پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
(همبسته با گفتار بالا)
.
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ (احمد کسروی)

🔸 دنباله (تکه‌ی یک از دو)


چنانکه نوید داده‌ایم اینک در دنباله‌ی کتاب برخی از نوشته‌هاى سید محمد مشعشع را از کتاب او «کلام المهدى» در اینجا مى‌آوریم :

ـ1ـ

در این نوشته عقیده‌ی باطنیگرى خود را درباره‌ی امام على‌بن‌ابیطالب بازنموده سپس بدعواهاى خود مى‌پردازد :

بسم‌اللّه الرحمن الرحیم الاعتقاد ان علیا الذى کان بجنب النبى هو‌السر الدائر فى‌السماء و الارض و محمد (ص) کان هو‌الحجاب بنوع الرسالة و الاحد عشر اماماً کانوا هم الملائکة منهم الیه و منه الیهم و سلمان من اهل‌‌البیت و البیت هى‌الطریقة و المعرفة و کل من وصل الى عرفانه کان سلمان فى کل عصر و زمان و هذا ‌السید الذى ظهر هو بمنزلة کل نبى و کل ولى بالنوع الظاهر و ضعف البشریة لا بالقوة القاهرة لان الحقیقة لاتنتقل بل ینتقل‌الحجاب و یتصف البدن کجبرئیل مع تشکله بعدة ابدان مع بقاء الحقیقة على حالها و اللّه هو الغنى الحمید.

ـ2ـ

این نوشته‌ی اوست که در صفحه‌ی  10  و  ١1  و صفحه‌ی  ٢۶  و  ٢٧  یاد آن کرده شده. در اینجا جمله‌های «حتى جائت شعشة الجعدى ...» و «الى ان‌ جائت شعشة الدوب» که هر کدام اشاره بداستانى خواهد بود بما روشن نیست. درست خواست او را از کلمه¬ی شعشة (که شاید درست آن شعشعه بوده) بدست نیاورده‌ایم :

بسم‌اللّه الرحمن الرحیم ایها الناس رحمکم اللّه تعالى و عفى عنکم من یکون امتحن الله اعظم من هذا السید الذى ترونه فانه تم خمسة عشر سنة یلعنونه الناس و یسبونه و یأمرون بقتله و قتل اولاده و هو ینهزم من بلد الى بلد حتى جائت شعشة الجعدى رضى‌اللّه عنه و ما بقیت الارض تسعه حتى هرب الى الجبال و صارت کل هل الجنال یریدون قتله من تلک الشعشه فما نجى الا بعد الیاس ثم عاد الى بلاد العراق و صارت تطلبه المغل و جمیع من کان له صدیقا صار عدوا و لا بقى له مکنا یکتن به وضاقت به الارض الى ان جائت شعشة الدوب ذاق منها مراما لایعد و لا یحصى من مقاسات الاعداء و الخوف منهم حتى تمکن ولده و اسقاه من العلقم مالا یوصف بحد و جرى ماقد جرى ثم قتل ولده و مضى الى رحمةالله و رضوانه تقبله‌اللّه تعالی و قابله بالعفوانه هوالغفور الرحیم و دارت علیه اهل الارض کلهم والسعکر فوق ذلک و بلغت القلوب الحناجر کاظمین و اعانه‌اللّه و هوالمعین و تخلف عنده ضعفاء العسکر بقایا کربلا و الدوب و هم حملة‌الامانة الى یوم‌القیمة فأى شیئی بقى علیه حتى یعمل امتحنه‌اللّه بسقم جسده غایةالامتحان افهذا المأمول من‌القادر الذى بذلنا فى معرفته المهج ان یخلیه طریحاً تحت حوافر خیول‌الظالمین یعز على‌اللّه و على‌الرسول فمن ابتلى اعظم من هذه البلوة ام من رزى ابلغ من هذه الرزیة ادعوا بفرجه فرج‌اللّه عنکم و عنه انه سمیع‌الدعاء و هو القریب المجیب و هو اقرب‌الیه من حبل الورید و السلام على من اتبع‌الهدى.

ـ3ـ

این همان زیارتنامه است که نامش را برده‌ایم. گویا این را ساخته بوده که پیروانش روزانه یا در پاره‌ای‌‌ روزها بخوانند و از عبارتهاى آن پیداست که این مرد نادان چه دعواهایى داشته است و چه جایگاهى براى خود نشان مى‌داده. برخى جمله‌هاى این زیارتنامه اشاره بدعواهایى است که شرح آنها را ما در این کتاب داده‌ایم :

بسم‌اللّه الرحمن الرحیم السلام علیک یامن سره مقام‌الرحمن السلام علیک یامن هو اللسان المعبر بالحقیقة و العرفان السلام علیک یامن اظهر فضلهم و نهى امرالشریعة و القرآن السلام علیک یامن بدلیله تساوى‌الائمة بحیوةالابدان السلام علیک یامن سهت دون حجاجه کل مجادل من الانس و الجان السلام علیک یامن لولاه لزال‌التکلیف لظهور المعهود بملکوتیة الاعلام یامن بصفاته البشریة حصول‌الاختیار للخاص و العام السلام‌علیک یا امام‌المهدى و الطریقة الوسطى للانام السلام‌علیک یا مزیح‌الدجا و کاشف‌الغطاء بالالهام السلام‌علیک یا آخذ الثار من‌الفجرة والکفار السلام‌علیک یامن الیه عودالامر و علیه قیام‌الساعة والاحتشار السلام‌علیک و على اجدادک‌الطاهرین و آلک الصالحین انت الذى یرجع الیک‌الغالى و یلحق بک‌التالى لعن‌الله من غشک و عصاک لعن اللّه من جحد حقک الجلى لعن‌اللّه من انکر امرک‌الکلى لعنا و بیلا دائماً و اصباً سرمدأ لاانقطاع لاوله و لاانتهاء لامده.


🌸
🔶 «فهرستی از گمراهیها» ، احمد کسروی

🔸 تکه‌ی شانزده از شانزده


سوم : سید باب نشان راستگویی را نیارَستنی شناخته ، ولی نیارَستنی که خود او می‌داشته آن آیه‌بافیهای غلط و بی‌معنی بوده. اما بهاءالله از نیارَستنی بیزاری نموده ولی نگفته که راست و دروغ را با چه نشانی بشناسند و همه‌ی زور خود را بجمله‌پردازی زده است. کسانی که تا این اندازه از راستیها بدور بوده‌اند براهنمایی مردمان برخاسته‌اند.

چهارم : به باب و بهاء این ایراد هست که یک برانگیخته چون برخاست باید با گمراهیهای زمان خود به نبرد کوشد و آنها را براندازد ولی این دو تن هر یکی بیش از این نکرده که گمراهیهای زمان خود را بهم آمیخته و از رویهم‌رفته‌ی آنها یک کیش نوینی ـ یا بهتر گویم : یک گمراهی نوینی ـ پدید آورده. کیشهای اینها جز رویهم‌ریخته‌ی شیعیگری و صوفیگری و باطنیگری و فلسفه‌ی یونان و بافندگیهای شیخ اَحسایی و شاگرد او سید رشتی نیست. اینان بجای آنکه با بت‌پرستیها بجنگند خود به «ماننده‌سازی» پرداخته‌اند. مثلاً بجای کربلا و مشهد و نجف جاهایی را در بغداد و شیراز و عَکا برای زیارت درست کرده‌اند.

درمیان مسلمانان حدیثهایی هست که هر که فلان دعا یا بهمان سوره را بخواند بهشت بَرو بایا گردد ، یا مزد صد شهید باو دهند. اینها که همه ساخته و دروغست بهاءالله ماننده‌سازی کرده و لوحی بنام لوح احمد پرداخته و در آن چنین گفته : «هر که این را بخواند او را مزد صد شهید خواهد بود».

این نمونه‌ایست که تا چه اندازه درمانده بوده. نمونه‌ایست که راهنمایی بمردمان و نبرد با گمراهیها چیزی نیست که دروغ بردارد و کسی که بچنان کاری بدروغ برخاست بدینسان رسوا گردیده دروغگوییش شناخته خواهد گردید.

پاداش یا مزد هر کاری باید باندازه‌ی نتیجه و سود آن کار باشد. شما اگر یک کارخانه دارید باید به هر یکی از کارکنان آن باندازه‌ی نتیجه‌ای که از کوشش و کارش بدست می‌آید بپردازید. اگر کسی یک قالیچه‌ی کوچکی بافته که دوصد ریال ارزش می‌دارد و شما باو هزار ریال مزد پردازید نشان نافهمی شما خواهد بود.

اینکه در اسلام بشهید (کسی که در راه خدا یا در راه مردانگی کشته شده) ارج گزارده و برایش جایگاه بلندی نشان داده شده از آنست که چنین کشته‌ای هم کارش بسیار دشوار و خود از جان گذشتنست و هم نتیجه‌ی آن کار بزرگ تواند بود. کسی که در راه مردانگی کشته می‌شود ، چه‌بسا کار او مایه‌ی رستگاری هزاران کسان گردد و یا صدها خاندان از آسیب دشمن آسوده باشند. کسی که از جان می‌گذرد و در یک راه خدایی می‌کوشد و کشته می‌شود چون کارش هم دشوار و هم سودمند است از اینرو پاداش بزرگی خواهد یافت.

کنون یک راهنمایی که بخواندن یک لوح یا بریختن چند دانه اشک از چشم ، مزد صد شهید می‌دهد نخست همین نشان دروغگویی و نافهمی اوست. خواندن یک لوح یا ریختن اشک چه سود یا چه نتیجه‌ی بزرگی دارد که شاینده‌ی[لایق] پاداش باشد؟!.. از آنسوی نتیجه‌ی یک چنین سخنی آنست که دیگر هیچ کسی برای کوشیدن در راه خدا و کشته شدن آماده نگردد و تن بچنان کاری ندهد. زیرا چه شده که برود و کشته گردد و تازه مزد یک شهید بگیرد ، و چرا در کنجی آسوده ننشیند و لوح احمد نخواند یا اشک نریزد که مزد صد شهید دریابد؟!.. همین سخنان براستی دین را از میان بردنست. دین برای آنست که مردم بکارهای بزرگ و سودمند واداشته شوند ، برای آنست که از کارهای گناه‌آور پرهیز جویند. ولی این گفته‌ها نتیجه‌اش آن خواهد بود که مردم بهیچ کار سختی رو نیاورند و از هیچ گناهی رو نگردانند ، و برای چاره‌ی کار اشک ریزند و یا لوح خوانند.


🌸
سید کاظم رشتی
(همبسته با گفتار بالا)
.
🔶 «مُشَعشَعیان یا بخشی از تاریخ خوزستان» ـ (احمد کسروی)

🔸 دنباله (تکه‌ی دو از دو)


ـ4ـ

چنانکه نوشته‌ایم سید محمد گاهى نیز مشق قرآن‌سازى مى‌کرده و سوره‌هایى مانند سوره‌هاى قرآن مى‌ساخته. از جمله سوره‌اى در برابر سوره‌ی «الرحمن» ساخته که اینک بخشى از آغاز آن را در اینجا مى‌آوریم :

بسم‌اللّه الرحمن الرحیم صدق‌اللّه العظیم‌المنان الحلیم الغفور الدیان مبدل‌السیئات عفواً و مغفرة و احسانا لا اله الا هو الرؤف‌الحنان و الارض وضعها للانام فیها فاکهة و النخل ذات‌الاکمام و الحب ذوالعصف و الریحان فبأى آلاء ربکما تکذبان الرحمن الرحیم واسع المغفرة عن المذنب‌الجان رب المشرقین رب‌المغربین فبأى آلاء ربکما تکذبان الخالق البارى المصور للانسان له الاسماءالحسنى فجل عن‌الخلل و النقصان مرج‌البحرین یلتقیان بینهما برزخ لایبغیان فبأى آلاء ربکما تکذبان اللطیف المنعم على عباده بالغفران الذى جعل انبیائه و اولیائه بحرى‌العرفان یخرج منهما اللؤلؤ و المرجان فبأى آلاء ربکما تکذبان.

ـ5ـ

یکى دیگر از سوره‌هاى او را مى‌آوریم که در اینجا مردم را به یارى خود مى‌خواند و نیز از خدا یارى مى‌خواهد :

بسم‌اللّه الرحمن الرحیم فهذا اوان اخذالثار بامراللّه القوى‌الجبار فالواجب على سایر اهل‌الابصار السعى و الدخول فى سلک‌الانصار و من لم یحکم بما انزل‌اللّه فاولئک هم الفاسقون اجیبوا داعى‌اللّه و آمنو به یغفر لکم من ذنوبکم و یجرکم من عذاب الیم اللهم صل على سایر الانبیاء المرسلین و الشهداء و المقربین و اعن‌اللهم ولیک القائم بامرک الصادع بما امرته القائم بوظائف ما حملته لاخذ ثارک و ثارخاصتک من خلقک وصفوتک من عبادک حتى تملکه مشارق الارض و مغاربها برها و بحرها سهلها و جبلها حتى تبلغه نهایةالمقصود و ترفعه الى مقامک‌الرضى‌المحمود اللهم انصر ناصریه و اخذل خاذلیه و دمدم على من غشه و ناواه انک تسمع و ترى برحمتک یا ارحم‌الراحمین.

ـ6ـ

در نوشته‌ی پایین سید محمد بخش بیشتر بدآموزیهای خود را با دلیلهایش یاد می‌کند و این نمونه‌ای از درهم‌بافیهای اوست :

بسم‌اللّه الرحمن‌الرحیم معاشرالمؤمنین رحمکم‌الله و عفی عنکم انه هو البر‌الرحیم ان‌هذا اوان الظهور والقیام‌للقائم من آل‌محمد علیهم‌السلام علی‌الوجه المخفی‌لامتحان العباد و اخلاص‌العارفین و لولا ذلک لحشر فی هذاالجمع الالهی من لایستحق الکرامة و لولا ظهور هذاالسید بالنیابة عن الغائب لتطرق الخطاء علی‌الله تعالی‌الله عن ذلک من وجهین الاول ان عمره قد ناف عن ستمأۀ سنة و الشیعة الانصار بزعم المذهب هم‌العلماء و الفضلاء و قد مضوا و لم‌یبق‌ الا المنافقین الثانی عندهم ان غیبته لیست من‌الله و لا من نفسه بل من کثرۀ الاعداء و قلةالناصر بدلیل ان المهدی ثانی عشر الائمة و قد ولد سنة خمس و خمسین و مأتین من الهجرۀ و هو محمدبن‌حسن العسکری ثانی عشر الذی امه نرجس بنت قیصر ملک الروم اخذت بسبی العباس و هی بکر و امرضها‌الله حینما سبیت و جاء بها السابی الی بغداد فاشترتها عمة‌الحسن اخت‌الهادی و وهبتها للحسن‌بن‌علی و حملت من الحسن فجائت بالمهدی محمد بن الحسن العسکری و هو المقصود و الخلیفة عن الاباء و الاجداد و الیه الانتظار لماورد فی الروایات بالنقل المتتابع لکن ظهوره متوقف علی موت الاباء و الاجداد کموت الحیوان و البهائم و الجهال و لیس حکمهم فی الموت کهولاء فلیتیقن کل سامع و بذالک جاء القرآن و الحدیث قال‌الله تعالی ولاتحسبن الذی قتلوا فی سبیل‌الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقون بمعنی انهم کالملائکة بعدالموت و انما ازدادوا بموتهم هذا المجازی اقتدارا و علوالدرجات و کرامة کما وردمن وجودهم قبل الابدان کما قال‌الله تعالی فتلقی آدم من ربه کلمات و قد اجمع اهل التفسیر من علماء المذهب ان الکلمات التی تلقیها آدم هی محمد و علی و فاطمة و الحسن و الحسین علیهم السلام و قد بحثنا هذا البحث فی کثیر من النسخ و اماالحدیث فهوما وردمن کون المؤمن حیا فی‌الدارین و ما ظهر هذا السید القائم بحسب النیابة من القائم الالبقاء الاباء و الاجداد و انهم لم یلحقهم الفناء و التعطیل لصدق القرآن و الحدیث و ید الوکیل یدالموکل فهو هو بالوصول الیه و من شک فیلحضر و لیجادل ماامکنه و قدترکبت الجحة علی من سمع هذاالدعوی و هو عاقل و قدتبین بالدلیل الواضح ان‌علیا وصی محمد هو الله المحتجب بذالک‌البدن المعروف کما احتجب جبرئیل ببدن المسکین و امثاله و قد شهد القرآن بذلک و اجمع المفسرون علیها و من لم یعتقد ان علیا هوالله و ان محمدا رسوله و فاطمة امته واحد عشر اماما ملائکته و الانبیاء رسله و الکتب المنزلة کلامه و الوجود خلقه فقد کفر و لعن و یقتل فی هذه الغلبه الاتیة انشاءالله.


🌸
🔶 «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری) ، احمد کسروی

🔸 یادداشت ویراینده ـ تکه‌ی یک از چهار


نویسنده‌ی کتاب ، احمد کسروی ، گذشته از کتابهای تاریخی ارجداری که از خود بیادگار گزاشته بجهت نبرد با کیشهای پراکنده‌ی ایران بویژه آلودگیها و بدآموزیهایی همچون صوفیگری ، بهائیگری ، شیعیگری و کتابهایی که درباره‌ی آنها نوشته نیز شناخته می‌باشد.

کسروی می‌نویسد اگر علت بدبختی ایرانیان سه چیز باشد یکی را باید شیعیگری دانست. او که خود از یک خاندان ملایی برخاسته و درس ملایی خوانده و کوتاه‌زمانی نیز به ملایی پرداخته بود ، از ژرفای کیش شیعی نیک آگاه بود و چون پا در جنبش مشروطه داشت رفتار ملایان و دشمنی کینه‌توزانه‌ی آنان را با آزادیخواهان می‌دید.

«در آغاز کار ، اینان[ملایان] چون معنی مشروطه را نمی‌دانستند و چنین می‌پنداشتند که مردم که شوریده‌اند رشته‌ی کارها را از دست دربار گرفته و بدست آنان خواهند سپرد ، از اینرو با آن همراهی می‌نمودند. ولی بیش از هفت یا هشت ماه نگذشت که راستی را دریافته دانستند که مشروطه نه بسود آنان ، بلکه بزیان ایشان می‌باشد و اینبود بدشمنی پرداختند ، دسته‌بندیها کردند ، با دربار همدست شده کوششها بکار بردند ، درمیانه جنگها رفت ، خونها ریخته شد. چون در انجامِ کار ، مشروطه‌خواهان چیره درآمدند و تهران را گشاده محمدعلی‌میرزا را برانداختند ، این بار ملایان دست بدامن دولت بیدادگر روس زده نکولا را پشتیبان خود گرفتند و ده سال که سپاه روس در شهرهای ایران می‌بود از هیچ‌گونه پستی و نامردی بازنایستادند.

پس از همه‌ی اینها چون نکولا نیز برافتاد این بار بخاموشی و کناره‌گیری گراییدند ، و کم‌کم با مشروطه بآشتی و دوستی پرداخته از مشروطه بسودجویی برخاستند. فرزندان خود را بدبستانها فرستادند ، در اداره‌ها کار برای بستگان خود گرفتند ، از هر راهی توانستند از سودجویی بازنایستادند. یک دسته «متجدد» گردیده مشروطه را با شیعیگری سازش دادند : «امامان همیشه با ظلام و مستبدین در جنگ بوده‌اند. مگر امام‌حسین در راه عدالت کشته نشده؟!...». از اینگونه سخنان فراوان بمیان آوردند و بازار خود را گرم گردانیدند. بسیاری از آنان خودشان را بادارات انداخته یا دفتر اسناد‌ رسمی گرفته از دولت کار پذیرفتند.

لیکن در همان‌ حال دشمنی خود را با مشروطه فراموش نکردند. آن دعوایی را که درباره‌ی فرمانروایی می‌داشتند (1) رها نکردند. باز دولت را «جائر» خوانده مالیات دادن و بسربازی رفتن را حرام ستودند ، باز نوید بهشت دادند ، باز حور و غلمان فروختند. از هر راه که توانستند مردم را بدلسردی از مشروطه واداشتند. هر گامی که در راه پیشرفت برداشته شد از هایهوی بازنایستادند. از بیشرمی و خیره‌رویی ، یکسو از اداره‌های قانونی بهره جستند و یکسو از حاجیان و مشهدیان زکات و مال امام و «رد مظالم» گرفتند. بگفته‌ی عامیان : «هم از توبره خوردند هم از آخور».» (2)



در گرماگرم جنبش مشروطه ، آن زمان که روسیان به تبریز درآمدند و آن شهر روزهای بیمناکی را می‌گذرانید ، از ملایان رفتار شگفت و افسوس‌آوری را می‌بیند :


«در سال1330[ق ،1290 خورشیدی] که در تبریز با سپاه روس جنگ رفت و روسیان چیره درآمده شادروان ثقة‌الاسلام را با هشت تن دیگر ، بگناه دلبستگی بکشور و توده‌ی خودشان ، دستگیر کردند و روز عاشورا در سربازخانه بدار کشیدند ، در همان هنگام که آن هشت تن را بالای دار می‌فرستادند پیروان جعفربن‌محمد[امام ششم شیعیان] در بازارها زنجیر می‌زدند و فریاد می‌کشیدند : «داد از ظلم یزید». »


بیگمان او علتی برای این رفتار ننگ‌آور ملایان جز پستی اندیشه‌هاشان نیافته و ریشه‌ی این بیغیرتی و بی‌پروایی را در بنیاد کیش شیعی می‌دیده. با دیدن این پستیها بیکبار دست از ملایی کشید یا بگفته‌ی خودش : «زنجیر ملایی از گردنش برداشته شد».

در سالهای پسین تجربیات بیشتری بدست می‌آوَرَد.


«در سال ١٣٣۶[ق] (3) که جنگ جهانگیر درمیان می‌بود و گرانی نیز پیش آمد و می‌توان گفت بیش از «سه‌یک» مردم را نابود گردانید ، در آن سال من در تبریز می‌بودم و آشکاره می‌دیدم که بیشتر توانگران دست بینوایان نمی‌گرفتند ، خویشان و همسایگانشان که از گرسنگی می‌مردند پروا نمی‌داشتند ، مردگان که از بی‌کفنی بروی زمین می‌ماندند بروی خود نمی‌آوردند. بسیاری از آنان گندم یا خواروبار که می‌داشتند نهان کرده به بهای بسیار گرانی فروخته پول می‌اندوختند. در آن میان تنها کاری که رواج می‌داشت بزمهای روضه‌خوانی برپا کردن می‌بود. سپس نیز که بهار رسید و راه عراق که از سالها بسته می‌بود باز گردید آنان با یک شادمانی بتکان آمدند و بآهنگ زیارت به بسیج پرداختند و کاروانهای انبوه پدید آورده راه افتادند».


آیا این باید بود رفتار مردمی که در یک کشور باهم می‌زیند؟!. آیا چنین توده‌ای شایای پیشرفت است؟!. آیا چنین توده‌ای شایا‌ی زندگانیست؟!. او می‌گوید :

👇
«از گفتن بی‌نیاز است که چنین مردمی ، با این بی‌پروایی به آمیغهای[حقایق] زندگانی و بیگانگی بزمان خود ، سرنوشتی جز درماندگی و بدبختی نتوانند داشت ، و این سزای نادانی و گمراهی ایشانست که همیشه توسری‌خورِ بیگانگان باشند».

پابرگیها :

1ـ این همانست که همیشه نیمه‌آشکار / نیمه‌پنهان سخنش می‌رفته ولی سپس با نام «ولایت فقیه» بآشکار آوردند و در حکومت ملایان باین نام شناخته گردید.

2ـ تکه‌هایی که جایش یاد نشده از همین کتاب است.

3ـ 1296 خورشیدی (1917 م.) ، سال چهارم جنگ جهانی یکم که در آن هنگام او 27 سال داشته.


🌸
(همبسته با گفتار بالا)
.
بدار رفتگان عاشورای 1290 خورشیدی

(همبسته با گفتار بالا)
.
🔶 «بخوانند و داوری کنند» (شیعیگری) ، احمد کسروی

🔸 یادداشت ویراینده ـ تکه‌ی دو از چهار


کسروی بهوشیاری دریافت که مشروطه که تنها بکارهای سیاسی و رفتار اجتماعی توده می‌پردازد نمی‌تواند با پراکندگیها و بدآموزیها بنبردد و آنها را براندازد. اینبود آن جنبش تنها توانست آنها را اندکی سست گرداند ولی از آنسو آنها نیز ـ از روی «قانون برخورد نیروها» ـ از نیروی او کاستند و نگزاشتند مشروطه بانجام خود رسد. وی درباره‌ی آن گمراهیها و بدآموزیها چنین می‌نویسد :


«دیدیم این بدآموزیها بسیار بیم‌آور است و از دو راه زیانهای بسیار بزرگی را بتوده رسانیده : یکی آنکه مردمان را از راه می‌برد و چیزهای زیانمند و بیپا یاد می‌دهد. مثلاً شیعیگری که کیش انبوه مردمست چنین می‌آموزد که امام ناپیدایی هست و روزی پیدا خواهد شد و جهان را بنیکی خواهد آورد و تا آن بیرون نیاید جهان نیکی نخواهد پذیرفت و روز بروز بدتر خواهد شد. اینست باید پروای بدی جهان نکرد و درپی نیکیش نبود و بجای همه چیز چشم براه آن ناپیدا دوخت. این یکی از صد بدآموزیهای آن کیشست.

صوفیگری که در ایران کمتر دلی از آن تهیست جهان را خوار می‌دارد و کار و کوشش را نکوهیده بیکاری و تنبلی و گدایی را بنام «تهذیب نفس» می‌ستاید و مردمان را بآنها وامی‌دارد ، و این نمونه‌ای از بدآموزیهای آن می‌باشد.

خراباتیگری (یا شعرهای خیام و حافظ) جهان را «هیچ و پوچ» می‌ستاید و کار و کوشش را بیهوده نشان می‌دهد و مردم را به بیکاری و باده‌خواری و پستی برمی‌انگیزد ، و از اینگونه بدآموزیهای زهرآلود فراوان می‌دارد.

پیداست که اینها مایه‌ی گمراهی مردمست و آنان را از راه می‌برد و در زندگانی سست و دودل می‌گرداند و جای چون و چرایی در این باره نیست.

دیگری آنکه این بدآموزیهای گوناگون که در مغزی جا می‌گیرد چون هر یکی بآخشیج [=ضد] دیگریست و هر کدام با دیگرها ناسازگار می‌باشد در نتیجه‌ی این ، مغزها آشفته و بیکاره می‌گردد. یکی از چیزهایی که باید پذیرفت آنست که آموزاکهای[=تعلیماتِ] ناسازگارِ هم در یک مغز مایه‌ی از کار افتادن آن باشد». (1)

«اینها را دیدیم و نیک دانستیم که سرچشمه‌ی بیچارگی و بدبختی ایرانیان چیست. نیک دانستیم که چه بود که در ایران مشروطه نتیجه‌ی ستوده نداد و باین حال ننگ‌آوری افتاد. نیک دانستیم که چرا از دبیرستانها و دانشکده‌ها نتیجه‌ی وارونه‌ بدست می‌آید. نیک دانستیم که چه شده که بسیاری از مردان این کشور غیرت و سَهِشهای[احساسات] مردانگی را از دست داده‌اند که در برابر این بدبختیها تنها بآن بس می‌کنند که بنشینند و زبان بگله و ناله بگشایند و با هیچ کوششی همراهی ننمایند. همه‌ی اینها را نیک دانستیم.

مشروطه[=دمکراسی] چیست؟... مشروطه آنست که بیست یا سی‌ملیون مردم که در کشوری می‌زیند آنجا را خانه‌ی خود دانند و در راه نگهداری و آبادی آنجا به هر گونه کوشش و جانفشانی آماده باشند. چنین چیزی با صوفیگری و شیعیگری و خراباتیگری و مادیگری چه سازشی تواند داشت؟!. چه سازشی تواند داشت که شما بمردم دستور دهید که بکشور خود دلبستگی داشته و در راه نگهداری و آبادی آن از کوشش و جانبازی بازنایستند و دست ستمگران را برتافته بآزادی زندگی کنند ، و از آنسوی ملایان دستور دهند که «باید انتظار ظهور را کشید و تا امام ظاهر نشود هیچ کوششی فایده ندارد و روز بروز ظلم بیشتر خواهد گردید» ، یا صوفیان درس‌آموزند که «باید دامن از دنیا درچید و بیک لقمه نانی اگرچه از دریوزه بدست آید قناعت کرد و در گوشه‌ای نشسته بتهذیب نفس کوشید». یا خراباتی فلسفه برایش بافد که «جهان هیچ است و پوچ است. باید در اندیشه‌ی گذشته نبود و پروای آینده نداشت. دم غنیمت دانسته با مستی و خوشی بسر برد». اینها با یکدیگر چه سازشی تواند داشت؟!. آیا مردمی که مغزشان آکنده از اینگونه بدآموزیهای گوناگونست زندگانی مشروطه‌ای توانند کرد؟!». (2)



پابرگیها :

1ـ کتاب «انکیزیسیون در ایران»

2ـ کتاب «دادگاه»


🌸