پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش هفتم : پندهای دیگری از تاریخ)

🔸 2ـ7) میهمان‌نوازی ایرانیان (تکه‌ی یک از یک)


در شماره‌ی نهم یاد شمس‌الدین طُغرایی را کردیم و اینک به تیمورملک (1) که او نیز در پیشامد مغول در آن روزهای سخت ایران مردانگی نموده می‌پردازیم. این می‌کنیم تا نشان دهیم نیکی هرگز از یادها نمی‌رود و مردانگی هیچگاه فراموش نمی‌گردد.

نیکوکار می‌میرد و تن او خاک می‌شود ولی نام نیکش پایدار می‌ماند و یادگارش از زبانها نمی‌افتد. بویژه نیکوکاری که در روز سخت دامن بکمر زده برهایی مردم کوشد و یا در برابر دشمن ، جان بکف گرفته دلیریها نماید و مایه‌ی سرفرازی و روسفیدی گردد. این کسانند که باید گرامیشان شمرد و پیاپی یادآوری کرده نگزاشت فراموش شوند.

این را بگویم : آنان که نیکی می‌کنند و مردانگی می‌نمایند اگر کسانی ارجشان نشناسند و یا از رشک پرده بر روی کارهاشان بکشند نیکی نهان نخواهد ماند و آن پرده دریده خواهد شد. چه‌بسا راستیها که پس از قرنها پدید آمده. چه‌بسا نیکیها که پس از هزارها سال شناخته شده.

تاریخ جز از یاد نیکوکاران و بدکرداران نیست. چه‌بسا داستانی که پس از قرنها و ده‌قرنها بر زبانها می‌گردد.

خشایارشا پادشاه هخامنشی لشکر بر سر یونان برد. لشکری که تا آن روز مانندش دیده نشده بود. یونانیان بسختی افتادند و در کار خود فروماندند. در این هنگام یک روستایی‌زاده بنام ثمیستوکلیس (2) دامن مردانگی بکمر زده و از مرگ و گزند نترسیده کوشش فرونگزاشت. با دیگران دست بهم داده یونان را نگه داشت.

جنگ بپایان رسیده ایرانیان بازگشتند. ثمیستوکلیس نیکیهای دیگر انجام داد و آتن را از هر باره بزرگ نمود. لیکن آتنیان ارجش نشناختند. بر نام و آوازه‌اش رشک برده بآزارش کوشیدند. بگفته‌ی خود او از نیکیهای پیاپی فرسوده شدند. از آتن دورش راندند باین بس نکرده آهنگ جانش کردند. ثمیستوکلیس گریخته رو به ایران آورد و از راه دور خود را بدربار هخامنشی رسانید.

ثمیستوکلیس آن سردار بزرگ یونانی آن دشمن نامی ایران رو باینجا آورده. آیا با او چه رفتاری باید کرد؟.. چنین کسی را دشمنانش هم گرامی می‌دارند. مردانگی را هر کس ارج می‌شناسد. پادشاه هخامنشی بسیار خشنود گردید. بر خدا سپاس گزارده درخواست نمود : دلهای همه‌ی دشمنانِ او را همچون دلهای یونانیان گرداند که مردان دلیر و کاردان را از میان خود بیرون کرده دور رانند.

میهمان ثمیستوکلیس و میزبان ایران. چندان نوازش نمودند و مهربانی نشان دادند که خود داستان شگفتی گردید و داستان دلیریهای ثمیستوکلیس و هشیاریهای او را کهنه گردانید. قرنها این داستان بر سر زبانها بود. چه‌بسا سرداران و فرمانروایانی که بدشمن خود پناه بردند و بیاد این داستان نوازش و مهربانی دیدند. این خود مثل شده بود : «نوازشهایی که ثمیستوکلیس از ایران یافت».

خود ثمیستوکلیس که سالها در ایران زیست و خوشیها دید خرسندی می‌کرد که آن ناسپاسی از یونان سر زد و او را بدینسان بخاک ایران رسانید. بارها با فرزندان خود می‌گفت : اگر آن بی‌مهریها از یونان نبود باین مهربانیها از ایران نمی‌رسیدیم. دیگر چیزها بماند سه شهری را در آسیای کوچک باو واگزاردند که درآمدش را گیرد و در راه زندگانی خود بکار برد.

پس از دوهزار سال و بیشتر هم آن داستان در یادها بود و در یکی از سختترین روزها[ی] یک مرد نامدار تاریخی بزبان می‌رفت. ناپلئون بُناپارت آن شور را در اروپا انداخته و آنهمه جنگها را پدید آورده و نقشه‌ی اروپا را برهم زده سرانجام دولتها دست یکی کرده او را بشکسته‌اند و از فرانسه دورش کرده‌اند ولی ناپلئون سر فرود نیاورده و دوباره بازگشته و دوباره بجنگ برخاسته و برای آخرین بار در جنگ «واترلو» لشکرهای او را درهم شکسته‌اند. فرانسه هم بر او شوریده. ناپلئون ناگزیر راه کنار دریا را پیش گرفته و در آنجا خود را بفرمانده‌ کشتیهای انگلیس سپرده چنین می‌گوید : «همچون ثمیستوکلیس من آمده‌ام خود را بمیهمان‌نوازی توده‌ی انگلیسی بسپارم». ببینید : در چه حالی نام ثمیستوکلیس را می‌برد و یاد میهمان‌نوازی ایران باستان را می‌کند!


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ داستان مردانگیهای شمس‌الدین طغرایی ، تیمورملک و جلال‌الدین خوارزمشاه همگی در پیمان آمده. اینها را در پستهای شماره‌ی 184 ، 188 و 198 پایگاه زیر بخوانید : Kasravi-ahmad.blogspot.com

2ـ Themistocles


.
تاریخ و پندهایش

(همبسته با گفتار بالا)
.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم :

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی دو از پنج)


باشد شما می‌دانید که یک مهنامه‌نویسی در تهران از پارسال پیاپی در نوشته‌های خود بما نیش می‌زند و واژه‌هایی را که ما گزارده‌ایم و کارهایی را که در راه آراستن زبان کرده‌ایم بریشخند می‌گزارد. ما می‌جستیم که درد این مرد چیست؟. چرا از راه ریشخند و نیش‌زنی پیش آمده؟. (1) اگر بکارهای ما ایرادی دارد چرا با زبان ساده و دانشمندانه نمی‌نویسد؟. بتازگی دانسته‌ایم درد آقای دانشمند آنست که آراستگیها که ما در زبان فارسی پدید می‌آوریم هنوز در زبانهای اروپایی بکار بسته نشده. این گستاخی بزرگیست که ما کرده‌ایم و از اروپاییان جلوتر افتاده‌ایم. آری درد آقای دانشمند اینست و خود او بزبان آورده. در جایی که وزیران چنان باشند چرا دانشمندان چنین نباشند؟!. (2)

آن رفتار پستی که شش سال پیش در آغاز جنگ اروپا از بسیار ایرانیان درباره‌ی هیتلر دیده می‌شد جز نتیجه‌ی این بیماری ناپاک نمی‌بود. (3) آنان بر این گمانند که رهایی ایران باید از بیرون بیاید. از خود ایران نتواند بود. (4) مردان بی‌ارج با کوششهایی که ما می‌کنیم دشمنی می‌نمایند و کارشکنی می‌کنند ، و چون سراغ یک جاسوس آلمانی را گرفتند بدیدن او می‌شتابند و بنقشه‌های کودکانه‌ای می‌پردازند.

در این باره داستانهای بسیاری هست که اگر بگویم سخن بدرازی خواهد کشید. نخست بار که من بودن چنین بیماری را در ایرانیان دریافتم هنگامی بود که درمیان جستجوهای تاریخی گاهی لغزشهایی از شرقشناسان پیدا کرده گفتارهایی در آن باره در روزنامه‌ها می‌پراکندم. کسانی آن را گناهی بزرگ از من می‌شناختند و زباندرازیها می‌کردند.

هنگامی کتابی را که لی استرینج (5) شرقشناس انگلیسی درباره‌ی «خلافت شرقی» نوشته بدست آورده یک بخش آن را که درباره‌ی خوزستان است با اندیشه خواندم. دیدم لغزشهای بسیاری پدیدار است. اینبود آنها را گفتاری گردانیدم که در مهنامه‌ی «آینده» بچاپ رسد. کسانی ناخرسندی نموده بآقای دکتر افشار (دارنده‌ی آینده) گفته بودند : «معقول نیست یک ایرانی به یک اروپایی ایراد پیدا کند. مسلماً نویسنده‌ی این مقاله انگلیسی را خوب نمی‌فهمد و اشتباه از خود اوست». چون دکتر این را با من گفت ناچار شدم جمله‌های خود لی استرینج را بانگلیسی در پای ساتها[=صفحه‌ها] بنویسم که اگر کسی را درباره‌ی معنی آنها ایرادی هست بگوید.

هنگامی که درباره‌ی تاریخ مازندران جستجوهایی می‌داشتم چهار کتاب را برسیدگی گزاردم که یکی هم ترجمه‌ی کوتاه‌شده‌ی کتاب ابن‌اسفندیار بود که مستر براون (6) کرده. در یک خواندن در آن ترجمه [صدو]چهل‌ودو لغزش پیدا کردم. لغزشهای بسیار آشکار که همه را در دفتری گرد آورده بنزد آقای [محمد] قزوینی که دوست و همکار براون می‌بود فرستادم که باو برساند که اگر کتاب را دوباره چاپ کنند از آن لغزشها پیراسته باشد. آقای قزوینی ایراد گرفتن مرا به براون «دور از نزاکت» دانسته آن را نرسانیده بود که براون مُرد و از آن آگاه نگردید.


👇
پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ ریشخند و دشمنی نمودن به «زبان پاک» کمابیش تا سال 57 شنیده می‌شد و از قلم برخی نویسندگان می‌تراوید. ولی از آن پس چون مردم گرایش بیشتری به زبان فارسی نشان دادند و واژه‌ها و عبارتهای بسیاری را که در زبان پاک بکار می‌رود خود بکار برده‌اند ، امروز مخالفت یا دشمنی با این شیوه‌ی نویسش کم دیده می‌شود بلکه بسیاری نیز بآن گراییده‌اند.

2ـ یکی از این دانشمندان که به وزیری نیز رسیده ، باین درد دچار بوده و از زور رشک و همچنین پست گرفتن پایگاه خود و توده ، در نوشته‌ای به کوششهای «زبان پاک» بدینسان ایراد گرفته : «اگر عیب زبانی این است [روان نبودن قاعده‌ها] ، خداوند هنوز زبان بی‌عیب در روی زمین نیافریده است و ملتهای بزرگ جهان ... هنوز نتوانسته‌اند افعال بی‌قاعده‌ی زبان خود را ... منظم کنند». معنی گفته‌ی او آنکه چون ملتهای بزرگ جهان هنوز نتوانسته‌اند زبان خود را از نابسامانیها بپیرایند ، ما نیز نباید بآن کوشیم! نباید گستاخی کنیم! این همان دردیست که آن یگانه‌مرد در اینجا بازمی‌نماید.
آیا چه پاسخی می‌داد اگر می‌پرسیدند : «آقای وزیر ، استاد زبان! زبان را خدا آفریده یا مردمان؟! گرفتیم که خدا آفریده. او اتومبیل و کشتی و هواپیما را نیز نیافریده. آیا چون او تنها پا را آفریده ،‌ آدمی نمی‌بایست اینها را بسازد؟!».
چون «وزیر دانشمند» از سال 1322 در مهنامه‌ای به کار گفتار‌نویسی آغاز کرده و تاریخ این نوشته‌ی او را سال 1323 نوشته‌اند ، این تواند بود که اشاره‌ی کسروی بهمین مرد باشد.
این بیماری «خود‌‌پست‌پنداری» که نویسنده در اینجا بازمی‌نماید ، تنها در این زمینه نیست. بسیاری از دولتیان بلندجایگاه ایران در سده‌ی اخیر نیز چون خود را پستتر از غربیان گرفته‌اند همیشه با چنین اندیشه‌ای تن بزیردستی داده تصمیمهای زبونانه گرفته مستقیم یا نامستقیم از میدان یافتن مردم جلو گرفته‌اند.
همچنین نشانه‌هایی از این بیماری را می‌توان در جنبندگان سیاسی نیز دید. اینها که بکوششهای کسروی و یارانش نزدیک نیامده بی‌پروایی کرده‌ از همان دور به ایرادگیریهای بیدلیلی زبان گشاده‌اند. پاره‌ای از آنها بهانه آورده‌اند که کوششهای او نه سیاسی بلکه «دینی و فرهنگی» و در نتیجه ناکارآمد بوده ولی از آنسو سخنان «هانا آرنت» و «سارتر» و «کافکا» و «راسل» و مانندگان ایشان را چون غربی بوده‌اند دُرّ و گوهر پنداشته پیاپی با آب و تاب برخ این و آن کشیده‌اند. با اینهمه اگر شما باینان بگویید : «بسیار نیک ، راهی که کسروی گشاده را کنار گزاردیم ، خود شما چه راهی برای رهایی توده از این بدبختیها می‌دانید و نشان می‌دهید؟!» ، بیگمان باشید راه روشنی نمی‌دانند و نشان نتوانند داد و تنها گیجسر و سرگردان سخنانی می‌رانند.

3ـ اینها را آلمانوفیل یا گرمنوفیل می‌نامیدند. یک دسته از ایشان از این راه فریب تبلیغ نازیها را خورده بودند که آنها ایرانیان را آریایی و همنژاد خود شمرده دیگر نژادها را پستتر می‌گیرند. یک دسته‌ی دیگر نیز هیتلر را هوادار اسلام دانسته در آن آرزو بودند که او کشورهای مسلمان و از جمله ایران را از دست «حکام جور» بگیرد و اسلام را زنده گرداند. یکی از آنها «آیت‌الله» کاشانی بود.

4ـ فراموش نشده که چون رئیس‌جمهور آمریکا ، بوشِ پسر ، ایران را بیم جنگ می‌داد بسیاری از ایرانیان در آن زمان از اینکه آمریکا با ایران جنگ خواهد کرد و بدینسان ملایان ناچار بدست شستن از حکومت خواهند شد خوشحالی می‌نمودند!

5ـ Guy Le Strange

6ـ Edward Granville Browne


.
محمد قزوینی
✴️ خواهشی از خوانندگان

بیگمان احمد کسروی یکی از مردان بزرگ تاریخ جهان است که با کوششهایی که کرده و اندیشه‌های والا و درخشانی که داشته ، باینده بوده که ده‌ها کتاب و گفتار درباره‌ی زندگی و کارها و اندیشه‌های وی نوشته و چاپ شود ولی در نتیجه‌ی نزدیک به هشتاد سال سیاست کشتار و سانسور و سرکوب ؛ زندگی و کارها و اندیشه‌های والای این مرد بزرگ چنانکه باید شناخته نشده. در این میان ، برخی شرقشناسان غربی و ملایان و مزدوران آنها کتابها و گفتارهایی سرشار از دروغ و تحریف درباره‌ی کسروی نشر داده‌اند. همچنین برخی بیمایگان نیز که سخنرانی پیرامون کسروی را دکان و ابزار سودجویی یا شهرت برای خود ساخته‌اند ، برخی کتابهای وی را با زندهایی (شرح) نارسا یا دروغ بچاپ سپرده‌اند. از این گذشته ، در حال کنونی کشور ، شناساندن هرچه بیشتر کسروی و اندیشه‌های راهگشا و نجات‌دهنده‌ی وی بسیار بجا می‌باشد. در چنین فضایی ، پژوهش و نگارش تاریخ درستی پیرامون زندگی و اندیشه‌های کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان بسیار دربایست (واجب) گردیده.

کوشاد کانال پاکدینی بر آنست که تاریخ زندگی و کوششهای احمد کسروی و سرگذشت باهماد آزادگان را گرد آورده و برشته‌ی نگارش کشیده و بخوانندگان این کانال و همه‌ی نیکخواهان و آزادیخواهان ارمغان سازد. در این زمینه پژوهشهای ژرفی شده و مدارک تازه‌ای بدست آمده ولی بیگمان هنوز مدارک فراوانی هست که برای نگارش یک تاریخ درست باید بدست آورده شود. در این زمینه بیگمان نزد خاندانِ آن بزرگمرد و بستگان وی یا بازماندگانِ یاران کسروی و اندامانِ باهمادِ آزادگان ، پیکره(عکس)ها ، نامه‌ها، دست‌نوشته‌ها ، اسناد ، کتابها ، خاطرات و نشریات هواداران پاکدینی هست که برای نگارش چنین تاریخی دسترسی بآنها دربایست می‌باشد.

اینست از خوانندگانی که به چنان سندهایی دسترس دارند خواهشمندیم اسکن آنها را بما بفرستند. بویژه از کسانی که پیکره (عکس) یا نامه و دست‌نوشته‌هایی از احمد کسروی در دست دارند یا کسانی از بازماندگانِ یاران و هوادارانِ آن یگانه‌مرد که اسنادی مانند خاطرات یا پیکره یا نشریاتی در این زمینه نزد آنها هست ، خواهشمندیم از فرستادن آنها بما دریغ نورزند. اگر فرستنده از جهات امنیتی خواستار باشد که تصویر اسناد وی یا نام وی نشر نگردد ، بیگمان ما نیز خواسته‌ی او را پاس خواهیم گزارد.
🔶 «تاریخ و پندهایش» ، احمد کسروی (بخش هفتم : پندهای دیگری از تاریخ)

🔸 پرسشهایی که این کتاب بآنها پاسخ می‌دهد (تکه‌ی یک از یک)


ـ امروز جوانان در زمینه‌ی تاریخ به چه کارهایی توانند برخاست؟

ـ چه کسانی توانند به نوشتن تاریخ پردازند؟

ـ تاریخهای کهن که همه سرگذشت شهریاران و پادشاهانست چه سودی از آنها برمی‌آید؟

ـ عنصر‌های ملیت کدامهاست؟

ـ بزرگ کیست؟

ـ پیشرفت و سرفرازی یک توده به چه ویژگیهای اخلاقی بستگی دارد؟

ـ راز ایستادگی قهرمانانه‌ی تبریز در برابر نیروهای دولتی در جنبش مشروطه چه بود؟

ـ روگردانی مردم از دین در جنبش مشروطه از چه بود؟

ـ چرا پس از برافتادن محمدعلی‌میرزا وزیرانی سر کار آمدند که در جنبش پا درمیان نداشتند؟

ـ داوری تاریخ که گفته‌اند به چه معنیست؟

ـ چه ارتباطی میان آنچه نظام آموزشی می‌آموزد و خصایص درسخواندگان هست؟

ـ چه تفاوتی میان علما باعث بود که یک دسته مشروطه‌خواه و دسته‌ی دیگر هوادار استبداد باشد؟

ـ چه خصلتی از آدمی عامل اصلی پیشرفت او بوده؟

ـ دوره‌هایی از تاریخ جهان که توده‌ها خردهاشان بلندی گرفته کدامست؟

ـ پایداری یک توده به چه چیزهایی بستگی دارد؟

ـ آیا کسی که از نادرستی پولی بچنگ می‌آورد این بسود اوست یا بزیانش؟!. چرا؟

ـ کشاکش در یک توده چگونه کاسته می‌گردد؟

ـ چه شد که یونانِ سرفراز ، یونانی که با همه‌ی کوچکی در برابر ایرانِ نیرومند ایستادگی می‌کرد اسیر مقدونیان گردید؟

ـ رنجها و گرفتاریهای آدمیان از رهگذر بت‌پرستی و دیگر پندارها چه‌ها بوده؟

ـ زبونی مسلمانان در برابر مغولان از چه رو بود؟

ـ ناسازگاری باطنیگری با اسلام از چه راه بود؟

ـ آیا زناشویی با نزدیکان از دین زردشت است؟

ـ آیا یک دین می‌تواند برای همیشه پاسخگوی گرفتاریهای مردمان باشد؟

ـ آیا این راست است که ایرانیان بزور شمشیرْ اسلام پذیرفتند؟

ـ آیا این راست است که ایرانیان بقصد کندن بنیادِ اسلام کیش‌سازی کرده‌اند؟

ـ آیا این راست است که ایرانیان به شیعیگری به جهت دشمنی با اسلام گراییدند؟

ـ آیا رواج فلسفه بسود یا بزیان اسلام بود؟

ـ زیانهایی که از صوفیگری برمی‌خیزد از چه راه است؟

ـ مغولان چه سیاستی برای سرگرم کردن مردم و جلوگیری از شورش ایشان بکار می‌بستند؟

ـ از کشوری که از زمان مغولان سه قرن خواری و زبونی کشیده بود صفویان چگونه توانستند سرفرازی و بزرگی را به ایران بازگردانند؟

ـ چه چیزی شور آزادیخواهی و میهن‌دوستی را که در جنبش مشروطه در دلهای مردم بجوش آمده بود فرونشانید؟

ـ انگیزه‌های رواج صوفیگری در ایران چه بوده؟

ـ چه چیز به تیمور خونخوار کمک کرد تا بتواند خود را به مردم دیندار بشناساند؟

ـ آیا مدرسه‌ی مستنصریه نشان از پیشرفت اسلام و «تمدن اسلامی» داشته؟

ـ چرا کیشها پناهگاه بدکاران است؟

ـ خونریزی و ستمهای آخر نادرشاه از چه بود؟

ـ آیا ایرانیان ارج نادرشاه را شناخته‌اند؟

ـ چگونه بدبختی این مردم از مقایسه‌ی سرگذشت شارل دوازدهم با نادرشاه دانسته می‌‌شود؟

ـ آن چه بود که نادرشاه بیسواد می‌فهمید و جلو می‌گرفت ولی صدها ملای درسخوانده نمی‌فهمیدند؟

ـ فرق درسخوانده و نخوانده در ایران چیست و ریشه‌اش از کجاست؟

ـ کارهایی که آدمی می‌کند سرچشمه‌اش چیست؟ ، راهبر آدمی کیست؟

ـ چه راههایی تاکنون برای رهایی ایرانیان از درماندگی و بدبختیها اندیشیده شده؟

ـ ناسازگاری کیش شیعی با زندگانی از چه راهست؟

ـ بیگانگان از چه راههایی یک توده را افزارِ دست خود می‌گردانند؟

ـ یک توده‌ای از چه راهی باید برهایی از درماندگیها کوشد؟

ـ سرچشمه‌ی اندیشه‌های ایرانیان چه کتابهایی بوده؟

ـ چرا بدآموزيهاي زمان مغول را رواج مي‌دهند؟

ـ چرا باید از مجادله پرهیز جست گرچه بر سر راست باشد؟

ـ در توده‌ای که حس فرقگزاری میان نیک و بد ، نیکوکار و بدکار ، ستمگر و دادگر ، در آن ضعیف باشد نشان از چیست؟

ـ باطنیان (اسماعیلیان) کیها بودند و چه عقایدی داشتند؟

ـ ستارخان آرزویی که برای ایران داشت و به کنسول روس گفت چه بود؟

ـ چه کسانی نوشته شدن تاریخ مشروطه را نمی‌خواستند؟

ـ «تاریخ توده» چیست؟

ـ برای آنکه تاریخ درستی بداریم چه باید کرد؟

ـ آیا می‌توان مشروطه‌خواهی را از کسانی پذیرفت که کوششی در راهش نکردند؟

ـ چرا هرچه کشتارهای دلگداز در تاریخ ایران رخ داده پس از دوره‌ی مغول بوده؟

ـ آیا تاریخ یک توده را می‌توان دادگاه وجدان او دانست؟

ـ آیا دینها و کیشها (مذهبها) باری به دوش آدمیان نهاده یا به سبکباری مردمان کوشیده‌اند؟

ـ چرا برخی پادشاهان ایرانی همسر از نزدیکان خود برگزیده‌اند؟

ـ آیا زردشت از مردم آذربایجان بوده؟

ـ چه سرگرمیهایی مسلمانان را در حمله‌ها‌ی چنگیز و هلاکو و تیمور از نگهداری کشور خود باز‌می‌داشت؟

ـ چرا ایرانیان با اینکه مسلمان شده بودند بر گماشتگان بنی‌امیه شوریدند و به بیرون کردن ایشان از ایران کوشیدند؟

👇
ـ چه چیزهایی (کارها و اندیشه‌ها) را ایرانیان در زمان مشروطه از اروپا گرفتند؟

ـ آیا نادرشاه از همان آغاز کار مردی خونریز بود؟

ـ آیا نادرشاه که در آخر عمر بمردم ستم کرد ستم هم دید؟

ـ چگونه رشک راه تاریخ را دیگر کرده!

ـ آیا شاعران و نویسندگان در برابر تاریخ چه وظیفه‌ای دارند؟

ـ آیا بی‌آنکه گرفتاریهای توده را بشناسیم می‌توانیم انگیزه‌ی پیشامدهای مشروطه را دریابیم؟

ـ منابع پژوهش در تاریخ چه‌ها می‌باشد؟

ـ آیا می‌دانید چه کسانی از ایرانیان از آمدن مغولان به کشورمان شادمانی می‌کرده‌اند؟

ـ چه شد که با بودن صدها فداییِ باطنی هیچ‌یک از سرکردگان مغول بدست ایشان کشته نشد؟

ـ آیا آتش‌پرستی از دین زردشت است؟

ـ پادکار (عکس‌العمل) ایرانیان به یورش عربها چه بود؟

ـ چه چیزها باعث شد که کسروی بکار پررنج نوشتن تاریخ مشروطه بپردازد؟

ـ چه خطراتی تاریخ‌نویس را تهدید می‌کند؟

ـ آیا جنبش مشروطه را بیگانگان پیش آوردند؟

ـ اینکه در ایران نامهایی همچون تیمور و چنگیز فراوانست نشان از چه دارد؟

ـ تاریخ درباره‌ی پیشرفت جهان چه می‌گوید؟

ـ تاریخهای درخور اعتمادِ ما کدامهاست؟

ـ سودهای تاریخ کدامست؟

ـ تاریخ سیاسی کدامست؟

ـ آیا تاریخ پیش از اسلام ما روشنتر است یا پس از اسلام؟

ـ چه پیشامدی در جنبش مشروطه اختلاف دو طبقه‌ی درسخوانده و عامی را آفتابی گردانید؟

ـ چه شد که اسلام به پاکی خود نماند؟

ـ ارزش دستور جهاد در اسلام از چیست؟

ـ صوفیان چه باورهایی داشتند؟ ، چرا باورهای ایشان با اسلام ناسازگار بود؟

ـ چه تفاوتی میان مردمان دو دوره‌ی خوارزمشاهیان و صفویان ‌بوده؟

ـ از نظر مردمِ زمانِ نادر استقلال کشور مهمتر بود یا رسم دشنام و نفرین به سه خلیفه‌؟

ـ خواست صوفیان از تحریف پیشامدهای تاریخی چه بوده؟

ـ زیانهایی که پادشاهی صفویان به ایران رسانید چه‌ها بود؟

ـ آیا تاریخْ درخورِ اعتماد است؟

ـ چرا شریعت با مشروطه دشمنی کرد؟

ـ دوره‌هایی از تاریخ ایران که خردها نیرومند بوده کدامست؟

ـ آیا تاریخنویس جز ثبت رویدادها وظیفه‌ی دیگری نیز بگردن دارد؟

ـ آیا ترازوی تاریخ‌نویس برای بازشناختن نیک از بد و خدمت از خیانت کدامست؟

ـ از رفتار یکسان کردن با نیکخواهان و بدخواهان ، جانبازان و سودجویان چه زیانهایی برمی‌خیزد؟

ـ چگونه ناپلئون در زمان سختیها و افسردگیها یاد از ایرانیان کرد؟!


.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم :

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی سه از پنج)


یک مثل دیگر درباره‌ی این بیماری پلید زندگانی کولیان است. کولیان یا قِرِشمالان چنانکه در آسیا هستند در اروپا نیز می‌باشند ، و در همه جا شیوه‌ی زندگیشان یکیست. در همه جا خود را جدا گرفته پایگاه پستی برای خود برگزیده‌اند. در ایران می‌بینید که چادرنشین و کوچایند [همیشه کوچنده] و کارهاشان سبت‌فروشی [سبدفروشی] ، فالگیری ، جادوگری ، دزدی ، گداییست. در تبریز کوچه‌ی ویژه‌ای می‌دارند و کارهاشان همه زشتست.

در اروپا نیز همین حال را می‌دارند. خود را جدا گرفته بکارهای پستی می‌پردازند. پدیدآورده‌های اروپاییان را ـ از تیاتر و سینما و مانند اینها ـ گرفته یک نمونه‌ی پستی از آن برای خود درست کرده‌اند.

در ایران یک دسته از آنان «سوزمانی» نامیده می‌شوند که در کردستان زندگی می‌کنند. آنان نیز به همان حالند و پیشه‌شان زدن و رقصیدنست. بجایی که خوانده شوند زنان و مردان باهم رفته مردان تار و دف و مانند اینها نوازند و زنها برقصیدن پردازند. اگر خواهنده‌ای باشد زنان از زشتکاری نیز باک ندارند.

در یک کتاب ترکی که در استانبول بچاپ رسیده درباره‌ی این سوزمانیها تکه‌ی شگفتی خواندم. می‌نویسد : «به هر کجا که خوانند زنان و مردان باهم روند. زنان رقص کرده مردان بخواندن و نواختن پردازند. اگر کسی زنی را به نهانگاه خواست با خوشی پذیرند و بی‌آنکه از شوهرانشان پنهان دارند به هر کاری تن دردهند و پولی که گیرند بشوهرانشان دهند. ولی درمیان خودشان غیرت زنها را بسیار نگه دارند. اگر کسی با زن دیگری درآمیخت از کشتن او بازنایستند».

این نمونه‌ایست که آدمی در پستی تا کجاها تواند رسید. این داستان شاینده‌ی اینجا نمی‌بود. من ناچار شده بازگفتم. برای آنکه این بیماری پست را که دامنگیر بسیاری از مردمست نشان دهم ناچار شدم آن را یاد کنم. آن پیشوای حزب یا آن نماینده‌ی مجلس که دانسته و فهمیده بزیان کشور خود می‌کوشد تنها برای آنکه در نزد بیگانگان ارجمند باشد بسیار پستتر از آن مردان سوزمانیست. آن وزیر و نخست‌وزیر که یک توده را لگدمال می‌گرداند بسیار بی‌رگتر از ایشانست. مردک وزیر است و آشکاره بملایان رو می‌دهد و کشوری را برسوایی می‌کشاند ، و چون پرسیده می‌شود بهانه آورده می‌گوید : «سیاست چنینست ما گناه نداریم». کدام سیاست ای مردک؟!.

ببینید چه داستانیست : بتازگی آقای عبدالحسین بیات (1) از بروجرد بازگشته می‌گوید : «در آنجا همه‌ی گرمابه‌های نمره (2) بسته شده و خزینه‌ها باز گردیده ، حکم عدلیه اجرا نمی‌شود ، زنی روباز بیرون نمی‌آید ... چرا که حاجی‌آقاحسین (3) حکم کرده اینها خلاف شرعست».

این حاجی‌‌آقاحسین همان ملاییست که تا یک ماه پیش در تهران در بیمارستان فیروزآبادی می‌بود و شنیده‌اید که دولت چه پذیراییها ازو می‌کرد و چه کسانی بدیدن او می‌رفتند. (4) شنیده‌اید که چه پیشوازی در قم باو نمودند. خواندید آن روزنامه‌ی آزادیخواه را که چه ستایشها ازو کرده و چه امیدها بکارهای آن «حجةالاسلام‌ بزرگ» کرده بود.

رشته را کوتاه گردانیم : این بیماری در ایرانیان هست. یکی از چیزهاییست که ما باید چاره کنیم. این بیماری ، بدی بیشترش در آنست که کسی که بآن گرفتار است بگردن نخواهد گرفت. نشانه‌های بیماری از گفتار و کردارش پیداست. ولی اگر بگویید خواهد رنجید و انکار خواهد کرد.

به هر حال ما باید این طلسم را بشکنیم. ایرانیان باید خود را همسر دیگران شناسند. چیزی که هست این کار با لاف و گزاف نتواند بود. باید خود را شاینده‌ی همسری گردانند. باید آلودگیها را از خود دور گردانند و دانشها و هنرهای اروپایی را در کشور خود رواج دهند. این کوششها که ما می‌کنیم آن نتیجه را دربر خواهد داشت.


پابرگیها (از ویراینده) :
1ـ همانا یکی از همراهان کسروی بوده و باشندگان او را می‌شناخته‌اند.
2ـ آنها که دوش دارند.
3ـ آن که سپس «آیت‌الله بروجردی» شناخته گردید.
4ـ یکی از آنها محمدرضاشاه بود.


.
محمدرضاشاه در بیمارستان فیروزآبادی بحالپرسی از حاجی‌آقاحسین‌ بروجردی رفته است. (1323)
🔶 «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، احمد کسروی

🔸 دیباچه (تکه‌ی یک از دو)


بیست و اند سال پیش (1) یک رشته گفتارها در روزنامه‌های تهران و قفقاز و استانبول در پیرامون مردم آذربایجان و زبان آنجا نگارش می‌یافت. در عثمانی در آن زمان دسته‌ی اتحاد و ترقی بروی کار آمده و آنان باین می‌کوشیدند که همه‌ی ترکان را در هر کجا که هستند با خود همدست گردانند و یک توده‌ی ترک بسیار بزرگی پدید آورند و در قفقاز نیز پیروی از اندیشه‌ی ایشان می‌نمودند. و چون آذربایجان در جنبش مشروطه‌خواهی شایستگی بسیار از خود نموده و در همه جا بنام شده بود ، نویسندگان قفقاز و استانبول آن را از دیده دور نداشته و از اینکه زبان ترکی در آنجا روانست دستاویز[=مستمسک] یافته گفتارهای پیاپی درباره‌ی آذربایجان و خواست خود می‌نوشتند.

این گفتارها در آذربایجان کارگر نمی‌افتاد. زیرا آذربایجانیان خواست نویسندگان آنها را نیک می‌دانستند و با جانفشانیهایی که در آذربایجان در راه پیشرفت مشروطه از خود نموده و جایگاهی که برای خود میان توده‌ی ایران باز کرده بود ، هیچ نشایستی [شایسته نبودی] که پیروی از اندیشه‌ی دیگران نماید. اینست مردم در آنجا کمتر ارجی [قدر] بآن نگارشها می‌نهادند.

لیکن در تهران روزنامه‌ها بجوش آمده بپاسخ می‌کوشیدند و چیزهایی می‌نوشتند که اگر ننوشتندی بهتر بودی. زیرا اینان نه از خواست نویسندگان ترکی آگاه می‌بودند که از راهش بجلوگیری از آن کوشند ، و نه چگونگی داستان مردم و زبان آذربایجان را از روی دانش و تاریخ می‌دانستند که پاسخهای درستی بایشان دهند. اگر آنان سخنان بیپا می‌نوشتند اینان با سخنان بیپای دیگری پاسخ می‌دادند ، و این پیکار [=مجادله] و کشاکش هر چند سال یک بار تازه می‌گردید و هیاهو از سر گرفته می‌شد.

آذربایجان همیشه بخشی از ایران می‌بوده و کمتر زمانی از آن جدا گردیده. با اینهمه زبانش ترکی می‌باشد ، و این خود چیستانی [معما] شده و بدست روزنامه‌نویسان عثمانی و ایران افتاده بود. این شگفت که چیزی را که می‌بایست بجستجو از راه تاریخ بدست آورند هر کسی با گمان و پندار [=خیال] سخن دیگری بیرون می‌داد. چنانکه یکی از روزنامه‌های تهران می‌نوشت : «مغولان چون به ایران آمدند با زور و فشار ترکی را در آذربایجان رواج دادند». اینست نمونه‌ای از پاسخهایی که بنویسندگان ترک داده می‌شد و شما چون بسنجید چندین نادرستی در آن پدیدار است. زیرا چنین چیزی در هیچ تاریخی نوشته نشده و مغولان با صد خونخواری و بیدادگری از این بیداد بدور بوده‌اند که زبان مردم را دیگر سازند. وآنگاه زبان مغولان ترکی نبوده تا آن را با زور روان گردانند. زبان مغولی جز از ترکیست و دوری درمیانه بسیار است. گذشته از اینها مغولان که بهمه‌ی ایران چیره بودند پس چه شد که ترکی را تنها در آذربایجان رواج دادند؟!.. پس از همه‌ی اینها ما خواهیم دید که در زمان مغولان هنوز در بیشتری از شهرهای آذربایجان بویژه در تبریز زبان دیرین آنجا سخن گفته می‌شده و این پس از زمان ایشانست که ترکی در آنجا رواج گرفته.


پابرگی (از ویراینده) :
1ـ این کتاب یک بار در سال 1304 چاپ شده ،‌ سپس کتاب رویه‌ی (ruye = شکل) تازه‌ای بخود گرفته چنانکه نویسنده شرح آن را می‌دهد و در سال 1318 در ماهنامه‌ی پیمان تکه‌ تکه چاپ می‌شده است.

.
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم :

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی چهار از پنج)


اکنون بداستان دوم می‌پردازیم : در ایران بیشتر جوانان گیج و سرگردان ، و از سوی دیگر گرفتار هوسهای بد خود می‌باشند و بِهمان حال پا بمیان گزارده بکارهای توده‌ای درمی‌آیند : روزنامه می‌نویسند ، حزب می‌سازند ، کتاب بچاپ می‌رسانند بدیگر کارها می‌پردازند.

این هم بیماری شگفت دیگری در این توده‌ی بدبختست ـ یک بیماری که من نمی‌دانم چگونه بازنمایم و چه نامی دهم.

نشان این بیماری در جوانان آنست که بکارهایی که برمی‌خیزند بیشتر آنست که معنی آن را نمی‌دانند و نتیجه‌ای از آن بدیده نمی‌توانند گرفت. آنگاه درمیان کار از راه پیچیده پی هوسهای خود را می‌گیرند.

مثلاً فلان جوان می‌خواهد روزنامه نویسد ، شما ازو بپرسید : «روزنامه چیست؟.. چگونه خواهید نوشت؟.. چه نتیجه‌ای از آن خواهید خواست؟». این پرسشها را بکنید و خواهید دید درماند ، خواهید دید که گیج و سرگردانست و چیزهای روشنی در پیش چشمش نیست. [همینست حال وبلاگ‌نویسی کنونی و پندآموزی در پیام‌رسانها.] من بارها در این باره آزموده‌ام و اینک داستانی را برای شما بازمی‌گویم :

جوانی از آشنایانم بنزد من آمده می‌گوید : «می‌خواهم روزنامه‌ای تأسیس کنم. شما چه نظری دارید؟!.» می‌گویم : من نخست باید از شما بپرسم : «روزنامه چیست؟.. چگونه خواهید نوشت؟!.». از این پرسش در شگفت شده می‌گوید : «عجب سئوالی می‌فرمایید. روزنامه دیگر. مگر روزنامه را هم باید معنی کرد. در تمام ممالک متمدنه روزنامه هست. در مملکت ما هم هست. من هم جوانم درس خوانده‌ام. می‌خواهم بمملکت خود خدمت کنم. می‌خواهم یک روزنامه هم من تأسیس کنم».

می‌گویم : «پس بهتر است من خواست خود را بشما بفهمانم. روزنامه بدو گونه تواند بود : یکی آنکه کسی بخواهد روزانه پیشامدهای جهان و رخدادهای کشور را بمردم آگهی دهد و چیزهایی را که از سیاست کشورها و از همبستگی آنها با یکدیگر می‌داند بنویسد و بمردم بفهماند. دیگری آنکه کسی بخواهد بمردم درباره‌ی زندگانی راهنماییها کند و پندها دهد و آنان را بتکانی آورد. اکنون شما کدام یکی از اینها را بدیده گرفته‌اید؟

اگر آن یکیست شما باید اداره‌ی بزرگی برای بدست آوردن آگاهیها برپا کنید ، کسان دانشمندی را که از سیاست جهان آگاهند با خود همدست گردانید. اگر این یکیست و خواستتان راهنمایی بتوده می‌باشد این بسته بآنست که شما خود راهی برگزینید. بسته بآنست که دانسته‌ها و آزموده‌های شما بیش از دیگران باشد تا بتوانید بآنان راه نمایید. بگویید شما چه راهی را برگزیده‌اید؟.. چه راهنماییها بمردم خواهید کرد؟.. شما که دیروز از دانشکده بیرون آمده‌اید و آنچه در مغز شماست همانهاست که از کتابها و از زبانهای استادان و یا از روزنامه‌ها یاد گرفته‌اید چه راهنمایی بمردم توانید کرد؟.. پس از همه‌ی اینها مردی خردمند هر کارش باید برای نتیجه‌ای باشد. شما بگویید که از روزنامه‌ی خود چه نتیجه‌ای را خواهید خواست؟...». این سخنان را که می‌شنید خاموش می‌ایستاد. سپس هم برخاست و رفت.

با این سرگیجی روزنامه برپا می‌کنند وآنگاه همه‌ی خواستشان آنست که روزنامه را پر کنند : از شعر ، از رُمان ، از کاریکاتور ، از داستان ، از هرچه پیش آمد. هر کسی هر گفتاری داد بچاپ می‌رسانند. در آن میان کینه‌ها و هوسها نیز در کار است. اگر زن نگرفته پیاپی گفتارهای «عشق» بچاپ خواهد رسانید ، اگر زن گرفته از زنها بد خواهد نوشت. دوستان خود را خواهد ستود ، از هر که رنجید بد خواهد گفت. اگر در خانه مرغی دارد آن را هم «سوژه‌ای» گردانیده گفتاری خواهد نوشت. یک روز هواداری از «مذهب» خواهد کرد فردا پیروی از مادیگری خواهد نمود.

چنانکه بارها گفته‌ایم آنان خودِ روزنامه را خواستی [هدف] می‌شناسند و از آن نتیجه‌ی دیگری نمی‌خواهند. اینست تنها آن را می‌خواهند که روزنامه‌ای باشد و ستونهایش پر کنند ، از هرچه باشد بوده. اینست می‌بینید فلان کس که ده سال روزنامه نوشته و هر روز ستونهای روزنامه‌ی خود را با چیزهای دیگری پر کرده بخود می‌بالد و می‌گوید : «ده سال در این کشور خدمت بمطبوعات کرده‌ام ، عمر خود را در راه جامعه صرف کرده‌ام». اگر بپرسید : «بسیار نیک ، در این ده سال چه نتیجه‌ای را دنبال کرده‌ای ، یا چه نتیجه‌ای را پدید آورده‌ای؟» ، در آنجاست که پاسخی نخواهد داد و خواهد رنجید. زیرا بیوسان [=منتظر] چنین چیزی نمی‌بوده ، زیرا او خود همان روزنامه را نتیجه می‌دانسته.


.
🔶 «آذری یا زبان باستان آذربایجان» ، احمد کسروی

🔸 دیباچه (تکه‌ی دو از دو)


در هجده سال پیش که من به تهران آمدم این گفتگوها بازار گرمی می‌داشت و چون سخن از آذربایجان و مردم آنجا می‌رفت و من برخاسته از آذربایجانم برآن شدم چگونگی را از راهش جستجو کنم و به نتیجه‌ی روشنی رسانم. ولی در آن زمان دسترس بکتابهایی نداشتم و سپس نیز تا چند سال در مازندران و زنجان و خوزستان می‌گردیدم تا در سال 1304 به تهران بازگشتم و چون فرصت و کتاب هر دو را داشتم بجستجو پرداختم و خرسندم [=خشنودم] که بآسانی توانستم آذری یا زبان دیرین آذربایجان را پیدا کنم و نمونه‌هایی از آن بدست آورم و نیز چگونگی رواج ترکی را در آن سرزمین از راه تاریخ بشناسم. اینست دفتری بنام «آذری یا زبان باستان آذربایجان» پدید آوردم که در همان زمان بچاپ رسانیدم و پراکنده گردانیدم که اگرچه نادانانی بزباندرازیها برخاستند لیکن دانشمندان از ارجشناسی بازنایستادند.

نخست دوست دانشمند ما آقای محمد احمد گفتاری به انگلیسی در پیرامون آن در
روزنامه‌ی The Times of Mesopotamia نوشتند و سپس همو دفتر را بانجمن آسیایی لندن The Royal Asiatic Society که خود از اندامهای آن بودند پیشنهاد کردند و انجمن ارجشناسی نموده و شرقشناس دانشمند بنام سر دنیسن راس [Sir Edward Denison Ross ] آن را با اندک‌کوتاهی به انگلیسی ترجمه و در مهنامه‌ی انجمن بچاپ رسانیدند. سپس نیز ایرانشناس دانشمند روسی میلر آن را به روسی آورده و چاپ کردند.

بدینسان دفترچه در زمان اندکی درمیان شرقشناسان اروپا شناخته گردید و پندارهای نابجایی که بسیاری از ایشان درباره‌ی زبان و مردم آذربایجان داشتند از میان رفت و نام آذری بمعنی درست خود (1) در نگارشها بکار رفت و از همان هنگام پیوستگی میانه‌ی من با دانشمندان اروپا پیدا گردید و با پیشنهاد آقای محمد احمد بچندین انجمن بزرگی در اروپا و آمریکا راه یافتم. (2)

لیکن هنگامی که من آن دفتر را نوشتم دانشی درباره‌ی «زبانشناسی» نداشتم و اینست زمینه را تنها از راه تاریخ دنبال کردم و درباره‌ی زبان آذری و پیوستگی آن با زبانهای دیگر ایران چیزی ننوشتم و باین ناآگاهی خویش در آن دفتر خَستُوان [=معترف] شدم ولی پس از پراکندن آن ، دو سه سال به «زبانشناسی» پرداختم ، بدینسان که زبان پهلوی را نیک آموختم و زبان باستان ارمنی (گراپار) را یاد گرفتم و بزبان کهن هخامنشی نزدیک رفتم. نیز از راههای دیگری به «زبانشناسی» که خود یکی از دانشهای پررنج است پرداخته و در آن باره نیز به نتیجه‌های سودمندی رسیدم. پیداست که در این میان زمینه‌ی آذری هم روشن گردید و من پی بجایگاه او میان زبانهای ایران برده و پیوستگی آن را با اینها دریافتم. از آنسوی پس از پراکندن دفتر «آذری یا زبان باستان آذربایگان» کسانی نامه‌هایی از تبریز و خلخال فرستادند و آگاهی دادند که در پاره‌ای از دیه‌های [ده] آذربایجان از گَلین‌قیه [3] و زُنوز [4] و خلخال و مانند اینها زبان باستان بازمانده و هنوز با آن سخن گفته می‌شود و هر یکی نمونه‌هایی را از زبان یک جایی فرستادند.

اینها مرا واداشت که در سال 1309 بهنگامی که چند ماهی بیکار بودم و فرصت داشتم یادداشتهای دیگری در پیرامون زبان آذربایجان پدید آوردم و آن دفتر را بگونه‌ی دیگری انداختم ، لیکن چون فرصت چاپ نیافتم همچنان بازماند. سپس نیز بیکبار[=کلاً] از آن راه بیرون افتاده و بکوششهای دیگری برخاستم [5] و کمتر یادی از آنگونه نگارشها می‌کردم. تا از دو سال پیش که کسانی آن دفتر را می‌خواستند و چون از نسخه‌های آن هیچ بازنمانده پیاپی خواستار شدند که دوباره آن را بچاپ برسانیم و نتیجه‌ی آن خواهشهاست که اینک بچاپ این دفتر می‌پردازیم. [6]

کسروی


پابرگیها :

1ـ پیش از آن برخی از نگارندگان اروپایی «آذری» را ترکی آذربایگان شناخته بودند. چنانکه در انسیکلوپیدی اسلامی در حرف الف که پیش از دفترچه‌ی من چاپ شده آذری را بهمین معنی آورده. لیکن سپس در حرف تاء در گفتگو از تبریز که پس از دفترچه‌ی من چاپ شده آذری بمعنی درست خود آمده.

2ـ یکی از آنها خود انجمن آسیایی پادشاهی لندن و دیگری آکادمی آمریکا بود با سه انجمن دیگر که اکنون از همگی کناره جسته‌ام.

3ـ دهی در 35 کیلومتری شمال غربی شهرستان مرند. ـ و

4ـ دهی در 25 کیلومتری شمال شهرستان مرند. ـ و

5ـ نویسنده در همین سالها بود که از پژوهشهای دانشی دوری جست و به کوششهایی در راه زندگانی توده برخاست. بنیاد گزاردن مهنامه‌ی پیمان یکی از نخستین این کوششها بوده است. ـ و

6ـ پیمان سال پنجم ، شماره‌ی پنجم (فروردین 1318) ، کتاب زبان آذری. ـ و


.
محمد احمد (خانبهادر)
سر ادوارد دنیسن راس
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ـ بخش دهم :

🔸 دشمنان نهان (تکه‌ی پنج از پنج)


در این باره هم داستانهای بسیاری هست. برای آنکه سخن نیک روشن گردد برخی را یاد می‌کنم :

چندی پیش روزنامه‌ای را دیدم که در بالای سات نخست خود نوشته : «این روزنامه برای ایجاد انقلاب اخلاقیست». با خود گفتم این چه بار بزرگی را بدوش برداشته است. ما اگر دارنده‌ی این روزنامه را پیدا کنیم و در جلو خود نشانده بگوییم : «اخلاق چیست؟.. از چه راهی آن را توان بهم زد؟..» آیا پاسخ درستی خواهیم شنید؟!. سپس گفتم : بهتر است خود روزنامه را بخوانیم و ببینیم چه می‌نویسد ، از چه راهست که می‌خواهد «ایجاد انقلاب اخلاقی» کند. از سات یکم آغاز کرده تا سات هشتم یکایک گفتارها را از دیده گذرانیدم. چیزی که اندک سازشی با عنوان : «ایجاد انقلاب اخلاقی» پیدا کند ، یا چیزی که برخلاف نوشته‌های دیگر روزنامه‌ها باشد ندیدم. گفتار یکم در نکوهش از دولت می‌بود که یگانه زمینه‌ی سیاسی روزنامه‌هاست. سپس دو سه تا رمان عشقی بود ، شعرهای فروزانفر بود. «احادیث و اخبار» بود. گفتارهای پراکنده‌ی این و آن بود. با خود گفتم : «با اینهاست که خواسته است ایجاد انقلاب اخلاقی کند؟!..».

بالاتر از آن بگویم : در پانزده سال پیش از این مهنامه‌ای بفارسی در برلین بچاپ می‌رسید [سخن از مهنامه‌ی ایرانشهر است.] و اینک گردآورده‌ی یکساله‌ی آن در دست منست. بسیار دیدنیست که در این مهنامه چه چیزها هست. بسیار دیدنیست که چگونه همه چیز را بهم آمیخته. صوفیگری ایران ، شعرهای مثنوی ، تاریخچه‌ی زندگانی ملا سلطانعلی ، آموزاکهای دکتر هانیش پیشوای زردشتی ، آموزاکهای کریشنا مورتی پیغمبر هندی ، سخنان تاگور ، شعرهای سعدی و حافظ و خیام ، گفتارها درباره‌ی الکتریسیته و دیگر جُستارهای دانشی ، ستایشهای بی‌اندازه از دسته‌ی تئوسوفی ، براست داشتن «معجزات» آنها و دادن «نیروهای خارق‌الطبیعه» بایشان ، ستایش از ورزش و گراور دسته‌های ورزشکاران ، ستایش از ایران باستان و از زردشتیان هند ، ستایش از اسلام ، چاپ قصیده‌ی خاقانی درباره‌ی مداین و بسیاری از اینگونه که بشمردن نیاید.

بسیار دیدنیست که از یکسو می‌خواهد ایرانیان را به «میهن‌پرستی» وادارد و از یکسو آنهمه ستایشها از صوفیان و از آموزاکهای آنان می‌کند. بسیار دیدنیست که در بیشتر شماره‌ها ستایش از مولوی می‌کند و شعرهای او را می‌نویسد و با اینحال در یک جا از بیچارگی ایرانیان افسوس‌خواری نشان می‌دهد و چنین می‌نویسد : «با اوضاع امروزی ... که افراد بدبخت این کشور کهن را پابسته‌ی زنجیر خرافات و اوهام و تنبلی و درویشی و زبونی و گرسنگی کرده ...». در اینجا از درویشی گله می‌کند.

باز دیدنیست که پس از آنکه اینهمه چیزها را نوشته و سراسر مهنامه‌اش پر از این چیزهاست ، در جای دیگری ستایش از کار و کوشش آمریکا می‌کند و می‌گوید ما باید راه زندگانی را از آمریکاییان یاد بگیریم.

اکنون شما بیندیشید که باین کار چه نامی توان داد؟. این مرد را چه وامی‌داشته که چنین مهنامه‌ای بپراکند؟. اگر بگوییم برای پول می‌بوده در جایی همچون برلن برای پول درآوردن راههای بهتر و آسانتری فراوانتر می‌بوده. آنگاه از خود مهنامه پیداست که برای پول نمی‌بوده و در بسیار جاها از بی‌پولی می‌نالد. پس برای چه می‌بوده؟.

بیگفتگوست که این مرد یا همچون بسیاری از دیگر ایرانیان خودِ روزنامه یا مهنامه را خواستی می‌شناخته و آرزو می‌کرده که یک مهنامه‌ی ایرانی هم از برلن پراکندن آغاز کند ، و یا از گیجسری و پریشان‌مغزی همه‌ی آن چیزها را که در بالا شمردیم سودمند می‌شناخته و ناسازگاری بسیار آشکاری را که در میانه‌ی هر یکی از آنها با دیگرهاست دریافتن نمی‌توانسته. یا آن می‌بوده یا این.

اگر از من بپرسید خواهم گفت : «هر دو می‌بوده». چنانکه بارها گفته‌ایم پریشان‌مغزی و گیجسری نتیجه‌ی ناچاری این کتابهای گوناگون و آموزاکهای درهم است و بیشتر ایرانیان بآن گرفتارند.

این گرفتاری و بیماری در ایرانیان (بلکه در بیشتر شرقیان) نیک می‌رساند که مغز آدمی دریاست. دانشمندان روانشناس که می‌کوشند پی به کنه و ته مغز آدمی برند و حالهای گوناگون آن را دریابند جایشان در ایران تهیست که این بیماریهای مغزی و این نمایشهای [=تظاهرات] گوناگونی را که ما از مغزها می‌بینیم بسنجش و آزمایش گزارند و دانسته‌های نوی در زمینه‌ی دانش خود بدست آورند.

در این باره شما نیز آزمایشهای نیکی توانید داشت. اگر کسی را بسخن وادارید ، بویژه اگر کشاکش بمیان آورید ، خواهید دید که سخنانش هر یکی به آخشیج[=ضد] دیگریست. تو گویی در مغزش انبارهای بسیاریست که هر زمان انبار دیگری را باز می‌کند.


👇