دردها و درمانها ـ بخش دهم

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش ششم : توشه‌ برای آینده)

🔸 5 ـ6) چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج می‌دهند (تکه‌ی یک از دو)


در جهان هر مردمی از زندگانی آن بهره‌ای را می‌برند که شاینده‌ی آنند. این چیزیست که می‌باید پذیرفت و می‌باید همیشه در پیشِ دیده داشت. یک مردمی که به پستی و خواری افتاده‌اند باید انگیزه را پیش از همه در پستی اندیشه‌ها و آلودگی خویهای آنان دانست.

یکی از داستانهای بزرگ و دلگداز تاریخ تاختن مغولان به ایران ـ یا بهتر گویم : بکشورهای اسلامی ـ و چیرگی یافتن آنانست. این خود شگفت می‌نماید که مغولان به ایرانیان و مسلمانان چیره درآمدند و برتری یافتند. مسلمانان آن روز از توده‌های پیشرفته‌ی جهان شمرده می‌شدند ، مردمان دیندار و خداشناس می‌بودند ، و از روی آیین و قانون می‌زیستند ، فرمانرواییهای بزرگ و بسامانی داشتند ، از دانشها و آگاهیها بهره‌ بسیار یافته بودند ، در هر شهری مدرسه‌های بزرگی برپا می‌بود ، هزاران دانشمندان بنام ـ از فقیهان و محدثان و فیلسوفان و زبانشناسان و از پیشوایان صوفیگری و از پزشکان ـ یافت می‌شدند ، هزارها و صدهزارها کتاب درمیانشان یافت می‌گردید. ولی مغولان جز مردم بت‌پرست و دُژآگاه و بیابانگردی نمی‌بودند که از دانش و آگاهی بیکبار بی‌بهره می‌بودند و در سراسر مغولستان یک کتاب ، یا یک دانشمند شناخته نمی‌شد. بگفته‌ی اروپاییان مسلمانان در شاهراه تمدن هزارها فرسنگ پیش رفته و مغولان هنوز گام بآن راه نگزارده بودند. پس چه شده که با اینحال اینان فیروز آمدند و بر مسلمانان برتری یافتند؟!.. اگر کارها از روی شایستگیست پس این حال چیست؟!.

این یک ایراد بزرگیست و پاسخش اینست که مغولان با آن دُژآگاهی و بیابانیگری بزندگانی شاینده‌تر از مسلمانان می‌بودند و این دادگرانه بوده که باینان برتری یافته‌اند. مسلمانان با آنهمه دانشها و آگهی ، اندیشه‌هاشان پستتر از مغولان می‌بود و با آنهمه دانشها و آگاهیها از بسیاری از قانونهای زندگانی ناآگاه می‌بودند و من اینک یک داستانی را برای گواهی یاد می‌کنم :

همه می‌دانند که مغولان نخستین بار در زمان خلافت ناصرلدین‌الله بکشورهای اسلامی تاختند. در این تاخت خود چنگیزخان فرمانده می‌بود و چهار سال در آنسوی جیحون بتاخت و تاراج و کشتار پرداخت و چند شهر بزرگی را از خوارزم و سمرقند و بخارا و اُترار و دیگر جاها ویرانه گردانید و در همان هنگام پسران و سرکردگان او در خراسان و افغانستان تاراج و کشتار می‌کردند و دو تن از سرکردگان او بنام یمه و سوتای با سی‌هزار سپاه از رود جیحون گذشته در خراسان و مازندران و عراق و آذربایجان کشتارکنان پیش رفتند و از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشکرگاه مغول بازگشتند.

بدینسان چهار سال در ایران قصابیها کردند و سپس چون برای چنگیز گرفتاری در مغولستان پیدا شده بود با صدهزاران زنان و دختران و بچگان که دستگیر کرده بودند بمغولستان بازگردیدند.

کنون شما بیندیشید که پس از این پیشامد دلگداز آیا مسلمانان چه بایستی کنند؟!.. آیا نه آنست که بایستی از سرگذشت خود پند آموخته بدانند که کمیهایی درمیانست که مایه‌ی آن زبونی و بدبختی گردیده و بیندیشند که آن کمیها چه بوده تا آنها را بشناسند و بچاره پردازند. این خود داستان شگفتی بود که یک دسته دشمن چهار سال در آنسوی جیحون بکشتن و ویران کردن بپردازند و از اینسوی مردم بتکان نیایند و بیاری آن گرفتاران نشتابند. داستان شگفتی بود که سی هزار تن بیگانه از این سر کشور درآیند و کشتارکنان و ویرانسازان تا آن سر پیش روند و صدملیونها مردم زبون آنها باشند. این یک چیز ساده‌ای می‌بود و می‌بایست ایرانیان بیندیشند و انگیزه‌ی آن را بدست آورند و بچاره پردازند.

از آنسوی چنانکه گفتیم مغولان صدهزار زنان و دختران را دستگیر کرده با خود برده بودند. می‌بایست در اندیشه‌ی آنان باشند و بچاره‌ی رها ساختن ایشان کوشند.

پس از همه می‌بایست این بدانند که مغولان دوباره بازخواهند گردید ، و برای ایستادگی در برابر آنان بسیج[=تدارک] افزار و نیرو کنند.

ولی شما اگر در تاریخ جستجو کنید و از رفتار و کردار مردم پس از بازگشت مغول آگاهی بخواهید خواهید دید کمترین پروایی نمی‌داشته‌اند ، و بیکبار آن سرگذشت دلگداز را فراموش کرده هر گروهی درپی کارهای خود می‌بوده‌اند. ما از آن زمان داستانهایی می‌خوانیم که هر یکی گواه روشن دیگری از پستی اندیشه‌های مردم می‌باشد. یکی از آنها داستان مدرسه‌ی مُستَنصِریه است که در اینجا یاد می‌کنیم :

المُستَنصِربالله نوه‌ی همان الناصرلدین‌الله است و او این مدرسه را در سال625 هجری (هفت سال پس از بازگشت چنگیزخان) آغاز کرده در سال 631 بپایان رسانید و گنجینه‌ی بسیار در راه آن بکار برد و چون پایان یافت با شکوه بسیاری آنجا را بگشاد و چند صد تن فقیه و چند صد تن صوفی را در آن جا داد که همه‌ی دربایستهای زندگی را آماده می‌داشتند.

👇

این مدرسه نامش در کتابها بسیار یاد شده و آن را نمونه‌ای از پیشرفت جهان اسلام و از ریشه‌دار بودن «تمدن اسلامی» شمارده ستایشهای بسیاری نوشته‌اند. ولی راستی آنست که ساختن چنین مدرسه‌ای در آن زمان نمونه‌ای از پستی اندیشه‌های مسلمانانست. آن خلیفه اگر پست‌اندیشه نبودی بایستی دشمنانی همچون مغول را که هنوز دست از کشورهای اسلامی نکشیده همچنان گاه و بیگاه بتاخت و تاراج می‌آمدند فراموش نگرداند ، و همه‌ی گنجینه‌ی خود را بیرون ریخته افزار جنگ بسیجد و سپاه آراید. آن فقیهان اگر نادان و گیجسر نبودندی بایستی هر یکی بیش از هر درسی فن جنگ بیاموزد و بایستی مردم را نیز باین کار وادارند. آن صوفیان اگر بهره از فهم و خرد داشتندی دانستندی که آن زبونی و درماندگی مسلمانان نتیجه‌ی بدآموزیهای ایشان است و از آن پیشامد دلگداز بخود آمدندی و این بار بجای خانقاه‌نشینی و مفتخواری بشیوه‌ی غیرت و مردانگی گراییده بیاد گرفتن جنگ و شمشیرزنی کوشیدندی. اینکه پس از آن خونریزیهای چنگیز مسلمانان باز بخود نیامده‌اند و بدینسان بجای آمادگی جنگی بساختن مدرسه پرداخته و همان کارهای بیهوده‌ی پیشین را دنبال کرده‌اند نمونه‌ی نیکی از گمراهی ایشان و از پستی اندیشه‌های آنان می‌باشد.


.

تاریخ و پندهایش

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم :

🔸 دلگذر ـ 1 (تکه‌ی دو از دو)


این در تاریخ دانشها بسیار روشن است. بسیار کسانی برخاسته و سخنی در یک زمینه‌ی دانشی گفته‌اند. ولی چون بیدلیل بوده و گوینده آن را دنبال ننموده این بوده کسی پروا نکرده و از پیش نرفته. ولی پس از سالها و یا قرنها ، دیگری همان سخن را گفته و دلیلها آورده و به پیشرفتش کوشیده.

درباره‌ی پرواز هزاران سال پیش از اختراع بالن و هواپیما کسانی آرزوی پریدن کرده و بسیاری از ایشان بال بخود بسته و به پریدن برخاسته بوده‌اند آیا می‌توان آنان را در شمار «اختراع‌کنندگان هواپیما» شمرد؟!. فراموش نمی‌کنم در سی سال پیش یکی از آشنایانم شبی چنین می‌گفت : «اختراع آیروپلان [=هواپیما] ریشه‌اش بشرق می‌رسد». گفتم : «چه سان؟!.». گفت : «تاریخ اندلس را می‌خواندم دیدم یکی در آنجا به پریدن می‌کوشیده ، یک بار هم دو بالی از چوب بخود بسته و چنین می‌خواسته که از پشت بامی به پشت بام دیگری پرواز کند و از هوا می‌افتد و نابود می‌شود. شاعری او را هجو کرده و چنین گفته : «پریدن از مرغان آموختی ولی فراموش کردی دُم نیز بخود بندی و از بیدمی افتادی و مُردی». می‌گفت : «نکته در گفته‌ی شاعر است. زیرا در آیروپلان‌سازی هم دم دارای اهمیت است و آیروپلان بیدم نتواند در هوا ایستاد ...» گفتم : یک سخن نااندیشیده و نافهمیده که بآهنگ هجو و ریشخند از زبان شاعری بیرون آمده درخور هیچ ارجی نتواند بود. از این گذشته ، بال بخود بستن و در هوا پریدن کجا و داستان هواپیما کجا؟!.

در ستاره‌شناسی عبدالرحمان صوفی در ایران چند صد سال پیش از اروپاییان گفته بوده : «ما نیازی بفلکهای بطلمیوسی نمی‌داریم و می‌توانیم گفت ستارگان در هوا همچون ماهی در آب شنا می‌کنند». این سخن با آنچه دانشمندان اروپایی درباره‌ی ستاره‌ها و گردش آنها می‌گویند نزدیک بهم می‌باشد. ولی چون گوینده دلیل برایش نیاورده و دنبالش نکرده ، اینست نتیجه نداده و کسی پروای آن نکرده و امروز شما نخواهید توانست عبدالرحمان را از بنیادگزاران ستاره‌شناسی نوین بشمارید.

آن شاعر که در ایران سروده : «شنیدستم که هر کوکب جهانیست ...» باین یک سخن دلگذر کسی او را از دانشمندان ستاره‌شناسی نخواهد شمرد ، و بسخنش نیز ارجی گزارده نشده و نبایستی شود.

آن گفته‌ی «در گوهر خدا نیندیشید» از اینگونه است. یک سخن دلگذریست و درمیان صد جمله‌های پراکنده‌ی درهم گفته شده بی‌آنکه دلیلی همراهش باشد ، و بی‌آنکه گوینده‌اش دنبال کند و برویش ایستادگی نماید. اینست کسی بآن ارج نگزارده و شما اگر جستجو کنید خودِ اخبار پر از اندیشه در گوهر خدا می‌باشد. اینان وارونه‌گویی را عیب کسی نمی‌شمارند و یک سخنی را که پیدا می‌کنند این نمی‌اندیشند که در پهلوی آن وارونه‌اش نیز هست و بهمین اندازه که یک چیزی پیدا کنند و به رخ ما کشند بس می‌کنند.

از این گذشته : فلسفه‌ی یونان که آنهمه سخن از گوهر خدا ، و از آغاز آفرش می‌راند ، و افسانه‌ی شگفت خردهای ده‌گانه (عقول عشره) را پدید آورده ، از قرن دوم تاریخ هجری درمیان مسلمانان رواج یافته و کسی پاسخ بآن نتوانسته و بیراهی آن را بازننموده. اگر گفته‌ی «در گوهر خدا نیندیشید» از راه فهم و اندیشه و از روی یک بنیادی بودی گوینده‌اش بیراهی فلسفه‌ی یونان را هم دریافتی و بآن پاسخ گفتن توانستی.

از اینها گذشته ، سخن ما از یک زمینه‌ی بسیار بزرگیست. ما می‌گوییم هر آنچه که از روی پندار و گمانست بیپاست ، چه اندیشه در گوهر خدا باشد ، و چه گفتگو از آغاز آفرش و چه دیگر زمینه‌ها و این از هر باره جدا از آنست که شما می‌پندارید.

در اینجا می‌توانستیم سخن بسیاری رانیم. می‌توانستیم خبرهایی را که خود «اندیشه در گوهر خداست» و سراپا گمان و پندار می‌باشد بیاوریم. می‌توانستیم خبرهای بسیاری را که معنای آنها جز بیدینی و خداناشناسی نیست بنویسیم. ولی چه سود داشتی اگر کردیمی؟!.. اینها در جایی بود که کسانی که گفتگو با ایشانست درپی فهم بودندی و پابندی بدلیل و دانسته‌ی خرد داشتندی. اینان را که ما می‌شناسیم فهم و خرد و همه چیز را کنار گزارده‌اند. اینان تنها دربند کیش خود می‌باشند و خواستشان نگهداری آنست اگرچه با خرد نسازد ، و اگرچه بجهان زیان دارد. چنانکه گفتیم ما راهمان با اینها جداست. ما درپی بلندی نام آفریدگار و رستگاری جهانیانیم و دین و همه چیز را از بهر اینها می‌خواهیم. آنان درپی کیش بیپای خود هستند و بهیچ چیز دیگری ارج نمی‌گزارند.


.

🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش ششم : توشه‌ برای آینده)

🔸 5 ـ6) چرا بدآموزیهای زمان مغول را رواج می‌دهند (تکه‌ی دو از دو)


اینکه از دانشهای مسلمانان نام برده می‌شود ما از دانشهای آنان آگاهیم و می‌دانیم که بیشتر آنها جز گمراهی و نادانی نبوده و خود در نتیجه‌ی همان دانشها باین پستی اندیشه‌ها دچار گردیده‌اند. یک رشته از دانشهای آنان پندارهای صوفیگری بوده که بنام «عرفان» می‌نامیده‌اند. یک رشته‌ی دیگری بافندگیهای یونان و روم بوده که «فلسفه» می‌خوانده‌اند. یک رشته‌ی دیگر خراباتیگری بوده. یک رشته‌ی دیگری باطنیگری بوده. اینها را ما می‌شناسیم و نیک می‌دانیم که چه آموزاکهای پوچ و زهرآلود و سراپا گمراهیست.

فیلسوف آن زمان خیام بوده که رباعیهایش در دست ماست. یک مرد بی‌همه‌چیزی که فریاد می‌کشد و می‌گوید :

مِی خوردن و مست بودن آیین منست فارغ بودن ز کفر و دینْ دین منست

یک مرد کوتاه‌بینی که بجهان جز با دیده‌ی بدمستی نمی‌نگریسته و این دستگاه بسیار آراسته و بسامانی را هیچ و پوچ می‌پنداشته.

ای بیخبر این طاق مجسم هیچست این گنبد نه رواق ارقم هیچست
خوش باش کزین نشیمن کون و فساد وابسته‌ی یک دمیم و آن دم هیچ است

پندآموزشان سعدی بوده که در چنان زمانی بمردم درس بیغیرتی داده می‌گوید :

چون زهره‌ی شیران بدرد نعره کوس زینهار مده جان گرامی بفسوس
با هر که خصومت نتوان کرد بساز دستی که بدندان نتوان برد ببوس

نمونه‌ای از پستی خویها باب پنجم گلستانست که مرد بی‌آبرو ، زشتکاریهای جوانی و پیری خود را داستان گردانیده و بنام درسهای نیکخویی در کتابش نوشته. یک مرد بیدردی که در زمان هلاکو زیسته و کشتارهای او را در ایران و عراق دیده و یا از نزدیک شنیده و با اینحال شما در سراسر شعرها و کتابهایش یک یادی از آن ستمگریها و خونریزیها نتوانید یافت.

آن صوفیان که «عرفاء» نامیده شده‌اند یک نمونه‌ای از پستی و بیدردی آنان اینست که در همان هنگامی که ایرانیان صد ستم کشیده و بیشتر خاندانها در سوگواری می‌بودند با صد بی‌پروایی در خانقاهها دف و نای می‌زدند و با آن ریش و پشم چرک‌آلود و آن خرقه‌های بدریخت پای می‌کوفتند و دست می‌افشاندند و بانگ بنعره بلند گردانیده می‌گفتند :

این وجد و سماع ما مجازی نبود وین رقص که می‌کنیم بازی نبود
با بیخبران بگوی کای بیخبران این مفت سخن باین درازی نبود

یکی از سران این صوفیان ابوبکر رازی [پابرگی : نجم‌الدین‌ابوبکر عبدالله‌بن‌محمد‌بن‌شاهور دایه‌ی رازی که بیشتر به نجم‌الدین رازی شناخته شده.] بوده که از مشایخ سلسله شمرده می‌شود. این نامرد بگفته‌ی خودش (در دیباچه‌ی مرصاد العباد) چون شنیده مغولان آهنگ عراق[عجم] دارند بجای آنکه همشهریان خود را بآمادگی برانگیزد یا در اندیشه‌ی چاره‌ی دیگری باشد زنان و فرزندان خود را گزارده و شبانه با چند تن درویش لخت و بیهوده (بگفته‌ی خودش : با جمعی اعزه و درویشان) از شهر بگریخته و باری این نکرده که زنان و فرزندان خود را همراه ببرد ، که چون مغولان به ری رسیده‌اند همگی آنان را از تیغ گذرانیده‌اند و آن بیغیرت پستنهاد چون این داستان را می‌نویسد دل خود را با یک شعری خنک می‌گرداند :

بارید بباغ ما تگرگی از گلبن ما نماند برگی

اینها نمونه‌هایی از اندیشه‌ها و از خویهای مسلمانان آن زمان است و اینست ما می‌گوییم : آن مغولان دُژآگاه بیابانگرد برتری باینان داشته و بزندگانی شاینده‌تر از اینان می‌بوده‌اند ، و آن چیرگی که یافته‌اند از روی آیین جهان بوده است. آن مغول بیابانگرد هرگز این نکردی که زنان و فرزندان خود را در جلو دشمن بگزارد و شبانه جان خود را برداشته بگریزد. اگر کسی از میان ایشان برخاسته چنین گفتی : «بجنگ نروید و بیهوده جان خود را به بیم نیندازید» او را یک بدآموز پستی شناخته دهانش را خُرد کردندی. اگر کسی چنین گفتی : «ما باید نه اندیشه‌ی آینده کنیم ، و نه پروای گذشته داریم ، و تنها این دم را غنیمت شمرده خوش باشیم آن مغولی دُژآگاه ، پستی این اندیشه را دریافتی و او را از خود دور راندی. آن چنگیز خونخوار در فهم و اندیشه برتری بر المُستَنصِربالله و همه‌ی وزیران او داشته که چون شنید خوارزمشاه بازرگانان فرستاده‌ی او را کشته است بخونخواهی و کینه‌جویی برخاست. ولی این نافهم و پستنهاد آنهمه خونهای مسلمانان را فراموش گردانیده پولها را در راه مدرسه ساختن و فقیه و صوفی پروردن بکار برد.

کنون از اینجا به یک نتیجه‌ی دیگری نیز توان رسید ، و آن اینکه کوششهای اروپاییان در راه رواج بدآموزیها و اندیشه‌های زمان مغول از چه راهست؟.. آن ستایشهای گزافه‌آمیز از خیام ـ خیام دیوانه ، برای چیست؟.. آن هواداریها از سعدی ـ سعدی تردامن ، چه معنی دارد؟.. آن جایگاه بلند برای حافظ ـ حافظ پریشانگو ، بهر چه می‌باشد؟..

👇

چگونه است که مردمی که خود در راه زندگی سختترین نبرد را می‌کنند و همه‌ی دانشها و آگاهیهای خود را جز در این راه بکار نمی‌برند و از کنون اندیشه‌ی صد سال دیگر را می‌دارند چنین مردمی برای ایرانیان پیروی از بدآموزیهای خیام و حافظ و سعدی و مولوی را که سراپای آن بیدردی و بی‌پروایی و بیغیرتیست آرزو می‌کنند؟!..

چگونه است که در راه این کار سالانه صدهزار لیره بکار می‌برند و شرقشناسان می‌پرورند و کتابهای شرقی بچاپ رسانیده پراکنده می‌سازند؟!..

باید راستی را گفت : اینها همه برای آنست که شرقیان را در همان حال آلودگی و پستی که در زمان مغول داشته‌اند نگه دارند و بدینسان همیشه زیردست خود گردانند. اینست خواست اروپا ، اینست انگیزه‌ی آن کوششهای شرقشناسان.

اما کسانی که از شرقیان با آنان همدستی می‌نمایند و پیاپی کتابهای شعری از خیام و سعدی و حافظ بچاپ رسانیده پراکنده می‌کنند ، اینان بدو گونه‌اند : یکی آنان که مزدوران بیگانگانند و دانسته و فهمیده در آن راه می‌کوشند. دیگری آنان که فریب خورده‌اند و از نافهمی بکندن ریشه‌ی توده‌ی خود می‌کوشند.

از اینسوی دشمنی ما که با این کتابها و دیوانها می‌نماییم و چند سالست که در این راه می‌کوشیم از همان رهگذر است. آنان زبونی و زیردستی شرقیان را می‌خواهند و آن کوششها را می‌کنند و ما سرفرازی و شایندگی شرقیان را می‌خواهیم و این تلاشها را بکار می‌بریم. آنان می‌کوشند که کتابهای خیام و سعدی و حافظ و مولوی و دیگر مانندهای آنها را که همچون زهری برای اندیشه‌های شرقیان است فراوان گردانند و همگی را بخواندن آنها وادارند و ما براهنمایی خدا می‌کوشیم که بهمه‌ی آنها آتش زنیم و مردم را از خواندن آنها بازداریم. آن انگیزه‌ی کوششهای ایشانست و این سرچشمه‌ی تلاشها ما.


.

تاریخ و پندهایش

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم :

🔸 دلگذر ـ 2 (تکه‌ی یک از یک)


من گاهی می‌بینم کسانی در روزنامه‌ها گفتارهایی می‌نویسند و ایرادهایی به برخی از اصول قانون اساسی گرفته از پیش خود پیشنهادهایی می‌کنند. کسانی می‌خواهند از آن گفتارها به پرچم نیز فرستند.

ولی اینها «دلگذر» یا بگفته‌ی عربها «خاطرات» است ، بسیار رخ می‌دهد که آدم بی‌آنکه بیندیشد چیزهایی به یادش آید و از دلش گذرد. مثلاً یک مهندس یک عمارتی ساخته و بپایان آورده شما اگر آن را ببینید ، اگرچه مهندس یا بنّا نباشید ، چیزهایی از دلتان گذرد و توانید ایرادهایی گیرید و یا یک پیشنهادی کنید. ولی یک مرد خردمند این نکند و از یک چیزی تا آگاهی درستی نداشته باشد و در پیرامونش نیندیشد بسخنی درباره‌اش نپردازد.

یکی از عیبهای ایرانیان همینست که به «دلگذرهای» خود ارزش دهند و درزمان[=بیدرنگ] آنها را بزبان آورند. شما اگر در مجلسی یک سخنی بمیان آورید خواهید دید حاضران بی‌آنکه در پیرامونش بیندیشند ، و بلکه بی‌آنکه مطلب را خوب بفهمند ، اظهار نظر می‌کنند و خشک و تر هرچه از دلشان می‌گذرد بزبان می‌آورند.

بسیاری از گفتارها که برای چاپ در روزنامه‌ها فرستاده می‌شود از اینگونه است. همچنین گفتگوهایی که از قانون اساسی می‌رود از این بابست. فلان آقا بقانون اساسی نگاهی کرده و در فلان اصل یک چیزی از دلش گذشته ، بیدرنگ برمی‌دارد و یک آب و تابی بآن می‌دهد و گفتاری می‌سازد. در حالی که پس از چند روزی خودش آن را فراموش خواهد کرد و کمترین علاقه بآن نخواهد داشت.


.

🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش هفتم : پندهای دیگری از تاریخ)

🔸 1ـ7) باید از پیکار پرهیز کرد (تکه‌ی یک از یک)


در یک زمینه که سخن به پیکار (1) کشید باید از آن چشم پوشید و بیکبار خود را کنار گرفت. پیکار اگرچه بر سر راستی باشد نارواست. زیرا پیکار خرد را تیره‌تر گرداند و فهم را کجتر کند. نه تنها راستی پیش نرود یک رشته نارواییها پدید آید. از پیکار بیش از این نتیجه برنخیزد که نادانان پافشاری بیشتر کنند و بر نادانی هوسناکتر گردند.

در این باره از تاریخ بهترین گواهیها را توان پیدا کرد. ببینید روزی بود که میان مسلمانان کشاکشهایی بود. مثلاً یک دسته قَدَری و یک دسته جبری می‌بودند و اینان سالهای دراز باهم پیکار کردندی چنانکه دو تن چون در نشستی بهم رسیدندی و سخن پیش آوردندی و چیزهایی را که صد بار گفته بودندی بازگفتندی و چه‌بسا کار را بزشتگوییها رسانیدندی و یا مشت و لگد بهم نواختندی و یک بار چنین روی داده یکی از سردسته‌ها با لگد دیگری را کشته است. (2)

اینان از پیکارها نه تنها هیچ سودی نبرده‌اند و یک زمینه‌ای را که توانستندی در یک نشست روشن گردانند و همگی یکدل و یکزبان باشند سالهای دراز بر سر آن کشاکش کرده‌اند و صدها زشتی و پستی درمیانه از آنان رو داده ، گذشته از این همان پیکار خردها را نیز تیره گردانیده که در هیچ زمینه‌ی دیگری نتوانسته‌اند براستیها نزدیک شوند. پس از همه نتیجه آن شده که پس از هزار سال ما کار بیخردانه‌ی آنان را بگواهی یاد کرده خوار و بی‌ارجشان می‌داریم.

آن شنیده‌اید که چون سلطان‌محمد پادشاه عثمانی استانبول را گرد فروگرفت ، در درون شهر کشاکش درباره‌ی لاهوت و ناسوت مسیح می‌رفت. داستان آن چنین است که چون عثمانیان در آسیای کوچک جا گرفتند و به اروپا نیز رسیدند و بسیاری از شهرهای روم شرقی را بگشادند و جز استانبول پایتخت امپراتوری و برخی از شهرهای کوچک در دست آن دولت کهن نماند که عثمانیان آنها را نیز می‌خواستند امپراتور برآن شد که از دولتهای مسیحی اروپا یاری جوید ولی این را جلوگیری در پیش می‌بود و آن اینکه رومیان کیش اُرتُدُکس می‌داشتند و کلیسای جداگانه در استانبول می‌بود در حالی که دولتهای اروپا از کیش کاتولیک پیروی می‌نمودند و بسته‌ی پاپ می‌بودند. آنست امپراتور اندیشید که رومیان را پیرو پاپ گرداند و دو کلیسا را یکی سازد و این یک کار ناگزیری بود. زیرا با آن نیرومندی عثمانیان و با فشاری که به استانبول می‌آوردند و هر چندگاه یک بار بر سر آن می‌آمدند بیگمان بود که روزی استانبول از دست خواهد رفت و مسیحیگری بیکبار از آن پیرامونها خواهد برافتاد و چاره جز یاوری پاپ و دولتهای غربی نمی‌بود و به هر حال کاتولیک شدن بهتر از نابودی مسیحیگری می‌نمود. اینست امپراتور سفری بغرب کرد و با پاپ گفتگو نمود و ازو نمایندگانی خواست که به استانبول آمده بآیین کاتولیک کلیساداری کنند و چون آمدند فرمانی بیرون داد که مردم از آنان پیروی نمایند و کیش کاتولیک فراگیرند. لیکن کشیشان استانبول و بیشتر مردم دل از کیش کهن خود نکندند و ایستادگی نشان دادند و کم‌کم کار بکشاکش و پیکار انجامید و خرد درمیانه پاک زبون گردید بلکه غیرت و مردانگی نیز پایمال ستیزه شد. زیرا بهنگامی ‌که سلطان‌محمد با چندین صدهزار مردان جنگی گرد استانبول را گرفته و هر روز توپهای سنگین بسیار بزرگ او لرزه بر در و دیوار شهر می‌انداخت و از سرنوشت اندوه‌آوری بخاندانها آگاهی می‌رساند همچنان میان دو تیره در درون شهر کشاکش و پیکار می‌رفت و خردها بیکبار زبون شده کمتر کسی این درمی‌یافت که نتیجه‌ی آن کشاکش در چنان هنگامی‌ جز نابودی دو سوی نتواند بود و غیرتها چندان پست شده بود که کسانی آشکاره می‌گفتند : «ما را از دیدن شاپوی کاردینال دیدن دستار ترکان خوشتر است». شما ببینید که تا تاریخ هست این بیراهی از ایشان بر سر زبانها خواهد بود و همه نکوهش آن کسان خواهند نمود.


پابرگیها :
1ـ اینجا پیکار بمعنی «مجادله» آمده ولی سپس در زبان پاک واژه‌ی «چخش» (همچون جهش) جایگزین آن شده. ـ ویراینده
2ـ داستانیست که در کتاب الفهرست ابن‌الندیم می‌نویسد. (پیمان)


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم :

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی یک از پنج)


می‌خواهم در این نشست به یک سخن دیگری پردازم. امروز می‌خواهم برخی دشمنان نهان خودمان را بشما نشان دهم. اینست دو داستان خواهم گفت.

نخست ، این گدایان که بدم در می‌آیند و یا شما در بیخ دیوارها با حال شکسته و گردن کج می‌بینید ، باشد چنین پندارید که آنان فروتنند و از خودخواهی و گردنکشی و همچشمی[=رقابت] و رشک و خشم برکنار می‌باشند. ولی نه چنانست. بلکه آنان همه‌ی این خیمها را می‌دارند ، بلکه فزونتر هم می‌دارند ، لیکن درمیان خودشان.

آنان خود را از شما پایینتر گرفته‌اند و با شما همسری نمی‌دارند و همچشمی نمی‌کنند. بهتر گویم : آنان برای خود پایگاه پستی برگزیده‌اند. ولی در آن پایگاه پست درمیان خود همه‌ی خیمهای خودخواهی و گردنکشی و رشک و خودفروشی را بکار برند.

نخست بار که من باین نکته هوش داشتم پانزده سال پیش بود : در آن زمان در دم در عدلیه دو گدا ، یکی زن و دیگری مرد ، ایستادندی که ما روزانه چند بار آنها را دیدیمی. این دو گدا همیشه باهم در کشاکش می‌بودند. یکی که صد دینار از کسی گرفتی آن دیگری رشک بردی و بآواز درآمدی : «پررو باز هم پیش افتادی و گرفتی».

آنهمه مردان با رختهای آراسته در درشکه‌ها و اتومبیلها آمدندی و رفتندی و آن مرد رشک نبردی و هیچی نگفتی. آنهمه زنان با چادرهای کرِپ دوشین (1) و کفشهای برقی گذشتندی و آن زن نگاهی بافسوس بروی آنها نکردی. ولی درمیان خودشان همیشه کشاکش و گفتگو می‌بودی و بهمدیگر برتریها فروختندی و رشکها بردندی. روزی دیدم آن مرد بزن می‌گوید : «می‌خواستی بمن سلامی دهی اقلاً ده سال از تو بزرگترم». بار دیگر آن زن خودفروشانه چنین می‌گفت : «مگر من مثل توأم که به هر کسی دست دراز کنم؟.».

شنیده‌ام این گدایان نشیمنگاهها می‌دارند. فلان کاروانسرای ویران را گرفته‌اند و هر یکی اتاقی ازآنِ خود گردانیده. اکنون اگر یکی از شما بآنجا برود خواهد دید برای خود توده‌ای پدید آورده‌اند. درمیانشان بزرگ و کوچک و نیک و بد می‌دارند. با یکدیگر دوستی و دشمنی می‌نمایند. همه‌ی چیزها که درمیان دیگرانست درمیان آنان هم هست.

این را مثل آوردم. درمیان توده‌ها نیز گاهی چنین حالی پیدا شود. توده‌ی ناتوان خود را از دیگران پست‌تر گرفته همسری با آنان را با خود سزا نشمارد و در آن پایگاهِ پست برای خود به بنیادگزاریها پردازد.

این یک بیماری زشتیست که توده‌ها گرفتار آن توانند بود ، و اگر بدتان نیاید خواهم گفت توده‌ی بدبخت ما باین بیماری نیز گرفتار است.

سالها ایران توسری‌خور همسایگان (2) بوده. خود نیز کشوری پس‌افتاده و بی‌بهره از دانشها و هنرهاست. اینها نتیجه داده که بیشتر مردم خود را و توده‌ی خود را پستتر از دیگران می‌گیرند و بآن پستی خرسند می‌باشند. می‌خواهند در همان پستی بمانند و در برابر بیگانگان فروتنی نمایند ، و در همان حال درمیان توده بیکدیگر خودنماییها کنند ، همچشمیها نمایند ، رشکها برند ، بزرگیها فروشند ، روزنامه نویسند ، حزب سازند ، به پیشوایی رسند ، وزارت پیدا کنند ، پرفسور باشند ، فیلسوف خوانده شوند ... همه‌ی این چیزها را در آن پایگاه پست می‌خواهند.

این بیماری که من نمی‌دانم چه نامی بآن دهم گریبانگیر ایرانیانست. شما نشانه‌های آن را در رفتار و گفتارشان توانید دید. وزیران که آن رفتار بدخواهانه را با کشور می‌کنند انگیزه‌اش بیش از همه این بیماریست. این توده را در پایگاه پستی می‌گیرند و حق همسری با توده‌های نیرومند بآن نمی‌دهند و اینست هر آنچه دلخواه بیگانگانست بیچون و چرا می‌پذیرند و داوطلبانه بکار می‌بندند ، و بچنین رفتار بسیار پست و شوم «سیاست» نام می‌دهند.

در اندیشه‌ی آنان ایران باید بسود دیگران گردد. اینست تنها سود آنها را بدیده می‌گیرند و پستنهادانه بیست‌ملیون توده را لگدمال بیگانگان می‌گردانند.

آن دشمنی‌ای که کسان بسیاری با ما می‌دارند بیش از همه از این راه است ، بیش از همه نتیجه‌ی آن بیماریست. روسیاهان نه تنها رشک می‌برند و گردنکشی می‌نمایند ، این بآنان گران می‌افتد که چنین سخنان بسیار ارجداری در ایران گفته می‌شود و چنین کوششهای بسیار نیک از ایران آغاز شده. این با آن اندیشه‌های پست آنان نمی‌سازد. آن بیماری درونیشان را بتکان می‌آورد.

بارها دیده شده همان را بزبان می‌آورند : «این حرفها خیلی بزرگست ، اینها را انگلیسیها یادش می‌دهند» ، «آقا اینها نمی‌شود ، مگر ما می‌توانیم بضد اروپا حرف بزنیم؟!..».


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ گونه‌ای از پارچه‌ی گرانبها
2ـ خواست بیش از همه دو همسایه‌ی شمالی ، روس و جنوبی ، انگلیس است.


.

🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش هفتم : پندهای دیگری از تاریخ)

🔸 2ـ7) میهمان‌نوازی ایرانیان (تکه‌ی یک از یک)


در شماره‌ی نهم یاد شمس‌الدین طُغرایی را کردیم و اینک به تیمورملک (1) که او نیز در پیشامد مغول در آن روزهای سخت ایران مردانگی نموده می‌پردازیم. این می‌کنیم تا نشان دهیم نیکی هرگز از یادها نمی‌رود و مردانگی هیچگاه فراموش نمی‌گردد.

نیکوکار می‌میرد و تن او خاک می‌شود ولی نام نیکش پایدار می‌ماند و یادگارش از زبانها نمی‌افتد. بویژه نیکوکاری که در روز سخت دامن بکمر زده برهایی مردم کوشد و یا در برابر دشمن ، جان بکف گرفته دلیریها نماید و مایه‌ی سرفرازی و روسفیدی گردد. این کسانند که باید گرامیشان شمرد و پیاپی یادآوری کرده نگزاشت فراموش شوند.

این را بگویم : آنان که نیکی می‌کنند و مردانگی می‌نمایند اگر کسانی ارجشان نشناسند و یا از رشک پرده بر روی کارهاشان بکشند نیکی نهان نخواهد ماند و آن پرده دریده خواهد شد. چه‌بسا راستیها که پس از قرنها پدید آمده. چه‌بسا نیکیها که پس از هزارها سال شناخته شده.

تاریخ جز از یاد نیکوکاران و بدکرداران نیست. چه‌بسا داستانی که پس از قرنها و ده‌قرنها بر زبانها می‌گردد.

خشایارشا پادشاه هخامنشی لشکر بر سر یونان برد. لشکری که تا آن روز مانندش دیده نشده بود. یونانیان بسختی افتادند و در کار خود فروماندند. در این هنگام یک روستایی‌زاده بنام ثمیستوکلیس (2) دامن مردانگی بکمر زده و از مرگ و گزند نترسیده کوشش فرونگزاشت. با دیگران دست بهم داده یونان را نگه داشت.

جنگ بپایان رسیده ایرانیان بازگشتند. ثمیستوکلیس نیکیهای دیگر انجام داد و آتن را از هر باره بزرگ نمود. لیکن آتنیان ارجش نشناختند. بر نام و آوازه‌اش رشک برده بآزارش کوشیدند. بگفته‌ی خود او از نیکیهای پیاپی فرسوده شدند. از آتن دورش راندند باین بس نکرده آهنگ جانش کردند. ثمیستوکلیس گریخته رو به ایران آورد و از راه دور خود را بدربار هخامنشی رسانید.

ثمیستوکلیس آن سردار بزرگ یونانی آن دشمن نامی ایران رو باینجا آورده. آیا با او چه رفتاری باید کرد؟.. چنین کسی را دشمنانش هم گرامی می‌دارند. مردانگی را هر کس ارج می‌شناسد. پادشاه هخامنشی بسیار خشنود گردید. بر خدا سپاس گزارده درخواست نمود : دلهای همه‌ی دشمنانِ او را همچون دلهای یونانیان گرداند که مردان دلیر و کاردان را از میان خود بیرون کرده دور رانند.

میهمان ثمیستوکلیس و میزبان ایران. چندان نوازش نمودند و مهربانی نشان دادند که خود داستان شگفتی گردید و داستان دلیریهای ثمیستوکلیس و هشیاریهای او را کهنه گردانید. قرنها این داستان بر سر زبانها بود. چه‌بسا سرداران و فرمانروایانی که بدشمن خود پناه بردند و بیاد این داستان نوازش و مهربانی دیدند. این خود مثل شده بود : «نوازشهایی که ثمیستوکلیس از ایران یافت».

خود ثمیستوکلیس که سالها در ایران زیست و خوشیها دید خرسندی می‌کرد که آن ناسپاسی از یونان سر زد و او را بدینسان بخاک ایران رسانید. بارها با فرزندان خود می‌گفت : اگر آن بی‌مهریها از یونان نبود باین مهربانیها از ایران نمی‌رسیدیم. دیگر چیزها بماند سه شهری را در آسیای کوچک باو واگزاردند که درآمدش را گیرد و در راه زندگانی خود بکار برد.

پس از دوهزار سال و بیشتر هم آن داستان در یادها بود و در یکی از سختترین روزها[ی] یک مرد نامدار تاریخی بزبان می‌رفت. ناپلئون بُناپارت آن شور را در اروپا انداخته و آنهمه جنگها را پدید آورده و نقشه‌ی اروپا را برهم زده سرانجام دولتها دست یکی کرده او را بشکسته‌اند و از فرانسه دورش کرده‌اند ولی ناپلئون سر فرود نیاورده و دوباره بازگشته و دوباره بجنگ برخاسته و برای آخرین بار در جنگ «واترلو» لشکرهای او را درهم شکسته‌اند. فرانسه هم بر او شوریده. ناپلئون ناگزیر راه کنار دریا را پیش گرفته و در آنجا خود را بفرمانده‌ کشتیهای انگلیس سپرده چنین می‌گوید : «همچون ثمیستوکلیس من آمده‌ام خود را بمیهمان‌نوازی توده‌ی انگلیسی بسپارم». ببینید : در چه حالی نام ثمیستوکلیس را می‌برد و یاد میهمان‌نوازی ایران باستان را می‌کند!


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ داستان مردانگیهای شمس‌الدین طغرایی ، تیمورملک و جلال‌الدین خوارزمشاه همگی در پیمان آمده. اینها را در پستهای شماره‌ی 184 ، 188 و 198 پایگاه زیر بخوانید : Kasravi-ahmad.blogspot.com

2ـ Themistocles


.

تاریخ و پندهایش

(همبسته با گفتار بالا)
.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم :

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی دو از پنج)


باشد شما می‌دانید که یک مهنامه‌نویسی در تهران از پارسال پیاپی در نوشته‌های خود بما نیش می‌زند و واژه‌هایی را که ما گزارده‌ایم و کارهایی را که در راه آراستن زبان کرده‌ایم بریشخند می‌گزارد. ما می‌جستیم که درد این مرد چیست؟. چرا از راه ریشخند و نیش‌زنی پیش آمده؟. (1) اگر بکارهای ما ایرادی دارد چرا با زبان ساده و دانشمندانه نمی‌نویسد؟. بتازگی دانسته‌ایم درد آقای دانشمند آنست که آراستگیها که ما در زبان فارسی پدید می‌آوریم هنوز در زبانهای اروپایی بکار بسته نشده. این گستاخی بزرگیست که ما کرده‌ایم و از اروپاییان جلوتر افتاده‌ایم. آری درد آقای دانشمند اینست و خود او بزبان آورده. در جایی که وزیران چنان باشند چرا دانشمندان چنین نباشند؟!. (2)

آن رفتار پستی که شش سال پیش در آغاز جنگ اروپا از بسیار ایرانیان درباره‌ی هیتلر دیده می‌شد جز نتیجه‌ی این بیماری ناپاک نمی‌بود. (3) آنان بر این گمانند که رهایی ایران باید از بیرون بیاید. از خود ایران نتواند بود. (4) مردان بی‌ارج با کوششهایی که ما می‌کنیم دشمنی می‌نمایند و کارشکنی می‌کنند ، و چون سراغ یک جاسوس آلمانی را گرفتند بدیدن او می‌شتابند و بنقشه‌های کودکانه‌ای می‌پردازند.

در این باره داستانهای بسیاری هست که اگر بگویم سخن بدرازی خواهد کشید. نخست بار که من بودن چنین بیماری را در ایرانیان دریافتم هنگامی بود که درمیان جستجوهای تاریخی گاهی لغزشهایی از شرقشناسان پیدا کرده گفتارهایی در آن باره در روزنامه‌ها می‌پراکندم. کسانی آن را گناهی بزرگ از من می‌شناختند و زباندرازیها می‌کردند.

هنگامی کتابی را که لی استرینج (5) شرقشناس انگلیسی درباره‌ی «خلافت شرقی» نوشته بدست آورده یک بخش آن را که درباره‌ی خوزستان است با اندیشه خواندم. دیدم لغزشهای بسیاری پدیدار است. اینبود آنها را گفتاری گردانیدم که در مهنامه‌ی «آینده» بچاپ رسد. کسانی ناخرسندی نموده بآقای دکتر افشار (دارنده‌ی آینده) گفته بودند : «معقول نیست یک ایرانی به یک اروپایی ایراد پیدا کند. مسلماً نویسنده‌ی این مقاله انگلیسی را خوب نمی‌فهمد و اشتباه از خود اوست». چون دکتر این را با من گفت ناچار شدم جمله‌های خود لی استرینج را بانگلیسی در پای ساتها[=صفحه‌ها] بنویسم که اگر کسی را درباره‌ی معنی آنها ایرادی هست بگوید.

هنگامی که درباره‌ی تاریخ مازندران جستجوهایی می‌داشتم چهار کتاب را برسیدگی گزاردم که یکی هم ترجمه‌ی کوتاه‌شده‌ی کتاب ابن‌اسفندیار بود که مستر براون (6) کرده. در یک خواندن در آن ترجمه [صدو]چهل‌ودو لغزش پیدا کردم. لغزشهای بسیار آشکار که همه را در دفتری گرد آورده بنزد آقای [محمد] قزوینی که دوست و همکار براون می‌بود فرستادم که باو برساند که اگر کتاب را دوباره چاپ کنند از آن لغزشها پیراسته باشد. آقای قزوینی ایراد گرفتن مرا به براون «دور از نزاکت» دانسته آن را نرسانیده بود که براون مُرد و از آن آگاه نگردید.


👇

پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ ریشخند و دشمنی نمودن به «زبان پاک» کمابیش تا سال 57 شنیده می‌شد و از قلم برخی نویسندگان می‌تراوید. ولی از آن پس چون مردم گرایش بیشتری به زبان فارسی نشان دادند و واژه‌ها و عبارتهای بسیاری را که در زبان پاک بکار می‌رود خود بکار برده‌اند ، امروز مخالفت یا دشمنی با این شیوه‌ی نویسش کم دیده می‌شود بلکه بسیاری نیز بآن گراییده‌اند.

2ـ یکی از این دانشمندان که به وزیری نیز رسیده ، باین درد دچار بوده و از زور رشک و همچنین پست گرفتن پایگاه خود و توده ، در نوشته‌ای به کوششهای «زبان پاک» بدینسان ایراد گرفته : «اگر عیب زبانی این است [روان نبودن قاعده‌ها] ، خداوند هنوز زبان بی‌عیب در روی زمین نیافریده است و ملتهای بزرگ جهان ... هنوز نتوانسته‌اند افعال بی‌قاعده‌ی زبان خود را ... منظم کنند». معنی گفته‌ی او آنکه چون ملتهای بزرگ جهان هنوز نتوانسته‌اند زبان خود را از نابسامانیها بپیرایند ، ما نیز نباید بآن کوشیم! نباید گستاخی کنیم! این همان دردیست که آن یگانه‌مرد در اینجا بازمی‌نماید.
آیا چه پاسخی می‌داد اگر می‌پرسیدند : «آقای وزیر ، استاد زبان! زبان را خدا آفریده یا مردمان؟! گرفتیم که خدا آفریده. او اتومبیل و کشتی و هواپیما را نیز نیافریده. آیا چون او تنها پا را آفریده ،‌ آدمی نمی‌بایست اینها را بسازد؟!».
چون «وزیر دانشمند» از سال 1322 در مهنامه‌ای به کار گفتار‌نویسی آغاز کرده و تاریخ این نوشته‌ی او را سال 1323 نوشته‌اند ، این تواند بود که اشاره‌ی کسروی بهمین مرد باشد.
این بیماری «خود‌‌پست‌پنداری» که نویسنده در اینجا بازمی‌نماید ، تنها در این زمینه نیست. بسیاری از دولتیان بلندجایگاه ایران در سده‌ی اخیر نیز چون خود را پستتر از غربیان گرفته‌اند همیشه با چنین اندیشه‌ای تن بزیردستی داده تصمیمهای زبونانه گرفته مستقیم یا نامستقیم از میدان یافتن مردم جلو گرفته‌اند.
همچنین نشانه‌هایی از این بیماری را می‌توان در جنبندگان سیاسی نیز دید. اینها که بکوششهای کسروی و یارانش نزدیک نیامده بی‌پروایی کرده‌ از همان دور به ایرادگیریهای بیدلیلی زبان گشاده‌اند. پاره‌ای از آنها بهانه آورده‌اند که کوششهای او نه سیاسی بلکه «دینی و فرهنگی» و در نتیجه ناکارآمد بوده ولی از آنسو سخنان «هانا آرنت» و «سارتر» و «کافکا» و «راسل» و مانندگان ایشان را چون غربی بوده‌اند دُرّ و گوهر پنداشته پیاپی با آب و تاب برخ این و آن کشیده‌اند. با اینهمه اگر شما باینان بگویید : «بسیار نیک ، راهی که کسروی گشاده را کنار گزاردیم ، خود شما چه راهی برای رهایی توده از این بدبختیها می‌دانید و نشان می‌دهید؟!» ، بیگمان باشید راه روشنی نمی‌دانند و نشان نتوانند داد و تنها گیجسر و سرگردان سخنانی می‌رانند.

3ـ اینها را آلمانوفیل یا گرمنوفیل می‌نامیدند. یک دسته از ایشان از این راه فریب تبلیغ نازیها را خورده بودند که آنها ایرانیان را آریایی و همنژاد خود شمرده دیگر نژادها را پستتر می‌گیرند. یک دسته‌ی دیگر نیز هیتلر را هوادار اسلام دانسته در آن آرزو بودند که او کشورهای مسلمان و از جمله ایران را از دست «حکام جور» بگیرد و اسلام را زنده گرداند. یکی از آنها «آیت‌الله» کاشانی بود.

4ـ فراموش نشده که چون رئیس‌جمهور آمریکا ، بوشِ پسر ، ایران را بیم جنگ می‌داد بسیاری از ایرانیان در آن زمان از اینکه آمریکا با ایران جنگ خواهد کرد و بدینسان ملایان ناچار بدست شستن از حکومت خواهند شد خوشحالی می‌نمودند!

5ـ Guy Le Strange

6ـ Edward Granville Browne


.

محمد قزوینی

✴️ خواهشی از خوانندگان

بیگمان احمد کسروی یکی از مردان بزرگ تاریخ جهان است که با کوششهایی که کرده و اندیشه‌های والا و درخشانی که داشته ، باینده بوده که ده‌ها کتاب و گفتار درباره‌ی زندگی و کارها و اندیشه‌های وی نوشته و چاپ شود ولی در نتیجه‌ی نزدیک به هشتاد سال سیاست کشتار و سانسور و سرکوب ؛ زندگی و کارها و اندیشه‌های والای این مرد بزرگ چنانکه باید شناخته نشده. در این میان ، برخی شرقشناسان غربی و ملایان و مزدوران آنها کتابها و گفتارهایی سرشار از دروغ و تحریف درباره‌ی کسروی نشر داده‌اند. همچنین برخی بیمایگان نیز که سخنرانی پیرامون کسروی را دکان و ابزار سودجویی یا شهرت برای خود ساخته‌اند ، برخی کتابهای وی را با زندهایی (شرح) نارسا یا دروغ بچاپ سپرده‌اند. از این گذشته ، در حال کنونی کشور ، شناساندن هرچه بیشتر کسروی و اندیشه‌های راهگشا و نجات‌دهنده‌ی وی بسیار بجا می‌باشد. در چنین فضایی ، پژوهش و نگارش تاریخ درستی پیرامون زندگی و اندیشه‌های کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان بسیار دربایست (واجب) گردیده.

کوشاد کانال پاکدینی بر آنست که تاریخ زندگی و کوششهای احمد کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان را گرد آورده و برشته‌ی نگارش کشیده و بخوانندگان این کانال و همه‌ی نیکخواهان و آزادیخواهان ارمغان سازد. در این زمینه پژوهشهای ژرفی شده و مدارک تازه‌ای بدست آمده ولی بیگمان هنوز مدارک فراوانی هست که برای نگارش یک تاریخ درست باید بدست آورده شود. در این زمینه بیگمان نزد خاندانِ آن بزرگمرد و بستگان وی یا بازماندگانِ یاران کسروی و اندامانِ باهمادِ آزادگان ، پیکره(عکس)ها ، نامه‌ها، دست‌نوشته‌ها ، اسناد ، کتابها ، خاطرات و نشریات هواداران پاکدینی هست که برای نگارش چنین تاریخی دسترسی بآنها دربایست می‌باشد.

اینست از خوانندگانی که به چنان سندهایی دسترس دارند خواهشمندیم اسکن آنها را بما بفرستند. بویژه از کسانی که پیکره (عکس) یا نامه و دست‌نوشته‌هایی از احمد کسروی در دست دارند یا کسانی از بازماندگانِ یاران و هوادارانِ آن یگانه‌مرد که اسنادی مانند خاطرات یا پیکره یا نشریاتی در این زمینه نزد آنها هست ، خواهشمندیم از فرستادن آنها بما دریغ نورزند. اگر فرستنده از جهات امنیتی خواستار باشد که تصویر اسناد وی یا نام وی نشر نگردد ، بیگمان ما نیز خواسته‌ی او را پاس خواهیم گزارد.

🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش هفتم : پندهای دیگری از تاریخ)

🔸 پرسشهایی که این کتاب بآنها پاسخ می‌دهد (تکه‌ی یک از یک)


ـ امروز جوانان در زمینه‌ی تاریخ به چه کارهایی توانند برخاست؟

ـ چه کسانی توانند به نوشتن تاریخ پردازند؟

ـ تاریخهای کهن که همه سرگذشت شهریاران و پادشاهانست چه سودی از آنها برمی‌آید؟

ـ عنصر‌های ملیت کدامهاست؟

ـ بزرگ کیست؟

ـ پیشرفت و سرفرازی یک توده به چه ویژگیهای اخلاقی بستگی دارد؟

ـ راز ایستادگی قهرمانانه‌ی تبریز در برابر نیروهای دولتی در جنبش مشروطه چه بود؟

ـ روگردانی مردم از دین در جنبش مشروطه از چه بود؟

ـ چرا پس از برافتادن محمدعلی‌میرزا وزیرانی سر کار آمدند که در جنبش پا درمیان نداشتند؟

ـ داوری تاریخ که گفته‌اند به چه معنیست؟

ـ چه ارتباطی میان آنچه نظام آموزشی می‌آموزد و خصایص درسخواندگان هست؟

ـ چه تفاوتی میان علما باعث بود که یک دسته مشروطه‌خواه و دسته‌ی دیگر هوادار استبداد باشد؟

ـ چه خصلتی از آدمی عامل اصلی پیشرفت او بوده؟

ـ دوره‌هایی از تاریخ جهان که توده‌ها خردهاشان بلندی گرفته کدامست؟

ـ پایداری یک توده به چه چیزهایی بستگی دارد؟

ـ آیا کسی که از نادرستی پولی بچنگ می‌آورد این بسود اوست یا بزیانش؟!. چرا؟

ـ کشاکش در یک توده چگونه کاسته می‌گردد؟

ـ چه شد که یونانِ سرفراز ، یونانی که با همه‌ی کوچکی در برابر ایرانِ نیرومند ایستادگی می‌کرد اسیر مقدونیان گردید؟

ـ رنجها و گرفتاریهای آدمیان از رهگذر بت‌پرستی و دیگر پندارها چه‌ها بوده؟

ـ زبونی مسلمانان در برابر مغولان از چه رو بود؟

ـ ناسازگاری باطنیگری با اسلام از چه راه بود؟

ـ آیا زناشویی با نزدیکان از دین زردشت است؟

ـ آیا یک دین می‌تواند برای همیشه پاسخگوی گرفتاریهای مردمان باشد؟

ـ آیا این راست است که ایرانیان بزور شمشیرْ اسلام پذیرفتند؟

ـ آیا این راست است که ایرانیان بقصد کندن بنیادِ اسلام کیش‌سازی کرده‌اند؟

ـ آیا این راست است که ایرانیان به شیعیگری به جهت دشمنی با اسلام گراییدند؟

ـ آیا رواج فلسفه بسود یا بزیان اسلام بود؟

ـ زیانهایی که از صوفیگری برمی‌خیزد از چه راه است؟

ـ مغولان چه سیاستی برای سرگرم کردن مردم و جلوگیری از شورش ایشان بکار می‌بستند؟

ـ از کشوری که از زمان مغولان سه قرن خواری و زبونی کشیده بود صفویان چگونه توانستند سرفرازی و بزرگی را به ایران بازگردانند؟

ـ چه چیزی شور آزادیخواهی و میهن‌دوستی را که در جنبش مشروطه در دلهای مردم بجوش آمده بود فرونشانید؟

ـ انگیزه‌های رواج صوفیگری در ایران چه بوده؟

ـ چه چیز به تیمور خونخوار کمک کرد تا بتواند خود را به مردم دیندار بشناساند؟

ـ آیا مدرسه‌ی مستنصریه نشان از پیشرفت اسلام و «تمدن اسلامی» داشته؟

ـ چرا کیشها پناهگاه بدکاران است؟

ـ خونریزی و ستمهای آخر نادرشاه از چه بود؟

ـ آیا ایرانیان ارج نادرشاه را شناخته‌اند؟

ـ چگونه بدبختی این مردم از مقایسه‌ی سرگذشت شارل دوازدهم با نادرشاه دانسته می‌‌شود؟

ـ آن چه بود که نادرشاه بیسواد می‌فهمید و جلو می‌گرفت ولی صدها ملای درسخوانده نمی‌فهمیدند؟

ـ فرق درسخوانده و نخوانده در ایران چیست و ریشه‌اش از کجاست؟

ـ کارهایی که آدمی می‌کند سرچشمه‌اش چیست؟ ، راهبر آدمی کیست؟

ـ چه راههایی تاکنون برای رهایی ایرانیان از درماندگی و بدبختیها اندیشیده شده؟

ـ ناسازگاری کیش شیعی با زندگانی از چه راهست؟

ـ بیگانگان از چه راههایی یک توده را افزارِ دست خود می‌گردانند؟

ـ یک توده‌ای از چه راهی باید برهایی از درماندگیها کوشد؟

ـ سرچشمه‌ی اندیشه‌های ایرانیان چه کتابهایی بوده؟

ـ چرا بدآموزيهاي زمان مغول را رواج مي‌دهند؟

ـ چرا باید از مجادله پرهیز جست گرچه بر سر راست باشد؟

ـ در توده‌ای که حس فرقگزاری میان نیک و بد ، نیکوکار و بدکار ، ستمگر و دادگر ، در آن ضعیف باشد نشان از چیست؟

ـ باطنیان (اسماعیلیان) کیها بودند و چه عقایدی داشتند؟

ـ ستارخان آرزویی که برای ایران داشت و به کنسول روس گفت چه بود؟

ـ چه کسانی نوشته شدن تاریخ مشروطه را نمی‌خواستند؟

ـ «تاریخ توده» چیست؟

ـ برای آنکه تاریخ درستی بداریم چه باید کرد؟

ـ آیا می‌توان مشروطه‌خواهی را از کسانی پذیرفت که کوششی در راهش نکردند؟

ـ چرا هرچه کشتارهای دلگداز در تاریخ ایران رخ داده پس از دوره‌ی مغول بوده؟

ـ آیا تاریخ یک توده را می‌توان دادگاه وجدان او دانست؟

ـ آیا دینها و کیشها (مذهبها) باری به دوش آدمیان نهاده یا به سبکباری مردمان کوشیده‌اند؟

ـ چرا برخی پادشاهان ایرانی همسر از نزدیکان خود برگزیده‌اند؟

ـ آیا زردشت از مردم آذربایجان بوده؟

ـ چه سرگرمیهایی مسلمانان را در حمله‌ها‌ی چنگیز و هلاکو و تیمور از نگهداری کشور خود باز‌می‌داشت؟

ـ چرا ایرانیان با اینکه مسلمان شده بودند بر گماشتگان بنی‌امیه شوریدند و به بیرون کردن ایشان از ایران کوشیدند؟

👇

ـ چه چیزهایی (کارها و اندیشه‌ها) را ایرانیان در زمان مشروطه از اروپا گرفتند؟

ـ آیا نادرشاه از همان آغاز کار مردی خونریز بود؟

ـ آیا نادرشاه که در آخر عمر بمردم ستم کرد ستم هم دید؟

ـ چگونه رشک راه تاریخ را دیگر کرده!

ـ آیا شاعران و نویسندگان در برابر تاریخ چه وظیفه‌ای دارند؟

ـ آیا بی‌آنکه گرفتاریهای توده را بشناسیم می‌توانیم انگیزه‌ی پیشامدهای مشروطه را دریابیم؟

ـ منابع پژوهش در تاریخ چه‌ها می‌باشد؟

ـ آیا می‌دانید چه کسانی از ایرانیان از آمدن مغولان به کشورمان شادمانی می‌کرده‌اند؟

ـ چه شد که با بودن صدها فداییِ باطنی هیچ‌یک از سرکردگان مغول بدست ایشان کشته نشد؟

ـ آیا آتش‌پرستی از دین زردشت است؟

ـ پادکار (عکس‌العمل) ایرانیان به یورش عربها چه بود؟

ـ چه چیزها باعث شد که کسروی بکار پررنج نوشتن تاریخ مشروطه بپردازد؟

ـ چه خطراتی تاریخ‌نویس را تهدید می‌کند؟

ـ آیا جنبش مشروطه را بیگانگان پیش آوردند؟

ـ اینکه در ایران نامهایی همچون تیمور و چنگیز فراوانست نشان از چه دارد؟

ـ تاریخ درباره‌ی پیشرفت جهان چه می‌گوید؟

ـ تاریخهای درخور اعتمادِ ما کدامهاست؟

ـ سودهای تاریخ کدامست؟

ـ تاریخ سیاسی کدامست؟

ـ آیا تاریخ پیش از اسلام ما روشنتر است یا پس از اسلام؟

ـ چه پیشامدی در جنبش مشروطه اختلاف دو طبقه‌ی درسخوانده و عامی را آفتابی گردانید؟

ـ چه شد که اسلام به پاکی خود نماند؟

ـ ارزش دستور جهاد در اسلام از چیست؟

ـ صوفیان چه باورهایی داشتند؟ ، چرا باورهای ایشان با اسلام ناسازگار بود؟

ـ چه تفاوتی میان مردمان دو دوره‌ی خوارزمشاهیان و صفویان ‌بوده؟

ـ از نظر مردمِ زمانِ نادر استقلال کشور مهمتر بود یا رسم دشنام و نفرین به سه خلیفه‌؟

ـ خواست صوفیان از تحریف پیشامدهای تاریخی چه بوده؟

ـ زیانهایی که پادشاهی صفویان به ایران رسانید چه‌ها بود؟

ـ آیا تاریخْ درخورِ اعتماد است؟

ـ چرا شریعت با مشروطه دشمنی کرد؟

ـ دوره‌هایی از تاریخ ایران که خردها نیرومند بوده کدامست؟

ـ آیا تاریخنویس جز ثبت رویدادها وظیفه‌ی دیگری نیز بگردن دارد؟

ـ آیا ترازوی تاریخ‌نویس برای بازشناختن نیک از بد و خدمت از خیانت کدامست؟

ـ از رفتار یکسان کردن با نیکخواهان و بدخواهان ، جانبازان و سودجویان چه زیانهایی برمی‌خیزد؟

ـ چگونه ناپلئون در زمان سختیها و افسردگیها یاد از ایرانیان کرد؟!


.

🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم :

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی سه از پنج)


یک مثل دیگر درباره‌ی این بیماری پلید زندگانی کولیان است. کولیان یا قِرِشمالان چنانکه در آسیا هستند در اروپا نیز می‌باشند ، و در همه جا شیوه‌ی زندگیشان یکیست. در همه جا خود را جدا گرفته پایگاه پستی برای خود برگزیده‌اند. در ایران می‌بینید که چادرنشین و کوچایند [همیشه کوچنده] و کارهاشان سبت‌فروشی [سبدفروشی] ، فالگیری ، جادوگری ، دزدی ، گداییست. در تبریز کوچه‌ی ویژه‌ای می‌دارند و کارهاشان همه زشتست.

در اروپا نیز همین حال را می‌دارند. خود را جدا گرفته بکارهای پستی می‌پردازند. پدیدآورده‌های اروپاییان را ـ از تیاتر و سینما و مانند اینها ـ گرفته یک نمونه‌ی پستی از آن برای خود درست کرده‌اند.

در ایران یک دسته از آنان «سوزمانی» نامیده می‌شوند که در کردستان زندگی می‌کنند. آنان نیز به همان حالند و پیشه‌شان زدن و رقصیدنست. بجایی که خوانده شوند زنان و مردان باهم رفته مردان تار و دف و مانند اینها نوازند و زنها برقصیدن پردازند. اگر خواهنده‌ای باشد زنان از زشتکاری نیز باک ندارند.

در یک کتاب ترکی که در استانبول بچاپ رسیده درباره‌ی این سوزمانیها تکه‌ی شگفتی خواندم. می‌نویسد : «به هر کجا که خوانند زنان و مردان باهم روند. زنان رقص کرده مردان بخواندن و نواختن پردازند. اگر کسی زنی را به نهانگاه خواست با خوشی پذیرند و بی‌آنکه از شوهرانشان پنهان دارند به هر کاری تن دردهند و پولی که گیرند بشوهرانشان دهند. ولی درمیان خودشان غیرت زنها را بسیار نگه دارند. اگر کسی با زن دیگری درآمیخت از کشتن او بازنایستند».

این نمونه‌ایست که آدمی در پستی تا کجاها تواند رسید. این داستان شاینده‌ی اینجا نمی‌بود. من ناچار شده بازگفتم. برای آنکه این بیماری پست را که دامنگیر بسیاری از مردمست نشان دهم ناچار شدم آن را یاد کنم. آن پیشوای حزب یا آن نماینده‌ی مجلس که دانسته و فهمیده بزیان کشور خود می‌کوشد تنها برای آنکه در نزد بیگانگان ارجمند باشد بسیار پستتر از آن مردان سوزمانیست. آن وزیر و نخست‌وزیر که یک توده را لگدمال می‌گرداند بسیار بی‌رگتر از ایشانست. مردک وزیر است و آشکاره بملایان رو می‌دهد و کشوری را برسوایی می‌کشاند ، و چون پرسیده می‌شود بهانه آورده می‌گوید : «سیاست چنینست ما گناه نداریم». کدام سیاست ای مردک؟!.

ببینید چه داستانیست : بتازگی آقای عبدالحسین بیات (1) از بروجرد بازگشته می‌گوید : «در آنجا همه‌ی گرمابه‌های نمره (2) بسته شده و خزینه‌ها باز گردیده ، حکم عدلیه اجرا نمی‌شود ، زنی روباز بیرون نمی‌آید ... چرا که حاجی‌آقاحسین (3) حکم کرده اینها خلاف شرعست».

این حاجی‌‌آقاحسین همان ملاییست که تا یک ماه پیش در تهران در بیمارستان فیروزآبادی می‌بود و شنیده‌اید که دولت چه پذیراییها ازو می‌کرد و چه کسانی بدیدن او می‌رفتند. (4) شنیده‌اید که چه پیشوازی در قم باو نمودند. خواندید آن روزنامه‌ی آزادیخواه را که چه ستایشها ازو کرده و چه امیدها بکارهای آن «حجةالاسلام‌ بزرگ» کرده بود.

رشته را کوتاه گردانیم : این بیماری در ایرانیان هست. یکی از چیزهاییست که ما باید چاره کنیم. این بیماری ، بدی بیشترش در آنست که کسی که بآن گرفتار است بگردن نخواهد گرفت. نشانه‌های بیماری از گفتار و کردارش پیداست. ولی اگر بگویید خواهد رنجید و انکار خواهد کرد.

به هر حال ما باید این طلسم را بشکنیم. ایرانیان باید خود را همسر دیگران شناسند. چیزی که هست این کار با لاف و گزاف نتواند بود. باید خود را شاینده‌ی همسری گردانند. باید آلودگیها را از خود دور گردانند و دانشها و هنرهای اروپایی را در کشور خود رواج دهند. این کوششها که ما می‌کنیم آن نتیجه را دربر خواهد داشت.


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ همانا یکی از همراهان کسروی بوده و باشندگان او را می‌شناخته‌اند.
2ـ آنها که دوش دارند.
3ـ آن که سپس «آیت‌الله بروجردی» شناخته گردید.
4ـ یکی از آنها محمدرضاشاه بود.


.