پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
🔶 تاریخچه‌ی کوتاهی از مهنامه‌ی پیمان

🔸 نویساد (هیئت تحریریه)

(چهار از چهار)


امروز روز یکم آذرماه 1402 ، نودمین سالروز انتشار نخستین شماره‌ی مهنامه‌ی «پیمان» است. این روز را پاکدینان «روزبه یکم آذر» یا «روزبه پیمان» نامیده جشن می‌گیرند. کسانی در شگفت شده می‌پرسند : «بیرون آمدن یک مهنامه مگر چیست که سالروز آن روزبه (عید) باشد؟!». کسانی اگر می‌خواهند گرانمایگی آن مهنامه را بدانند ما بتازگی سه گفتار از آن را اینجا و اینجا و اینجا در کانال آورده‌ایم. خوانندگان از روی آنها توانند به ارج آن مهنامه پی برند.

کسروی هیچگاه از کوششهای توانفرسایش با ستایشهای پرآب و تاب سخن نرانده. لیکن آگاهان که به کارهای او نیک بنگرند هر یک از آنها را «شاهکاری» می‌یابند. در پرچم روزانه شماره‌ی 252 (آذرماه 1321) در پاسخ به جوانان فریبخورده‌ای که او را نیکخواه آذربایجان نمی‌پنداشتند ناچار گردیده گوشه‌ای از دشواریها بر سر راه مهنامه و کتابنویسی‌هایش را بازنماید. او می‌گوید :

«من از سال 1312 همیشه به بلندی نام آذربایجان كوشیده‌ام. در زمان رضاشاه كه كمتر كسی می‌یارست نام شورش مشروطه را ببرد من تاریخ آن را می‌نوشتم و پراكنده می‌كردم و چون می‌دانستم اگر [اداره‌ی]سانسور ببیند جلو خواهد گرفت بیشتری از بخشهای آن تاریخ را بی‌نشان دادن بسانسور بچاپ می‌رسانیدم و اگر شما می‌خواهید بدانید كه این تاریخ‌نویسیِ من چه خطرهایی را دربر توانستی داشت پرونده‌ی این كار را در شهربانی بخوانید و یا از آقای سرهنگ آرتا بپرسید. همین كار كه من تاریخ مشروطه بی‌اجازه از وزارت فرهنگ و بی‌نشان دادن بسانسور چاپ كرده‌ام یك نتیجه‌اش این توانستی بود كه من بزندان بیفتم و كسی یارای بردن نام من نداشته باشد. با اینحال برای آنكه تاریخ مشروطه كه بیشترش بآذربایجان بستگی دارد از میان نرود من آن تاریخ را با كوششهای بسیار دو بار بچاپ رسانیدم».

بسیاری از برجستگان توده که در آن زمانها به کار مهنامه برخاستند جز چند سالی نتوانسته‌اند آن را راه برند. ولی کسروی گذشته از پیمان ، به هر یک از «نامه»‌‌‌‌‌‌های «پرچم روزانه» ، «نیمه‌ماهه» و «هفتگی» و «دفترهای ماهانه‌ی سال 1324» که برخاست هیچیک از کمی خواننده و خواستار یا فشار پولی نبود که ادامه نیافت. مثلاً پیمان با آنکه (جز در چند شماره) آگهی نمی‌گرفت و پولی از این راه نمی‌اندوخت ،‌ با اینحال هفت سال پیاپی توانست فیروزانه انتشار یابد. سرانجام هم چون نیاز به روزنامه‌ای بود که در آن هنگامه‌ی پرآشوب پس از شهریور 1320 می‌بایست زبان «باهماد آزادگان» باشد ، کسروی بیرون دادن «پرچم روزانه» را جلو انداخت و از انتشار پیمان بازایستاد. سه نامه‌ی پرچم هیچ یک بخواست او بازنایستاد بلکه هر سه بازداشت شد.

کسانی که در شگفت می‌گردند یک مجله را بزرگ‌ داشتن چه معنی دارد ، برداشتشان از مجله دفترچه‌هاییست که هفتگی یا ماهانه بیرون ‌آید و روی جلدش تصویری از یک «ستاره»ی سینما ، یا از آوازخوانان و ورزشکاران و شرح زندگی ایشان و «حاشیه»هایش ، یا دورنمایی از طبیعت ، درونش خبرهای سیاسی کم‌ژرفا و یا «جنجالی» همچون «صفحه‌ی حوادث» ، یک دو رمانی پوچ و شعرهایی از این شاعر بیهوده‌گو و آن غزلسرای یاوه‌باف ،‌ سخنانی پراکنده از این فیلسوف غربی و آن حکیم شرقی ، چند جوک و چیستان و مسئله و جدول و سودوکویی ، شوخی‌نگاره‌ای (کاریکاتور) و برخی ترجمه‌ها از رسانه‌های بیگانه باشد. کوتاهسخن : یک انبانی که درونش هرچه خواننده‌ را بتواند بخود کشد و تیراژ مجله را بالا برد بریزند. اینکه این نوشته‌ها باهم سازگارند یا نه ،‌ اینکه یکی دیگری را نقض می‌کند و مایه‌ی گیجسری خواننده و پراکنده‌اندیشی می‌گردد و آیا یک راه روشنی را می‌پیماید و خواستش رسیدن به آرمانی است و دردی را از دردهای مردم درمان می‌کند ، اینها نه چیزهاییست که دارنده‌ی مجله به آن بیندیشد. گو اینکه او خود می‌پندارد «فرهنگ‌سازی» می‌کند و از کوشش به چنین «رسالتی» بخود می‌بالد.

آری ، چنین مجله‌ای نه درخور جشن و بزرگداشت است. ولی آیا مهنامه‌ی پیمان چه بود؟!..

در آن هفت سال ، پیمان یك شاهراه رستگاری بروی ایرانیان گشود. اینست ارج و گرانمایگی آن مهنامه. تاریخ خود داوری خواهد کرد که این شاهراه برای ایرانیان و شرقیان چه ارج و بهایی داشته.

روزنامه‌ی پرچم درباره‌ی نخستین روزبه «رسمی» یکم آذر (سال 21) چنین می‌نویسد :


👇
«چنانكه آگاهی داده بودیم روز یكشنبه یكم آذر نشستی در خانه‌ی دارنده‌ی پرچم برپا گردید. نخست سخنانی از عید رفت و دارنده‌ی پرچم شرح داد كه عیدهای هر توده‌ای آن روزهاییست كه با یك پیشامد تاریخی مصادف بوده و اینست هر ساله آن را عید می‌گیرند و بجشن و شادی می‌پردازند كه هم قدردانی از كوششها و رنجهای گذشتگان كرده و هم كنونیان را به برخاستن بماننده‌ی آن كارهای تاریخی برانگیزند ، این كار خردمندانه‌ایست و باید باشد. ولی افسوس كه عیدهای ایران كمتر یكی مبنای تاریخی دارد. به هر حال ما امروز را یكی از عیدها می‌شماریم سپس هر كار بزرگی یا هر فیروزی‌ای برای ما رخ داد روز آن را نیز عید خواهیم گرفت.

سپس گفت : می‌دانم كسانی خواهند گفت بیرون آمدن یك مهنامه چیست كه روز آن عید شمرده شود؟!. می‌گویم : موضوع بیرون آمدن یك مهنامه نیست ، آغاز شدن یك راه خداپرستی و رستگاریست. پیمان هنگامی آغاز یافت كه هیاهوی اروپاییگری سراسر ایران را فراگرفته و كسی یارای بردن نام دین و خدا نمی‌داشت. پیمان برای آن آغاز یافت كه با همه‌ی گمراهیها نبرد كند و بیش از همه با اروپاییگری و مادیگری به پیكار پردازد ، و بالاخره جهانیان را به یك شاهراهی كه بنیاد آن خداشناسی و زیستن از روی آیین خرد می‌باشد بخواند. آن مهنامه برای این خواست ورجاوندِ[=مقدس] بزرگ بانتشار پرداخت و تاكنون در آن راه خود گامهای فیروزانه برداشته است.

پیمان درفشی بود كه در برابر بیدینان و خداناشناسان برافراشته گردید و دلیل این سخن آن گفتارهای استواریست كه در پاسخ مادیگری ، در پیرامون روان ، در زمینه‌ی خرد ، درباره‌ی فلسفه‌ی یونان نوشته شده. ...
ما این روز را در همان حال که روزبه می‌گیریم ، روز تازه گردانیدن پیمان خود نیز می‌دانیم که این سالِ پیش رو را با کوششهای بیشتر بخود و ایرانیان خجسته گردانیم».

پایان


🌸

نیایش پاکدینی

ای آفرنده‌ی خورشید و ماه ، ای پدیدآورنده‌ی جهان ، نامت بلند بادا

آفریدگارا بزرگتر از آنی که ما توانیم شناخت ، بلندتر از آنی که توانیم دریافت.

خواست تُست که جهان را پدید آورده ، دست تُست که آن را براه انداخته.

پروردگارا به هستیت خَستُوانیم ، به یگانگی و توانایی و داناییت می‌شناسیم ، در راه خواست تو می‌کوشیم ، از این شاهراهی که بروی ما گشاده‌ای سپاس می‌گزاریم.

خدایا بنامت درفش افراشته «خدا با ماست»گویان ، پا براه می‌گزاریم :

تا توانیم خواهیم کوشید ، بدشواریها پروا نخواهیم نمود ، از رنج و گزند رو نخواهیم برتافت.

آفریدگارا جهانیست آشفته و بیراه : گمراهیها دسته‌ها بسته ، آز و ستم سپاه‌ها آراسته ، بتخانه‌ها سر برافراشته ، دلها تیره گردیده ، آدمیان خویِ ددان گرفته‌اند.

آفریدگارا بگمراهیها خواهیم رزمید ، با آز و ستم خواهیم جنگید ، بتخانه‌ها خواهیم برانداخت ، و آن پشتیبانی و راهنماییهای تُست که ما را فیروز خواهد گردانید.

نامت بلند بادا ای آفرنده‌ی خورشید و ماه


[نشانی فایل گویای «نیایش پاکدینی» : https://t.me/pakdini/11036]
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 در پیرامون این دفتر


این دستگاهی که فرهنگ نامیده می‌شود ، یک دستگاه ارجدار و هَناینده‌ایست[مؤثر]. دستگاهیست که اگر نیک باشد تواند توده را پیش برد و به سرفرازیها رساند و اگر بد باشد آنها را به نیستی و نابودی کشاند. فرهنگ دستگاهیست که ما سختترین نیاز را بآن می‌داریم.

ولی جای افسوس است که این دستگاه فرهنگی که امروز در ایرانست بد می‌باشد و اینست زیانمند می‌باشد. به اینمعنی ما اگر سود آن را با زیانش بسنجیم زیانش بیشتر درمی‌آید ، و دلیل این سخن (چنانکه در متن کتاب نیز نوشته شده) آنست که ما اگر یک جوان دانشکده‌دیده را با یک روستایی کشاورز برابر یکدیگر گزاریم و آنان را از دیده‌ی شایندگی[=لیاقت] بزندگانی بسنجیم ، بیگمان آن روستایی بزندگانی شاینده‌تر و بکشور و توده سودمندتر از این جوان فرهنگی می‌باشد و مغز و نیروهای خدادادیش نیز درستتر از اینست. این چیزیست که هیچ کس انکار نخواهد کرد و خود دلیل بسیار استواری بگفته‌ی ماست.

ما درباره‌ی این فرهنگ گفتارهایی در پرچم و دیگر جاها نوشته بودیم ، و چون آنها پراکنده می‌بود همه‌ی سخنان خود را در این دفترچه در یکجا گرد آوردیم. خوانندگان می‌دانند که در زمینه‌ای باین بزرگی ، این دفترچه کوچک می‌باشد. ولی چه باید کرد که مرا فرصت بیشتر از این نمی‌بود.

این را باید نویسم که ما را با کارکنان فرهنگ دشمنی درمیان نیست و این سخنان را نه بنام دشمنی با کارکنان فرهنگ ، بلکه بنام دلسوزی با توده نوشته‌ایم. اینست اگر کارکنان فرهنگ پاسخی توانند داشت و بنویسند ، ما را رنجشی نخواهد بود.

کسروی



❇️ دیباچه

از چیزهایی که در ایران بزیان توده است دستگاه فرهنگست. ما بفرهنگ نیاز بسیار می‌داریم. ولی این دستگاه آنچه ما نیاز می‌داریم نیست. این اگر سودهایی می‌دارد زیانهایی هم می‌دارد ، رویهم‌رفته زیانهایش بیشتر است. این یکی از چیزهاییست که باید دست بریشه‌اش برد و دیگر گردانید. در ایران یکی از کارهایی که باید بود همینست.

در این ده و چند سال که ما بکوشش برخاسته‌ایم و بشاعران و کتابهای ایشان ایراد می‌گیریم و از صوفیان و بدآموزیهای آنان سخن می‌رانیم ، چون با همه‌ی هایهویها که می‌شود گفته‌های ما جا در دلها برای خود باز می‌کند ، وزارت فرهنگ خود را ناچار دیده و کتابهایش را دیگر گردانیده.

ولی این کار جز سنگر عوض کردن نبوده. یک دسته چون از وزارت فرهنگ ماهانه‌های گزاف می‌گیرند از هیچ رو خرسندی نمی‌دهند آن دستگاه بهم خورد و برای کوتاه گردانیدن زبان ایرادگیر می‌خواهند رویه‌‌کاریهایی[ظاهرسازی] کرده در جای خود پایدار مانند.

ولی این نخواهد بود. دوباره می‌گویم : فرهنگ از چیزهاییست که باید از ریشه دیگر گردد. باید از میان برخاسته فرهنگی دیگر جای آن را گیرد.

برای این کار هم باید پیش از همه زمینه در اندیشه‌ها آماده گردد. باید پیش از همه آمیغها[=حقایق] روشن شده مردم معنی راست فرهنگ و نتیجه‌ای را که از آن باید بود بدانند.

برای همین خواست این کتابچه نوشته شده و چون نسخه‌های چاپ نخست پایان پذیرفته بود دوباره بچاپ رسید و ما امیدمندیم نزدیک باشد آن روزی که نتیجه‌ی این کوششهای خود را در دست داریم.

دفتر پرچم




🌸
📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار یکم : فرهنگ چیست؟.. (یک از پنج)


«فرهنگ» از کلمه‌هاییست که بزبانها افتاده و امروز دستگاه بزرگی در کشور با این نام خوانده می‌شود. ولی معنای روشنی از آن درمیان نیست. دیگران بمانند ، شما اگر بوزارت فرهنگ روید و سران آن وزارتخانه را گرد آورید ، و یا استادان دانشگاه را فراهم نشانید ، و از آنان بپرسید : «فرهنگ چیست و برای چیست؟.. چه چیزهاست که فرهنگ نامیده شود؟.. چرا باید هر خاندانی فرزندان خود را بدبستان و دبیرستان بفرستند؟.. چرا باید جوانان درس خوانند؟..» ، بهیچ یکی از این پرسشها پاسخ درستی نخواهید شنید.

بارها دیده‌ام چون چنین پرسشی رفته شنونده در شگفت شده و پاسخ داده : مگر معنی فرهنگ دانسته نیست؟!.. و چون گفته شده : «اگر دانسته است شما هم بگویید» ، درمانده و بخاموشی گراییده ، و یا چنین گفته : «دیگران مگر فرهنگ ندارند؟!.. آنها چطور ما هم همان طور!». این بوده پاسخی که داده شده.

راستی هم آنست که اینان چون شنیده‌اند درمیان دیگر توده‌ها وزارتی بنام فرهنگ هست ، دبستانها و دانشکده‌ها هست ، و درسهایی ببچگان و جوانان داده می‌شود ، در اینجا نیز ماننده‌ای از آن را پدید آورده‌اند بی‌آنکه نیک بیندیشند و معنی راست فرهنگ و نتیجه‌ای را که از آن باید گرفت بدانند و بفهمند و از روی بینش بکار پردازند. (در آن میان برخی نیرنگهای بدخواهانه نیز درمیان بوده و در پدید آوردن این فرهنگ کارگر[=مؤثر] افتاده است.)

اینست ما خود باید فرهنگ را معنی کنیم و نتیجه‌ای را که از آن باید بود روشن گردانیم.

فرهنگ آنست که بچه‌ای که پس از چند سال پا بمیان مردان یا زنان گزارده در زندگی همپا خواهد گردید ، باید چیزهایی را که در زندگانی نیاز بدانستن آنها خواهد داشت یاد گیرد که با یک مغز روشن پا بمیان گزارد ، و در هر رشته بایای[وظیفه] خود را بشناسد. اینست معنی فرهنگ.

اکنون ببینیم چه چیزهاست که در زندگانی نیاز بدانستن آنها هست؟.. یک فهرست کوتاهی از آنها یاد کنیم :

پیداست که یک بچه نخست باید خواندن و نوشتن یاد گیرد. بخواندن و نوشتن گذشته از آنکه در کار زندگانی نیاز هست ، یاد گرفتن دیگر چیزها نیز بی‌آن نتواند بود ، از اینرو نخست باید بآن پردازد ، سپس اندکی از جغرافی و تاریخ بخواند ، و از دانشها اندک‌آگاهی بیندوزد ، از تندرستی و دستور آن ناآگاه نماند ، دختران خانه‌داری و بچه‌پروری و کارهای دستی و پختن و دوختن نیز یاد بگیرند.

اینها چیزهاییست که برای همگیست و باید در دبستان فراگیرند. پس از دبستان از یکسو آمیغهایی (حقایقی) هست که هر کسی باید یاد گیرد : این جهان چیست؟.. آن را که می‌گرداند؟.. ما در آن بهر چه‌ایم؟.. آدمی چیست؟.. چه جدایی میانه‌ی آن با دیگر جانورانست؟.. هر کسی در زندگانی چه بایایی دارد؟.. توده‌ها با یکدیگر چگونه راه روند؟.. از چه راههایی می‌توان از بدیها کاست؟.. از چه راههایی می‌توان بهره‌مندی مردم را از آسایش و خرسندی[=سعادت] بیشتر گردانید؟.. سررشته‌داری (حکومت) چیست و چگونه باید بود؟.. کار و پیشه بهر چیست؟.. بازرگانی چه می‌باشد؟.. کشاورزی چگونه باید بود؟.. بایای مردان با زنان چیست؟.. از اینگونه آموزاکهای[تعلیمات] گرانمایه که ما «دین» یا «آمیغهای زندگانی» می‌نامیم.

از یکسو هم از دویست و سیصد سال پیش دانشهایی ـ از فیزیک و شیمی و ریاضیات و پزشکی و مانند اینها ـ رواج گرفته ، و هنرهایی (صنایعی) از آهن‌گدازی و ماشین‌سازی و افزارسازی و نخ‌ریسی و پارچه‌بافی و راه‌کشی و خانه‌سازی و مانند اینها ـ پدید آمده که ما نیاز سختی بآنها می‌داریم و بی‌آنها زندگی نتوانیم کرد.

این دو رشته نیز از چیزهاییست که باید به نوخاستگان یاد داده شود. آمیغهای زندگانی یا حقایق دینی را باید همگی یاد گیرند ، ولی بدانشها و هنرها کسانی که خواهانند بپردازند. اینست پس از دبستان باید «دینکده»ای باشد که آمیغهای دینی را یاد دهد و «دانشکده»هایی باشد که بداوطلبان دانش آموزد.

اینهاست چیزهایی که ببچگان و جوانان باید آموخت. اینهاست چیزهایی که در زندگانی نیاز بدانستنش می‌باشد. اینهاست چیزهایی که فرهنگ نامیده می‌شود.



🌸
📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار یکم : فرهنگ چیست؟.. (دو از پنج)


اکنون شما نیک نگرید که وزارت فرهنگ ایران ببچگان و جوانان اینها را می‌آموزد؟.. از دبستان گرفته تا دانشکده بالا روید ، و آنچه می‌آموزند یکایک بدیده گیرید.

در دبستان نوشتن و خواندن یاد می‌دهند (اگرچه آن نیز از یک راه غلطیست ، زیرا زبانی ندارند تا خواندن و نوشتن بیاموزند. یک زبان ساخته‌ی بسیار بدی را (زبان کلیله و دمنه) برای خود برگزیده‌اند و عمرهای بچگان را با یاد دادن املای کلمه‌های غلط عربی هدر می‌گردانند. با اینحال ما ایراد نگرفته در این بخش خشنودی و خرسندی می‌نماییم). از تاریخ و جغرافی و دانشها نیز چیزهایی می‌آموزند. رویهم‌رفته در بخش آموزاکهای دبستانی ، اگر از شعرهای بیهوده یا زیانمند که می‌آموزند ، و از سخنان سست و درهمی که بنام اخلاق می‌گویند ، و از پندارهای پوچ (خرافات) که بعنوان دین یاد می‌دهند چشم پوشیم ، ایراد بزرگی نمی‌داریم.

در دبیرستان نه تنها شش سال عمر پسران و دختران را هدر می‌گردانند ، نیروهای خداداده‌ی مغزی آنان را نیز از کار می‌اندازند. در اینجا کمی از دانشها یاد می‌دهند که نیکست. لیکن ده برابر آن سخنان بیهوده و زیانمند را در مغزهای ایشان می‌گنجانند. دبیرستانها اگر سودش یکی باشد زیانش ده است.

این دبیرستانها بیکبار فزونیست. زیرا یک پسر و یا دختر اگر «سواد» می‌خواهند ، آنچه در دبستان یاد گرفته‌اند بسست. اگر دانشمندی می‌خواهند باید بدانشکده‌ها بروند. این دبیرستان درمیانه فزونیست و دوباره می‌گوییم که بسیار زیانمند است.

در دانشکده‌ها بیش از همه بجوانان فلسفه و شعر و منطق و اصول و اینگونه چیزها را یاد می‌دهند. با آنکه نامش دانشکده است از دانشها جز اندکی دربر نمی‌دارد. وزارت فرهنگ ایران بایای خود می‌شمارد که آنچه را که از زمانهای گذشته بازمانده ـ از گفته‌های فیلسوفان یونانی ، رشته‌های صوفیان ، تنیده‌های خراباتیان ، ساخته‌های ملایان و دیگران ـ زنده نگه دارد و نگزارد از میان برود. این چیزیست که بارها گفته و نوشته‌اند. دانشکده‌ها و دانشسراها برای اینست ، و آنچه از دانشهای نوین اروپایی در آنها دیده می‌شود بعنوان نمونه ، یا برای جلوگیری از ایراد است.

در دانشسرا که من گاهی بآنجا می‌رفتم ، پنج یا شش رشته فلسفه یاد داده می‌شد : فلسفه‌ی اشراقی ، فلسفه‌ی مشائی ، فلسفه‌ی ملاصدرا ، فلسفه‌ی نوین ، فلسفه‌ی عرفان (صوفیگری). در دانشکده‌ی معقول و منقول گذشته از این فلسفه‌ها و گذشته از اصول و منطق و ادبیات و قصاید عنتره و «اقوال معتزله و اشاعره» و مانند اینها یک درس نیز بنام تاریخ ادیان گزارده شده بود که یک استادی می‌آمد و همه‌ی پندارهای پوچ و بیپای مصریان باستان و کلدانیان و آسوریان و دیگران را در مغزهای جوانان جا می‌داد. روزی دیدم از شاگردان پرسشهایی کرده بود :

1) اهریمن چیست و اقتدار او تا چه اندازه است؟..

2) تکلیف ما در برابر اهریمن چیست؟..

تو گویی افسانه‌ی اهریمن راست بوده است و اکنون نیز هست و در کارهای جهان دست می‌دارد که این استاد بیخرد جوانان را بشناختن آن و کارهایش و اندیشه بکار بردن وامی‌دارد.

یک روز دیگری در دانشسرا باتاقی رفتم دیدم یک استادی (استادی که از دسته‌ی درباریانست و خانست و در اروپا نیز بوده و سفارت کرده) از تفسیر آیه‌ی قرآن «فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَل» بشاگردان سخن می‌راند ، و همچون یک پیره‌صوفی به یک رشته بافندگیهای دور و درازی می‌پردازد. [۱]

اینهاست آنچه در دبستانها و دبیرستانها و دانشکده‌ها و دانشسراها ببچگان و جوانان یاد داده می‌شود ، و چنانکه می‌بینید از آنچه ما در معنی فرهنگ گفتیم بسیار دور است. گذشته از همه‌چیز ما می‌گوییم باید بجوانان آمیغهای زندگانی را یاد داد ، و در این آموزاکهای وزارت فرهنگ نه تنها از آمیغها نشانی نیست (و نتوانستی بود) ، یک رشته بدآموزیهایی که به آخشیج[=ضد] آن آمیغهاست هست.

پابرگی :
2ـ این استاد ابوالحسن فروغی برادر محمدعلی فروغی بنام می‌باشد. (ویراینده)



🌸
📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار یکم : فرهنگ چیست؟.. (سه از پنج)


دستورهای زندگانی که در دبستانها و دبیرستانها و دانشکده‌ها ببچگان و جوانان یاد داده می‌شود همانهاست که بیش از همه ، از کتابهای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و مانند ایشان برداشته شده. وزارت فرهنگ این شاعران را «مفاخر ملی» می‌شمارد و پولهای گزافی در راه چاپ کردن و فراوان گردانیدن کتابهای آنان بیرون می‌ریزد ، و گذشته از این ، گفته‌های آنان را در کتابهای درسی جا داده به نوآموزان یاد می‌دهد ، بلکه خود گلستان و بوستان سعدی را از کتابهای درسی گردانیده است.
آن حافظی که بجهانِ باین بزرگی و شگفتی ارج نگزارده با یک بیباکی می‌سراید :

جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق

آن حافظی که از کار و کوشش به نتیجه‌ای باور نمی‌داشته و آشکاره می‌گوید :

بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل ‌ تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت

آن حافظی که گدایی و سر راه‌نشینی را می‌ستاید و بیشرمانه چنین می‌گوید :

بخواری منگر ای منعم ضعیفان و فقیران را ‌ که صدر مسند عزت گدای ره‌نشین دارد

آن حافظی که پیاپی دم از «سرنوشت» و «بخت» و «قضا و قدر» می‌زند ، و در برابر پستیها و ناپاکیهای خود دست بدامن جبریگری زده می‌سراید :

آیین تقوا ما نیز دانیم لیکن چه چاره با بخت گمراه

آن سعدی که صد بدآموزی را درهم آمیخته و آشکاره داستان ناپاکیهای خود را برشته‌ی نوشتن کشیده.

آن سعدی که کالایش گدایی و چاپلوسی و گزافه‌گویی و بیکاری و یاوه‌سرایی بوده است.

آن سعدی که من از آوردن گفته‌های او در اینجا شرم می‌کنم.

آن سعدی که در زمان مغول زیسته و آن گرفتاریها و بدبختیهای مردم ایران را با دیده دیده و با اینحال کمترین غمخواری از خود نشان نداده و کمترین یادی از آن اندوه‌های دلگداز در گفته‌هایش نیست ، که می‌باید سخن خودش را بخودش بازگردانید و گفت :

تو کز محنت دیگران بیغمی نشاید که نامت نهند آدمی

آن سعدی که سال ٦٥٦ را که تاریخ کشتار بغداد و عراقست سال خوشی خود شمرده می‌گوید :

در آن مدت که ما را وقت خوش بود ز هجرت ششصدوپنجاه‌و‌شش بود

آن سعدی که بمردم درس بیغیرتی داده می‌گوید :

چون زهره‌ی شیران بدرَد نعره‌ی کوس زینهار مده جان گرامی بفسوس

با هر که خصومت نتوان کرد بساز دستی که بدندان نتوان برد ببوس

آن خیامی که با صد پافشاری مردم را بمستی و باده‌خواری می‌خواند و می‌گوید :

مِی خوردن و مست بودن آیین منست فارغ بودن ز کفر و دین دین منست

آن خیام که کوشش و چاره‌جویی را بیهوده دانسته با صد بیخردی می‌گوید :

پیش از من و تو نشان بودنیها بوده است پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوده است

تقدیر ترا هر آنچه بایست بداد غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است

آن خیامی که درس بیدردی و بیغیرتی داده پافشاری می‌کند که باید پروای گذشته نکرد و در اندیشه‌ی آینده نبود و جز بخوشی و مستی نکوشید :

خوش باش ندانی ز کجا آمده‌ای مِی خور که ندانی بکجا خواهی رفت

آن خیامی که جهان باین ارج و بزرگی را هیچ و پوچ پنداشته می‌گوید :

ای بیخبر این شکل مجسم هیچست این طارم نُه سپهر ارقم هیچست

آن مولوی که گرفتار پندار بیپای «وحدت وجود» گردیده ، و دست از کار و پیشه کشیده و در آن گمراهی و سرگردانی پیاپی بافندگیها کرده است :

از نیستان تا مرا ببریده‌اند از نفیرم مرد و زن نالیده‌اند

آن مولوی که از نادانی و نافهمی روشنایی و تاریکی ، و ستم و داد ، و گمراهی و رستگاری ، موسا و فرعون را یکی می‌شمارد :

چونکه بیرنگی اسیر رنگ شد موسیی با موسیی در جنگ شد

اینان و همچون اینان که خود گمراه بوده و بگمراه گردانیدن دیگران نیز کوشیده‌اند ، وزارت فرهنگ بدآموزیهای زهرآلود و مغزفرسای آنان را سرچشمه‌ی آموزشهای خود گردانیده است ، و نوخاستگانی را که بدست او می‌سپارند مغزهاشان را آکَنده[=پر] از این نادانیهای پست بیخردانه می‌گرداند.


🌸