🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 16 : سید برکه (تکهی یک از یک)
سید على مىنویسد او مرد بسیار دلیر و در سوارى بس ورزیده بود چنانکه بهنگام دویدن دو اسب از دوش یکى بدوش دیگرى مىجست ولى چون بحکمرانى رسید بکامگزاریها پرداخته پرواى سامان کارها را نداشت و در زمان او گزند و آزار فراوان بمردم رسید. گویا در نتیجهی این حال او بود که در سال ١٠۶٠ (1029) شاه او را برداشته سید علیخان پسر خلف را بجای او والی عربستان کرد. داستان برداشتن او را سید على چنین مىنویسد که سیاوشخان نامى از سوی شاه به رامهرمز آمده نامهاى به سید برکه نوشته او را نزد خود طلبید بدین عنوان که دختر خود را به زنى باو بدهد. برکه از این دعوت شادمان گردیده بیدرنگ به رامهرمز رفت. سیاوشخان او را گرفته به اسپهان برد و از آنجا او را به مشهد نزد پدرش منصور که هنوز زنده بود فرستادند. (1)
پابرگیها :
1ـ مسودههاى جواهرى ـ کتاب سید على ـ روضةالصفا.
🌸
🔸 2 ـ 16 : سید برکه (تکهی یک از یک)
سید على مىنویسد او مرد بسیار دلیر و در سوارى بس ورزیده بود چنانکه بهنگام دویدن دو اسب از دوش یکى بدوش دیگرى مىجست ولى چون بحکمرانى رسید بکامگزاریها پرداخته پرواى سامان کارها را نداشت و در زمان او گزند و آزار فراوان بمردم رسید. گویا در نتیجهی این حال او بود که در سال ١٠۶٠ (1029) شاه او را برداشته سید علیخان پسر خلف را بجای او والی عربستان کرد. داستان برداشتن او را سید على چنین مىنویسد که سیاوشخان نامى از سوی شاه به رامهرمز آمده نامهاى به سید برکه نوشته او را نزد خود طلبید بدین عنوان که دختر خود را به زنى باو بدهد. برکه از این دعوت شادمان گردیده بیدرنگ به رامهرمز رفت. سیاوشخان او را گرفته به اسپهان برد و از آنجا او را به مشهد نزد پدرش منصور که هنوز زنده بود فرستادند. (1)
پابرگیها :
1ـ مسودههاى جواهرى ـ کتاب سید على ـ روضةالصفا.
🌸
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش هشتم : نیک و بد (2)
🔸 خودنمایی و جداسری (و دیگر بیماریها)
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 خودنمایی و جداسری (و دیگر بیماریها)
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش هشتم ، نیک و بد (2) : خودنمایی و جداسری (و دیگر بیماریها)
در شمارهی نهم گفتیم گفتگو از کیشها ما را از کار بازداشت. گفتگو از کیشها و به یک راه آوردن اندیشهها یکی از کارهای بسیار ما بوده ، و ما باید بکارهای دیگری هم کوشیم. باید به بیماریهای توده نیز پرداخته و بدرمان اندیشیم. میخواستیم پرداختن باینها را بسال دیگر…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش پنجم : نادرشاه
🔸 2ـ5) نادرشاه ، پتر بزرگ و شارل دوازدهم
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 2ـ5) نادرشاه ، پتر بزرگ و شارل دوازدهم
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش پنجم : نادرشاه : 2ـ5) نادرشاه ، پتر بزرگ و شارل دوازدهم
نادرشاه با پتر بزرگ امپراتور روس و با شارل دوازده پادشاه سوید نزدیک بوده. کنون شما داستان آن دو پادشاه را بخوانید و از ارجشناسیای که مردم روس و سوید از ایشان نمودند آگاه شوید و آن را با داستان نادرشاه و ارجناشناسی ایرانیان بسنجید تا بدانید مایهی بدبختی…
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار هفتم : روزهای بسیار بهتری که جهان را تواند بود (تکهی سه از سه)
3) امروز جهان بچنین جنبشی ، هم نیازمند است و هم تشنهوار آن را میخواهد. شما چشم باز کرده ، باروپا و آسیا نگرید : این جنگها برای چیست؟! این خونها چرا ریخته میشود؟ آیا پایان اینها چه خواهد بود؟! اکنون دو دستهی بزرگی از دولتها باهم میجنگند ، و دیر یا زود یکسو شکست خواهد خورد. لیکن پس از آن چه؟! آیا دولتهای فیروز با یکدیگر بکشاکش نخواهند پرداخت؟! آیا تودهای شکست خورده از پا خواهد نشست؟! آیا با آن بدآموزیهای مادیگری جنگ از میان خواهد برخاست؟! گرفتیم که جنگ از میان رفت ، با آن دشواریهای زندگانی که ماشینها پدید آورده و با دیگر دشواریها چه باید کرد؟ چارهی همهی این گرفتاریها نتواند بود جز با آنکه یک آیین بخردانهای که تنها برای آسایش جهانیان و آبادی جهان گزارده شده ، و از هیچ توده و دستهای پروایی نرفته درمیان باشد ، و همهی این سیاستها و آرمانهایی که هر تودهای تنها بسود خود پدید آوردهاند ـ از میان برخیزد. با اینهاست که ما امیدمندیم بآن نتیجهها رسیم.
از آنسوی امروز چه در اروپا و چه در آسیا و چه در دیگر جاها ، همهی مردم از این گرفتاریهای جهان به تنگ آمدهاند و هر کسی در آرزوی یک شاهراه رستگاریست که بروی جهان باز شود. همان اروپا و آمریکا بیشتر از دیگر جاها تشنهاند. هر کسی را که فهم و خرد درستی هست پیش خود این درمییابد که آدمی بهر این زندگانی جانورانه آفریده نشده. این درمییابد که باید یک راه بهتر و شایندهتری بروی جهانیان باز گردد.
آمریکا و اروپا امروز در کار خود درماندهاند. پس از آن پیشرفت بیمانندی که در زمینهی دانشها رخداده ، و باآنهمه فیروزیها که بهرهی دانشمندان غرب گردیده ، اکنون نتیجهای که در دست است یکی سختی روزافزون زندگانی ، و دیگری این جنگهای ویرانکُن میباشد ، و هر کسی این درمییابد که آن پیشرفت و فیروزی بهر این نتیجههای ناشایا نبایستی بود ، و هر کس آرزومند گشاده شدن این چیستان میباشد.
آن جنبشهای اندیشهای که از صد سال باز در اروپا و آمریکا بنام سوسیالیزم و کمونیزم و فاشیزم و مانند اینها پیدا شده خود دلیلست که دستههای بزرگی گرفتاری جهان را فهمیدهاند و در جستجوی چاره میباشند ، و چون چارههایی که پیش میآورند کمیهایی میدارد و نارساست نتیجهی بزرگی بدست نمیآید ، و چون یک چارهی درست و رسایی باشد انبوه مردمان با تشنگی خواهند پذیرفت.
یکی دو ماه پیش در روزنامهها خوانده شد که وزیر خارجهی آمریکا گفتاری رانده و چنین گفته : «پس از جنگ باید همهی دینها یکی باشد». این نمونهی دیگریست که چه سهشهایی در دلها پیدا شده و چه آرزوهایی درمیانست.
آری باید همهی دینها یکی باشد. ولی چگونه و از چه راه؟!.. وزیر خارجهی آمریکا چه راهی برای این اندیشیده؟!. آیا مردم همگی بیدین گردند؟!. آیا همگی مسیحی شوند؟!. آیا همگی مسلمان باشند؟!. کدام یکی از اینها تواند بود؟!. آنگاه از چه راهی این آرزو را پیش برند؟!. آیا با خواهش بگردن مردم گزارند؟!. یا قانونی نهاده با زور روان گردانند؟!. اینها پرسشهاییست که بهیچ یکی پاسخی درمیان نیست.
ولی ما زمینه برای این آرزوی بزرگ پدید آورده و راهش را نیز گشادهایم. آنچه مردمان را به یک راه تواند آورد جز آمیغها نتواند بود. یک دینی که همگی جهانیان آن را بپذیرند جز «پاکدینی» نیست. این دینی که از آغاز تا انجامش آمیغهاست ، و چه از راه دانشها و چه از روی سود و زیان زندگانی و چه از دیگر بارهها کمترین ایرادی بآن گرفته نمیشود ، این نیرو را خواهد داشت که همگی خردمندان پاکدل را ـ چه از اروپا و چه از آمریکا و چه از آسیا ، چه از دانشمندان و چه از دیگران ـ بخود گرواند و همگی را در یک شاهراه گرد آورد ، و تنها کسانی در بیرون مانند که خردهاشان از کار افتاده و یا درونهاشان ناپاک میباشد.
از سخن خود دور نیفتیم : از اینگونه گفتهها که درمیانست پیداست که چه در اروپا و چه در دیگر جاها انبوه مردمان تشنهی کوششهایی میباشند که از این گرفتاریها رهاشان گرداند ، و این پیشنهادی که ما دربارهی شناختن خرد و پیروی از راهنماییهای آن میکنیم و زمینهی آمادهای که بنام پاکدینی به همگیشان نشان میدهیم ، هرآینه با تندی پیش خواهد رفت و گمان دیگری در این باره بیجاست.
🌸
🔸 گفتار هفتم : روزهای بسیار بهتری که جهان را تواند بود (تکهی سه از سه)
3) امروز جهان بچنین جنبشی ، هم نیازمند است و هم تشنهوار آن را میخواهد. شما چشم باز کرده ، باروپا و آسیا نگرید : این جنگها برای چیست؟! این خونها چرا ریخته میشود؟ آیا پایان اینها چه خواهد بود؟! اکنون دو دستهی بزرگی از دولتها باهم میجنگند ، و دیر یا زود یکسو شکست خواهد خورد. لیکن پس از آن چه؟! آیا دولتهای فیروز با یکدیگر بکشاکش نخواهند پرداخت؟! آیا تودهای شکست خورده از پا خواهد نشست؟! آیا با آن بدآموزیهای مادیگری جنگ از میان خواهد برخاست؟! گرفتیم که جنگ از میان رفت ، با آن دشواریهای زندگانی که ماشینها پدید آورده و با دیگر دشواریها چه باید کرد؟ چارهی همهی این گرفتاریها نتواند بود جز با آنکه یک آیین بخردانهای که تنها برای آسایش جهانیان و آبادی جهان گزارده شده ، و از هیچ توده و دستهای پروایی نرفته درمیان باشد ، و همهی این سیاستها و آرمانهایی که هر تودهای تنها بسود خود پدید آوردهاند ـ از میان برخیزد. با اینهاست که ما امیدمندیم بآن نتیجهها رسیم.
از آنسوی امروز چه در اروپا و چه در آسیا و چه در دیگر جاها ، همهی مردم از این گرفتاریهای جهان به تنگ آمدهاند و هر کسی در آرزوی یک شاهراه رستگاریست که بروی جهان باز شود. همان اروپا و آمریکا بیشتر از دیگر جاها تشنهاند. هر کسی را که فهم و خرد درستی هست پیش خود این درمییابد که آدمی بهر این زندگانی جانورانه آفریده نشده. این درمییابد که باید یک راه بهتر و شایندهتری بروی جهانیان باز گردد.
آمریکا و اروپا امروز در کار خود درماندهاند. پس از آن پیشرفت بیمانندی که در زمینهی دانشها رخداده ، و باآنهمه فیروزیها که بهرهی دانشمندان غرب گردیده ، اکنون نتیجهای که در دست است یکی سختی روزافزون زندگانی ، و دیگری این جنگهای ویرانکُن میباشد ، و هر کسی این درمییابد که آن پیشرفت و فیروزی بهر این نتیجههای ناشایا نبایستی بود ، و هر کس آرزومند گشاده شدن این چیستان میباشد.
آن جنبشهای اندیشهای که از صد سال باز در اروپا و آمریکا بنام سوسیالیزم و کمونیزم و فاشیزم و مانند اینها پیدا شده خود دلیلست که دستههای بزرگی گرفتاری جهان را فهمیدهاند و در جستجوی چاره میباشند ، و چون چارههایی که پیش میآورند کمیهایی میدارد و نارساست نتیجهی بزرگی بدست نمیآید ، و چون یک چارهی درست و رسایی باشد انبوه مردمان با تشنگی خواهند پذیرفت.
یکی دو ماه پیش در روزنامهها خوانده شد که وزیر خارجهی آمریکا گفتاری رانده و چنین گفته : «پس از جنگ باید همهی دینها یکی باشد». این نمونهی دیگریست که چه سهشهایی در دلها پیدا شده و چه آرزوهایی درمیانست.
آری باید همهی دینها یکی باشد. ولی چگونه و از چه راه؟!.. وزیر خارجهی آمریکا چه راهی برای این اندیشیده؟!. آیا مردم همگی بیدین گردند؟!. آیا همگی مسیحی شوند؟!. آیا همگی مسلمان باشند؟!. کدام یکی از اینها تواند بود؟!. آنگاه از چه راهی این آرزو را پیش برند؟!. آیا با خواهش بگردن مردم گزارند؟!. یا قانونی نهاده با زور روان گردانند؟!. اینها پرسشهاییست که بهیچ یکی پاسخی درمیان نیست.
ولی ما زمینه برای این آرزوی بزرگ پدید آورده و راهش را نیز گشادهایم. آنچه مردمان را به یک راه تواند آورد جز آمیغها نتواند بود. یک دینی که همگی جهانیان آن را بپذیرند جز «پاکدینی» نیست. این دینی که از آغاز تا انجامش آمیغهاست ، و چه از راه دانشها و چه از روی سود و زیان زندگانی و چه از دیگر بارهها کمترین ایرادی بآن گرفته نمیشود ، این نیرو را خواهد داشت که همگی خردمندان پاکدل را ـ چه از اروپا و چه از آمریکا و چه از آسیا ، چه از دانشمندان و چه از دیگران ـ بخود گرواند و همگی را در یک شاهراه گرد آورد ، و تنها کسانی در بیرون مانند که خردهاشان از کار افتاده و یا درونهاشان ناپاک میباشد.
از سخن خود دور نیفتیم : از اینگونه گفتهها که درمیانست پیداست که چه در اروپا و چه در دیگر جاها انبوه مردمان تشنهی کوششهایی میباشند که از این گرفتاریها رهاشان گرداند ، و این پیشنهادی که ما دربارهی شناختن خرد و پیروی از راهنماییهای آن میکنیم و زمینهی آمادهای که بنام پاکدینی به همگیشان نشان میدهیم ، هرآینه با تندی پیش خواهد رفت و گمان دیگری در این باره بیجاست.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 17 : سید علیخان پسر خلف (تکهی یک از یک)
مولا خلف را گفتیم که پسر سید مطلب و برادر سید مبارک بود. چون مبارک او را کور ساخت در هویزه نمانده با خاندان و بستگان خود به کوهگیلویه رفت و در آنجا جایزان و آن پیرامونها را از امامقلىخان بیگلربیگى کوهگیلویه و فارس گرفته بآبادى آنها برخاست و آبى بنام خلفآباد بر آنها روان گردانید. (1)
مولا خلف از علماى شیعه شمرده مىشود و تألیفهای بسیارى ازو نام مىبرند. پسر او سید على نیز در اسپهان درس خوانده و از علما و مؤلفان بشمار است و شعرهاى بسیار ازو بازمانده.
سید على در خلفآباد نزد پدر خود مىزیست تا در سال ١٠۶٠ که چنانکه گفتیم سیاوشخان از دربار به رامهرمز آمده سید برکه را بدانجا خوانده گرفتار نمود. در همان زمان سید على و پدرش خلف نزد او رفتند و او فرمان والیگرى که از دربار بنام سید على آورده بود و پنهان مىداشت آشکار کرده به سید على داد.
سید علیخان به هویزه رفته بوالیگرى پرداخت و او مرد کمآزار و نیکو مىبود ولى جُربُزهی حکمرانى نداشت و اینبود که کارها از سامان افتاده و مردم زبان بشکایت باز نمودند. از کارهاى او اینکه پس از چند سال حکمرانى برادرش مولا جوداللّه که در هویزه نزد او مىزیست ازو رنجیده بمیان آلفضول رفت و بدستیارى ایشان سپاهى آراسته بر سر هویزه آمده ، سید علیخان چگونگى را بپدرش خلف نوشت. خلف تا نزدیکیهاى هویزه آمده به سید على پیغام داد که بجنگ برادرت بیرون بیا و دلیرى بکن که فیروزى از تو خواهد بود. از این پیغامْ سید علیخان دلیرى یافته بجنگ جوداللّه بیرون آمد و در کارزارى که روی داد ناگهان تیرى به جودالله رسیده او را نابود ساخت و سپاهیان او شکست یافته پراکنده گردیدند. ولى چون این خبر به مولا خلف رسید با آنکه خود او سید على را بجنگ برانگیخته بود ازو سخت رنجیده و سوار شده به خلفآباد رفت و در آنجا بود تا بدرود زندگى گفت.
اما سید علیخان کارهاى او همچنان بىسامان و آشفته بود و پسران و کسان او بمردم آزار مىنمودند تا پس از سالهایى اعراب بستوه آمده بهمدستى پسرش سید حسین بَرو شوریدند و او را از هویزه بیرون رانده سید حسین را بجاى او بوالیگرى برنشاندند ، و چون پیش از این ، خبر نابسامانى کارهاى خوزستان بگوش شاه رسیده و او منوچهرخان حاکم لرستان را مأمور کرده بوده که به هویزه آمده سید علیخان را روانهی اسپهان سازد و خویشتن بجاى او بسامان کارهاى خوزستان پردازد. در این هنگام شوریدن اعراب بر سید علیخان بود که منوچهرخان به خوزستان رسید. نخست اعراب با وى نیز از در نافرمانى درآمده بجنگ برخاستند ولى سپس ناچار گردیده فرمانبردارى آشکار ساختند و او به هویزه درآمده بحکمرانى پرداخت. سید علیخان نیز با پسران و بستگان خود روانهی اسپهان گردید.
ولى منوچهرخان بیش از دو سال در هویزه نماند که بار دیگر به لرستان بازگشت. سید على مىنویسد او چون طمع به اسبهاى اعراب کرده هر کجا اسب گرانبهایى سراغ مىگرفت با زور از دست دارندهاش درمىآورد و آنگاه او دختر خود ماهپاره را آشکار سوار اسب کرده همراه خود بشکار مىبرد ؛ اعراب بدستاویز این کارهاى او آمادهی شورش بودند و او چگونگى را دریافته بشاه نوشت که حکمرانى هویزه جز از دست سادات مشعشعى برنمىآید و اجازه گرفت که به لرستان بازگردد. پس از او دو سال هم گماشتهاى از جانب شاه بکارهاى هویزه رسیدگى داشت تا سید علیخان پس از چهار سال درنگ در اسپهان بفرمان شاه بار دیگر به هویزه بازگشت.
👇
🔸 2 ـ 17 : سید علیخان پسر خلف (تکهی یک از یک)
مولا خلف را گفتیم که پسر سید مطلب و برادر سید مبارک بود. چون مبارک او را کور ساخت در هویزه نمانده با خاندان و بستگان خود به کوهگیلویه رفت و در آنجا جایزان و آن پیرامونها را از امامقلىخان بیگلربیگى کوهگیلویه و فارس گرفته بآبادى آنها برخاست و آبى بنام خلفآباد بر آنها روان گردانید. (1)
مولا خلف از علماى شیعه شمرده مىشود و تألیفهای بسیارى ازو نام مىبرند. پسر او سید على نیز در اسپهان درس خوانده و از علما و مؤلفان بشمار است و شعرهاى بسیار ازو بازمانده.
سید على در خلفآباد نزد پدر خود مىزیست تا در سال ١٠۶٠ که چنانکه گفتیم سیاوشخان از دربار به رامهرمز آمده سید برکه را بدانجا خوانده گرفتار نمود. در همان زمان سید على و پدرش خلف نزد او رفتند و او فرمان والیگرى که از دربار بنام سید على آورده بود و پنهان مىداشت آشکار کرده به سید على داد.
سید علیخان به هویزه رفته بوالیگرى پرداخت و او مرد کمآزار و نیکو مىبود ولى جُربُزهی حکمرانى نداشت و اینبود که کارها از سامان افتاده و مردم زبان بشکایت باز نمودند. از کارهاى او اینکه پس از چند سال حکمرانى برادرش مولا جوداللّه که در هویزه نزد او مىزیست ازو رنجیده بمیان آلفضول رفت و بدستیارى ایشان سپاهى آراسته بر سر هویزه آمده ، سید علیخان چگونگى را بپدرش خلف نوشت. خلف تا نزدیکیهاى هویزه آمده به سید على پیغام داد که بجنگ برادرت بیرون بیا و دلیرى بکن که فیروزى از تو خواهد بود. از این پیغامْ سید علیخان دلیرى یافته بجنگ جوداللّه بیرون آمد و در کارزارى که روی داد ناگهان تیرى به جودالله رسیده او را نابود ساخت و سپاهیان او شکست یافته پراکنده گردیدند. ولى چون این خبر به مولا خلف رسید با آنکه خود او سید على را بجنگ برانگیخته بود ازو سخت رنجیده و سوار شده به خلفآباد رفت و در آنجا بود تا بدرود زندگى گفت.
اما سید علیخان کارهاى او همچنان بىسامان و آشفته بود و پسران و کسان او بمردم آزار مىنمودند تا پس از سالهایى اعراب بستوه آمده بهمدستى پسرش سید حسین بَرو شوریدند و او را از هویزه بیرون رانده سید حسین را بجاى او بوالیگرى برنشاندند ، و چون پیش از این ، خبر نابسامانى کارهاى خوزستان بگوش شاه رسیده و او منوچهرخان حاکم لرستان را مأمور کرده بوده که به هویزه آمده سید علیخان را روانهی اسپهان سازد و خویشتن بجاى او بسامان کارهاى خوزستان پردازد. در این هنگام شوریدن اعراب بر سید علیخان بود که منوچهرخان به خوزستان رسید. نخست اعراب با وى نیز از در نافرمانى درآمده بجنگ برخاستند ولى سپس ناچار گردیده فرمانبردارى آشکار ساختند و او به هویزه درآمده بحکمرانى پرداخت. سید علیخان نیز با پسران و بستگان خود روانهی اسپهان گردید.
ولى منوچهرخان بیش از دو سال در هویزه نماند که بار دیگر به لرستان بازگشت. سید على مىنویسد او چون طمع به اسبهاى اعراب کرده هر کجا اسب گرانبهایى سراغ مىگرفت با زور از دست دارندهاش درمىآورد و آنگاه او دختر خود ماهپاره را آشکار سوار اسب کرده همراه خود بشکار مىبرد ؛ اعراب بدستاویز این کارهاى او آمادهی شورش بودند و او چگونگى را دریافته بشاه نوشت که حکمرانى هویزه جز از دست سادات مشعشعى برنمىآید و اجازه گرفت که به لرستان بازگردد. پس از او دو سال هم گماشتهاى از جانب شاه بکارهاى هویزه رسیدگى داشت تا سید علیخان پس از چهار سال درنگ در اسپهان بفرمان شاه بار دیگر به هویزه بازگشت.
👇
در این بار نیز سید علیخان توانایى چندانى نداشت و پسران بسیار او بمردم چیرگى مىنمودند. سید على نوهی او یک رشته داستانهایى ازو و از پسرانش نوشته که ما در اینجا نمىآوریم.
در این زمان ، هم پادشاهى صفویان روى بافتادن و پایین رفتن داشت و روز بروز از شکوه و توانایى آن مىکاست و هم والیگرى مشعشعیان رونق خود را از دست داده زمان بزمان نابسامانى کار ایشان بیشتر مىگردید.
چنانکه گفتهایم این زمان همیشه سپاهى از قزلباش در دز هویزه به پاسبانى مىنشسته با اینهمه والیان بر اعراب چیره نبوده و آن توانایى را نداشتند که از شورش و تاختوتاز ایشان جلوگیرى نمایند. اگر پادشاهى صفویان شکوه و زور خود را از دست نداده بود در این هنگام بآسانى مىتوانست ریشهی مشعشعیان را از خوزستان براندازد. ولى خود صفویان این زمان حال مشعشعیان را داشتند و رشتهی کارها بدست کسانى چون شاهسلیمان و شاهسلطانحسین افتاده و از پادشاهی و فرمانروایى جز نام بازنمانده بود.
یکى از حوادث زمان سید علیخان لشگرکشى عثمانیان به بصره و پراکنده شدن مردم بصره و جزایر و گریختن حسینپاشا دیرى به ایران است که در جاى دیگر این داستان را خواهیم نوشت.
هم در این پیشامد بود که سید نعمتاللّه جزایرى مؤلف زهرالربیع و کتابهاى دیگر که نیاى سادات جزایری خوزستان است از جزایر کوچیده به هویزه درآمده و از آنجا به شوشتر رفته در آنجا نشیمن گزید. (2)
پابرگیها :
1ـ شهرى نیز بنام خلفآباد بنام او مىنویسند ولى ما نمىدانیم آیا یکى از آبادیهاى پیشین بوده که آبادتر گردانیده و نام آن را هم تغییر داده یا اینکه خود او آبادى جداگانهاى بنیاد نهاده. [در نقشهی شمارهی 3 آبادیای باین نام دیده میشود.]
2ـ کتاب سید على ، تذکرهی شوشتر ، مسودههاى جواهرى.
🌸
در این زمان ، هم پادشاهى صفویان روى بافتادن و پایین رفتن داشت و روز بروز از شکوه و توانایى آن مىکاست و هم والیگرى مشعشعیان رونق خود را از دست داده زمان بزمان نابسامانى کار ایشان بیشتر مىگردید.
چنانکه گفتهایم این زمان همیشه سپاهى از قزلباش در دز هویزه به پاسبانى مىنشسته با اینهمه والیان بر اعراب چیره نبوده و آن توانایى را نداشتند که از شورش و تاختوتاز ایشان جلوگیرى نمایند. اگر پادشاهى صفویان شکوه و زور خود را از دست نداده بود در این هنگام بآسانى مىتوانست ریشهی مشعشعیان را از خوزستان براندازد. ولى خود صفویان این زمان حال مشعشعیان را داشتند و رشتهی کارها بدست کسانى چون شاهسلیمان و شاهسلطانحسین افتاده و از پادشاهی و فرمانروایى جز نام بازنمانده بود.
یکى از حوادث زمان سید علیخان لشگرکشى عثمانیان به بصره و پراکنده شدن مردم بصره و جزایر و گریختن حسینپاشا دیرى به ایران است که در جاى دیگر این داستان را خواهیم نوشت.
هم در این پیشامد بود که سید نعمتاللّه جزایرى مؤلف زهرالربیع و کتابهاى دیگر که نیاى سادات جزایری خوزستان است از جزایر کوچیده به هویزه درآمده و از آنجا به شوشتر رفته در آنجا نشیمن گزید. (2)
پابرگیها :
1ـ شهرى نیز بنام خلفآباد بنام او مىنویسند ولى ما نمىدانیم آیا یکى از آبادیهاى پیشین بوده که آبادتر گردانیده و نام آن را هم تغییر داده یا اینکه خود او آبادى جداگانهاى بنیاد نهاده. [در نقشهی شمارهی 3 آبادیای باین نام دیده میشود.]
2ـ کتاب سید على ، تذکرهی شوشتر ، مسودههاى جواهرى.
🌸
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش پنجم : نادرشاه
🔸 3ـ5) تاریخ خود را نمیدانند
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 3ـ5) تاریخ خود را نمیدانند
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار هشتم : چه بهانههایی میآورند؟.. (تکهی یک از دو)
گاهی هم کسانی این را (این را که مردمان گردن براهنمایی خرد نگزارند) بهانه میآورند. این را میگویند ، ولی خواستشان نه گفتگو کردن و فهمیدن ، بلکه بهانه آوردنست. اینان کسانیند که دوست میدارند آزاد باشند و هوسهای خود را از زیانمند و بیزیان بکار اندازند و کسی از آنان جلو نگیرد.
فلان شاعر دوست میدارد با سخن بازی کند و قصیده و غزل و قطعه بافته بیرون ریزد و با این کار بیهوده زندگی بسر برد ، بهمان رماننویس میخواهد آزاد باشد و افسانههای پوچ و ننگینی بافته از فروش آنها روزی خورد. فلان دیهدار میخواهد در شهر نشیند و دست بکار نزند و از دسترنج روستاییان بدبخت مفتخواری و خوشگذرانی کند. بهمان بازرگان دوست میدارد که چنانکه تاکنون بوده است کالا را دست بدست گرداند و از اینجا خریده بآنجا فروشد و درمیانه سود سرشاری بدست آورد.
اینان و مانندگان اینان چون سخن از خرد و داوریهای آن بشنوند و از این گفتگو که ما میگوییم باید زندگانی براهنمایی خرد و از روی یک آیین خردمندانه باشد آگاه گردند ، چون این سخنان را بسود خود نمییابند ، ناچار بهانه آورده خواهد گفت : «این نشود ، این پیش نرود ، مردمان گردن براهنمایی خرد نگزارند».
این چیزیست که بارها رخ داده و ما این سخن یا مانندهی آن را شنیدهایم. این شیوهی همیشگی بدکاران است که هرچه را که خود نخواهند در برابرش این بهانه را آورند. فراموش نکردهایم در جنبش مشروطهخواهی در ایران یک دسته از کسانی که مشروطه را بسود خود نمیدیدند و دشمنی مینمودند ، بهانهشان این میبود : «ایران نظم بر نمیدارد ، ملتی که ششهزار سال با استبداد زیسته مشروطه نمیپذیرد ...» بدینسان خود را به فیلسوفی زده بهانه میآوردند. خودشان نمیخواستند مشروطه را بپذیرند و کارشکنی میکردند و چنین میگفتند که مردم نپذیرند.
دربارهی خرد و زندگانی بخردانه نیز همین رفتار را میکنند. روزی به یکی گفتم : تو را چه کار با دیگرانست؟!. آیا خودت میپذیری؟!. آیا خودت میخواهی گردن براهنمایی خرد بگزاری؟!. گفتم : شما کسان بسیار شگفتید. تو اگر از اینجا بیرون میروی یکی جلوت را بگیرد و چند سیلی به رویت بزند فریادت بلند خواهد شد : «ای داد! بیایید این مرا میزند!» پیاپی خواهی پرسید : «چرا مرا زدی؟! چه کاری با تو داشتم؟!» و اگر بدانی انگیزهای درمیان نبوده و او تنها از راه دلخواه و هوسبازی ، یا از روی مستی آن سیلیها را زده ، در همه جا نشسته داستان را باز خواهی گفت ، و از ناامنی کشور خواهی نالید. من از تو میپرسم : اگر در جهان نیک و بدی هست و یک نیرویی برای شناختن نیک و بد درمیان میباشد ، پس تو چرا گردن نمیگزاری؟!. چرا هر زمان که سخنش بمیان میآید بهانه میآوری؟! اگر نیک و بدی نیست و یک چنان نیرویی درمیان نمیباشد پس آن دادخواهی و فریادت بهر چه بوده؟!. اگر راه زندگی اینست که هر کسی هرچه خواست کند و دربند سود و زیان دیگران نباشد ، پس تو چه ایرادی بآن سیلیزن خواهی داشت؟!. چرا تو خودت را آزاد میدانی که دربند راهنمایی خرد نباشی و پروای سود و زیان دیگران نکنی ، ولی آن سیلیزن خود را آزاد نداند؟! من نمیدانم بشما چه بگویم. شما میگویید : دزدی بد است و باید دزدان را بزندان انداخت ، و راهزنی در سر گردنه بد است و باید راهزنان را گرفت و دار کشید ، ولی در شهر بیکار نشستن و از دسترنج روستاییان مفت خوردن بد نیست و کسی نباید سخنی گوید ، در بازار در حجره نشستن و با یک چرتکه و یک صندوق و یک تلفن بازرگانی کردن و کالاها را دست بدست گردانیدن بد نیست و کسی نباید ایرادی گیرد. شما میگویید : آنچه بسود ماست نیکست و آنچه بسود ما نیست ، بد میباشد. اینست راز درون شما ، اینست حال شما.
آنچه نارسایی فهمهای این کسان را میرساند همینست که آنچه را خود میکنند ، میخواهند دیگران نکنند. میخواهند خود ایشان آزاد باشند و پروای سود و زیان دیگران نکرده هرچه از روی هوس یا خشم یا کینه یا رشک خواستند بکنند ، ولی دیگران نکنند. و این نمیاندیشند که آن دیگران نیز همین حال را دارند ، آنها نیز همین را میخواهند. این یکی از جاهاییست که ناتوانی نیروهای مغزی آن کسان نیک روشن میگردد.
یکی از شاعران در تهران هجوگو بود و از جمله شهاب نامی را هجو زشتی کرده بود. شاعر دیگری پیدا شد و خود او را هجو زشتتری کرد.
شاعرک آتش گرفته بود و با من گله میکرد. گفتم : تو نیز شهاب را هجو کردهای. این سخن باو برخورد و چنین گفت : «من با شهاب یکی هستم؟!. اگر من شهاب را هجو کردهام بایستی او هم مرا هجو کند؟» من دیگر پاسخی نداده پیش خود گفتم : «تو اگر خرد داشتی میدانستی که هیچ جدایی میانهی تو و شهاب نیست. اگر هجو کردن بد است و نباید بود باید هیچ کسی ، هیچ کسی را هجو نکند و اگر بد نیست پس تو چه گله داری؟!.»
👇
🔸 گفتار هشتم : چه بهانههایی میآورند؟.. (تکهی یک از دو)
گاهی هم کسانی این را (این را که مردمان گردن براهنمایی خرد نگزارند) بهانه میآورند. این را میگویند ، ولی خواستشان نه گفتگو کردن و فهمیدن ، بلکه بهانه آوردنست. اینان کسانیند که دوست میدارند آزاد باشند و هوسهای خود را از زیانمند و بیزیان بکار اندازند و کسی از آنان جلو نگیرد.
فلان شاعر دوست میدارد با سخن بازی کند و قصیده و غزل و قطعه بافته بیرون ریزد و با این کار بیهوده زندگی بسر برد ، بهمان رماننویس میخواهد آزاد باشد و افسانههای پوچ و ننگینی بافته از فروش آنها روزی خورد. فلان دیهدار میخواهد در شهر نشیند و دست بکار نزند و از دسترنج روستاییان بدبخت مفتخواری و خوشگذرانی کند. بهمان بازرگان دوست میدارد که چنانکه تاکنون بوده است کالا را دست بدست گرداند و از اینجا خریده بآنجا فروشد و درمیانه سود سرشاری بدست آورد.
اینان و مانندگان اینان چون سخن از خرد و داوریهای آن بشنوند و از این گفتگو که ما میگوییم باید زندگانی براهنمایی خرد و از روی یک آیین خردمندانه باشد آگاه گردند ، چون این سخنان را بسود خود نمییابند ، ناچار بهانه آورده خواهد گفت : «این نشود ، این پیش نرود ، مردمان گردن براهنمایی خرد نگزارند».
این چیزیست که بارها رخ داده و ما این سخن یا مانندهی آن را شنیدهایم. این شیوهی همیشگی بدکاران است که هرچه را که خود نخواهند در برابرش این بهانه را آورند. فراموش نکردهایم در جنبش مشروطهخواهی در ایران یک دسته از کسانی که مشروطه را بسود خود نمیدیدند و دشمنی مینمودند ، بهانهشان این میبود : «ایران نظم بر نمیدارد ، ملتی که ششهزار سال با استبداد زیسته مشروطه نمیپذیرد ...» بدینسان خود را به فیلسوفی زده بهانه میآوردند. خودشان نمیخواستند مشروطه را بپذیرند و کارشکنی میکردند و چنین میگفتند که مردم نپذیرند.
دربارهی خرد و زندگانی بخردانه نیز همین رفتار را میکنند. روزی به یکی گفتم : تو را چه کار با دیگرانست؟!. آیا خودت میپذیری؟!. آیا خودت میخواهی گردن براهنمایی خرد بگزاری؟!. گفتم : شما کسان بسیار شگفتید. تو اگر از اینجا بیرون میروی یکی جلوت را بگیرد و چند سیلی به رویت بزند فریادت بلند خواهد شد : «ای داد! بیایید این مرا میزند!» پیاپی خواهی پرسید : «چرا مرا زدی؟! چه کاری با تو داشتم؟!» و اگر بدانی انگیزهای درمیان نبوده و او تنها از راه دلخواه و هوسبازی ، یا از روی مستی آن سیلیها را زده ، در همه جا نشسته داستان را باز خواهی گفت ، و از ناامنی کشور خواهی نالید. من از تو میپرسم : اگر در جهان نیک و بدی هست و یک نیرویی برای شناختن نیک و بد درمیان میباشد ، پس تو چرا گردن نمیگزاری؟!. چرا هر زمان که سخنش بمیان میآید بهانه میآوری؟! اگر نیک و بدی نیست و یک چنان نیرویی درمیان نمیباشد پس آن دادخواهی و فریادت بهر چه بوده؟!. اگر راه زندگی اینست که هر کسی هرچه خواست کند و دربند سود و زیان دیگران نباشد ، پس تو چه ایرادی بآن سیلیزن خواهی داشت؟!. چرا تو خودت را آزاد میدانی که دربند راهنمایی خرد نباشی و پروای سود و زیان دیگران نکنی ، ولی آن سیلیزن خود را آزاد نداند؟! من نمیدانم بشما چه بگویم. شما میگویید : دزدی بد است و باید دزدان را بزندان انداخت ، و راهزنی در سر گردنه بد است و باید راهزنان را گرفت و دار کشید ، ولی در شهر بیکار نشستن و از دسترنج روستاییان مفت خوردن بد نیست و کسی نباید سخنی گوید ، در بازار در حجره نشستن و با یک چرتکه و یک صندوق و یک تلفن بازرگانی کردن و کالاها را دست بدست گردانیدن بد نیست و کسی نباید ایرادی گیرد. شما میگویید : آنچه بسود ماست نیکست و آنچه بسود ما نیست ، بد میباشد. اینست راز درون شما ، اینست حال شما.
آنچه نارسایی فهمهای این کسان را میرساند همینست که آنچه را خود میکنند ، میخواهند دیگران نکنند. میخواهند خود ایشان آزاد باشند و پروای سود و زیان دیگران نکرده هرچه از روی هوس یا خشم یا کینه یا رشک خواستند بکنند ، ولی دیگران نکنند. و این نمیاندیشند که آن دیگران نیز همین حال را دارند ، آنها نیز همین را میخواهند. این یکی از جاهاییست که ناتوانی نیروهای مغزی آن کسان نیک روشن میگردد.
یکی از شاعران در تهران هجوگو بود و از جمله شهاب نامی را هجو زشتی کرده بود. شاعر دیگری پیدا شد و خود او را هجو زشتتری کرد.
شاعرک آتش گرفته بود و با من گله میکرد. گفتم : تو نیز شهاب را هجو کردهای. این سخن باو برخورد و چنین گفت : «من با شهاب یکی هستم؟!. اگر من شهاب را هجو کردهام بایستی او هم مرا هجو کند؟» من دیگر پاسخی نداده پیش خود گفتم : «تو اگر خرد داشتی میدانستی که هیچ جدایی میانهی تو و شهاب نیست. اگر هجو کردن بد است و نباید بود باید هیچ کسی ، هیچ کسی را هجو نکند و اگر بد نیست پس تو چه گله داری؟!.»
👇
مثلی هم بتازگی در روزنامهها خواندهام. داستانیست که از روسی ترجمه شده. گرگی خود را به گله زد و گوسفندی را ربود و برد در بالای کوهی تا توانست خورد ، و بازمانده را گزارد در پهلوی آن بخواب رفت. در آن میان بزمجهای آهسته خود را بآنجا رسانیده کمی از گوشت و استخوان گوسفند را ربوده گریخت. گرگ بآواز پای او بیدار شده فریاد برداشت : «ای مردم این مال مرا میبرد».
اینها را برای مثل یاد کردم. داستان گرگ و بزمجه میرساند که این رفتار ، رفتار جانورانه است. خود بدی کردن و از دیگران چشم نیکی داشتن جز بجانوران بیخرد ـ جانورانی که اسیر خودخواهی و آزند ـ شاینده[=لایق] نیست. یک آدمی چنان نباید بود.
🌸
اینها را برای مثل یاد کردم. داستان گرگ و بزمجه میرساند که این رفتار ، رفتار جانورانه است. خود بدی کردن و از دیگران چشم نیکی داشتن جز بجانوران بیخرد ـ جانورانی که اسیر خودخواهی و آزند ـ شاینده[=لایق] نیست. یک آدمی چنان نباید بود.
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 18 : خاندان واخشتوخان در شوشتر (تکهی یک از یک)
چون این کتاب تنها داستان مشعشعیان نیست ، تاریخ خوزستان (در زمان ایشان) نیز هست ، در اینحا باید اندکی هم از بخش شرقى خوزستان گفتگو نماییم. چنانکه گفتیم از زمان شاهاسماعیل خوزستان به دو بخش گردیده. بخش غربى با هویزه عربستان نامیده شده بار دیگر بخاندان مشعشعى واگزارده شد. بخش شرقى با شهرهاى شوشتر و دزفول و رامهرمز بنام خوزستان خود صفویان در دست گرفتند که حاکم براى آنجا از دربار مىفرستادند.
در سال ١٠۴٢ (1011) واخشتوخان نامى از دربار شاهصفى بحکمرانى خوزستان (بخش شرقى) آمد و سىوهفت سال پیاپى در این کار پایدار بود و چون در سال ١٠٧٨ (1046) بدرود زندگى گفت پسرش جانشین او گردید و پس ازو هم سالیان بسیار درازى حکمرانى خوزستان در خاندان ایشان بازماند.
چنانکه در تذکرهی شوشتر نوشته واخشتو مرد کاردان و نیکورفتارى بوده و در زمان حکمرانى خود همیشه بآبادى شوشتر و آن سرزمینها میکوشیده.
پس ازو پسرش فتحعلیخان نیز مرد نیکوکار و توانایى بوده و از کارهاى او ساختن پل چهلوچهار چشمهی شوشتر است که نیمشکستههاى او تاکنون برجا و خود یکى از بنیادهاى سترگ تاریخى است. این کار فتحعلیخان دلیل همت مردانهی اوست ولى اشتباهى ازو با این کار توأم بوده که آن اشتباه مایهی ویرانى شوشتر و آن پیرامونها گردیده و سالیان دراز مردم گرفتار رنج و زیان آن اشتباه بودهاند. ما این داستان را جداگانه خواهیم آورد. ولى باید نخست از چگونگى رود کارون در قرنهاى پیشین و از تاریخچهی آن گفتگو نماییم تا زمینه براى سخنرانى از کار فتحعلیخان و دیگر گفتگوها آماده باشد.
🌸
🔸 2 ـ 18 : خاندان واخشتوخان در شوشتر (تکهی یک از یک)
چون این کتاب تنها داستان مشعشعیان نیست ، تاریخ خوزستان (در زمان ایشان) نیز هست ، در اینحا باید اندکی هم از بخش شرقى خوزستان گفتگو نماییم. چنانکه گفتیم از زمان شاهاسماعیل خوزستان به دو بخش گردیده. بخش غربى با هویزه عربستان نامیده شده بار دیگر بخاندان مشعشعى واگزارده شد. بخش شرقى با شهرهاى شوشتر و دزفول و رامهرمز بنام خوزستان خود صفویان در دست گرفتند که حاکم براى آنجا از دربار مىفرستادند.
در سال ١٠۴٢ (1011) واخشتوخان نامى از دربار شاهصفى بحکمرانى خوزستان (بخش شرقى) آمد و سىوهفت سال پیاپى در این کار پایدار بود و چون در سال ١٠٧٨ (1046) بدرود زندگى گفت پسرش جانشین او گردید و پس ازو هم سالیان بسیار درازى حکمرانى خوزستان در خاندان ایشان بازماند.
چنانکه در تذکرهی شوشتر نوشته واخشتو مرد کاردان و نیکورفتارى بوده و در زمان حکمرانى خود همیشه بآبادى شوشتر و آن سرزمینها میکوشیده.
پس ازو پسرش فتحعلیخان نیز مرد نیکوکار و توانایى بوده و از کارهاى او ساختن پل چهلوچهار چشمهی شوشتر است که نیمشکستههاى او تاکنون برجا و خود یکى از بنیادهاى سترگ تاریخى است. این کار فتحعلیخان دلیل همت مردانهی اوست ولى اشتباهى ازو با این کار توأم بوده که آن اشتباه مایهی ویرانى شوشتر و آن پیرامونها گردیده و سالیان دراز مردم گرفتار رنج و زیان آن اشتباه بودهاند. ما این داستان را جداگانه خواهیم آورد. ولى باید نخست از چگونگى رود کارون در قرنهاى پیشین و از تاریخچهی آن گفتگو نماییم تا زمینه براى سخنرانى از کار فتحعلیخان و دیگر گفتگوها آماده باشد.
🌸
🔶 «دردها و درمانها» (احمد کسروی) ، بخش نهم
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی یک از سه)
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 چه میباید کرد؟.. (تکهی یک از سه)
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«دردها و درمانها» ، بخش نهم : چه میباید کرد؟.. (تکهی یک از سه)
چنانکه نوشتهایم ما امسال در پیمان ، بیش از همه ، از خودخواهی و گردنکشی و جداسری و خودنمایی و مانند اینها سخن خواهیم راند. این خیمها رواج بسیار پیدا کرده و گروه انبوهی بیآنکه خود بدانند دچار آنها میباشند. از آنسوی زیان اینها بسیار فزونتر از آنست که پنداشته…
🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش ششم : توشه برای آینده
🔸 1ـ6) گذشته چراغ راه آینده
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
🔸 1ـ6) گذشته چراغ راه آینده
👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.
💐
Telegraph
«تاریخ و پندهایش» ، بخش ششم : توشه برای آینده : 1ـ6) گذشته چراغ راه آینده
اکنون پس از پشت سر گزاردن پنج بخش از «تاریخ و پندهایش» ، باشد که خواننده از خود بپرسد : «آیا چه توشهای از اینها برای آینده توانیم برداشت؟». چنانکه در «یادداشت گردآورنده» گفتیم نویسنده از این رشته گفتارها بیش از همه «آیین زندگانی» را بدیده دارد. او در زمینههای…
🔶 «در پیرامون خرد» ، احمد کسروی
🔸 گفتار هشتم : چه بهانههایی میآورند؟.. (تکهی دو از دو)
باین کسان باید گفت : شما اگر میخواهید در جهان نیکی باشد ، راه آن جز این نیست که هر کسی به نوبت خود نیک باشد. هر کسی به نوبت خود خرد را به آز و هوس و خشم و کینه فرمانروا گردانیده ، در هر کاری پیروی از راهنماییهای او کند. کسانی که میخواهند خرد را کنار گزارند و بهانهها آورند و با اینحال چشم نیکی از جهان میدارند ، آرزوی خام میپرورند.
این سخن را با زبان دیگری هم توان گفت : آدمیان اگر میخواهند باهم در یک جا زیند ، از همدستی با یکدیگر سود برند ، چاره ندارند جز آنکه جلو خودخواهیها و هوسها و آزها را گیرند و پیروی از راهنماییهای خرد کنند. این خرد است که خواهد توانست زندگانی باهمی آنان را با آسایش و خرسندی توأم گرداند. اگر خرد را راهنما نخواهند گردانید ، در آنحال چه بهتر که همچون پلنگان و گرگان بکوهها و بیابانها پراکنده شوند و جدا از هم زندگی بسر برند. یا آن را پذیرند یا این را. اینکه در یک جا زیند ولی پیروی از خرد ننموده رشته را بدست آزها و خشمها و کینهها دهند ، نتیجهاش جز این نتواند بود که امروز هست. امروز بیگمان بهرهی آدمیان از آسایش و خرسندی از بیشتر جانوران کمتر میباشد.
چنانکه گفتیم یک دسته از این بهانهجویان در ایران شاعران و رُماننویسانند. ببینید در این کشور کار بکجا رسیده و گستاخی و نادانی تا بکجا انجامیده که کسانی برای شعر و رُمان با خرد دشمنی میکنند ، برای شعر و رُمان با سامان جهان و پیشرفت جهانیان به نبرد میپردازند.
این داستان بتازگی رخ داده که در اینجا یاد میکنم. یکی از آنان به نزد من آمده و بسخن پرداخته چنین میگوید : «شما میگویید باید با عقل زندگانی کرد در حالی که نمیشود ، زندگانی با عقل بسیار خشکست. ما اگر بخواهیم با عقل زندگی کنیم دیگر نباید موسیقی نوازیم ، نباید به گردش رویم ...»
گفتم پس شما معنی خرد را ندانستهاید ، وگرنه زیستن با خرد خوشترین زندگانیهاست. اینکه میگویی : «دیگر نباید موسیقی نوازیم ، نباید به گردش رویم». بیمعنیست. خرد جلوگیر موسیقی نواختن و به گردش رفتن نیست. از دیدهی خرد باید از همهی خوشیهای زندگانی بهره جست. باید موسیقی نواخت ، بگردش رفت ، بزمهای شادی آراست ، رختهای نیک پوشید ، خوراکهای بامزه خورد ، از میوهها لذت برد. این خوشیها بهر ماست. اگر بهره نجوییم پس که بهره خواهد جست؟!. خرد میگوید : باید کاری کرد که این خوشیها همگانی باشد. باید آن روستاییان بدبخت نیز از اینها بهره جویند. خاندانهای بینوا نیز بهره جویند.
از آنسوی باید بهرهمندی از خوشیها چنان باشد که زیانی برنخیزد. همان موسیقی را باید باندازه نواخت و هنگامی نواخت که مردم در خواب نباشند. در گردش باید پا بکشتزارها نگزاشت و بجاهایی که آزاد نیست نرفت. هرچه هست خرد از اینها جلوگیر نمیباشد. اگر مردمان خرد را بشناسند و پیروی از راهنماییهای او کنند ، روزی بیش از دو ساعت بکار و کوشش نیاز نیست و بازمانده را توانند همه با گردش و موسیقی و خوشی بسر برند.
گفت : «شما میگویید هیچ کس شعر نگوید ، ادبیات نباشد ...». گفتم میدانستم که سخن شما بیش از همه دربارهی شعر است. میدانستم که شما بآسانی نمیتوانید از یاوهبافیهای شاعرانه که نامش را «ادبیات» نهادهاید دست بردارید. این اندازهی کوتاهاندیشی شماست ، همه چیز را بیکبار کنار گزاردهاید ، از همهی سرفرازیها چشم پوشیدهاید ، و تنها به قافیه جفت کردن خرسند میباشید.
ما دربارهی شعر سخن بسیار رانده ، جای تاریکی نگزاردهایم. ما شعر را بد نمیشماریم. بیهودهگویی را بد میشماریم. اینگونه شعرگویی که شما میدارید یک هوس بسیار بیخردانهایست و از خوشیهای زندگانی نیست ، و اگر آن نباشد زندگانی خشک نخواهد بود.
پایان
🌸
🔸 گفتار هشتم : چه بهانههایی میآورند؟.. (تکهی دو از دو)
باین کسان باید گفت : شما اگر میخواهید در جهان نیکی باشد ، راه آن جز این نیست که هر کسی به نوبت خود نیک باشد. هر کسی به نوبت خود خرد را به آز و هوس و خشم و کینه فرمانروا گردانیده ، در هر کاری پیروی از راهنماییهای او کند. کسانی که میخواهند خرد را کنار گزارند و بهانهها آورند و با اینحال چشم نیکی از جهان میدارند ، آرزوی خام میپرورند.
این سخن را با زبان دیگری هم توان گفت : آدمیان اگر میخواهند باهم در یک جا زیند ، از همدستی با یکدیگر سود برند ، چاره ندارند جز آنکه جلو خودخواهیها و هوسها و آزها را گیرند و پیروی از راهنماییهای خرد کنند. این خرد است که خواهد توانست زندگانی باهمی آنان را با آسایش و خرسندی توأم گرداند. اگر خرد را راهنما نخواهند گردانید ، در آنحال چه بهتر که همچون پلنگان و گرگان بکوهها و بیابانها پراکنده شوند و جدا از هم زندگی بسر برند. یا آن را پذیرند یا این را. اینکه در یک جا زیند ولی پیروی از خرد ننموده رشته را بدست آزها و خشمها و کینهها دهند ، نتیجهاش جز این نتواند بود که امروز هست. امروز بیگمان بهرهی آدمیان از آسایش و خرسندی از بیشتر جانوران کمتر میباشد.
چنانکه گفتیم یک دسته از این بهانهجویان در ایران شاعران و رُماننویسانند. ببینید در این کشور کار بکجا رسیده و گستاخی و نادانی تا بکجا انجامیده که کسانی برای شعر و رُمان با خرد دشمنی میکنند ، برای شعر و رُمان با سامان جهان و پیشرفت جهانیان به نبرد میپردازند.
این داستان بتازگی رخ داده که در اینجا یاد میکنم. یکی از آنان به نزد من آمده و بسخن پرداخته چنین میگوید : «شما میگویید باید با عقل زندگانی کرد در حالی که نمیشود ، زندگانی با عقل بسیار خشکست. ما اگر بخواهیم با عقل زندگی کنیم دیگر نباید موسیقی نوازیم ، نباید به گردش رویم ...»
گفتم پس شما معنی خرد را ندانستهاید ، وگرنه زیستن با خرد خوشترین زندگانیهاست. اینکه میگویی : «دیگر نباید موسیقی نوازیم ، نباید به گردش رویم». بیمعنیست. خرد جلوگیر موسیقی نواختن و به گردش رفتن نیست. از دیدهی خرد باید از همهی خوشیهای زندگانی بهره جست. باید موسیقی نواخت ، بگردش رفت ، بزمهای شادی آراست ، رختهای نیک پوشید ، خوراکهای بامزه خورد ، از میوهها لذت برد. این خوشیها بهر ماست. اگر بهره نجوییم پس که بهره خواهد جست؟!. خرد میگوید : باید کاری کرد که این خوشیها همگانی باشد. باید آن روستاییان بدبخت نیز از اینها بهره جویند. خاندانهای بینوا نیز بهره جویند.
از آنسوی باید بهرهمندی از خوشیها چنان باشد که زیانی برنخیزد. همان موسیقی را باید باندازه نواخت و هنگامی نواخت که مردم در خواب نباشند. در گردش باید پا بکشتزارها نگزاشت و بجاهایی که آزاد نیست نرفت. هرچه هست خرد از اینها جلوگیر نمیباشد. اگر مردمان خرد را بشناسند و پیروی از راهنماییهای او کنند ، روزی بیش از دو ساعت بکار و کوشش نیاز نیست و بازمانده را توانند همه با گردش و موسیقی و خوشی بسر برند.
گفت : «شما میگویید هیچ کس شعر نگوید ، ادبیات نباشد ...». گفتم میدانستم که سخن شما بیش از همه دربارهی شعر است. میدانستم که شما بآسانی نمیتوانید از یاوهبافیهای شاعرانه که نامش را «ادبیات» نهادهاید دست بردارید. این اندازهی کوتاهاندیشی شماست ، همه چیز را بیکبار کنار گزاردهاید ، از همهی سرفرازیها چشم پوشیدهاید ، و تنها به قافیه جفت کردن خرسند میباشید.
ما دربارهی شعر سخن بسیار رانده ، جای تاریکی نگزاردهایم. ما شعر را بد نمیشماریم. بیهودهگویی را بد میشماریم. اینگونه شعرگویی که شما میدارید یک هوس بسیار بیخردانهایست و از خوشیهای زندگانی نیست ، و اگر آن نباشد زندگانی خشک نخواهد بود.
پایان
🌸
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ بخش دوم : والیان عربستان (احمد کسروی)
🔸 2 ـ 19 : کارون و بنیادهاى آن (تکهی یک از چهار)
اگر سفرى به خوزستان کرده در سوی شمالى شوشتر در آنجا که رود کارون به برابر آن شهر مىرسد ایستاده تماشایى کنیم خواهیم دید کارون که بزرگترین رود خوزستان بلکه بزرگترین رود امروزى ایران است ، چون از میان کوههاى بختیارى درآمده بدشت خوزستان مىرسد در آغاز دشت یک شاخه میباشد که از شمال بجنوب روانست. ولی چون به برابر شهر شوشتر میرسد در بالاسر آن شهر به دو شاخه گردیده شاخهی کوچکترى که «رود گَرگَر» و «دودانگه» نامیده مىشود همچنان با خط راست از کنار شرقى شهر رو بجنوب روان مىشود ولی شاخهی بزرگترى که «رود شَتیت» (شطیط) و «چهاردانگه» نامیده مىشود بسوى غرب میپیچد که از شمال شهر روان گردیده پس از مسافتى آن نیز بار دیگر رو بجنوب کرده در محاذى (1) شاخهی دیگر بدوری دو فرسنگ کمابیش از هم راه مىپیماید. اگر ما دنبالهی یکى از دو رود را گرفته از کنار آن راه پیماییم خواهیم دید که سرانجام در بند قیر که هفت یا هشت فرسخ دوری از شوشتر دارد بار دیگر دو شاخه بهم پیوسته یک رود مىگردد و زمینهایى که از شوشتر تا بند قیر میانهی دو شاخهی رود نهاده و داراى یک رشته آبادیهاست «میاناب» یا بزبان خود شوشتریان «مینو» نامیده مىشود.
اگر بار دیگر به بالاسر شوشتر بازگشته در آن جداگاهِ دو شاخه ایستاده به چپ و راست نگاه کنیم از یک سو در دهنهی شتیت بدوری دویست یا سیصد گام (2) پلى را داراى چهلوچهار چشمهی بزرگ و چهلوسه چشمهی کوچک خواهیم دید که اکنون بسیارى از چشمههاى آن برافتاده و آمدوشد از روى آن نمىشود ولى خود از بزرگترین بنیادهاست. زیرا آن پلِ «شادُروان» بنام شوشتر است که از زمانهای باستان بازمانده و مؤلفان پیشین آن را یکى از شگفتیهاى جهان بشمار آوردهاند.
از سوى دیگر بر دهنهی رود گرگر «بندى» را خواهیم دید که آن نیز از بزرگترین بنیادهاست و «بند میزان» یا «بند محمدعلیمیرزا» یا «بند خاقان» نامیده مىشود.
هم در آن جداگاه جویى را خواهیم دید که از رود بسوى درون شهر باز شده ، ولى جز در هنگام زمستان و بهار که آب رود فزون گردیده بالا مىآید آب بر این جوى درنمىآید و این جوى است که داریان یا دشتوا نامیده مىشود و در زمانهاى پیشین آب از آنجا بزمینهاى میاناب روان مىگردید و مایهی آبادى آن زمینها بوده. ولى اکنون جز در زمستان و بهار آب به میاناب نمىرسد.
اینست نمایش امروزى کارون و بنیادهاى آن در بالاسر شوشتر که ما بکوتاهی ستودیم. کنون باید تاریخچهی آن بنیادها را بنویسیم و براى آنکه درست از عهدهی سخن برآییم بازمىگردیم بزمانهایى که از این بنیادها نشانى نبوده و رود بحال خود روان مىگردیده.
پابرگیها :
1ـ مُحاذی = مُحاذات = روبرو ، برابر. ـ و
2ـ ندانستیم نویسنده این «جداگاه» را کجا بدیده داشته که دوری پل شادُروان تا آنجا را «دویست یا سیصد گام» بحساب آورده. در صفحهی 73 این کتاب دهانهی جوی داریان را جداگاه شتیت و گرگر نشان میدهد. ولی دوری از آنجا تا پل شادروان باز هم از روی نقشهی «گوگل اِرت» بسیار بیش از اینست. آیا «هزار و دویست یا سیصد گام» بوده و «هزار» در چاپ افتاده؟ ـ و
🌸
🔸 2 ـ 19 : کارون و بنیادهاى آن (تکهی یک از چهار)
اگر سفرى به خوزستان کرده در سوی شمالى شوشتر در آنجا که رود کارون به برابر آن شهر مىرسد ایستاده تماشایى کنیم خواهیم دید کارون که بزرگترین رود خوزستان بلکه بزرگترین رود امروزى ایران است ، چون از میان کوههاى بختیارى درآمده بدشت خوزستان مىرسد در آغاز دشت یک شاخه میباشد که از شمال بجنوب روانست. ولی چون به برابر شهر شوشتر میرسد در بالاسر آن شهر به دو شاخه گردیده شاخهی کوچکترى که «رود گَرگَر» و «دودانگه» نامیده مىشود همچنان با خط راست از کنار شرقى شهر رو بجنوب روان مىشود ولی شاخهی بزرگترى که «رود شَتیت» (شطیط) و «چهاردانگه» نامیده مىشود بسوى غرب میپیچد که از شمال شهر روان گردیده پس از مسافتى آن نیز بار دیگر رو بجنوب کرده در محاذى (1) شاخهی دیگر بدوری دو فرسنگ کمابیش از هم راه مىپیماید. اگر ما دنبالهی یکى از دو رود را گرفته از کنار آن راه پیماییم خواهیم دید که سرانجام در بند قیر که هفت یا هشت فرسخ دوری از شوشتر دارد بار دیگر دو شاخه بهم پیوسته یک رود مىگردد و زمینهایى که از شوشتر تا بند قیر میانهی دو شاخهی رود نهاده و داراى یک رشته آبادیهاست «میاناب» یا بزبان خود شوشتریان «مینو» نامیده مىشود.
اگر بار دیگر به بالاسر شوشتر بازگشته در آن جداگاهِ دو شاخه ایستاده به چپ و راست نگاه کنیم از یک سو در دهنهی شتیت بدوری دویست یا سیصد گام (2) پلى را داراى چهلوچهار چشمهی بزرگ و چهلوسه چشمهی کوچک خواهیم دید که اکنون بسیارى از چشمههاى آن برافتاده و آمدوشد از روى آن نمىشود ولى خود از بزرگترین بنیادهاست. زیرا آن پلِ «شادُروان» بنام شوشتر است که از زمانهای باستان بازمانده و مؤلفان پیشین آن را یکى از شگفتیهاى جهان بشمار آوردهاند.
از سوى دیگر بر دهنهی رود گرگر «بندى» را خواهیم دید که آن نیز از بزرگترین بنیادهاست و «بند میزان» یا «بند محمدعلیمیرزا» یا «بند خاقان» نامیده مىشود.
هم در آن جداگاه جویى را خواهیم دید که از رود بسوى درون شهر باز شده ، ولى جز در هنگام زمستان و بهار که آب رود فزون گردیده بالا مىآید آب بر این جوى درنمىآید و این جوى است که داریان یا دشتوا نامیده مىشود و در زمانهاى پیشین آب از آنجا بزمینهاى میاناب روان مىگردید و مایهی آبادى آن زمینها بوده. ولى اکنون جز در زمستان و بهار آب به میاناب نمىرسد.
اینست نمایش امروزى کارون و بنیادهاى آن در بالاسر شوشتر که ما بکوتاهی ستودیم. کنون باید تاریخچهی آن بنیادها را بنویسیم و براى آنکه درست از عهدهی سخن برآییم بازمىگردیم بزمانهایى که از این بنیادها نشانى نبوده و رود بحال خود روان مىگردیده.
پابرگیها :
1ـ مُحاذی = مُحاذات = روبرو ، برابر. ـ و
2ـ ندانستیم نویسنده این «جداگاه» را کجا بدیده داشته که دوری پل شادُروان تا آنجا را «دویست یا سیصد گام» بحساب آورده. در صفحهی 73 این کتاب دهانهی جوی داریان را جداگاه شتیت و گرگر نشان میدهد. ولی دوری از آنجا تا پل شادروان باز هم از روی نقشهی «گوگل اِرت» بسیار بیش از اینست. آیا «هزار و دویست یا سیصد گام» بوده و «هزار» در چاپ افتاده؟ ـ و
🌸