🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران

🔸 12ـ4) جنبش مشروطه

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

📖 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی یک از شش


خوانندگان این دفتر نخست باید بدانند که در کشور ایران سیاستی بدخواهانه هست که از سالیان دراز در این کشور کارگر بوده. یک دسته از وزیران و سران اداره‌ها هستند که با یکدیگر همدستند و خواست ایشان آنست که از راههای گوناگون بکوشند و این توده را از پیشرفت بازدارند. بکوشند و نگزارند بآلودگیهای این توده چاره شود و تلاشهای نیکخواهان و غیرتمندان را در آن باره‌ها بیهوده گردانند.

این خود داستان بزرگیست و یکی از رازها می‌باشد ، و ما چون در جای دیگر [1] آن دسته را شناسانیده و کمی از کارهاشان بازنموده‌ایم در اینجا بآن نمی‌پردازیم. در اینجا سخن از چیز دیگر است.

در هزاروسیصد سال پیش که اسلام برخاست و مسلمانانْ ایران را هم بگشادند ، قرنها این کشور تکه‌ای از جهان اسلام می‌بود و از پیشامدهای آن جهان ـ از نیک و بد ـ بهره‌مند می‌شد. از جمله هرچه گمراهیها و اندیشه‌های پست درمیان مسلمانان پدید می‌آمد ایرانیان از آنها بهره می‌یافتند. بلکه در این باره بهره‌ی اینان بیشتر از دیگران می‌شد.

فلسفه‌ی یونان که بمیان مسلمان آمد ایرانیان بیشتر از دیگران بآن رو آوردند و آن را گرفته بپروردن و بزرگ گردانیدن پرداختند.

صوفیگری که برخاست بیش از همه درمیان ایرانیان رواج گرفت و بیش از همه در ایران پایدار گردید.

شاعری که ویژه‌ی عرب می‌بود ایرانیان آن را گرفتند و از خود عربها بسیار جلوتر رفتند.

باطنیگری که یک رشته آموزاکها[=تعلیمات] و کوششهایی برای بهم زدن اسلام و برانداختن دستگاه آن می‌بود با دست ایرانیان پدید آمد ، و با آنکه پیشرفتش پیش از همه در مصر و یمن و آنجاها می‌بود در ایران بیش از دیگر جاها ریشه دوانید و آموزاکهایش جا در دلها برای خود باز کرد.

خراباتیگری جنبش دیگری بزیان اسلام می‌بود که از ایران برخاست و چون زبانِ آن ، شعرهای فارسی (شعرهای خیام و حافظ و دیگران) می‌بود از ایران بیرون نرفت. لیکن در اینجا درمیان خود ایرانیان بسیار کارگر افتاد.

شیعیگری کشاکشی در زمینه‌ی خلافت می‌بود که از حجاز برخاست و قرنها در آن کشور و در عراق کارگر می‌بود ، سرانجام رو به ایران آورده اینجا را کانونی برای خود گردانید.

افسانه‌ی مهدی که از روی پندارهای کهن ایرانی و جهودی درمیان عرب پدید آمده و افزاری در دست آرزومندان خلافت شده و بخود بالیده و بزرگ گردیده بود ، پس از قرنها به ایران بازگشت و اینجا را آشیانه‌ای برای خود گرفت.

اینها آلودگیهای مغزیست که ایرانیان از راه اسلام و در نتیجه‌ی پیوستن بمسلمانان پیدا کرده‌اند. بماند آن آلودگیهای کهن که از راه زردشتیگری و مسیحیگری و مانیگری از پیش می‌داشتند و نگاه داشته بودند و هنوز هم می‌دارند.

اکنون سخن در آنست که آن دسته‌ی بدخواه ، یا مردان بدنهاد روسیاه ، که سود خود را در بدبختی و درماندگی این توده می‌دانند و دست بهم داده پافشاری بسیار می‌کنند ، یکی از کوششهای آنان در این رشته است که این آلودگیها نه تنها از مغزها برنخیزد ، بلکه جایگیرتر گردد و زهرش هناینده‌تر[=مؤثرتر] باشد.[2]

کانون این کوششهای بدخواهانه وزارت فرهنگ است.[3] این دستگاه با آن درازا و پهنا برای آنست که گمراهیها و بدآموزیهای گوناگونی که از زمانهای گذشته بازمانده و در کتابها جایگزینست ، رواج آنها را هرچه فزونتر گرداند. کتابها را بچاپ رسانیده در دسترس مردم گزارد ، در دبستانها و دبیرستانها آن بدآموزیها را در مغزهای نورسان آکنده همه را آلوده گرداند.

وزارت فرهنگ ایران برای این کارهاست. باین‌معنی که کسانی که در کارهای آن وزارتخانه دست داشته‌اند و شالوده‌ی آن را ریخته‌اند خواستشان همین می‌بوده. باهم به سُکالش[=شور] نشسته ، راهها اندیشیده ، آزمایشها کرده ، نیرنگها بکار برده ، دستگاهی را بدانسان که خواستشان می‌بوده پدید آورده‌اند.


🌸 👇

پابرگی :
1ـ نخست در کتاب «دادگاه» و سپس در کتابهای «افسران ما» و «در پیرامون ادبیات»

2 ـــ اینجا جای تأمل و اندیشه‌ی بسیارست. شما می‌بینید حکومت ملایان در هر زمینه می‌کوشد به وارونه‌ی آنچه دو حکومت پهلوی به آن می‌پرداخت رفتار کند ـ مثلاً در اقتصاد و سیاست خارجی. عنوانشان اینست که آنها مستقل نبودند و دست نشانده بودند ، ما مستقل و آزادیم. مثلاً کارخانه‌های مشروبات الکلی ، کاباره‌ها و دانسینگها را بستند و کوشیدند سینماها فیلمهای بیگانه را نشان ندهند. بر سر یک روسری همه دیدند چه خونها ریختند. تنها در یک زمینه است که می‌بینید رفتار این حکومت هیچ تغییری با رفتار آن دو نکرده.

در این زمینه کسان آگاه را پرسشهایی خواهد بود که به آسانی پاسخ نمی‌توانند یافت. زمینه‌ی مشترک ، همین بدآموزیها و آلودگیهاست که ما بارها از آنها سخن بمیان آورده‌ایم.

صوفیگری که آن را «سرطان اندیشه» باید نامید به همان شدتی که در آن دو حکومت بود تبلیغ می‌شود در حالی که تعلیمات آن یکسره بضد اسلام است. خراباتیگری که در آن ستایش بی‌اندازه از باده یک بخش مهمی می باشد و در شعرهای شاعرانی همچون حافظ و خیام بفراوانی هست و آنگاه در آنها پیاپی به اسلام و پیغمبر و خدا گوشه می‌زند ، به همان اندازه تبلیغ می‌شود که در دو حکومت پیش بود. بلکه در این تبلیغات خود حکومت و سران آن مستقیم دست دارند.

آیا در این کار رازی نمی‌باشد؟!..

[3] : امروز وظایف (خیانتهای) وزارت فرهنگ گذشته میان وزارتهای فرهنگ و ارشاد اسلامی ، وزارت آموزش و پرورش و وزارت علوم و آموزش عالی تقسیم شده است. امروز گذشته از این وزارتخانه‌ها ، سازمانهای دیگری نیز در آن خیانتها سهیم هستند.




🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها

🔸 13ـ4) شیعیگری و باطنیگری

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

📖 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی دو از شش


باشد که کسانی این گفته‌ها را باور نکنند و این را یک بدگمانی از من درباره‌ی وزارت فرهنگ و بنیادگزارانش شناسند. ولی افسوس که نه چنانست ، افسوس که این گفته‌ها درباره‌ی آن وزارت همه راستست.

وزارت فرهنگ تنها آن دستگاه بیرونی نیست. تنها آن اتاقها با کارکنانش و آن دبستانها و دبیرستانها و دانشکده‌ها با آموزگاران و دبیران و استادانش نیست. در پشت سر آن ، دستگاه درونی دیگری هست ـ دستگاهی که با دست محمدعلی فروغی‌ها ، ابوالحسن فروغی‌ها ، سید نصرالله تقوی‌ها ، علی‌اصغر حکمت‌ها ، دکتر قاسم غنی‌ها ، و دیگران راه برده می‌شود.

بدبختی این کشور بجایی رسیده که مردان درسخوانده و چیزفهمش کوشش بنابودی توده را پیشه‌ی خود می‌گیرند و از چنان کار بسیار بی‌آزرمانه‌ای[=بیشرفانه‌ای] نان می‌خورند و رخت می‌پوشند و باتومبیل می‌نشینند و گردن می‌افرازند و بخود می‌بالند. این را باید در تاریخ بنویسند. باید در تاریخ بنویسند که بدبختی این توده و کشور تا باین جایگاه رسید.

به هر حال وزارت فرهنگ در ایران ، پس از آغاز مشروطه پدید آمده و این بدخواهان که از روز نخست دست در کار آن وزارت می‌داشتند و اندیشه‌های بی‌آزرمانه‌ی خود را بکار می‌بستند ، چون جنبش مشروطه با تکانی در فهمها و خردها توأم می‌بود و آزادیخواهان بیش یا کم زیان صوفیگری را دانسته و یکی از شُوندهای[=سببهای] درماندگی و بدبختی ایران اندیشه‌های صوفیانه را می‌شناختند و نویسندگان و گویندگان بارها از آن بد می‌نوشتند و می‌گفتند ، از اینرو بدخواهان نیارَستند [جرئت نکردند] که صوفیگری را درمیان دیگر بدآموزیها جا داده برواج آن نیز کوشند. در آن هنگام چنین دلیری‌ای ننمودند. تنها نام «ادبیات» و «مذهب» و «فلسفه» را عنوان نموده برواج بدآموزیهای زهرآلود این چند رشته بس کردند و بنیاد فرهنگ را بروی آنها گزاردند.

ولی چون سالها گذشت و روزگار دیگر گشت و آن سَهِشهای[=احساسات] بیدارِ آغاز مشروطه کهن گردید ، بدخواهان که در کار خود بسیار ورزیده و آزموده‌اند و از زیر دست استادان بسیار آزموده بیرون آمده‌اند فرصت را از دست ندادند و کم‌کم به ترانه‌ی صوفیگری برخاستند : گاهی نام «عرفان» را بمیان می‌آوردند ، گاهی گفتاری می‌نوشتند ، گاهی چون پا می‌افتاد کنفرانس می‌دادند. بگفته‌ی تبریزیان : «تیر را انداخته کمانش را نهان می‌کردند».

بدینسان زمینه آماده می‌ساختند تا چند سال پیش یک گام بزرگی برداشتند و وزارت فرهنگ آشکاره بهواداری از صوفیگری پرداخت. کتابهایی را بچاپ رسانید و پراکند. بکسانی پولها داد که کتابهای تازه نویسند. صوفیگری را یکی از زمینه‌های درس در دانشسرا گردانید.

این یکی از دلیلها می‌بود که مرا درباره‌ی بداندیشیهای وزارت فرهنگ بیگمان گردانید. بکارهای بدخواهانه‌ی دیگر ، به هر کدام معنایی می‌شد داد و شُوندی می‌شد پنداشت. درباره‌ی سعدی می‌شد گمان برد که چون برخی سخنان نیک‌نما نیز می‌دارد فریب آن را خورده‌اند. حافظ چون نامش را شنیده‌اند از زیان بدآموزیهایش ناآگاه مانده‌اند. درباره‌ی خیام می‌شد گفت فریب هیاهوی اروپا را خورده‌اند. در زمینه‌ی کیش می‌شد گمان برد که پروای ملایان و پیروانشان می‌دارند. لیکن درباره‌ی صوفیگری چه می‌شد پنداشت؟!. آیا بدی صوفیگری و ناسازگاری آن با زندگانی چیزیست که نهان ماند و کسی با اندک فهم و خردی آن را نداند؟!. آیا چنین گمانی می‌شد برد؟!.

صوفیگری در هزار سال پیش که رواج گرفت ، در آن روزگارِ خاموشی جهان با زندگانی نساخت و مایه‌ی بدبختی و گرفتاری گردید. چه رسد بامروز که جهان در تکان بسیار سختیست و توده‌ها با یکدیگر بنبردهای نابود کننده برخاسته‌اند؟!. چه رسد باین روزگار که در کشاکش زندگانی کشتارگاههایی همچون استالینگراد و بوداپِست برپا می‌کنند؟!..

در چنین روزگاری که دانشمندان دانشهای خود را در راه آبادی جهان بکار می‌برند و دولتها نقشه‌های پنج‌ساله و ده‌ساله پیش می‌گیرند ، در کشور ویران بدبختی همچون ایران برواج صوفیگری کوشیدن و مردم دل‌مرده را دل‌مرده‌تر گردانیدن جز بدخواهی و دشمنی چه نامی تواند داشت؟!..

در چنین روزگاری که دیگران بجوانان درس غیرت و جانبازی می‌دهند و از آنان خلبانان و چتربازان پدید می‌آورند ، در این کشور بجوانان درس صوفیگری دادن و سَهِشهای آنان را زهرآلود گردانیدن ، جز کوشش بنابودی توده چه معنی تواند داد؟!.

صوفیگری «جهان را خوار داشتن ، آن را ویرانه گزاشتن ، دامن از آن درچیدن ، بگوشه‌ای خزیده روز بسر بردن» است. آیا پستی و زیانمندی این اندیشه‌ها چیزیست که آقای علی‌‌اصغر حکمت و دکتر قاسم غنی نفهمند؟!. آیا گمان این اندازه نافهمی بآنان توان برد؟!.


👇

بیجا نمی‌گویم که این پشتیبانی وزارت فرهنگ از صوفیگری و تلاشهای پافشارانه‌ی آن بپراکندن کتابهای صوفیان پرده از روی کار آن وزارت برداشت. من که می‌دانستم آن دستگاه چیست و برای چیست ، این پشتیبانی از صوفیگری مرا بیگمان گردانید.


🌸

ابوالحسن فروغی ، محمدعلی فروغی (ذکاءالملک)

حاجی سید نصراله تقوی ، علی‌اصغر حکمت شیرازی

(«سیزدهم مرداد 1323» ، ص 5)
.

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها

🔸 14ـ4) صوفیگری و رواج آن

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

📖 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی سه از شش


وزارت فرهنگ یک کار شگفت هم کرده و آن اینکه حافظ که «خراباتی» بوده و در شعرهای خود نکوهشها بصوفیان کرده و گاهی دشنام نیز دریغ نگفته وزارت فرهنگ او را «صوفی» شناخته ، و آقای دکتر غنی بدستاویز «بحث در آثار و افکار و احوال حافظ» بسخنان درازی از صوفیگری پرداخته و بنام «تاریخ تصوف در اسلام» کتابی بزرگ پدید آورده ، که با پول وزارت فرهنگ بچاپ رسیده و برای اینکه همه توانند آن را بدست آورند و خوانند ببهای کمی فروخته می‌شود.

باین کار وزارت فرهنگ ، باین صوفی شناختن حافظ ، دو شُوند توان اندیشید. یکی آنکه خراباتیگری را که خود گمراهی جداگانه می‌بوده نشناخته ، و چون حافظ با همه‌ی دشمنیش با صوفیان ، در قافیه‌بافیهایش گاهی نیز سودجویی از اندیشه‌های صوفیانه می‌کند و آنها را در شعرهایش می‌گنجاند از اینرو او را صوفی پنداشته‌اند. دیگری آنکه خراباتیگری ـ یا بهتر گویم : شعرهای حافظ ـ بسیار رسواست ، چه خراباتیگری «جهان را هیچ و پوچ دانستن و خود را در کارها بی‌اختیار شناختن و اندیشه‌ی گذشته و آینده نکردن و با مستی و خوشی بسر بردن» است که بسیار زشتست. از اینرو پرده‌پوشی بروی بدآموزیهای پست حافظ کرده و آنهمه شعرهایی را که درباره‌ی باده‌نوشی و مستیست نادیده انگاشته او را «صوفی» نشان داده‌اند. سود کار خود را در این دیده‌اند.

به هر حال ، چنانکه گفتم آقای دکتر غنی کتابی بزرگ در زمینه‌ی صوفیگری نوشته که عنوان بیرونی آن جستجوهای تاریخی و دانشی ، ولی خواست درونی ستاییدن صوفیگری و استوار گردانیدن بنیادش و افزودن برواج آن می‌باشد. در سراسر کتاب که بیش از هفتصد ساتست [1] ، در هیچ جا سخن از ناسازگاری صوفیگری با زندگانی و از زیانهای بسیار آن نرفته. بلکه آقای دکتر کار را بجایی رسانیده که خواسته داستانهایی را که در کتابهای صوفیان بعنوان «کرامات» هست و بیگمان دروغست راست نشان دهد و آنها را با دانشها سازگار وانماید که می‌باید گفت آقای دکتر نه تنها بتوده و کشور خود ، ‌بدانشها نیز «خیانت» کرده. این گناه دکتر چندان بزرگست که من نمی‌توانم از آن درگذرم. ناچار می‌باشم آن را دنبال کنم و دانشمندان جهان را بداوری خوانم. نخست نوشته‌های خود دکتر را می‌آورم. از «کرامات» صوفیان سخن می‌راند و پس از دو سات می‌نویسد :

«اگر بخواهیم انواع و اقسام کرامات و خوارق عادات منسوب باولیا را در اینجا ذکر کنیم شاید چند مجلد هم کفایت نکند. زیرا در هر نوعی از انواع کرامات هزاران قصد هست از قبیل راه رفتن بر روی دریا و طیران در آسمان و باراندن باران و حضور در جاهای مختلف در یک آن و معالجه‌ی بیماران با نگاه یا با نفس و زنده کردن اموات و دست‌آموز کردن و مطیع ساختن حیوانات درنده از قبیل شیر و پلنگ و علم به حوادث آینده و اخبار بآن و ناتوان ساختن یا کشتن اشخاص با یک کلمه و یا یک حرکت و مکالمه با حیوانات یا نباتات و خاک را بطلا و احجار کریمه مبدل ساختن و خوراک و آب حاضر ساختن بدون اسباب ظاهر و اطلاع و اشراف بر خواطر و نیات اشخاص و تصرف در فکر و اراده‌ی دیگران و غیره که برای صوفی که قائل بقوانین طبیعی نیست تمام این خارق عادات و برهم زدن نوامیس طبیعی شدنی و قابل قبول است.


👇

البته از نظر تحلیل علمی بایستی بین چیزهای غیرممکن[2] که بحکم عقل و علم و منطق و قوانین عالم شهود بصراحت ممتنع است و چیزهای ممکن که یک قسم توضیح و توجیه علمی و طبیعی دارد باید فرق گذاشت مثلاً قسمتی از کرامات منسوب باولیا مطابق با اصول و قواعدی است که در معرفة‌النفس و فن تحلیل و تجزیه‌ی قوای روحی محرز و مقرر است از قبیل معالجه از راه عقیده و ایمان و توجه و تلقین فکر و تصرف در اراده و اشراف بر خواطر و نیز القاء و تلقین تحت تأثیر خواب مغناطیسی و امثال آن که هر کس بدقت در کتب عرفا و دستورهای آنها بمبتدیان اهل سلوک بنگرد برمی‌خورد که چگونه مطابق اصول و موازین علم‌النفس مرید را مستعد اخذ تلقین می‌سازند مثلاً غالباً دستور اینست که مرید باید با مراقبت تام و توجه کاملِ حواس به یک مرکز بکوشد که ذکری را که از طرف مرشد باو داده شده یا شخص مرشد را کاملاً در ذهن خود حاضر داشته باشد بطوری که همه‌ی قوای فکری او در آن ذکر یا در شخص مرشد مثل ملک حافظ همیشه با او باشد و در هر حال و در همه‌جا از او منفک نباشد بالاخره این توجه شدید باندازه‌ای دوام بیابد که مرید و مرشد را در همه‌ی خلق و در همه‌ی اشیاء حاضر و ناظر ببیند تا بمقام «فنای در مرشد» برسد و چون این تمرین حاصل شد و روح مرید با مرشد اتصال یافت همین تمرین را با مراقبت تام و تحت راهنمایی و ارشاد مرشد نسبت بقطب یعنی پیشوایی که مرشد دستگیر از مشایخ طریقه‌ی اوست بجا بیاورد تا بمقام «فنای در قطب» برسد بعد بهمین طریق «فنای در پیغمبر» برای او حاصل شود و بالاخره بمقام «فناء فی الله» برسد و بطوری خود را در خدا مستغرق سازد که خود از میان برخیزد و در همه‌ی اشیاء جز خدا چیزی نبیند و بتحقیق بداند که با غیرت وحدانیت وجود اغیار محال باشد و هر غیری که در توهم آید خیال بود چنانکه محققی گفته است :

هر دیده که بر فطرت اول باشد یا آنکه بنور حق مکحل باشد
بیرون ز تو هرچه بیند اندر عالم نقش دوم‌دیده‌ احول باشد [3]

برای نمونه چند فقره خوارق عادات و کرامات و امور غریبه‌‌ای که بمشایخ بزرگ نسبت داده شده از بعضی کتب تراجم احوال عرفا التقاط نموده و در اینجا ثبت می‌کنیم ...

حکایت بخط امام احمد مالکان دیدم که نوشته بود که زنی را در مجلس شیخ در میهنه حالتی پدید آمد خویشتن را از بام بینداخت شیخ اشارت کرد در هوا معلق بماند باز دست فرو کردند و او را بر بام کشیدند بنگریستند دامن او در میخی ضعیف آویخته بود.

نقل است که مالک دینار وقتی در سایه‌ی درختی خفته بود ماری آمده بود و یک شاخ نرگس در دهان گرفته و او را باد می‌کرد.

وقتی رابعه‌ی عدویه بعزم حج در بادیه می‌رفت درمیان بادیه خر بمرد مردمان گفتند این بار تو ما برداریم گفت شما بروید که من بر توکل شما نیامده‌ام مردمان برفتند رابعه تنها بماند سر برکرد گفت الهی پادشاهان چنین کنند با عورتی غریب عاجز مرا بخانه‌ی خود خواندی پس درمیان راه خر مرا مرگ دادی و مرا به بیابان تنها بگذاشتی هنوز این مناجات تمام نکرده بود که خر بجنبید و برخاست رابعه بار بر وی نهاد و برفت.

نقل است که وقتی دیگر رابعه بمکه می‌رفت درمیان راه کعبه را دید که باستقبال او آمد رابعه گفت مرا رب‌البیت می‌باید بیت چه کنم.

نقل است که بایزید در راه اشتری داشت زاد و راحله‌ی خود بر آنجا نهاده بود کسی گفت بیچاره آن اشتری که بار بسیار است برو و این ظلمی تمام است بایزید چون این سخن بکرات از او بشنود گفت ای جوانمرد بردارنده‌ی بار اشترک نیست فرو نگریست تا بار بر پشت اشتر هست بار به یک بَدَست از پشت اشتر برتر دید او را از گرانی هیچ خبر نبود گفت سبحان الله چه عجب کاری است. بایزید گفت اگر حقیقت حال خود از شما پنهان دارم زبان ملامت دراز کنید و اگر مکشوف گردانم حوصله‌ی شما طاقت ندارد با شما چه باید کرد ...

نقل است از ابراهیم ادهم که روزی بر لب دجله نشسته بود و خرقه‌ی ژنده‌ی خود پاره می‌دوخت سوزنش در دریا افتاد کسی ازو پرسید که ملکی چنان از دست بدادی چه یافتی اشارت کرد بدریا که سوزنم بازدهید هزار ماهی از دریا برآمد که هر یک سوزنی زرین بدهان گرفته ابراهیم گفت سوزن خویش خواهم ماهیکی ضعیف برآمد سوزن او بدهان گرفته گفت کمترین چیزی که یافتم بماندن ملک بلخ این است دیگرها را تو ندانی».


پابرگیها :
1ـ سات = صفحه
2ـ مثلاً از قبیل حکایتهای ذیل که شیخ عطار در جلد اول تذکرةالاولیاء (صفحه‌ی 153 چاپ لندن) در ذکر بایزید بسطامی می‌گوید : «نقل است که روزی یکی درآمد و از حیا مسئله‌ای پرسید. شیخ جواب داد آن کس آب شد. مردی درآمد آبی زرد دید. ایستاده گفت یا شیخ این چیست؟ گفت یکی درآمد و سئوالی از حیا کرد و من جواب دادم طاقت نداشت چنین آب شد از شرم.»
3ـ «رسالة‌الوجود» میرسیدشریف جرجانی ، چاپ حضرت آقای حاجی‌سید نصرالله تقوی.


🌸

🔶 «تاریخ و پندهایش» (احمد کسروی) ، بخش چهارم : تاریخچه‌ی گرفتاریهای ایران ـ نگاهی دیگر بگمراهیها

🔸 15ـ4) آلودن صوفیان تاریخ را با دروغهای خود

👈 متن گفتار را از اینجا بخوانید.


💐

📖 دفتر فرهنگ است یا نیرنگ؟

🖌 احمد کسروی

🔸 تکه‌ی چهار از شش


تا اینجاست نوشته‌های آقای دکتر (چنانکه نشانه گزارده شده برخی از داستانها آورده نشده). خواهشمندم خوانندگان آن را بار دیگر خوانند و نیک اندیشند. نیک اندیشند که آقای دکتر :

1) داستانهایی که صوفیان بنام «کرامات پیران خود» ، در کتابهاشان نوشته‌اند براست می‌دارد ، و سخن گفتن با جانوران و آگاهی دادن از آینده و زر ساختن خاک و گوهر گردانیدن سنگ و زنده گردانیدن مرده و مانند اینها را «شدنی» می‌شمارد و می‌کوشد که آنها را با دانشها سازش دهد ، (تنها «آب شدن کسی را از شرم» «شدنی» ندانسته برکنار می‌گرداند) که این خود جای گفتگویست.

2) راه دانشی که آقای دکتر برای این کارها نشان می‌دهند «چیرگی روانی» یا بگفته‌ی خودش «قواعدیست که در معرفت‌النفس و فن تحلیل و تجزیه‌ی قوای روحی محرز و مقرر است». در حالی که در آن کارهایی که یکایک می‌شمارد و داستانهایی که راست دانسته یاد می‌کند (که ما هم آوردیم) ، آن عنوان «چیرگی روانی» هیچ نیست. کسی را در هوا معلق داشتن ، خری مرده را زنده گردانیدن ، کعبه به پیشواز کسی آمدن ، بار شتری بر هوا ایستادن و مانند اینها چه همبستگی با چیرگی روانی (یا قواعد معرفت‌النفس) دارد؟!.. این نیز جای گفتگوست. این خود نیرنگی از دکتر می‌باشد. این گندم نمودن و جو فروختن می‌باشد.

اکنون سخن ما بر سر آنست که آیا از دیده‌ی دانشها چنان کارهایی (کارهایی بیرون از آیین سپهر[=طبیعت]) شدنیست؟.. آیا یک دانشمند تواند براست بودن آن داستانها باور کند؟!. آیا دکتر غنی این نوشته‌ها را از روی باور نوشته؟!. آیا چنین گمانی باو توان برد؟!. آیا چنین نوشته‌هایی از یک پزشک دانشمند ، گذشته از همه چیز ، «خیانت» بجهان دانش نیست؟!. در این زمینه است که ما دانشمندان جهان را بداوری می‌خوانیم. در این زمینه است که دوست می‌داریم هر دانشمندی ، چه از ایرانیان و چه از دیگران ، چون این سخنان ما را می‌خواند فهمیده‌ی خود را در دو زمینه‌ی زیر بنویسد و بروزنامه‌ای دهد و این کار را بپاس دانشها و آمیغها[=حقایق] کند :

1ـ آیا بافسانه‌هایی که از درویشان نوشته‌اند ، از سخنگویی با جانوران ، پیشگویی از آینده ، دُر و گوهر گردانیدن خاک و سنگ ، زنده گردانیدن مرده ، و مانند اینها ، باور توان داشت؟!. آیا از دیده‌ی دانشها چنان کارهایی را (آن هم با دست درویشان بیدانش) شدنی توان شناخت؟..

2ـ یک دکتر در پزشکی و استاد روانشناسی که چنان افسانه‌هایی را براست می‌دارد و آنها را با دانشها سازش می‌دهد بچنان دکتری با چه دیده‌ای توان نگریست و چه نامی باو توان داد؟..

من پیامی نیز بخود دکتر می‌فرستم :

آقای دکتر غنی ما شما را بدخواه توده‌ی خود شناخته‌ایم. ما براز کارهای شما و همدستانتان پی برده نیک دانسته‌ایم که شما این کتابها را درباره‌ی حافظ و صوفیگری بخواهش دیگران و برای افزودن برواج صوفیگری و جبریگری و دیگر بدآموزیها که جز مایه‌ی بدبختی توده نیست نوشته‌اید. اینک دلیلهای ما :

باور نکردنیست که شما بدی صوفیگری و ناسازگاری آن را با زندگانی ندانید. باور نکردنیست که شما زیانهای بسیار شعرهای حافظ را (بویژه پس از آنکه ما بارها نوشتیم و پراکندیم) درنیابید. باور نکردنیست که شما بافسانه‌های صوفیان که «کرامات» نام گزارده‌اند باور دارید. شما که مردی دانشمندید چه شده که در رشته‌ی دانشهای خود نکوشید و با میرزامحمدخان قزوینی ریش بریش داده بچاپ کتاب حافظ و مانند آن پردازید؟!.. چه شده که برای افسانه‌های خنک صوفیان «راه دانشی» سازید و از نیرنگ و فریبکاری نیز بازنایستید؟!. اینها دلیلهاییست که بدخواهی شما را با توده و کشور بی‌پرده می‌گرداند و جایی برای خوشگمانی بازنمی‌گزارد.

با این حال ما دوست میداریم شما از خود «دفاع» کنید. دوست میداریم بایرادهای ما پاسخ دهید.
آقای دکتر آیا راستست که رابعه چون در راه خرش مرده بوده آن را زنده گردانیده؟.. آیا راستست که بایزید باری که بر اشتر می‌نهاد آن بار در هوا می‌ایستاد و سنگینی بر شتر نمی‌انداخت؟.. آیا راستست که خانه‌ی کعبه به پیشواز رابعه آمده بود؟. آیا راستست که ابراهیم چون سوزنش را که بدریا افتاده بود بازخواست هزار ماهی هر یکی سوزن زرینی در دهان از آب بیرون آمدند؟.. آیا چنین کارهایی توانستی بود؟.. آیا در روانشناسی (یا بگفته‌ی خودتان معرفة‌النفس) «قواعدی» هست که کسانی را توانا باین کارهای بیرون از آیین سپهر (خارق‌الطبیعه) گرداند؟ اگر هست بازگویید و بما بفهمانید.


👇

آقای دکتر من نمی‌خواهم گفتگو رویه‌ی[ruye = صورت ، شکل] ریشخند و شوخی گیرد و این ناچاریست که می‌پرسم : شما که «چیرگی روانی» پیران صوفی را بر پیروان برخ ما کشیده و همان را راز «کرامتهای» آنان نشان داده‌اید آیا در داستان خر زنده گردانیدن رابعه نیز ، آن بوده؟.. آیا رابعه خرش هم صوفی می‌بوده؟.. آیا پایگاه «فنای در مرشد» را یافته بوده؟.. من نمی‌دانم شما چه خواسته‌اید؟!. چرا بدانسان سر کلافه را گم کرده‌اید؟!.

شما یا یکباره بگویید پیران صوفی ، چنانکه دعوای خودشان هست بر جهان و سپهر چیره ، و به «برهم زدن نوامیس طبیعی» توانا می‌بوده‌اند ، و دیگر نامی از دانشها نبرده کاری با آنها ندارید و یا از مرز دانشها پا بیرون نگزارید و باین گزافه‌های بسیار پست رویه‌ی دانش ندهید. بکشور و توده‌ی خود خیانت می‌کنید ، باری بجهان دانش خیانت نکنید. به هر حال ما از شما پاسخ میخواهیم.

ما از «کرامتهای» صوفیان در کتاب «صوفیگری» سخن رانده نشان داده‌ایم که چه از دیده‌ی تاریخ و چه از دیده‌ی دین ، همه‌ی آنها دروغ و همه‌ی آنها گزافه‌های بیشرمانه‌ای بیش نیست ، نشان داده‌ایم که چون مغولان به ایران آمدند و آنهمه کشتار و تاراج در این کشور کردند که می‌باید گفت سختترین روز ایرانیان می‌بود ، صوفیان که در همه‌ی شهرها می‌بودند و با فراوانی میان مردم می‌زیستند یکی نتوانست کمترین هنری از خود نماید و با این لافها که از چیرگی خود به سپهر می‌زنند بکوچکترین کاری نتوانستند برخاست. هر یکی از پیرانشان یا همچون ابوبکر رازی بی‌غیرتانه زنان و فرزندان را بدم شمشیر سپرده خود بگریختند و یا همچون شیخ عطار با پستی و خواری کشته شدند.

اینها را در آن کتاب نشان داده‌ایم و اینست دوباره بآنها نپرداخته در اینجا خواستیم از دیده‌ی دانش بآن داستانها نگریم. چون آقای دکتر غنی از آن راه پیش آمده ما نیز تنها از آن راه پیش آمدیم. پاسخی هم که می‌خواهیم از آن راه باید بود.


🌸