🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹6ـ یک گفت و شنیدی : دو راهیِ سرنوشت‌ساز (یک از یک)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹7ـ گفت و شنید : ایرانیان معنی زندگانی را نمی‌دانند (یک از دو)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹7ـ گفت و شنید : ایرانیان معنی زندگانی را نمی‌دانند (دو از دو)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹8ـ گفت و شنید : نکوشیدن و چشم براه پیشامدها دوختن (یک از یک)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 در پیرامون این دفتر


این دستگاهی که فرهنگ نامیده می‌شود ، یک دستگاه ارجدار و هَناینده‌ایست[مؤثر]. دستگاهیست که اگر نیک باشد تواند توده را پیش برد و به سرفرازیها رساند و اگر بد باشد آنها را به نیستی و نابودی کشاند. فرهنگ دستگاهیست که ما سختترین نیاز را بآن می‌داریم.

ولی جای افسوس است که این دستگاه فرهنگی که امروز در ایرانست بد می‌باشد و اینست زیانمند می‌باشد. به اینمعنی ما اگر سود آن را با زیانش بسنجیم زیانش بیشتر درمی‌آید ، و دلیل این سخن (چنانکه در متن کتاب نیز نوشته شده) آنست که ما اگر یک جوان دانشکده‌دیده را با یک روستایی کشاورز برابر یکدیگر گزاریم و آنان را از دیده‌ی شایندگی[=لیاقت] بزندگانی بسنجیم ، بیگمان آن روستایی بزندگانی شاینده‌تر و بکشور و توده سودمندتر از این جوان فرهنگی می‌باشد و مغز و نیروهای خدادادیش نیز درستتر از اینست. این چیزیست که هیچ کس انکار نخواهد کرد و خود دلیل بسیار استواری بگفته‌ی ماست.

ما درباره‌ی این فرهنگ گفتارهایی در پرچم و دیگر جاها نوشته بودیم ، و چون آنها پراکنده می‌بود همه‌ی سخنان خود را در این دفترچه در یکجا گرد آوردیم. خوانندگان می‌دانند که در زمینه‌ای باین بزرگی ، این دفترچه کوچک می‌باشد. ولی چه باید کرد که مرا فرصت بیشتر از این نمی‌بود.

این را باید نویسم که ما را با کارکنان فرهنگ دشمنی درمیان نیست و این سخنان را نه بنام دشمنی با کارکنان فرهنگ ، بلکه بنام دلسوزی با توده نوشته‌ایم. اینست اگر کارکنان فرهنگ پاسخی توانند داشت و بنویسند ، ما را رنجشی نخواهد بود.

کسروی



❇️ دیباچه

از چیزهایی که در ایران بزیان توده است دستگاه فرهنگست. ما بفرهنگ نیاز بسیار می‌داریم. ولی این دستگاه آنچه ما نیاز می‌داریم نیست. این اگر سودهایی می‌دارد زیانهایی هم می‌دارد ، رویهم‌رفته زیانهایش بیشتر است. این یکی از چیزهاییست که باید دست بریشه‌اش برد و دیگر گردانید. در ایران یکی از کارهایی که باید بود همینست.

در این ده و چند سال که ما بکوشش برخاسته‌ایم و بشاعران و کتابهای ایشان ایراد می‌گیریم و از صوفیان و بدآموزیهای آنان سخن می‌رانیم ، چون با همه‌ی هایهویها که می‌شود گفته‌های ما جا در دلها برای خود باز می‌کند ، وزارت فرهنگ خود را ناچار دیده و کتابهایش را دیگر گردانیده.

ولی این کار جز سنگر عوض کردن نبوده. یک دسته چون از وزارت فرهنگ ماهانه‌های گزاف می‌گیرند از هیچ رو خرسندی نمی‌دهند آن دستگاه بهم خورد و برای کوتاه گردانیدن زبان ایرادگیر می‌خواهند رویه‌‌کاریهایی[ظاهرسازی] کرده در جای خود پایدار مانند.

ولی این نخواهد بود. دوباره می‌گویم : فرهنگ از چیزهاییست که باید از ریشه دیگر گردد. باید از میان برخاسته فرهنگی دیگر جای آن را گیرد.

برای این کار هم باید پیش از همه زمینه در اندیشه‌ها آماده گردد. باید پیش از همه آمیغها[=حقایق] روشن شده مردم معنی راست فرهنگ و نتیجه‌ای را که از آن باید بود بدانند.

برای همین خواست این کتابچه نوشته شده و چون نسخه‌های چاپ نخست پایان پذیرفته بود دوباره بچاپ رسید و ما امیدمندیم نزدیک باشد آن روزی که نتیجه‌ی این کوششهای خود را در دست داریم.

دفتر پرچم




🌸

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹9ـ چند پرسش و پاسخهای آنها : آیا در جهان حقایقی هست؟! (یک از سه)


👈 متن را از اینجا بخوانید.


💐 💐 💐

📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار یکم : فرهنگ چیست؟.. (یک از پنج)


«فرهنگ» از کلمه‌هاییست که بزبانها افتاده و امروز دستگاه بزرگی در کشور با این نام خوانده می‌شود. ولی معنای روشنی از آن درمیان نیست. دیگران بمانند ، شما اگر بوزارت فرهنگ روید و سران آن وزارتخانه را گرد آورید ، و یا استادان دانشگاه را فراهم نشانید ، و از آنان بپرسید : «فرهنگ چیست و برای چیست؟.. چه چیزهاست که فرهنگ نامیده شود؟.. چرا باید هر خاندانی فرزندان خود را بدبستان و دبیرستان بفرستند؟.. چرا باید جوانان درس خوانند؟..» ، بهیچ یکی از این پرسشها پاسخ درستی نخواهید شنید.

بارها دیده‌ام چون چنین پرسشی رفته شنونده در شگفت شده و پاسخ داده : مگر معنی فرهنگ دانسته نیست؟!.. و چون گفته شده : «اگر دانسته است شما هم بگویید» ، درمانده و بخاموشی گراییده ، و یا چنین گفته : «دیگران مگر فرهنگ ندارند؟!.. آنها چطور ما هم همان طور!». این بوده پاسخی که داده شده.

راستی هم آنست که اینان چون شنیده‌اند درمیان دیگر توده‌ها وزارتی بنام فرهنگ هست ، دبستانها و دانشکده‌ها هست ، و درسهایی ببچگان و جوانان داده می‌شود ، در اینجا نیز ماننده‌ای از آن را پدید آورده‌اند بی‌آنکه نیک بیندیشند و معنی راست فرهنگ و نتیجه‌ای را که از آن باید گرفت بدانند و بفهمند و از روی بینش بکار پردازند. (در آن میان برخی نیرنگهای بدخواهانه نیز درمیان بوده و در پدید آوردن این فرهنگ کارگر[=مؤثر] افتاده است.)

اینست ما خود باید فرهنگ را معنی کنیم و نتیجه‌ای را که از آن باید بود روشن گردانیم.

فرهنگ آنست که بچه‌ای که پس از چند سال پا بمیان مردان یا زنان گزارده در زندگی همپا خواهد گردید ، باید چیزهایی را که در زندگانی نیاز بدانستن آنها خواهد داشت یاد گیرد که با یک مغز روشن پا بمیان گزارد ، و در هر رشته بایای[وظیفه] خود را بشناسد. اینست معنی فرهنگ.

اکنون ببینیم چه چیزهاست که در زندگانی نیاز بدانستن آنها هست؟.. یک فهرست کوتاهی از آنها یاد کنیم :

پیداست که یک بچه نخست باید خواندن و نوشتن یاد گیرد. بخواندن و نوشتن گذشته از آنکه در کار زندگانی نیاز هست ، یاد گرفتن دیگر چیزها نیز بی‌آن نتواند بود ، از اینرو نخست باید بآن پردازد ، سپس اندکی از جغرافی و تاریخ بخواند ، و از دانشها اندک‌آگاهی بیندوزد ، از تندرستی و دستور آن ناآگاه نماند ، دختران خانه‌داری و بچه‌پروری و کارهای دستی و پختن و دوختن نیز یاد بگیرند.

اینها چیزهاییست که برای همگیست و باید در دبستان فراگیرند. پس از دبستان از یکسو آمیغهایی (حقایقی) هست که هر کسی باید یاد گیرد : این جهان چیست؟.. آن را که می‌گرداند؟.. ما در آن بهر چه‌ایم؟.. آدمی چیست؟.. چه جدایی میانه‌ی آن با دیگر جانورانست؟.. هر کسی در زندگانی چه بایایی دارد؟.. توده‌ها با یکدیگر چگونه راه روند؟.. از چه راههایی می‌توان از بدیها کاست؟.. از چه راههایی می‌توان بهره‌مندی مردم را از آسایش و خرسندی[=سعادت] بیشتر گردانید؟.. سررشته‌داری (حکومت) چیست و چگونه باید بود؟.. کار و پیشه بهر چیست؟.. بازرگانی چه می‌باشد؟.. کشاورزی چگونه باید بود؟.. بایای مردان با زنان چیست؟.. از اینگونه آموزاکهای[تعلیمات] گرانمایه که ما «دین» یا «آمیغهای زندگانی» می‌نامیم.

از یکسو هم از دویست و سیصد سال پیش دانشهایی ـ از فیزیک و شیمی و ریاضیات و پزشکی و مانند اینها ـ رواج گرفته ، و هنرهایی (صنایعی) از آهن‌گدازی و ماشین‌سازی و افزارسازی و نخ‌ریسی و پارچه‌بافی و راه‌کشی و خانه‌سازی و مانند اینها ـ پدید آمده که ما نیاز سختی بآنها می‌داریم و بی‌آنها زندگی نتوانیم کرد.

این دو رشته نیز از چیزهاییست که باید به نوخاستگان یاد داده شود. آمیغهای زندگانی یا حقایق دینی را باید همگی یاد گیرند ، ولی بدانشها و هنرها کسانی که خواهانند بپردازند. اینست پس از دبستان باید «دینکده»ای باشد که آمیغهای دینی را یاد دهد و «دانشکده»هایی باشد که بداوطلبان دانش آموزد.

اینهاست چیزهایی که ببچگان و جوانان باید آموخت. اینهاست چیزهایی که در زندگانی نیاز بدانستنش می‌باشد. اینهاست چیزهایی که فرهنگ نامیده می‌شود.



🌸

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹9ـ چند پرسش و پاسخهای آنها : آیا در جهان حقایقی هست؟! (دو از سه)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار یکم : فرهنگ چیست؟.. (دو از پنج)


اکنون شما نیک نگرید که وزارت فرهنگ ایران ببچگان و جوانان اینها را می‌آموزد؟.. از دبستان گرفته تا دانشکده بالا روید ، و آنچه می‌آموزند یکایک بدیده گیرید.

در دبستان نوشتن و خواندن یاد می‌دهند (اگرچه آن نیز از یک راه غلطیست ، زیرا زبانی ندارند تا خواندن و نوشتن بیاموزند. یک زبان ساخته‌ی بسیار بدی را (زبان کلیله و دمنه) برای خود برگزیده‌اند و عمرهای بچگان را با یاد دادن املای کلمه‌های غلط عربی هدر می‌گردانند. با اینحال ما ایراد نگرفته در این بخش خشنودی و خرسندی می‌نماییم). از تاریخ و جغرافی و دانشها نیز چیزهایی می‌آموزند. رویهم‌رفته در بخش آموزاکهای دبستانی ، اگر از شعرهای بیهوده یا زیانمند که می‌آموزند ، و از سخنان سست و درهمی که بنام اخلاق می‌گویند ، و از پندارهای پوچ (خرافات) که بعنوان دین یاد می‌دهند چشم پوشیم ، ایراد بزرگی نمی‌داریم.

در دبیرستان نه تنها شش سال عمر پسران و دختران را هدر می‌گردانند ، نیروهای خداداده‌ی مغزی آنان را نیز از کار می‌اندازند. در اینجا کمی از دانشها یاد می‌دهند که نیکست. لیکن ده برابر آن سخنان بیهوده و زیانمند را در مغزهای ایشان می‌گنجانند. دبیرستانها اگر سودش یکی باشد زیانش ده است.

این دبیرستانها بیکبار فزونیست. زیرا یک پسر و یا دختر اگر «سواد» می‌خواهند ، آنچه در دبستان یاد گرفته‌اند بسست. اگر دانشمندی می‌خواهند باید بدانشکده‌ها بروند. این دبیرستان درمیانه فزونیست و دوباره می‌گوییم که بسیار زیانمند است.

در دانشکده‌ها بیش از همه بجوانان فلسفه و شعر و منطق و اصول و اینگونه چیزها را یاد می‌دهند. با آنکه نامش دانشکده است از دانشها جز اندکی دربر نمی‌دارد. وزارت فرهنگ ایران بایای خود می‌شمارد که آنچه را که از زمانهای گذشته بازمانده ـ از گفته‌های فیلسوفان یونانی ، رشته‌های صوفیان ، تنیده‌های خراباتیان ، ساخته‌های ملایان و دیگران ـ زنده نگه دارد و نگزارد از میان برود. این چیزیست که بارها گفته و نوشته‌اند. دانشکده‌ها و دانشسراها برای اینست ، و آنچه از دانشهای نوین اروپایی در آنها دیده می‌شود بعنوان نمونه ، یا برای جلوگیری از ایراد است.

در دانشسرا که من گاهی بآنجا می‌رفتم ، پنج یا شش رشته فلسفه یاد داده می‌شد : فلسفه‌ی اشراقی ، فلسفه‌ی مشائی ، فلسفه‌ی ملاصدرا ، فلسفه‌ی نوین ، فلسفه‌ی عرفان (صوفیگری). در دانشکده‌ی معقول و منقول گذشته از این فلسفه‌ها و گذشته از اصول و منطق و ادبیات و قصاید عنتره و «اقوال معتزله و اشاعره» و مانند اینها یک درس نیز بنام تاریخ ادیان گزارده شده بود که یک استادی می‌آمد و همه‌ی پندارهای پوچ و بیپای مصریان باستان و کلدانیان و آسوریان و دیگران را در مغزهای جوانان جا می‌داد. روزی دیدم از شاگردان پرسشهایی کرده بود :

1) اهریمن چیست و اقتدار او تا چه اندازه است؟..

2) تکلیف ما در برابر اهریمن چیست؟..

تو گویی افسانه‌ی اهریمن راست بوده است و اکنون نیز هست و در کارهای جهان دست می‌دارد که این استاد بیخرد جوانان را بشناختن آن و کارهایش و اندیشه بکار بردن وامی‌دارد.

یک روز دیگری در دانشسرا باتاقی رفتم دیدم یک استادی (استادی که از دسته‌ی درباریانست و خانست و در اروپا نیز بوده و سفارت کرده) از تفسیر آیه‌ی قرآن «فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَل» بشاگردان سخن می‌راند ، و همچون یک پیره‌صوفی به یک رشته بافندگیهای دور و درازی می‌پردازد. [۱]

اینهاست آنچه در دبستانها و دبیرستانها و دانشکده‌ها و دانشسراها ببچگان و جوانان یاد داده می‌شود ، و چنانکه می‌بینید از آنچه ما در معنی فرهنگ گفتیم بسیار دور است. گذشته از همه‌چیز ما می‌گوییم باید بجوانان آمیغهای زندگانی را یاد داد ، و در این آموزاکهای وزارت فرهنگ نه تنها از آمیغها نشانی نیست (و نتوانستی بود) ، یک رشته بدآموزیهایی که به آخشیج[=ضد] آن آمیغهاست هست.

پابرگی :
2ـ این استاد ابوالحسن فروغی برادر محمدعلی فروغی بنام می‌باشد. (ویراینده)



🌸

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹9ـ چند پرسش و پاسخهای آنها : آیا در جهان حقایقی هست؟! (سه از سه)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار یکم : فرهنگ چیست؟.. (سه از پنج)


دستورهای زندگانی که در دبستانها و دبیرستانها و دانشکده‌ها ببچگان و جوانان یاد داده می‌شود همانهاست که بیش از همه ، از کتابهای سعدی و حافظ و خیام و مولوی و مانند ایشان برداشته شده. وزارت فرهنگ این شاعران را «مفاخر ملی» می‌شمارد و پولهای گزافی در راه چاپ کردن و فراوان گردانیدن کتابهای آنان بیرون می‌ریزد ، و گذشته از این ، گفته‌های آنان را در کتابهای درسی جا داده به نوآموزان یاد می‌دهد ، بلکه خود گلستان و بوستان سعدی را از کتابهای درسی گردانیده است.
آن حافظی که بجهانِ باین بزرگی و شگفتی ارج نگزارده با یک بیباکی می‌سراید :

جهان و هرچه درو هست هیچ در هیچست هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق

آن حافظی که از کار و کوشش به نتیجه‌ای باور نمی‌داشته و آشکاره می‌گوید :

بر عمل تکیه مکن خواجه که در روز ازل ‌ تو چه دانی قلم صنع بنامت چه نوشت

آن حافظی که گدایی و سر راه‌نشینی را می‌ستاید و بیشرمانه چنین می‌گوید :

بخواری منگر ای منعم ضعیفان و فقیران را ‌ که صدر مسند عزت گدای ره‌نشین دارد

آن حافظی که پیاپی دم از «سرنوشت» و «بخت» و «قضا و قدر» می‌زند ، و در برابر پستیها و ناپاکیهای خود دست بدامن جبریگری زده می‌سراید :

آیین تقوا ما نیز دانیم لیکن چه چاره با بخت گمراه

آن سعدی که صد بدآموزی را درهم آمیخته و آشکاره داستان ناپاکیهای خود را برشته‌ی نوشتن کشیده.

آن سعدی که کالایش گدایی و چاپلوسی و گزافه‌گویی و بیکاری و یاوه‌سرایی بوده است.

آن سعدی که من از آوردن گفته‌های او در اینجا شرم می‌کنم.

آن سعدی که در زمان مغول زیسته و آن گرفتاریها و بدبختیهای مردم ایران را با دیده دیده و با اینحال کمترین غمخواری از خود نشان نداده و کمترین یادی از آن اندوه‌های دلگداز در گفته‌هایش نیست ، که می‌باید سخن خودش را بخودش بازگردانید و گفت :

تو کز محنت دیگران بیغمی نشاید که نامت نهند آدمی

آن سعدی که سال ٦٥٦ را که تاریخ کشتار بغداد و عراقست سال خوشی خود شمرده می‌گوید :

در آن مدت که ما را وقت خوش بود ز هجرت ششصدوپنجاه‌و‌شش بود

آن سعدی که بمردم درس بیغیرتی داده می‌گوید :

چون زهره‌ی شیران بدرَد نعره‌ی کوس زینهار مده جان گرامی بفسوس

با هر که خصومت نتوان کرد بساز دستی که بدندان نتوان برد ببوس

آن خیامی که با صد پافشاری مردم را بمستی و باده‌خواری می‌خواند و می‌گوید :

مِی خوردن و مست بودن آیین منست فارغ بودن ز کفر و دین دین منست

آن خیام که کوشش و چاره‌جویی را بیهوده دانسته با صد بیخردی می‌گوید :

پیش از من و تو نشان بودنیها بوده است پیوسته قلم ز نیک و بد ناسوده است

تقدیر ترا هر آنچه بایست بداد غم خوردن و کوشیدن ما بیهوده است

آن خیامی که درس بیدردی و بیغیرتی داده پافشاری می‌کند که باید پروای گذشته نکرد و در اندیشه‌ی آینده نبود و جز بخوشی و مستی نکوشید :

خوش باش ندانی ز کجا آمده‌ای مِی خور که ندانی بکجا خواهی رفت

آن خیامی که جهان باین ارج و بزرگی را هیچ و پوچ پنداشته می‌گوید :

ای بیخبر این شکل مجسم هیچست این طارم نُه سپهر ارقم هیچست

آن مولوی که گرفتار پندار بیپای «وحدت وجود» گردیده ، و دست از کار و پیشه کشیده و در آن گمراهی و سرگردانی پیاپی بافندگیها کرده است :

از نیستان تا مرا ببریده‌اند از نفیرم مرد و زن نالیده‌اند

آن مولوی که از نادانی و نافهمی روشنایی و تاریکی ، و ستم و داد ، و گمراهی و رستگاری ، موسا و فرعون را یکی می‌شمارد :

چونکه بیرنگی اسیر رنگ شد موسیی با موسیی در جنگ شد

اینان و همچون اینان که خود گمراه بوده و بگمراه گردانیدن دیگران نیز کوشیده‌اند ، وزارت فرهنگ بدآموزیهای زهرآلود و مغزفرسای آنان را سرچشمه‌ی آموزشهای خود گردانیده است ، و نوخاستگانی را که بدست او می‌سپارند مغزهاشان را آکَنده[=پر] از این نادانیهای پست بیخردانه می‌گرداند.


🌸

🔶 آیا کتابسوزان کار بدی است ؟

🔶 آیا کسی که کتابهائی را می‌سوزاند دشمن فرهنگ و دشمن انسانیت است ؟

   غربیها عادت کرده اند که با هرچه به آلمان_نازی مربوط بشود دشمنی کنند . در این جهت حتی حاضرند تاریخ را دوباره و مطابق با امیال خود بنویسند .

   هزاران فیلم بوسیله ی کمپانیهای غربی ساخته شده که در تمام آنها متفقین پیروزند! چند نفر ، حتی دو سه نفر آمریکائی به یک مرکز عظیم نظامی نازیها حمله میبرند ، و موفق میشوند هدفهای خود در آنجا را محقق کنند . کارها میکنند که انسان انگشت به دهان میماند ، و با خود میگوید این آلمانیها چه مخلوقات ابله و کودنی بودند!! تو گوئی همین آلمانیها نبودند که بیشتر اروپا و بخشی از افریقا را تصرف کردند و بینی تمام این اروپائیها را بخاک مالیدند! این شیوه ی عمل آمریکاییان و اروپائیان بیشتر مضحک است . اینان خود را محور و مدار تمام انسانیت ، و فرهنگ خود را در آخرین حد کمال تصور میکنند . این شهوت که خود را خوب ، بلکه عالی و بی عیب و نقص میدانند و اینطور نشان میدهند ، دارد آنها را خفه میکند .

   دشمنی غربیان با آلمان نازی مظاهر مختلفی دارد ، از جمله اینکه نازیها را تخطئه میکنند ، چون کتابسوزان براه انداخته بودند . موضوع این است که آنان ، مطابق با ایدئولوژی خود ، بعضی کتابها را مضر به حال جامعه و باعث عقب ماندگی آن شناخته بودند . ممکن است بگوئیم که ایدئولوژی آنها غلط بود ؛ ممکن است بگوئیم برخی از این کتابها ارزشمند بودند و نمیبایست از میان برداشته شوند ؛ اما نمیتوان گفت : چرا کتابهائی را که مضر تشخیص میدادید سوزاندید ؟
 
   اما تکلیف ما در این میان چیست ؟

   از میان برداشتن کتابهائی که به حال جامعه ی ما زیانبارند کاری ضروری است . بسیارند کتابهائی که باعث نکبت و سیه روزی مردم ما شده اند . کتابهائی که برای ذلیل نگهداشتن ما نوشته ، ترجمه یا تدوین شده اند ، کتابهائی که جز خفت و خواری و جز اندیشه های پوچ ، و جز تعطیل تفکر و تعقل نتیجه ئی نداشته اند ، البته باید از میان مردم جمع شوند . نه اینکه بزور از آنها گرفته شوند ، باید آن اندازه اندیشه ها روشن شوند و خردها بکار بیفتند که مردم خود ، بمیل خویش ، آنها را بدور اندازند . البته اینکه نسخه هائی از این کتب ، برای اهل تحقیق ، در کتابخانه ها بمانند موضوعی قابل قبول است .

   در ایران نیز پیروان زنده یاد احمد کسروی در روزی معین ، کتابهائی را که گمراه کننده تشخیص میدهند ، میسوزانند . این عمل نمادی است از بیداری از غفلت و جهالت قرون و نشان دهنده ی عزمی راسخ برای پیش رفتن به سوی ایرانی نوین با نگرش و جهان بینی نو .

کوشاد تلگرام : نوشتار بالا در کانال بینش نوشته شده و چون سخنان درستی است و با زمینه‌ی فرهنگ که بتازگی به آن آغاز کرده‌ایم بستگی دارد در اینجا (با اندک دیگری) می‌آوریم. از این خشنودیم که نویسنده‌ی ارجمند این نوشتار ، اسیر هو و هیاهوها نشده و براستی جنبش کتابسوزان پی برده‌اند.

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹10ـ گفت و شنید : روشن گردانیدن یک رشته‌ای از حقایق (یک از سه)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار یکم : فرهنگ چیست؟.. (چهار از پنج)


در این زمینه جای یک پرسشی از وزارت فرهنگ هست. خیام و مولوی و حافظ و سعدی گذشته از این که هر یکیشان خود گمراه و گفته‌هاشان پر از بدآموزیهاست ، هرکدام راه دیگری داشته‌اند : خیام بنیادگزار خراباتیگریست ، خراباتیان می‌گفتند : اینجهان هیچ و پوچست ، و بخدا و بدستگاه آفرینش ایرادهای بسیار می‌گرفتند ، و کار و کوشش را بیهوده دانسته و می‌گفتند : ما را در اینجهان اختیاری نیست. می‌گفتند : باید در اندیشه‌ی گذشته نبود و پروای آینده نکرد و دمی را که در آنیم با خوشی و مستی بسر برد و پافشاری بسیار در ستایش مستی و باده‌خواری می‌کردند.

مولوی از سردستگان صوفیان است. صوفیان چنانکه می‌دانیم اینجهان را خوار داشته و بکار و پیشه‌ای نمی‌پرداخته‌اند ، و در کنجهای خانقاهها نشسته روزهای خود را با بیکاری بسر می‌برده‌اند ، و نان از دسترنج دیگران خورده از گدایی نیز باک نمی‌داشته‌اند.

حافظ اگرچه خود خراباتیست ولی در شعرهای خود از صوفیگری و بدآموزیهای دیگر نیز سخن می‌راند.

سعدی از مسلمانان شمرده می‌شد ولی در سخنان خود بدآموزیهای گوناگونی را ـ از صوفیگری و جبریگری و چاپلوسی و بیغیرتی و گزافه‌دهی و مانند اینها ـ بهم آمیخته است.

به هر حال از وزارت فرهنگ باید پرسید : آیا شما می‌خواهید جوانان ایران را با صوفیگری و خراباتیگری بار آورید؟!.. آیا فرهنگ (یا تربیت) که شما برای نوخاستگان ایران بدیده گرفته‌اید اینهاست؟!.. آیا صوفیگری یا خراباتیگری یک راه پسندیده‌ای بوده است؟!.. آیا از هیچ و پوچ شناختن جهان ، و بیهوده دانستن کوشش و تلاش ، و بی‌پروایی بگذشته و آینده ، و پافشاری در باده‌خواری که دستور خراباتیست ، و یا از خوار داشتن این زندگانی ، و دوری گزیدن از کار و پیشه ، و دامن چیدن از زناشویی و زندگانی خاندانی ، و روزی خوردن از دسترنج دیگران که آموزاکهای صوفیانست نتیجه‌های ستوده‌ای توان برداشت؟!..

آیا با این دستورها و آموزاکها ، زندگانی یک توده پیش تواند رفت؟!.. آیا در این زمان که توده‌ها سختترین نبرد را با یکدیگر می‌کنند و میدانهای خونین سِواستاپول و استالینگراد درمیانه برپا می‌شود ، کار یک توده با این دستورها و آموزاکها بکجا تواند کشید؟!.. آیا در روزگاری که توده‌ها از جوانان خود چترباز پدید می‌آورند ، به نوخاستگان ایران درس خراباتیگری یا صوفیگری دادن جز بدخواهی با توده معنایی تواند داشت؟!..

آنگاه چنانکه گفتیم صوفیگری جز خراباتیگریست. این دو راه از هم جدا می‌بوده. خراباتیان بخدا باوری نمی‌داشتند و صوفیان می‌گفتند ما خدا را با دیده می‌بینیم. خراباتیان می‌گفتند باید بخوشی کوشید و صوفیان می‌گفتند باید از خوشیها دوری گزید. خراباتیان در باده‌خواری پافشاری می‌نمودند و صوفیان از باده سخت می‌پرهیزیدند.

آری در بی‌پروایی بزندگانی و در تنبلی و سستی و بیغیرتی ، دو دسته یکی بوده‌اند. با اینحال صوفیان جز خراباتیان ، و خراباتیان جز صوفیان بوده‌اند ، و باید از وزارت فرهنگ بپرسیم چگونه آن دو را بهم آمیخته؟!.. چگونه هر دو را بشاگردان یاد می‌دهد؟!..


🌸

🔶 دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌 احمد کسروی

🔹10ـ گفت و شنید : روشن گردانیدن یک رشته‌ای از حقایق (دو از سه)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

🔶 نوشته‌ی یکی از خوانندگان :

من یکی از خوانندگان شمایم و از نوشته هایتان سود بسیار میبرم. از خواندن گفتارهاتان و همچنین کتاب شیعیگری براحتی میتوان فهمید که آن گفته که بنام کسروی در اینترنت شهرت یافته (مردم ایران یک حکومت به آخوندها بدهکارند) یک دروغ شاخدار است.
اغراق نباشد خودم آن را ده بار شنیده ام. خواهش میکنم در این باره توضیح بدهید باعث گمراهی مردم شده است.

کوشاد تلگرام : ما چند بار به آن سخنِ ساخته که بنام کسروی رواج داده‌اند ، در نوشته‌هامان اشاره کرده خواسته‌ایم خوانندگانِ کتابهای کسروی خود داوری کنند : چگونه کسی که جان خود را بر سر گفتن حقایق شیعیگری ، زیانهای آن و بدخواهی ملایان با این کشور و مردم گزاشت ، چنان سخنی گفته است؟!

افسوسِ ما از مردم عادی نیست. از فلان مردیست که خود را پرفسور می‌نامد و بَهمان استادی است که مدعی خواندن کتابهای کسروی می‌باشد. اینها نیز با بیباکی هرچه بیشتر آن سخن نابجا را به کسروی می‌بندند.

اینها نشان می‌دهد گذشته از کس یا کسانی که این دروغ و مانندهای آن را ساخته بنام او رواج داده‌اند ، دیگران که چنین سخنانی را بزبان می‌رانند یا کتابهای کسروی را نخوانده به لاف خواندن و دانستن برمی‌خیزند یا نیک نخوانده و در نتیجه نیک نفهمیده و آن سخن را از زبانها شنیده‌اند.

در هر حال جای افسوس فراوانست که دیده می‌شود ایرانیان با یک بی‌پروایی شگفتی ، از حقایق می‌گریزند. دیده می‌شود آیین جستجو و پژوهش در این مردم تا چه اندازه نارسا و خام است. جای افسوس است که ایرانیان تنها به شنیده‌ها بسنده کرده راه بررسی را در این روزگارِ اینترنت بخود بسته می‌دارند. در نتیجه از سودهای فراوان پژوهشگری بی‌بهره می‌باشند. در جایی که برجستگان توده چنین باشند از مردم عادی چه انتظاری می‌توان داشت؟!

ما نیز آگاهیم که این سخن مایه‌ی گمراهی و بدفهمی است. سنگیست که بدخواهان یا دوستان نادان بر سر راه پاکدینی غلتانیده‌اند. برای از راه برداشتن آن چندی پیش گفتاری بنام سخن دروغی که باید از آن پرهیزید در این کانال نوشتیم. از خوانندگان خواستاریم هر کجا دیدید کسانی با آن دروغ گمراه گردیده و فریب خورده آن گفتار را به او بدهید بخواند. اینگونه کوششها کمترین بایاییست که خوانندگان ما بگردن دارند.

📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار یکم : فرهنگ چیست؟.. (پنج از پنج)


می‌دانم پاسخ داده خواهند گفت : «ما نمی‌خواهیم جوانان را با صوفیگری بار آوریم. نمی‌خواهیم آنان همه‌ی گفته‌های خیام و مولوی و حافظ و سعدی را یاد گیرند. ما تنها سخنان سودمند آن شاعران را که پند و اندرز است برگزیده بشاگردان درس می‌دهیم» ـ بیگمان بچنین پاسخی خواهند برخاست.

لیکن این پاسخ دروغ و از چند راه بیجاست :

نخست ما می‌پرسیم : آیا خیام و حافظ با آن اندیشه‌های زهرآلود خراباتیگری ، و مولوی با آن گمراهیهای سراپا زیان صوفیگری ، و سعدی با آن درهم‌گوییهای زیانمند و با آن بیشرمیهای باب پنجم گلستانش ، کسان نیک و بزرگ می‌بوده‌اند یا مردان پست و بی‌ارج؟!..

اگر می‌گویید : کسان نیک و بزرگ می‌بوده‌اند ، این خود نافهمی بزرگی از شماست. آری نافهمی بزرگیست که کسانی را با آن گمراهیها و نادانیها نیک و بزرگ شمارید.

آیا این از نیکی و بزرگی کسیست که جهان را هیچ و پوچ شمارد ، و کوشش و کار را بیهوده داند ، و بمردم درس تنبلی و سستی و مستی دهد؟!.. آیا از نیکی و بزرگی کسیست که زندگانی را خوار گیرد ، و بیکاری و تنبلی و گوشه‌گیری و مفتخواری را نیک شمارد؟!.. آیا از نیکی و بزرگی کسیست که هرچه شنیده ، راست و کج ، برشته‌ی شعر کشد ، و برای تردامنی و بی‌ناموسی بابی در کتابش باز کند؟!.. ما نمی‌دانیم شما بزرگی و نیکی را به چه معنی می‌گیرید که کسانی را با اینهمه گمراهیها و بدیها ، نیک و بزرگ می‌شمارید؟!..

اگر می‌گویید : آنان مردان پست و بی‌ارج بوده‌اند پس آنهمه ستایشها برای چیست؟!.. چرا گوشهای جوانان را پر از نامهای آنان می‌گردانید؟!.. چرا کتابهای آنان را پیاپی چاپ کرده درمیان مردم می‌پراکنید؟!.. چرا آنان را «مفاخر ملی» می‌نامید؟!.. با این رفتارتان اگر مردم شما را بدخواهان این کشور شناسند آیا بجا نبوده؟!.. آیا این کارهای شما جز بدخواهی و دشمنی با توده و کشور نام دیگری تواند داشت؟!..

اگر خواست شما صوفی یا خراباتی گردانیدن مردم نیست (یا بهتر گویم : نمی‌خواهید گفته‌های زهرآلود صوفیان و خراباتیان در مغزهای جوانان جا داده خونهای آنان را از جوش بیندازید) ، پس برای چیست که اینهمه کتابهای آنان را چاپ کرده و درمیان مردم می‌پراکنید؟!.. برای چیست که وزارت فرهنگ سالانه پول گزافی در این راه بیرون می‌ریزد؟!..

کوتاه‌سخن : از دو حال بیرون نیست. شما یا گمراهی و نادانی خیام و حافظ و مولوی و سعدی و دیگر مانندگان اینان را می‌دانید و از زیان بدآموزیهای زهرآلودشان آگاهید ، و یا نمی‌دانید و آگاه نمی‌باشید. اگر آن یکیست بی‌پروا باید گفت بکندن ریشه‌ی توده‌ی خود می‌کوشید ، و اگر این یکیست باید پوشیده نداشت که بسیار نافهمید ، و به هر حال اینکه می‌گویید : «ما تنها سخنان سودمند آن شاعران را که پند و اندرز است برگزیده بشاگردان یاد می‌دهیم» ، دروغ و بیپاست.

از هر چیزی می‌گذریم. بآن چه گوییم که وزارت فرهنگ گلستان سعدی را یکی از کتابهای درسی گردانیده است؟!.. بآن چه گوییم که وزارت فرهنگی که باید بجوانان و نوخاستگان پاکدامنی آموزد و آنان را از هر لغزشی دور دارد کتاب گلستان را تا باب پنجمش بدست آنان می‌دهد؟!..

دوم : در گفته‌های خیام و حافظ و مولوی چه سخن سودمندی توان یافت؟!.. کدام پند یا اندرز درمیان آنها هست؟!.. آنچه حافظ و خیامست همه‌ی گفته‌هاشان در زمینه‌ی ستایش باده ، و پافشاری در جبریگری ، و خرد‌ه‌گیری بآفریدگار ، و نکوهش بخرد و دانش ، و کشاکش و بدگویی با زاهدان و صوفیان و مانند اینهاست. حافظ چون خواستش بیش از همه غزل ساختن و قافیه بافتن می‌بوده بیشتر شعرهایش بیکبار بی‌معنیست.

آری شما چیزهایی را نیک می‌شمارید. ولی آنها نیز بد است و شما نمی‌فهمید.

شعر پایین را از شاهکارهای حافظ می‌شمارند :

من اگر نیکم اگر بد تو برو خود را باش که گناه دگری بر تو نخواهند نوشت

ولی آیا این سخن نیکست؟!.. در زندگانی توده‌ای که همه باهم می‌دارند و نیک و بد هر کس با دیگران بهم بسته است یکی را سزد گفت : «من اگر نیکم اگر بد تو برو خود را باش»؟!..

همچنین شعر پایین از گفته‌های برگزیده‌ی حافظ شمرده می‌شود :

غلام همت آنم که زیر چرخ کبود ز هرچه رنگ تعلق پذیرد آزاد است

لیکن شما نیک اندیشید که اگر کسی از هر «علاقه‌ای» خود را آزاد گرداند ـ زن نگیرد ، فرزند ندارد ، خانه نسازد ، رخت نپوشد ، درپی روزی نباشد ، چه تواند بود و چه حالی تواند یافت؟!.. آیا جز یک دیوانه‌ی لخت و گلخن‌خواب و دریوزه‌گردی تواند بود؟!..

آنچه مولویست همه‌ی گفته‌های او در زمینه‌ی «وحدت وجود» است و جز بافندگیهای صوفیانه نمی‌باشد. آن داستانها و افسانه‌ها که سروده همه از این باره می‌باشد و من نمی‌دانم کدام پند یا اندرزی در آنهاست؟!..

آری درمیان گفته‌های سعدی پندها و اندرزهایی هست. ولی بسیاری از آنها نیز نیک می‌نماید و خود بد است. مثلاً شعر پایین :


👇

استاد معلم چو بود کم‌آزار خرسک‌ بازند کودکان در بازار

یا شعر پایین :

قرار در کف آزادگان نگیرد مال چو صبر در دل عاشق چو آب در غربال

اینها را نیک می‌شمارند. ولی بسیار بد است. آنگاه سعدی خواستش جز سخن بافی نمی‌بوده ، و اینست کمتر سخنی را در اینجا گفته که در جای دیگر آخشیجش را نگفته باشد.

سوم : این شیوه که از گفته‌های خیام و سعدی و حافظ و مولوی و مانندگانشان پند و اندرزهایی برگزیده شود خود غلطست ، که نه تنها سودی نتواند داد زیان نیز دربر تواند داشت. زیرا پند و اندرز از کسی سزنده است که پاک باشد و خود بگفته‌هایش کار بندد. وگرنه اگر شما مطربی برای رقاصی بیاورید و او نیز درمیان جست و خیزهایش سخنان پندآمیز سراید ، گدایی که بدم در می‌آید او هم زبان باندرز می‌گشاید ، و تاکنون کی شده که کسی از مطرب یا از گدا پند آموزد و اندرز یاد گیرد؟!.. پندآموزی مطرب و گدا بیش از این نتیجه نتواند داد که از ارج و بهای پند و اندرز کاهد. پند و اندرز گفتن سعدی و حافظ و دیگر شاعران نیز همان حال را داشته است.


🌸

🔶  دفتر «گفت و شنید» (گفتارها)

🔸

🖌   احمد کسروی

🔹10ـ گفت و شنید : روشن گردانیدن یک رشته‌ای از حقایق (سه از سه)


👈 متن را از اینجا بخوانید.

🛎 سرسخن از ماست.


💐 💐 💐

📖 فرهنگ چیست؟

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار دوم : فرهنگ در معنی والاترش (یک از هفت)


چنانکه گفتیم فرهنگ یا یاد دادن آمیغها و دانشها بجوانان بهر اینست که در زندگانی بینا باشند. لیکن در این میان یک نتیجه‌ی بسیار گرانمایه‌تری نیز خواسته می‌شود ، و آن اینکه «روانها نیرومند گردد و بهوسها و خویهای پست جانی چیره باشد». این یک خواست بزرگتر دیگریست و فرهنگ در معنی والاترش بهر این نتیجه می‌باشد.

برای آنکه این سخن نیک روشن گردد باید بیاد آورد گوهر آدمی و سخنانی را که ما درباره‌ی آن نوشته‌ایم. (1) ما بارها گفته‌ایم :

آدمی دارای دو گوهر است : گوهر تن و جان با هوسهای گوناگون و با خویهای پست خودخواهی و خودنمایی و آز و خشم و کینه و برتریفروشی و گردنکشی و جداسری و ستم و چاپلوسی و مانند اینها ، و گوهر روان با خرد و فهم و اندیشه و فَرجاد[=وجدان] و آزرم[=شرف] و شرم و با سَهِشهای[=احساسات] گرانمایه‌ی نیکخواهی و غمخواری و داددوستی و آبادیخواهی و آمیغ‌پژوهی و مانند اینها.

همچنین بارها گفته‌ایم :

این دو گوهر با آنکه توأم است بآخشیج یکدیگر می‌باشند و همیشه باهم در کشاکشند که همچون دو کفه‌ی ترازو ، اگر یکی بالا رفت آن دیگری پایین خواهد افتاد.

همچنین بارها گفته‌ایم :

آدمی اگر بسر خود ماند بیشتر آنست که گوهر جانی چیره درآمده و روان و خرد ، و دیگر سهشهای ستوده‌ی آدمی را ناتوان خواهد گردانید.

این خود جُستار[=مبحث] بزرگیست که روان و خرد آدمی چگونه و از چه راه نیرومند تواند گردید؟!.. جستاریست که باید بآن ارج بسیار گزاشت.

ما در این جستار نیز بسخن پرداخته پاسخ این پرسش را داده‌ایم :

مایه‌ی نیرومندی روان و خرد ، بیش از هر چیزی ، شناختن معنی جهان و زندگانی و پی بردن بآمیغهاست. کسی که معنی جهان و زندگی را نیک بداند و آمیغها را دریابد ، هرآیینه[=مسلماً] روان و خردش توانا خواهد گردید.

چنانکه نیکخوییها نیز از این راهست. از این راهست که کسی ستوده‌خو تواند گردید. زیرا چنانکه در بالا نوشته‌ایم خویهای بد ازآنِ گوهر جانی می‌باشد ، و چون روان نیرو گیرد ناچاریست که آن خویها ناتوان گردد و در زیر فرمان خرد باشد.

اینست هر کسی باید آمیغهای زندگی را یاد گیرد و جهان را چنانکه هست بشناسد و از گوهر آدمیگری و از بایای آن آگاهی یابد.

فرهنگ در معنی والاترش اینست. از اینجاست می‌گوییم : یک نتیجه‌ی بزرگی که از فرهنگ باید بدست آید نیرومندی روانها و خردها می‌باشد.


پابرگی :
1ـ در کتاب «در پیرامون روان» همه‌ی آن نوشته‌ها گرد آمده.


🌸