمک میکند گمراه کننده است.
اگر روزهداری سودمند است ، چرا مسلمانان همهی سال بآن نمیپردازند؟
تا اینجا کوتاهشدهی گفتار «تأثیرات زیانمند روزهی اسلامی» بود که آوردیم. اکنون سخن کوتاهی نیز خود بآن میافزاییم.
تجربیات خود ما
آنچه از تجربیات خود در تأیید گفتار بالا میتوانیم بیفزاییم اینهاست : یکی خشم و تندی روزهداران که همه یک یا چند خاطرهی تلخ از آن بیاد دارند. دیگری کاهش بهرهوری فردی و اقتصادی است که نیاز به گفتگو ندارد. سوم ، برخلاف آنکه گفته میشود در این ماه مسلمانان پرهیز از خوراک دارند ، مصرف خوراکیها بیشتر است و معمولاً قیمتها نیز بهمین علت بالاتر میرود. همچنین ما از پزشکانی شنیدهایم که در ماه رمضان و پس از آن ، بیمارانشان (بیشتر گوارشیها) بیشتر میشود. ما خواستاریم پزشکان در این زمینه بیکار ننشینند و تجربیات خود را بگوش مردم برسانند.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم : در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 «نوشتههای پیمان را همه توانند فهمید» (تکهی دو از سه)
در اینجا دو چیز هست که میباید دانست و هیچگاه از دیده دور نگردانید :
یکی آنکه نیروی توده از رویهم آمدن نیروهای یکایک کسان پدید آید. صدهزار تن مردان و زنان که باهم میزیند ، اگر همگی یک چیز را خواهند و دست بهم داده از یک راه کوشند ، یک نیروی صدهزار تنی پدید آورند و اگر نه دارای هیچ نیرویی نباشند.
دیگری اینکه یک تن چون معنی زندگانی را نیک داند و خود را از پندارهای بیهوده و از خویهای پست بپیراید نیروی او ده برابر نیروی دیگران باشد.
این دو باید پایهی زندگانی ما باشد. ما باید از یکسو بکندن بنیاد پراکندگیها و جداییها بکوشیم و از مردم هر اندازه که میتوانیم به یک راه آوریم ، و از یکسو هم خود را نیک پیراسته و آراسته ، بفزونی نیرومان کوشیم و خود را شایندهی زندگی گردانیم.
امروز با این نبرد و کشاکش که درمیان تودهها برخاسته (1) ، داستان ما داستان کسانیست که میخواهند از میان یک بیابان بیمناک و دزدگاهی گذرند. پیداست که چنین کسانی باید بکوشند و همراهان خود را هرچه فزونتر گردانند. و بهمگی آنان افزار جنگ و کشتار داده و نیک آماده سازند.
امروز یکی از بیماریها درمیان توده خودفروشیست (2) و بیشتر مردم لذت از این میبرند که کسانی را پایینتر از خود بینند و بآنها برتری فروشند و زباندرازی نمایند. مثلاً شهریان بنشینند و بکارهای دیهنشینان خرده گیرند و هر کجا یک روستایی دیدند باو بخندند. همچنین درسخواندگان گفتگو از عامیان کنند و کوتاهی اندیشه و کمی آگاهی آنان را یاد کنند و بخود بالند. نیز مردان سخن از زنان رانند و بآنان خرده گیرند و برتری فروشند.
کسانی باین اندازه هم بس نکرده و همینکه چند سخنی از اینجا و آنجا یاد گرفتند آن را دستاویز ساخته خود را از دیگران جدا میگردانند و باین و آن خرده گرفته بخود میبالند. اگر شما در یک نشستی بنکوهش و بدگویی از توده و یا از این دسته و آن دسته پردازید خواهید دید باشندگان با چهرههای باز رو بشما آوردند و با لذت گوش دادند. ولی در همان هنگام ، اگر دلسوزی نمایید و بگویید پس بیایید دست بهم داده باین بدیها چاره کنیم ، خواهید دید همگی ناخشنودی نمودند و رو ترش کردند.
اینها همه از آنست که معنی زندگی دانسته نیست ، از آنست که خردها ناتوان میباشد و سررشته در دست خودخواهی افتاده. این کسان را باید کودکان چهلساله و پنجاهساله نامید. اینان چشم باز کرده و جهان را دیده و آن را جز خوردن و خوابیدن و بدلخواه و هوس روز گزاردن ندانستهاند ، و در زندگی درپی هیچی نمیباشند و آینده را نمیاندیشند.
ولی ما راهمان بیکبار جداست. ما درپی آرمان بزرگی میباشیم و میباید بکوشیم و همگی مردم را از معنی درست زندگانی و از راه آن آگاه گردانیم و جدایی میان زنان و مردان و روستاییان و شهریان نگزارده همگی را با خود هماندیشه و همدست گردانیم.
کسانی این را گزافه خواهند شناخت. ولی جز راستی نیست. ما دربارهی زنان سخنان بسیار نوشتهایم. زنان از ما جدا نیستند و از هر باره همباز زندگانی ما میباشند. پس چرا باید آنان را در اندیشه و باور و شناختن معنی زندگانی با خود یکی نگردانیم؟! چرا باید آنان را بفالگیران و دعانویسان و روضهخوانان و سینماچیان و رمانپردازان واگزاریم؟!
امروز یکی از بیمهایی که در زندگانی ما هست و خود آن را درنمییابیم همین گمراهی اندیشهها و ناتوانی دلهای زنانست که اگر یک روز سختی پیش آید اینان بجای آنکه بما یاری کنند با بیتابیها و فریادهای بیجای خود ما را گرفتار و دستبسته خواهند گردانید.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ تاریخ این گفتار تیر ماه 1320 میباشد. در آن هنگام از آغاز جنگ جهانی دوم نزدیک به دو سال میگذشته.
2ـ خودفروشی : خودنمایی بیرون از اندازه
.
🔸 «نوشتههای پیمان را همه توانند فهمید» (تکهی دو از سه)
در اینجا دو چیز هست که میباید دانست و هیچگاه از دیده دور نگردانید :
یکی آنکه نیروی توده از رویهم آمدن نیروهای یکایک کسان پدید آید. صدهزار تن مردان و زنان که باهم میزیند ، اگر همگی یک چیز را خواهند و دست بهم داده از یک راه کوشند ، یک نیروی صدهزار تنی پدید آورند و اگر نه دارای هیچ نیرویی نباشند.
دیگری اینکه یک تن چون معنی زندگانی را نیک داند و خود را از پندارهای بیهوده و از خویهای پست بپیراید نیروی او ده برابر نیروی دیگران باشد.
این دو باید پایهی زندگانی ما باشد. ما باید از یکسو بکندن بنیاد پراکندگیها و جداییها بکوشیم و از مردم هر اندازه که میتوانیم به یک راه آوریم ، و از یکسو هم خود را نیک پیراسته و آراسته ، بفزونی نیرومان کوشیم و خود را شایندهی زندگی گردانیم.
امروز با این نبرد و کشاکش که درمیان تودهها برخاسته (1) ، داستان ما داستان کسانیست که میخواهند از میان یک بیابان بیمناک و دزدگاهی گذرند. پیداست که چنین کسانی باید بکوشند و همراهان خود را هرچه فزونتر گردانند. و بهمگی آنان افزار جنگ و کشتار داده و نیک آماده سازند.
امروز یکی از بیماریها درمیان توده خودفروشیست (2) و بیشتر مردم لذت از این میبرند که کسانی را پایینتر از خود بینند و بآنها برتری فروشند و زباندرازی نمایند. مثلاً شهریان بنشینند و بکارهای دیهنشینان خرده گیرند و هر کجا یک روستایی دیدند باو بخندند. همچنین درسخواندگان گفتگو از عامیان کنند و کوتاهی اندیشه و کمی آگاهی آنان را یاد کنند و بخود بالند. نیز مردان سخن از زنان رانند و بآنان خرده گیرند و برتری فروشند.
کسانی باین اندازه هم بس نکرده و همینکه چند سخنی از اینجا و آنجا یاد گرفتند آن را دستاویز ساخته خود را از دیگران جدا میگردانند و باین و آن خرده گرفته بخود میبالند. اگر شما در یک نشستی بنکوهش و بدگویی از توده و یا از این دسته و آن دسته پردازید خواهید دید باشندگان با چهرههای باز رو بشما آوردند و با لذت گوش دادند. ولی در همان هنگام ، اگر دلسوزی نمایید و بگویید پس بیایید دست بهم داده باین بدیها چاره کنیم ، خواهید دید همگی ناخشنودی نمودند و رو ترش کردند.
اینها همه از آنست که معنی زندگی دانسته نیست ، از آنست که خردها ناتوان میباشد و سررشته در دست خودخواهی افتاده. این کسان را باید کودکان چهلساله و پنجاهساله نامید. اینان چشم باز کرده و جهان را دیده و آن را جز خوردن و خوابیدن و بدلخواه و هوس روز گزاردن ندانستهاند ، و در زندگی درپی هیچی نمیباشند و آینده را نمیاندیشند.
ولی ما راهمان بیکبار جداست. ما درپی آرمان بزرگی میباشیم و میباید بکوشیم و همگی مردم را از معنی درست زندگانی و از راه آن آگاه گردانیم و جدایی میان زنان و مردان و روستاییان و شهریان نگزارده همگی را با خود هماندیشه و همدست گردانیم.
کسانی این را گزافه خواهند شناخت. ولی جز راستی نیست. ما دربارهی زنان سخنان بسیار نوشتهایم. زنان از ما جدا نیستند و از هر باره همباز زندگانی ما میباشند. پس چرا باید آنان را در اندیشه و باور و شناختن معنی زندگانی با خود یکی نگردانیم؟! چرا باید آنان را بفالگیران و دعانویسان و روضهخوانان و سینماچیان و رمانپردازان واگزاریم؟!
امروز یکی از بیمهایی که در زندگانی ما هست و خود آن را درنمییابیم همین گمراهی اندیشهها و ناتوانی دلهای زنانست که اگر یک روز سختی پیش آید اینان بجای آنکه بما یاری کنند با بیتابیها و فریادهای بیجای خود ما را گرفتار و دستبسته خواهند گردانید.
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ تاریخ این گفتار تیر ماه 1320 میباشد. در آن هنگام از آغاز جنگ جهانی دوم نزدیک به دو سال میگذشته.
2ـ خودفروشی : خودنمایی بیرون از اندازه
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش ششم : توشه برای آینده)
🔸 3ـ6) باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکهی یک از سه)
یکی از سرفرازیهای ایران شمرده میشود که در قرنهای گذشته دانشمندان و مؤلفان بسیاری از این سرزمین برخاستهاند و کتابهای فراوانی از خود بیادگار گزاردهاند. من ایرادی بر این موضوع ندارم و خود مایهی سرفرازی یک گروهی است که دانشمندانی از میان آنان برخیزند.
در جایی که اروپاییان پیشرفت و برتری جهان را در اینگونه چیزها میدانند و تمدن یا شهریگری را جز از زندگانی درآمیخته با علم و خط نمیشمارند ، پس چرا ایرانیان از داشتن آنهمه دانشوران و هنرمندان بخود نبالند و سر بافتخار نیفرازند؟
همچنین من سخنی در این باره ندارم که از آن کتابها کدام یک نیک و سودمند است و کدام یک بیهوده و ناسودمند ، چه این گفتگویی است که به تفصیل باید از آن سخن راند و در این موضوع که من در اینجا در نظر دارم حاجت بچنان گفتگویی نیست.
در این مقاله که برای چاپ شدن در مجلهی تعلیم و تربیت مینگارم مقصودم گفتگو از آن است که : آیا از کتابهای پیشینیانِ ایران امروز تا چه اندازه میتوان استفاده نمود ـ بویژه در دبستانها و برای تعلیم و تربیت جوانان ـ آیا چه شرطهایی برای این کار بنظر میرسد؟
باید دانست که ایران در قرنهای گذشته ، گاهی روزگار بسیار بدی داشته و یک رشته آسیبها رونق این سرزمین را پاک از میان برده بوده است.
از یکسوی درآمدن ترکان به ایران و چیرگی آنان بر ایرانیان در قرنهای دراز و سپس سیل بنیانافکن هجوم مغول و آن داستانهای جانگدازی که میدانیم ، و از سوی دیگر رواج یک رشته اندیشههای کج صوفیانه و مانند آن درمیان ایرانیان ، اینها آسیبهایی بوده که قرنها ایران را محروم از رونق و شکوه گردانیده و خرد و دانش ایرانیان را نیز بیبهره از گزند نگزارده است.
نتیجهی چیرگی ترکان و درآمدن مغولان به ایران نه تنها آن تاخت و تازها و کشتار و ویرانیها بوده است که در کتابهای تاریخ نگاشتهاند ، نتیجهی بسیار بدتر آنها همانا زبونی و سرافکندگی ایرانیان در سراسر قرنهای درازی بوده.
ایکاش ترکان آنچه میتوانستند تاراج و چپاول در ایران کرده بترکستان بازمیگردیدند و در ایران نشیمن نمیگرفتند. کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانهی چهارسالهی چنگیزخان در ماوراءالنهر و خراسان و خوارزم و غزنه و بکشتارهای سیهزار تن لشکر یمه و سوتای (1) ، که از خراسان درآمده کشتارکنان از راه آذربایجان و قفقاز دررفتند ، بسنده میکردند و دیگر این روی نمیداد که بار دیگر لشکرکشی کرده و به ایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.
آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود (2) ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبران نشدنی است. (3)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ یمه و سوتای[دو سردار مغول بودند که چنگیز ایشان را] «از دنبال خوارزمشاه فرستاد و آنان از جیحون گذشته از خراسان کشتارکنان پیش آمدند و یک دسته از راه مازندران ، و دستهی دیگری از راه خوار و ورامین ، به ری و همدان رسیدند و در اینجاها بکشتار و آزار پرداختند ، و سپس به آذربایجان رفته ، زمستان را در آنجا بسر بردند و در بهار بار دیگر برای کشتار و تاراج پراکنده شدند.» (از کتاب صوفیگری)
2ـ کشتارها و ویرانیها بسیار آسانتر از آلودگی اندیشهها و نابودی امیدها و سرافکندگیها جبران میگردد. سرگذشت دو کشور ژاپن و آلمان پس از جنگ جهانی دوم گویاترین گواه باین سخن است.
3ـ در کتابهای تاریخ هرچه خواندهایم جز خونریزیهای بیدریغ مغولان و درندهخویی آن بیابانگردان نبوده که هر بار یکملیون و دوملیون تن از مردم شهرهای آباد خراسان و ماوراءالنهر کشته و گاه به بچه و زن و پیر نیز نبخشودهاند. مثلاً گفتهاند : در نیشابور سگ و گربه را نیز زنده نگزاردند. «شهر را با کف دست برابر کردند». درختان را از ریشه کندند و دیوار باغها را نیز ویران نمودند. گفتهاند مغولان هفت شبانروز بر نیشابور ویران آب بستند و در سراسر آن که هموار شده بود جو کاشتند! ... هرچه خواندهایم از اینگونه است. همگی اینها چه راست چه آلوده بگزافه ، باز هم تنها آسیبهای آشکار آن پتیاره را مینمایاند.
تا پیش از این نوشتهها نخوانده بودیم تاریخنویسی باین رویهی درآمدن مغول به ایران و فرمانروایی ایشان که زبونی خردها و پستی خویها را هرچه بیشتر کرده پروا کند و از یادگارهای شومی که از آن روزگار در کتابها بجا مانده بنویسد. اینها آسیبهای نهان آن پتیاره بوده که زیان و ماندگاریش بیشتر از آسیبهای آشکار آنست.
تو گویی تاریخنویسان از آن یورش سهمگین تنها آنهایی را نوشتهاند که بچشمشان آمده و محسوس بوده است.
.
🔸 3ـ6) باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکهی یک از سه)
یکی از سرفرازیهای ایران شمرده میشود که در قرنهای گذشته دانشمندان و مؤلفان بسیاری از این سرزمین برخاستهاند و کتابهای فراوانی از خود بیادگار گزاردهاند. من ایرادی بر این موضوع ندارم و خود مایهی سرفرازی یک گروهی است که دانشمندانی از میان آنان برخیزند.
در جایی که اروپاییان پیشرفت و برتری جهان را در اینگونه چیزها میدانند و تمدن یا شهریگری را جز از زندگانی درآمیخته با علم و خط نمیشمارند ، پس چرا ایرانیان از داشتن آنهمه دانشوران و هنرمندان بخود نبالند و سر بافتخار نیفرازند؟
همچنین من سخنی در این باره ندارم که از آن کتابها کدام یک نیک و سودمند است و کدام یک بیهوده و ناسودمند ، چه این گفتگویی است که به تفصیل باید از آن سخن راند و در این موضوع که من در اینجا در نظر دارم حاجت بچنان گفتگویی نیست.
در این مقاله که برای چاپ شدن در مجلهی تعلیم و تربیت مینگارم مقصودم گفتگو از آن است که : آیا از کتابهای پیشینیانِ ایران امروز تا چه اندازه میتوان استفاده نمود ـ بویژه در دبستانها و برای تعلیم و تربیت جوانان ـ آیا چه شرطهایی برای این کار بنظر میرسد؟
باید دانست که ایران در قرنهای گذشته ، گاهی روزگار بسیار بدی داشته و یک رشته آسیبها رونق این سرزمین را پاک از میان برده بوده است.
از یکسوی درآمدن ترکان به ایران و چیرگی آنان بر ایرانیان در قرنهای دراز و سپس سیل بنیانافکن هجوم مغول و آن داستانهای جانگدازی که میدانیم ، و از سوی دیگر رواج یک رشته اندیشههای کج صوفیانه و مانند آن درمیان ایرانیان ، اینها آسیبهایی بوده که قرنها ایران را محروم از رونق و شکوه گردانیده و خرد و دانش ایرانیان را نیز بیبهره از گزند نگزارده است.
نتیجهی چیرگی ترکان و درآمدن مغولان به ایران نه تنها آن تاخت و تازها و کشتار و ویرانیها بوده است که در کتابهای تاریخ نگاشتهاند ، نتیجهی بسیار بدتر آنها همانا زبونی و سرافکندگی ایرانیان در سراسر قرنهای درازی بوده.
ایکاش ترکان آنچه میتوانستند تاراج و چپاول در ایران کرده بترکستان بازمیگردیدند و در ایران نشیمن نمیگرفتند. کاش مغولان بآن کشتارهای خونخوارانهی چهارسالهی چنگیزخان در ماوراءالنهر و خراسان و خوارزم و غزنه و بکشتارهای سیهزار تن لشکر یمه و سوتای (1) ، که از خراسان درآمده کشتارکنان از راه آذربایجان و قفقاز دررفتند ، بسنده میکردند و دیگر این روی نمیداد که بار دیگر لشکرکشی کرده و به ایران دست یافته بنیاد فرمانروایی در اینجا بگزارند.
آن گزند و آزار که از فرمانروایی ترکان و مغولان در ایران پدید آمده از تاخت و تاز و کشتارهای آنان پدید نیامده است ، این تاختها و کشتارها در یکی دو قرن یا بیشتر جبران شدنی بود (2) ولی آن گزندها که از فرمانروایی و چیرگی آن بیگانگان پدید آمده جز در قرنهای درازی جبران نشدنی است. (3)
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ یمه و سوتای[دو سردار مغول بودند که چنگیز ایشان را] «از دنبال خوارزمشاه فرستاد و آنان از جیحون گذشته از خراسان کشتارکنان پیش آمدند و یک دسته از راه مازندران ، و دستهی دیگری از راه خوار و ورامین ، به ری و همدان رسیدند و در اینجاها بکشتار و آزار پرداختند ، و سپس به آذربایجان رفته ، زمستان را در آنجا بسر بردند و در بهار بار دیگر برای کشتار و تاراج پراکنده شدند.» (از کتاب صوفیگری)
2ـ کشتارها و ویرانیها بسیار آسانتر از آلودگی اندیشهها و نابودی امیدها و سرافکندگیها جبران میگردد. سرگذشت دو کشور ژاپن و آلمان پس از جنگ جهانی دوم گویاترین گواه باین سخن است.
3ـ در کتابهای تاریخ هرچه خواندهایم جز خونریزیهای بیدریغ مغولان و درندهخویی آن بیابانگردان نبوده که هر بار یکملیون و دوملیون تن از مردم شهرهای آباد خراسان و ماوراءالنهر کشته و گاه به بچه و زن و پیر نیز نبخشودهاند. مثلاً گفتهاند : در نیشابور سگ و گربه را نیز زنده نگزاردند. «شهر را با کف دست برابر کردند». درختان را از ریشه کندند و دیوار باغها را نیز ویران نمودند. گفتهاند مغولان هفت شبانروز بر نیشابور ویران آب بستند و در سراسر آن که هموار شده بود جو کاشتند! ... هرچه خواندهایم از اینگونه است. همگی اینها چه راست چه آلوده بگزافه ، باز هم تنها آسیبهای آشکار آن پتیاره را مینمایاند.
تا پیش از این نوشتهها نخوانده بودیم تاریخنویسی باین رویهی درآمدن مغول به ایران و فرمانروایی ایشان که زبونی خردها و پستی خویها را هرچه بیشتر کرده پروا کند و از یادگارهای شومی که از آن روزگار در کتابها بجا مانده بنویسد. اینها آسیبهای نهان آن پتیاره بوده که زیان و ماندگاریش بیشتر از آسیبهای آشکار آنست.
تو گویی تاریخنویسان از آن یورش سهمگین تنها آنهایی را نوشتهاند که بچشمشان آمده و محسوس بوده است.
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم : در پیرامون نوشتههای پیمان
🔸 «نوشتههای پیمان را همه توانند فهمید» (تکهی سه از سه)
اما روستاییان و عامیان ، اگر میخواهیم آنان را با خود گردانیم و از باهمیشان سود بریم ، باید از آن تاریکی بیرونشان آوریم. آنان اگر پس ماندهاند از اینست که کسی نبوده پیششان آورد ، نه آنکه پس ماندن را از نهاد خود داشتهاند. ما اگر این داناکها (1) و این راستیها را بآنان بیاموزیم بیگمان خواهند فهمید و بیگمان خواهند پذیرفت. بلکه اگر راستی را بخواهیم آنان برای پذیرفتن راستیها و دریافتن آنها شایاتر از دیگران میباشند و برای آینده امید بیشتر ما بآنان است.
خواهند گفت : «که اینها را بآنان بیاموزد؟!» میگویم : ما بیاموزیم. ما دست بهم داده این کار را پیش بریم. بارها گفتهایم این راه که هر کسی نخست بخود و سپس بدیگران پردازد و هر کسی سالانه باری سه تن را با این راستیها آشنا گرداند بهترین راه است و بیگمان فیروزی را درپی خواهد داشت.
ما باید این کوشش را با خشنودی و دلخوشی بگردن گیریم. امروز کاری ارجمندتر و وَرجاوندتر (2) از این نیست.
از چیزهای شگفت «امیدمندی بیپا و نومیدی بیجا» است که ما از کسانی میبینیم. بدینسان که چون سخن از گرفتاریها بمیان میآید و آلودگیها که گریبانگیر توده است گفته میشود با بیپروایی بسیار میگویند : «خوب میشود ، دنیا که همیشه به یک حال نیست». سپس که ما ناگزیر گردیده نکوهش میکنیم و راه چاره را نشان داده میگوییم : «باید همه دست بهم داده بکوشیم» ، این زمان دیرباوری نموده چنین پاسخ میدهند : «با اینها نمیشود».
این رفتار بیاد من میآورد داستان یک تنبل بیدردی را که بیست سال پیش در تبریز شنیدهام : این تنبل در خانه نشسته پی کار و پیشه نمیرفت و خاندان خود را بیبرگ و سامان میگزاشت. یک روز خویشانش گرد آمده ببازخواست میپردازند و او پاسخ داده میگوید : «خدا روزیرسانست». یکی از خویشان نکوهش نموده میگوید : «خدا روزیرسانست ولی باید تو هم بکوشی». دیگری از آنان میگوید : «من یک تیکه زمین با آب و دیگر افزارها بتو وامیگزارم و پول هم یک کمی میدهم که بروی و کشت و کار کنی» پاسخ میدهد : «از این راه من نان خواهم خورد؟!»
یکی از خویشانش این داستان را یاد میکرد و چنین میگفت : «ما نمیدانیم با این احمق چه کنیم؟!»
ما نیز نمیدانیم با این درماندگان بیخرد چه کنیم؟! این نافهمی و نادانیشان ، و آن خودخواهی و گردنکشیشان. آنجا چنان امید میبندند و اینجا چنین نومیدی مینمایند.
باید اینان را هم بخودشان واگزاشت و درپی کار خود بود. در جهان هیچ کوششی نیست که از راهش باشد و بنتیجه نرسد.
خواهند پرسید : به عامیان چه باید گفت و از چه راه با آنان بگفتگو پرداخت؟! میگویم : به عامیان باید راستیها را گفت. باید گفت شما را فریب دادهاند. این چیزها که بنام دین یا کیش بشما آموختهاند خود بیدینی است. باید گفت : جز خدا هیچ کسی را در گردش جهان و کارهای آن دستی نیست. مردانی که مردهاند و رفتهاند و جز نامی از آنان درمیان نیست پرداختن شما بآنان و پرستشی که میکنید برای چیست؟! اگر میگویید در کارهای جهان دستی میدارند و گشایشی از آنان چشم میدارید ، این از یکسو دروغ و از یکسو بتپرستی و خداناشناسیست. اگر میخواهید در آنجهان میانجیگری کنند معنای این آنست که شما خدا را بپای یک فرمانروای خودکامهی ستمگر میگزارید. اگر میگویید اینان در راه خدا رنج بردهاند ، بسیار نیک ، ولی معنای آن این کارها که میکنید نیست. وانگاه آنان هرچه کوشیدهاند و رنج بردهاند برای مردم آن زمان بوده و شما امروز باید در اندیشهی خود و زمان خود باشید.
باید گفت : از دانستن اینکه در هزاروسیصد سال پیش خلیفه که بایستی بود شما را چه سودی تواند بود؟!. چرا باید بر سر این کشاکش کنید و خونها ریزید؟!.. آیا همین دلیل نیست که شما را فریب داده و بگمراهی انداختهاند؟!.
باید گفت : معنی درست دین آنست که شما هر کسی تنها دربند سود و زیان خود نباشید و در کارها که میکنید سود و زیان توده را بدیده گیرید. آنست که بدانید اینجهان را آفریدگاری هست و باید همیشه خشنودی او را جست و از دروغ و دغل و ستم و آز و دیگر بدیها که مایهی ناخشنودی خداست دوری گزید.
باید گفت بنیاد دین در یک شاهراه بودن مردمانست و این کیشهای پراکنده که میان شماست سراپا بیدینی است. ...
یک جلوگیر در کار عامیان ترسیست که در دلهای آنان جا دادهاند ، یک روستایی میپندارد که اگر بفلان امامزاده نپردازد و قربانی و نذر برایش نبرد ، و یا از باور خود دربارهی آن بازگردد ، آسیب خواهد دید. نه تنها روستاییان بسیاری از شهریان چنین میپندارند.
👇
🔸 «نوشتههای پیمان را همه توانند فهمید» (تکهی سه از سه)
اما روستاییان و عامیان ، اگر میخواهیم آنان را با خود گردانیم و از باهمیشان سود بریم ، باید از آن تاریکی بیرونشان آوریم. آنان اگر پس ماندهاند از اینست که کسی نبوده پیششان آورد ، نه آنکه پس ماندن را از نهاد خود داشتهاند. ما اگر این داناکها (1) و این راستیها را بآنان بیاموزیم بیگمان خواهند فهمید و بیگمان خواهند پذیرفت. بلکه اگر راستی را بخواهیم آنان برای پذیرفتن راستیها و دریافتن آنها شایاتر از دیگران میباشند و برای آینده امید بیشتر ما بآنان است.
خواهند گفت : «که اینها را بآنان بیاموزد؟!» میگویم : ما بیاموزیم. ما دست بهم داده این کار را پیش بریم. بارها گفتهایم این راه که هر کسی نخست بخود و سپس بدیگران پردازد و هر کسی سالانه باری سه تن را با این راستیها آشنا گرداند بهترین راه است و بیگمان فیروزی را درپی خواهد داشت.
ما باید این کوشش را با خشنودی و دلخوشی بگردن گیریم. امروز کاری ارجمندتر و وَرجاوندتر (2) از این نیست.
از چیزهای شگفت «امیدمندی بیپا و نومیدی بیجا» است که ما از کسانی میبینیم. بدینسان که چون سخن از گرفتاریها بمیان میآید و آلودگیها که گریبانگیر توده است گفته میشود با بیپروایی بسیار میگویند : «خوب میشود ، دنیا که همیشه به یک حال نیست». سپس که ما ناگزیر گردیده نکوهش میکنیم و راه چاره را نشان داده میگوییم : «باید همه دست بهم داده بکوشیم» ، این زمان دیرباوری نموده چنین پاسخ میدهند : «با اینها نمیشود».
این رفتار بیاد من میآورد داستان یک تنبل بیدردی را که بیست سال پیش در تبریز شنیدهام : این تنبل در خانه نشسته پی کار و پیشه نمیرفت و خاندان خود را بیبرگ و سامان میگزاشت. یک روز خویشانش گرد آمده ببازخواست میپردازند و او پاسخ داده میگوید : «خدا روزیرسانست». یکی از خویشان نکوهش نموده میگوید : «خدا روزیرسانست ولی باید تو هم بکوشی». دیگری از آنان میگوید : «من یک تیکه زمین با آب و دیگر افزارها بتو وامیگزارم و پول هم یک کمی میدهم که بروی و کشت و کار کنی» پاسخ میدهد : «از این راه من نان خواهم خورد؟!»
یکی از خویشانش این داستان را یاد میکرد و چنین میگفت : «ما نمیدانیم با این احمق چه کنیم؟!»
ما نیز نمیدانیم با این درماندگان بیخرد چه کنیم؟! این نافهمی و نادانیشان ، و آن خودخواهی و گردنکشیشان. آنجا چنان امید میبندند و اینجا چنین نومیدی مینمایند.
باید اینان را هم بخودشان واگزاشت و درپی کار خود بود. در جهان هیچ کوششی نیست که از راهش باشد و بنتیجه نرسد.
خواهند پرسید : به عامیان چه باید گفت و از چه راه با آنان بگفتگو پرداخت؟! میگویم : به عامیان باید راستیها را گفت. باید گفت شما را فریب دادهاند. این چیزها که بنام دین یا کیش بشما آموختهاند خود بیدینی است. باید گفت : جز خدا هیچ کسی را در گردش جهان و کارهای آن دستی نیست. مردانی که مردهاند و رفتهاند و جز نامی از آنان درمیان نیست پرداختن شما بآنان و پرستشی که میکنید برای چیست؟! اگر میگویید در کارهای جهان دستی میدارند و گشایشی از آنان چشم میدارید ، این از یکسو دروغ و از یکسو بتپرستی و خداناشناسیست. اگر میخواهید در آنجهان میانجیگری کنند معنای این آنست که شما خدا را بپای یک فرمانروای خودکامهی ستمگر میگزارید. اگر میگویید اینان در راه خدا رنج بردهاند ، بسیار نیک ، ولی معنای آن این کارها که میکنید نیست. وانگاه آنان هرچه کوشیدهاند و رنج بردهاند برای مردم آن زمان بوده و شما امروز باید در اندیشهی خود و زمان خود باشید.
باید گفت : از دانستن اینکه در هزاروسیصد سال پیش خلیفه که بایستی بود شما را چه سودی تواند بود؟!. چرا باید بر سر این کشاکش کنید و خونها ریزید؟!.. آیا همین دلیل نیست که شما را فریب داده و بگمراهی انداختهاند؟!.
باید گفت : معنی درست دین آنست که شما هر کسی تنها دربند سود و زیان خود نباشید و در کارها که میکنید سود و زیان توده را بدیده گیرید. آنست که بدانید اینجهان را آفریدگاری هست و باید همیشه خشنودی او را جست و از دروغ و دغل و ستم و آز و دیگر بدیها که مایهی ناخشنودی خداست دوری گزید.
باید گفت بنیاد دین در یک شاهراه بودن مردمانست و این کیشهای پراکنده که میان شماست سراپا بیدینی است. ...
یک جلوگیر در کار عامیان ترسیست که در دلهای آنان جا دادهاند ، یک روستایی میپندارد که اگر بفلان امامزاده نپردازد و قربانی و نذر برایش نبرد ، و یا از باور خود دربارهی آن بازگردد ، آسیب خواهد دید. نه تنها روستاییان بسیاری از شهریان چنین میپندارند.
👇
میباید این ترس را از دلهای آنان بیرون آورد. میباید گفت اینها همه پندار است. یک امامزاده یا هرچه ، هیچ سود و زیانی بکسی نتواند داشت. میباید گفت این ترستان خود بیدینی و خداناشناسی است.
یک جلوگیر دیگر امیدیست که اینان به روسفیدی خود در آنجهان میبندند. برای خود میانجیانی از پندار ساختهاند و به پشتگرمی آنان امیدها بآنجهان میبندند و این زندگانی را خوار میگیرند. میباید گفت همه نادرست است. اینها که شما دربارهی آنجهان اندیشیدهاید همه بیپاست. شما اگر میخواهید در آنجهان روسفید و سرفراز باشید باید بکوشید و در اینجهان سرفراز و روسفید گردید. مردمی که در اینجهان خوارند در آنجهان خوارتر خواهند بود.
پابرگیها ( از ویراینده) :
1ـ داناک دان + اک = آنچه دانند. دانستنیها.
2ـ ورجاوند = مقدس ، ارجمند از دیدهی دین و خداشناسی
.
یک جلوگیر دیگر امیدیست که اینان به روسفیدی خود در آنجهان میبندند. برای خود میانجیانی از پندار ساختهاند و به پشتگرمی آنان امیدها بآنجهان میبندند و این زندگانی را خوار میگیرند. میباید گفت همه نادرست است. اینها که شما دربارهی آنجهان اندیشیدهاید همه بیپاست. شما اگر میخواهید در آنجهان روسفید و سرفراز باشید باید بکوشید و در اینجهان سرفراز و روسفید گردید. مردمی که در اینجهان خوارند در آنجهان خوارتر خواهند بود.
پابرگیها ( از ویراینده) :
1ـ داناک دان + اک = آنچه دانند. دانستنیها.
2ـ ورجاوند = مقدس ، ارجمند از دیدهی دین و خداشناسی
.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش ششم : توشه برای آینده)
🔸 3ـ6) باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکهی دو از سه)
کتابهایی که از آن زمانِ زبونی ایران بازمانده و امروز در دست ماست چه شعر و چه نثر بخوبی نشان میدهد که بیچاره مردم این سرزمین دچار سرافکندگی و خواری سختی بودهاند و از بسیاری از آنها پیداست که مؤلفان و گویندگان آنها هرگز روزنهی امیدی بر دلهایشان باز نبوده و همچون کسانی که باسارت افتاده و ناگزیر دل ببندگی نهاده باشند ، اینان نیز از سراپای گفتارهاشان خواری و زبونی نمایان است.
بر ایران روزهایی گذشته که تیمور لنگ ، آن جانور خونخوار از یکسوی هفتادهزار یک بار و دههزار یک بار آدم میکشته و از سوی دیگر مردم او را عادل و دیندار شناخته و «مؤید من عندالله»اش میشماردهاند ، و چون مرده است شعرهای بسیاری در مدح او سروده و بهشت برای او آرزو کردهاند. ببینید حال زبونی مردم چه بوده است.
روزهایی بر این کشور گذشته که جهانشاه قراقوینلو با یک رشته ناپاکیهایی که تاب شنیدن آنها را نتوان آورد پادشاهی کرده و چون مرده مؤلفان جز ستایش ، سخن دیگری از او نسرودهاند.
مغولان اگرچه درمیان خود آزادی دین داشتند و در ایران نیز مردم را دربارهی دین آزاد گزاردند ولی به ایرانیان مسلمان هر گونه توهین روا میشماردهاند و از هر راه به زبون کردن مردم میکوشیدهاند. اگر نبود که پادشاهانی از ایشان مسلمان گردیدند و با مسلمانان درآمیختند خدا میداند که امروز حال این سرزمین چه بود و آیا چه نشانی از ایرانیگری تا بامروز بازمیماند.
از سوی دیگر در همان قرنها در ایران و این سرزمینها اندیشههای ناروای صوفیانه و باطنیانه رواج بسیار داشته است و نویسندگان خواه ناخواه آلودهی آن شدهاند.
برخی از آنان فریفتهی آن اندیشهها بوده و برواج آن کوشیدهاند از قبیل ملای رومی که در راه صوفیگری کوششها کرده و ناصرخسرو علوی که نمایندهی باطنیان مصر بوده و کتاب وجه دین را در آیین آنان پرداخته است.
برخی دیگر نیز نافهمیده آلودهی آن پندارها گردیده و بیآنکه قصدی داشته باشند گفتهها و نوشتههای خود را با آن پندارها درآمیختهاند.
.
🔸 3ـ6) باید از گذشته آنچه نیک است برداشت و آنچه بد است بازگزاشت (تکهی دو از سه)
کتابهایی که از آن زمانِ زبونی ایران بازمانده و امروز در دست ماست چه شعر و چه نثر بخوبی نشان میدهد که بیچاره مردم این سرزمین دچار سرافکندگی و خواری سختی بودهاند و از بسیاری از آنها پیداست که مؤلفان و گویندگان آنها هرگز روزنهی امیدی بر دلهایشان باز نبوده و همچون کسانی که باسارت افتاده و ناگزیر دل ببندگی نهاده باشند ، اینان نیز از سراپای گفتارهاشان خواری و زبونی نمایان است.
بر ایران روزهایی گذشته که تیمور لنگ ، آن جانور خونخوار از یکسوی هفتادهزار یک بار و دههزار یک بار آدم میکشته و از سوی دیگر مردم او را عادل و دیندار شناخته و «مؤید من عندالله»اش میشماردهاند ، و چون مرده است شعرهای بسیاری در مدح او سروده و بهشت برای او آرزو کردهاند. ببینید حال زبونی مردم چه بوده است.
روزهایی بر این کشور گذشته که جهانشاه قراقوینلو با یک رشته ناپاکیهایی که تاب شنیدن آنها را نتوان آورد پادشاهی کرده و چون مرده مؤلفان جز ستایش ، سخن دیگری از او نسرودهاند.
مغولان اگرچه درمیان خود آزادی دین داشتند و در ایران نیز مردم را دربارهی دین آزاد گزاردند ولی به ایرانیان مسلمان هر گونه توهین روا میشماردهاند و از هر راه به زبون کردن مردم میکوشیدهاند. اگر نبود که پادشاهانی از ایشان مسلمان گردیدند و با مسلمانان درآمیختند خدا میداند که امروز حال این سرزمین چه بود و آیا چه نشانی از ایرانیگری تا بامروز بازمیماند.
از سوی دیگر در همان قرنها در ایران و این سرزمینها اندیشههای ناروای صوفیانه و باطنیانه رواج بسیار داشته است و نویسندگان خواه ناخواه آلودهی آن شدهاند.
برخی از آنان فریفتهی آن اندیشهها بوده و برواج آن کوشیدهاند از قبیل ملای رومی که در راه صوفیگری کوششها کرده و ناصرخسرو علوی که نمایندهی باطنیان مصر بوده و کتاب وجه دین را در آیین آنان پرداخته است.
برخی دیگر نیز نافهمیده آلودهی آن پندارها گردیده و بیآنکه قصدی داشته باشند گفتهها و نوشتههای خود را با آن پندارها درآمیختهاند.
.