✴️ معنی دمکراسی
🔶 مشروطه[=دمکراسی] بهترین شکل سررشتهداری
و آخرین نتیجهی اندیشههای نژاد آدمیست
🖌 احمد کسروی
کسانی در شگفتند که ما به مشروطه اینهمه ارج میگزاریم و در کتابهای خود یاد آن میکنیم و هواداری مینماییم. باید دانست : «مشروطه بهترین شکل سررشتهداریست. آخرین نتیجهی اندیشههای نژاد آدمیست».
در ایران چون معنی مشروطه را ندانستهاند ، ارجش را هم نمیشناسند. مشروطه تنها آن نیست که یک قانون اساسی باشد و مجلس شورا برپا شود و کارها با دست آن مجلس پیش رود. مشروطه بسیار والاتر از اینها است.
مشروطه آنست که یک توده شایندگی[=لیاقت] پیدا کرده و خودش کارهای خودش را راه برد و کسی درمیان آنها برای فرمانروایی نباشد. برای روشنی سخن نخست باید معنی توده و زندگانی تودهای را بدیده گیریم.
یک توده که بیستملیون ، یا بیشتر یا کمتر ، از دیگران جدا گردیده کشوری برای خود برگزیده زندگی میکنند ، این معنایش آنست که ایشان دست بهم داده سود و زیان یکی گردانیدهاند. آن کشور میهن ایشان است که باید در آن زندگی کنند و بآبادیش کوشند و از دستبرد بیگانگان نگاهش دارند.
مانندهی آنست که این بیستملیون گرد آمده همه باهم پیمان بستهاند که در نیک و بد و سود و زیان یکی باشند و برای ایستادگی در برابر پیشامدها یک صف پدید آورند و در آباد گردانیدن و نگهداشتن کشور پشتیبانی به یکدیگر کنند. یک جمله بگویم : همچون یک خانواده باهم زندگی بسر برند. این معنی زندگانی تودهایست. در هر توده یک چنین پیمان ورجاوندی درمیان است.
«میهنپرستی» که گفته میشود به همین معنیست. دلبستگی بآبادی کشور و جانفشانی در راه آزادی آن و همدستی و همدردی با هممیهنان «میهنپرستی» نامیده میشود و بایای[وظیفه] هر مرد و زن باخرد و پاکدلست.
گاهی کسانی ایراد گرفته میگویند : «میهن چیست که آن را بپرستیم؟..» میگوییم : میهن این سرزمینیست که آسایشگاه ماست ، زیستگاه ماست ، سرچشمهی زندگانی ماست ، در این سرزمین بسر میبریم وآنگاه نیازمندیهای زندگانی از خوراک و پوشاک و نوشاک و دیگر چیزها هم از این سرزمین بدست میآید.
باین سرزمین باید «خدمت» کرد و پرستش نیز بمعنی «خدمت» کردنست.
روزی یکی با من چنین میگفت : «من که در خوزستان هستم چرا باید عربهای بصره را با آن نزدیکی هممیهن نشناسم و فلان مرد زابلی را با آن دوری هممیهن خود شناسم؟..»
گفتم: با آن زابلی پیمانی درمیانه دارید و نیک و بد و سود و زیانتان بهم بسته است. اگر روزی مثلاً دشمنی از جایی به خوزستان حمله کند آن زابلی به یاری شما خواهد شتافت. ولی با عربهای بصره چنان پیمانی درمیانه نیست و اگر روزی یک گرفتاری برای خوزستان پیش آید آنها دستی بنام یاوری بسوی شما دراز نخواهند کرد. اینست جداییای که درمیانه میباشد.
آری ما با عربهای بصره نیز همسایهایم و همبستگی همسایگی داریم. اگر روزی چنان پیش آید که با عراق یکی گردیم ، با آن عربها نیز هممیهن خواهیم بود.
تا اینجا که گفتم معنی زندگانی تودهای و میهنپرستی بود. اکنون این توده و این میهن یک رشته کارهای همگی دارد که [نه] ازآنِ یک تن یا یک خانواده ، بلکه ازآنِ همهی کشور و همهی توده است.
مثلاً جلوگیری از دزدان و راهزنان ، و ایمن گردانیدن از دشمن و جلوگیری از بیماریها و کم گردانیدن آنها ، پیمان بستن با دولتهای همسایه ، قانون گزاردن ، ارتش آراستن و مانند اینها. سررشتهداری یا حکومت که میگوییم برخاستن باین کارهاست.
در زمانهای پیش در هر کشوری پادشاهی بودی که رشته این کارها را بدست خود گرفتی ، مردم و کشور را ، با دلخواه خود ، راه بردی و بهمه فرمان راندی. مردم چنین میپنداشتند که پادشاهان گماردهی خدا هستند. خدا آنان را برگزیده و بمردمان فرمانروایی داده. خود پادشاهان همین باور را داشتند. ولی این بیپا بود. خدا هیچکس را برای فرمانروایی بدیگران نیافریده. آنگونه سررشتهداری جز نتیجهی نارسایی اندیشهها نبوده.
از اینرو نیکخواهانی برخاسته و بمردم راهنمایی کرده گفتهاند : هر تودهای باید خودش کارهای خود را راه برد ، بدینسان که هر چند سال یک بار نمایندگانی از میان خود برگزیند و مجلسی از آن نمایندگان پدید آورد و رشتهی کارهای همگی را بدست آنان سپارد و خود از دور و نزدیک نگهبان باشد.
مشروطه یا حکومت دمکراسی یا سررشتهداری توده همینست. همینست که میگوییم : بهترین شکل حکومت است.
👇
🔶 مشروطه[=دمکراسی] بهترین شکل سررشتهداری
و آخرین نتیجهی اندیشههای نژاد آدمیست
🖌 احمد کسروی
کسانی در شگفتند که ما به مشروطه اینهمه ارج میگزاریم و در کتابهای خود یاد آن میکنیم و هواداری مینماییم. باید دانست : «مشروطه بهترین شکل سررشتهداریست. آخرین نتیجهی اندیشههای نژاد آدمیست».
در ایران چون معنی مشروطه را ندانستهاند ، ارجش را هم نمیشناسند. مشروطه تنها آن نیست که یک قانون اساسی باشد و مجلس شورا برپا شود و کارها با دست آن مجلس پیش رود. مشروطه بسیار والاتر از اینها است.
مشروطه آنست که یک توده شایندگی[=لیاقت] پیدا کرده و خودش کارهای خودش را راه برد و کسی درمیان آنها برای فرمانروایی نباشد. برای روشنی سخن نخست باید معنی توده و زندگانی تودهای را بدیده گیریم.
یک توده که بیستملیون ، یا بیشتر یا کمتر ، از دیگران جدا گردیده کشوری برای خود برگزیده زندگی میکنند ، این معنایش آنست که ایشان دست بهم داده سود و زیان یکی گردانیدهاند. آن کشور میهن ایشان است که باید در آن زندگی کنند و بآبادیش کوشند و از دستبرد بیگانگان نگاهش دارند.
مانندهی آنست که این بیستملیون گرد آمده همه باهم پیمان بستهاند که در نیک و بد و سود و زیان یکی باشند و برای ایستادگی در برابر پیشامدها یک صف پدید آورند و در آباد گردانیدن و نگهداشتن کشور پشتیبانی به یکدیگر کنند. یک جمله بگویم : همچون یک خانواده باهم زندگی بسر برند. این معنی زندگانی تودهایست. در هر توده یک چنین پیمان ورجاوندی درمیان است.
«میهنپرستی» که گفته میشود به همین معنیست. دلبستگی بآبادی کشور و جانفشانی در راه آزادی آن و همدستی و همدردی با هممیهنان «میهنپرستی» نامیده میشود و بایای[وظیفه] هر مرد و زن باخرد و پاکدلست.
گاهی کسانی ایراد گرفته میگویند : «میهن چیست که آن را بپرستیم؟..» میگوییم : میهن این سرزمینیست که آسایشگاه ماست ، زیستگاه ماست ، سرچشمهی زندگانی ماست ، در این سرزمین بسر میبریم وآنگاه نیازمندیهای زندگانی از خوراک و پوشاک و نوشاک و دیگر چیزها هم از این سرزمین بدست میآید.
باین سرزمین باید «خدمت» کرد و پرستش نیز بمعنی «خدمت» کردنست.
روزی یکی با من چنین میگفت : «من که در خوزستان هستم چرا باید عربهای بصره را با آن نزدیکی هممیهن نشناسم و فلان مرد زابلی را با آن دوری هممیهن خود شناسم؟..»
گفتم: با آن زابلی پیمانی درمیانه دارید و نیک و بد و سود و زیانتان بهم بسته است. اگر روزی مثلاً دشمنی از جایی به خوزستان حمله کند آن زابلی به یاری شما خواهد شتافت. ولی با عربهای بصره چنان پیمانی درمیانه نیست و اگر روزی یک گرفتاری برای خوزستان پیش آید آنها دستی بنام یاوری بسوی شما دراز نخواهند کرد. اینست جداییای که درمیانه میباشد.
آری ما با عربهای بصره نیز همسایهایم و همبستگی همسایگی داریم. اگر روزی چنان پیش آید که با عراق یکی گردیم ، با آن عربها نیز هممیهن خواهیم بود.
تا اینجا که گفتم معنی زندگانی تودهای و میهنپرستی بود. اکنون این توده و این میهن یک رشته کارهای همگی دارد که [نه] ازآنِ یک تن یا یک خانواده ، بلکه ازآنِ همهی کشور و همهی توده است.
مثلاً جلوگیری از دزدان و راهزنان ، و ایمن گردانیدن از دشمن و جلوگیری از بیماریها و کم گردانیدن آنها ، پیمان بستن با دولتهای همسایه ، قانون گزاردن ، ارتش آراستن و مانند اینها. سررشتهداری یا حکومت که میگوییم برخاستن باین کارهاست.
در زمانهای پیش در هر کشوری پادشاهی بودی که رشته این کارها را بدست خود گرفتی ، مردم و کشور را ، با دلخواه خود ، راه بردی و بهمه فرمان راندی. مردم چنین میپنداشتند که پادشاهان گماردهی خدا هستند. خدا آنان را برگزیده و بمردمان فرمانروایی داده. خود پادشاهان همین باور را داشتند. ولی این بیپا بود. خدا هیچکس را برای فرمانروایی بدیگران نیافریده. آنگونه سررشتهداری جز نتیجهی نارسایی اندیشهها نبوده.
از اینرو نیکخواهانی برخاسته و بمردم راهنمایی کرده گفتهاند : هر تودهای باید خودش کارهای خود را راه برد ، بدینسان که هر چند سال یک بار نمایندگانی از میان خود برگزیند و مجلسی از آن نمایندگان پدید آورد و رشتهی کارهای همگی را بدست آنان سپارد و خود از دور و نزدیک نگهبان باشد.
مشروطه یا حکومت دمکراسی یا سررشتهداری توده همینست. همینست که میگوییم : بهترین شکل حکومت است.
👇
مشروطه را چنانکه نام نهادهاند ، آزادیست. در زمانهای پیش ، مردم در زندگانی به دو دسته بودند : آزاد و برده. برده آن کسانی بودند که خودشان اختیار زندگی نداشتند. همچون گاوان و گوسفندان خرید و فروخت میشدند. یک برده اختیارش در دست آقایش بود. اگر میخواست میفروخت ، میخواست نگه میداشت ، به هر کاری که میخواست برمیگماشت. اگر برده بکاری یا پیشهای پرداخته مزد گرفتی ، آن مزد بخود او نرسیدی. اگر زن گرفته فرزندی پیدا کردی آن فرزند نیز بنده ، و ازآنِ آقا بودی. «غلام خانهزاد» که شنیدهاید این بود.
هزارها سال در جهان بردهداری بوده است تا دویست سال پیش ، نیکخواهانی برخاسته آن را برانداختهاند و اکنون بازماندگان بردگان آن زمان آزادند و آزادانه زندگی میکنند.
مشروطه و استبداد نیز همان حال را داشته. در استبداد ، تودهها اختیاری از خود نداشتند و دربارهی نیک و بد و سود و زیان خود نتوانستندی اندیشید. میبایست سر پایین اندازند و گردن بدلخواه و هوس پادشاهان گزارند. ولی در مشروطه تودهها آزادند و اختیار زندگانی خودشان را در دست دارند. آنچه سودمند میدانند و میخواهند با دست نمایندگان بکار توانند بست. هر قانونی را بهتر دانستند از مجلس توانند خواست.
یک نمونهی نیکی از مشروطه و اندازهی سودمندی آن در این چند روزه دیده شد. تودهی انگلیس که در زندگانی دمکراسی پیشگام بودهاند هفتهی گذشته معنی مشروطه و سود آن را بجهانیان نشان دادند. چون در سایهی پیشامدها نزدیکی بدولت شوروی و همگامی با آن توده را بسود خود دانستند در برگزیدن نمایندگان بحزب کارگران گرایش نشان دادند که بیشتریْ[=اکثریت] در پارلمان بهرهی آنها گردید و رشتهی سیاست کشور بدست آنها افتاد.[1]
در این باره سخنان بسیار رانده شده و زمینه بسیار روشن گردیده : استبداد از هر باره بیمعنی و مشروطه از هر باره سودمند و ستوده است. معنی ندارد که یک تن به ملیونها مردم فرمان راند. معنی ندارد که یک تن نیک و بد ملیونها مردم را بهتر از خودشان داند ، باور نکردنیست که بنیادی که یک تن میگزارد پایدار ماند و بزودی از میان نرود.
از اینهاست که ما هوادار مشروطهایم. بلکه ما یک رشته کوششهایی دربارهی پیشرفت مشروطه میکنیم که ارجدارتر از کوششهای خود مشروطهخواهانست. مشروطه در ایران ناانجام ماند. ما میکوشیم آن را بانجام رسانیم.
یکی از رسواییهای این کشور است که پس از چهل سال هنوز در ایران معنی مشروطه دانسته نشده. میتوان گفت از هزار تن یکی معنی آن را نمیداند و این خود سدی بزرگ در برابر پیشرفت مشروطه است. چیزی را که معنایش نمیدانند ارجش نخواهند شناخت ، بلکه باید گفت : دارایش نخواهند بود.
شنیدنیست که بهبهانی و طباطبایی و دیگران که پیشگام شدند و در ایران بنیاد مشروطه نهادند معنی آن را نمیدانستهاند. آری آنان مشروطه را باین معنی که فهمیدهی ماست نمیدانستهاند. بلکه آن را بودن قانونهایی در برابر دولت و برپا شدن مجلس برای شور در کارهای کشور میشناختند و بیش از این نمیخواستند.
میتوان گمان برد که بسیاری از نمایندگان مجلس امروز هم مشروطه را بآن معنی میشناسند. آقای سید محمدصادق طباطبایی که پسر طباطبایی و خود در جنبش مشروطه پا درمیان داشته و اکنون رئیس مجلس است بتازگی ازو رفتاری دیده شده که میتوان پنداشت او هنوز هم مشروطه را بمعنی راستش نمیداند.[2]
از این گذشته در ایران در برابر مشروطه سدهای بزرگی هست. این کیشهای گوناگون که در ایران است هیچ یکی با زندگانی دمکراسی سازگار نیست. همچنان ادبیات ایران با شعرهایی که بفراوانی دارند با مشروطه ناسازگار است. اینها سدی بزرگ دیگر در برابر مشروطه است.
اکنون سخن در آن است که ما از روزی که بکوشش برخاستهایم از دلبستگیای که بمشروطه داریم ، از یکسو کوشیدهایم معنی مشروطه را باین مردم بفهمانیم. در این باره کتابها بچاپ رسانیده گفتارها نوشتهایم. یکی از یاران ما (آقای فرهنگ) برای فهمانیدن معنی مشروطه کتابچهای با زبان باباشملی نوشته است که دو بار بچاپ رسیده.
از سوی دیگر با کیشها و شعرها و دیگر جلوگیرهای مشروطه به سختترین نبرد برخاسته بکندن ریشهی آنها کوشیدهایم.
اینها کوششهاییست که ما در زمینهی پیشرفت مشروطه کردهایم و میکنیم. راستست که میدان کوششهای ما تنها ایران نیست ، ولی در همان حال به ایران که میهن ماست دلبستگی ویژه داریم و این یکی از آرزوهای ماست که این تودهی بدبخت از آلودگیها بیرون آید و با تودههای دیگر جهان همپا گردد و در این راه از هر گونه کوشش بازنایستادهایم.
👇
هزارها سال در جهان بردهداری بوده است تا دویست سال پیش ، نیکخواهانی برخاسته آن را برانداختهاند و اکنون بازماندگان بردگان آن زمان آزادند و آزادانه زندگی میکنند.
مشروطه و استبداد نیز همان حال را داشته. در استبداد ، تودهها اختیاری از خود نداشتند و دربارهی نیک و بد و سود و زیان خود نتوانستندی اندیشید. میبایست سر پایین اندازند و گردن بدلخواه و هوس پادشاهان گزارند. ولی در مشروطه تودهها آزادند و اختیار زندگانی خودشان را در دست دارند. آنچه سودمند میدانند و میخواهند با دست نمایندگان بکار توانند بست. هر قانونی را بهتر دانستند از مجلس توانند خواست.
یک نمونهی نیکی از مشروطه و اندازهی سودمندی آن در این چند روزه دیده شد. تودهی انگلیس که در زندگانی دمکراسی پیشگام بودهاند هفتهی گذشته معنی مشروطه و سود آن را بجهانیان نشان دادند. چون در سایهی پیشامدها نزدیکی بدولت شوروی و همگامی با آن توده را بسود خود دانستند در برگزیدن نمایندگان بحزب کارگران گرایش نشان دادند که بیشتریْ[=اکثریت] در پارلمان بهرهی آنها گردید و رشتهی سیاست کشور بدست آنها افتاد.[1]
در این باره سخنان بسیار رانده شده و زمینه بسیار روشن گردیده : استبداد از هر باره بیمعنی و مشروطه از هر باره سودمند و ستوده است. معنی ندارد که یک تن به ملیونها مردم فرمان راند. معنی ندارد که یک تن نیک و بد ملیونها مردم را بهتر از خودشان داند ، باور نکردنیست که بنیادی که یک تن میگزارد پایدار ماند و بزودی از میان نرود.
از اینهاست که ما هوادار مشروطهایم. بلکه ما یک رشته کوششهایی دربارهی پیشرفت مشروطه میکنیم که ارجدارتر از کوششهای خود مشروطهخواهانست. مشروطه در ایران ناانجام ماند. ما میکوشیم آن را بانجام رسانیم.
یکی از رسواییهای این کشور است که پس از چهل سال هنوز در ایران معنی مشروطه دانسته نشده. میتوان گفت از هزار تن یکی معنی آن را نمیداند و این خود سدی بزرگ در برابر پیشرفت مشروطه است. چیزی را که معنایش نمیدانند ارجش نخواهند شناخت ، بلکه باید گفت : دارایش نخواهند بود.
شنیدنیست که بهبهانی و طباطبایی و دیگران که پیشگام شدند و در ایران بنیاد مشروطه نهادند معنی آن را نمیدانستهاند. آری آنان مشروطه را باین معنی که فهمیدهی ماست نمیدانستهاند. بلکه آن را بودن قانونهایی در برابر دولت و برپا شدن مجلس برای شور در کارهای کشور میشناختند و بیش از این نمیخواستند.
میتوان گمان برد که بسیاری از نمایندگان مجلس امروز هم مشروطه را بآن معنی میشناسند. آقای سید محمدصادق طباطبایی که پسر طباطبایی و خود در جنبش مشروطه پا درمیان داشته و اکنون رئیس مجلس است بتازگی ازو رفتاری دیده شده که میتوان پنداشت او هنوز هم مشروطه را بمعنی راستش نمیداند.[2]
از این گذشته در ایران در برابر مشروطه سدهای بزرگی هست. این کیشهای گوناگون که در ایران است هیچ یکی با زندگانی دمکراسی سازگار نیست. همچنان ادبیات ایران با شعرهایی که بفراوانی دارند با مشروطه ناسازگار است. اینها سدی بزرگ دیگر در برابر مشروطه است.
اکنون سخن در آن است که ما از روزی که بکوشش برخاستهایم از دلبستگیای که بمشروطه داریم ، از یکسو کوشیدهایم معنی مشروطه را باین مردم بفهمانیم. در این باره کتابها بچاپ رسانیده گفتارها نوشتهایم. یکی از یاران ما (آقای فرهنگ) برای فهمانیدن معنی مشروطه کتابچهای با زبان باباشملی نوشته است که دو بار بچاپ رسیده.
از سوی دیگر با کیشها و شعرها و دیگر جلوگیرهای مشروطه به سختترین نبرد برخاسته بکندن ریشهی آنها کوشیدهایم.
اینها کوششهاییست که ما در زمینهی پیشرفت مشروطه کردهایم و میکنیم. راستست که میدان کوششهای ما تنها ایران نیست ، ولی در همان حال به ایران که میهن ماست دلبستگی ویژه داریم و این یکی از آرزوهای ماست که این تودهی بدبخت از آلودگیها بیرون آید و با تودههای دیگر جهان همپا گردد و در این راه از هر گونه کوشش بازنایستادهایم.
👇
اینست داستان دلبستگی ما بمشروطه و ارجی که ما بآن میگزاریم. و چون یک دسته از دور و نزدیک امروز باینجا آمده در این جشن و شادی با ما همراهی نمودهاند در پایان سخن خود بآنان سپاس میگزاریم. امیدمندم زود خواهد بود آن روزی که همهی غیرتمندان و نیکمردان در ایران در این کوششها با ما همدستی خواهند نمود.
(بخشی از «گفتار آقای کسروی در جشن مشروطه» ، دفتر مرداد 1324)
پایان
[1] : اشاره به این تغییر سیاست انگلیس است که چون در جنگ جهانی دوم با شوروی در برابر متحدین (آلمان ، ایتالیا ، ژاپن و همدستان آنان) همپیمان شدند ، بهتر دیدند در سیاست نیز به حزب کارگر که به سیاست کشور شوروی نزدیکتر بود رای دهند.
[2] : اشاره است به پافشاری شگفت این مرد برای تعقیب پروندهی کتابهای کسروی. همان پروندهی شومی که سرانجام به کشانیدن کسروی به دادگستری و کشته شدنش در آنجا انجامید.
🌸
(بخشی از «گفتار آقای کسروی در جشن مشروطه» ، دفتر مرداد 1324)
پایان
[1] : اشاره به این تغییر سیاست انگلیس است که چون در جنگ جهانی دوم با شوروی در برابر متحدین (آلمان ، ایتالیا ، ژاپن و همدستان آنان) همپیمان شدند ، بهتر دیدند در سیاست نیز به حزب کارگر که به سیاست کشور شوروی نزدیکتر بود رای دهند.
[2] : اشاره است به پافشاری شگفت این مرد برای تعقیب پروندهی کتابهای کسروی. همان پروندهی شومی که سرانجام به کشانیدن کسروی به دادگستری و کشته شدنش در آنجا انجامید.
🌸
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکهی 11
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 2)
آقای روایی مینویسد :
«دائر بشعر و شاعری خواستم شرحی بنگارم متأسفانه در قدم اول مصادف بمقدمه شدم که اساس شعر و شاعری را همان تظاهرات عشقی و ذوقی قرار داده که سخت مورد اعتراض و انتقاد شماست و ناچار صرفنظر از نوشتن آن کرده و اینست مقدمه را برای آگاهی شما در ذیل مینگارم :
بشر ابتدایی گاهی هنگام هجوم غم و اندوه و یا موقع شادی و شعف خاصه که این دو حال ناشی از شیفتگی و دلدادگی بود بیاختیار با برخی از کلمات و عباراتی زمزمه و همهمه میکرد بدون اینکه خود ملتفت چگونگی آن باشد و نامی بروی آن بگذارد حاکی از احساسات درونی او و بالطبیعه طرز جملهبندی و آهنگش غیر از طرز گفتارهای عادی بود که خود نیز نمیدانست و یا متوجه نبود که این فرازهای غیرعادی چیست و از چه و از کجا تراوش میکند الا اینکه آبی بدان بآتش درونی خود میریخت و دل خود را تسلا میداد اکنون نیز درمیان ایلات صحراگرد و روستاییان نمونههای بسیاری از آن جملهبندیها موجود است که بآهنگهای بومی خود میخوانند. بیشبهه حکم میتوان کرد که این جملهبندیها و آهنگها تراوشهای همان قریحهی شعری و موسیقی است که برای بشر فطری و غریزی میباشد و مانند همهی قوا و موالید طبیعت در اول بروز خود ساده و ناقص است و رفته رفته در سایهی ناموس تکامل ترقی کرده و صورت کنون را برخود گرفته.
چیزی که جالب توجه است این است چنانکه مشهود میباشد از همان عهد اول نخستین ظهور و بروز این قوه در وجود بشر با تأثیرات غمانگیز و احساسات عشقآمیز و افکار ذوقی و هوسات درونی توأم بوده چنانکه گویی بین اینها یک علاقه و ارتباط معنوی موجود و یا خود عشق و هوس این قوه را در وجود بشر برای شرح تاثیرات پرسوز و گدازی که در دل آدمی میگذرد استخدام کرده. در هر دلی که سلطان عشق خیمه و خرگاه برافراخت و در کشوری که لشگر غم به یغما پرداخت این قوه فوراً بترجمانی برخاسته و مانند آژانسهای اروپا بنشر وقایع و اخبار آنجا میپردازد و این قوهی فطری مادامی که سادگی خود را از دست نداده بود همیشه با عشق و هوس دمساز و همراز بود و با ذوق و محبت همه جا همعنان میرفت ولی هر قدر بیشتر پیرایه و آرایش برخود گرفت و به هر اندازه زیادتر بلفافههای تصنع و تکلف پیچیده گشت بیشتر کدر پذیرفت و در حقیقت سوی مجاز گرایید تا بالاخره شاهد بازاری و یار هر جایی شد و با هر کس و ناکسی درآمیخت و با هر رند و قلاشی بیآویخت تا در خم اخلاق و عادات هر قومی رنگی بخود گرفت و در دست هر جماعتی زمینهای تازه بدست آورد.
این مقدمه مولود ملکات و تصورات خود من است و از کسی اقتباس نشده کسی را که در اساس شعر و شاعری اعتقاد این باشد البته موضوعهای عشقی و ذوقی شعر را نمیتواند مورد اعتراض قرار دهد مگر باندازهای که عشقورزان غیرطبیعی آن را از خط حقیقت منحرف کرده و در عالم مجاز خرابکاری نمودهاند. و نیز با همهی مضرات اخلاقی که مدیحهسرایی و چاپلوسی شعرای قدیم دربر دارد بنده خود شعرا را مقصر و گناهکار نمیدانم هر عیب و نقیصه که در گفتار آنان باشد گناهش بتوده وارد است و آنها در همه حال تبعیت از افکار عمومی و مقتضیات وقت کردهاند و جز این چاره نداشتهاند. شما بیست سال قبل ممکن نبود مطالب کنونی پیمان را بنویسید و اکنون نیز گفتنیها بسیار است که نمیتوان گفت».
[پاسخ فردا خواهد آمد]
.
🖌 احمد کسروی
تکهی 11
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 2)
آقای روایی مینویسد :
«دائر بشعر و شاعری خواستم شرحی بنگارم متأسفانه در قدم اول مصادف بمقدمه شدم که اساس شعر و شاعری را همان تظاهرات عشقی و ذوقی قرار داده که سخت مورد اعتراض و انتقاد شماست و ناچار صرفنظر از نوشتن آن کرده و اینست مقدمه را برای آگاهی شما در ذیل مینگارم :
بشر ابتدایی گاهی هنگام هجوم غم و اندوه و یا موقع شادی و شعف خاصه که این دو حال ناشی از شیفتگی و دلدادگی بود بیاختیار با برخی از کلمات و عباراتی زمزمه و همهمه میکرد بدون اینکه خود ملتفت چگونگی آن باشد و نامی بروی آن بگذارد حاکی از احساسات درونی او و بالطبیعه طرز جملهبندی و آهنگش غیر از طرز گفتارهای عادی بود که خود نیز نمیدانست و یا متوجه نبود که این فرازهای غیرعادی چیست و از چه و از کجا تراوش میکند الا اینکه آبی بدان بآتش درونی خود میریخت و دل خود را تسلا میداد اکنون نیز درمیان ایلات صحراگرد و روستاییان نمونههای بسیاری از آن جملهبندیها موجود است که بآهنگهای بومی خود میخوانند. بیشبهه حکم میتوان کرد که این جملهبندیها و آهنگها تراوشهای همان قریحهی شعری و موسیقی است که برای بشر فطری و غریزی میباشد و مانند همهی قوا و موالید طبیعت در اول بروز خود ساده و ناقص است و رفته رفته در سایهی ناموس تکامل ترقی کرده و صورت کنون را برخود گرفته.
چیزی که جالب توجه است این است چنانکه مشهود میباشد از همان عهد اول نخستین ظهور و بروز این قوه در وجود بشر با تأثیرات غمانگیز و احساسات عشقآمیز و افکار ذوقی و هوسات درونی توأم بوده چنانکه گویی بین اینها یک علاقه و ارتباط معنوی موجود و یا خود عشق و هوس این قوه را در وجود بشر برای شرح تاثیرات پرسوز و گدازی که در دل آدمی میگذرد استخدام کرده. در هر دلی که سلطان عشق خیمه و خرگاه برافراخت و در کشوری که لشگر غم به یغما پرداخت این قوه فوراً بترجمانی برخاسته و مانند آژانسهای اروپا بنشر وقایع و اخبار آنجا میپردازد و این قوهی فطری مادامی که سادگی خود را از دست نداده بود همیشه با عشق و هوس دمساز و همراز بود و با ذوق و محبت همه جا همعنان میرفت ولی هر قدر بیشتر پیرایه و آرایش برخود گرفت و به هر اندازه زیادتر بلفافههای تصنع و تکلف پیچیده گشت بیشتر کدر پذیرفت و در حقیقت سوی مجاز گرایید تا بالاخره شاهد بازاری و یار هر جایی شد و با هر کس و ناکسی درآمیخت و با هر رند و قلاشی بیآویخت تا در خم اخلاق و عادات هر قومی رنگی بخود گرفت و در دست هر جماعتی زمینهای تازه بدست آورد.
این مقدمه مولود ملکات و تصورات خود من است و از کسی اقتباس نشده کسی را که در اساس شعر و شاعری اعتقاد این باشد البته موضوعهای عشقی و ذوقی شعر را نمیتواند مورد اعتراض قرار دهد مگر باندازهای که عشقورزان غیرطبیعی آن را از خط حقیقت منحرف کرده و در عالم مجاز خرابکاری نمودهاند. و نیز با همهی مضرات اخلاقی که مدیحهسرایی و چاپلوسی شعرای قدیم دربر دارد بنده خود شعرا را مقصر و گناهکار نمیدانم هر عیب و نقیصه که در گفتار آنان باشد گناهش بتوده وارد است و آنها در همه حال تبعیت از افکار عمومی و مقتضیات وقت کردهاند و جز این چاره نداشتهاند. شما بیست سال قبل ممکن نبود مطالب کنونی پیمان را بنویسید و اکنون نیز گفتنیها بسیار است که نمیتوان گفت».
[پاسخ فردا خواهد آمد]
.
✴️ در پیرامون پیشامدهای آخر
🖋 کوشاد تلگرام
بخش 1 از 2
از سال 1357 که محمدرضاشاه برافتاد و ملایان به حکومت راه یافتند ، زبان پرفریب ، شکمهای سیریناپذیر و دستان ستمگر خود و پیروانشان ، شئون مادی و معنوی زندگانی این توده را به نابودی کشانیده ، آبرویی برای ایران و ایرانی درمیان جهانیان بازنگزاردند.
دهها سال است مردم ایران از بس از این حکومت بیداد دیدهاند که صدها بار آرزوی بازگشت حکومت محمدرضاشاه و رضاشاه را داشته و به زبان آوردهاند. افسوس و صد افسوس! چه سود از این پشیمانی؟! آیا تنها با آرزو کردن کاری راه میافتد؟! آیا اکنون از پشیمانی نمودن ویرانیها آباد خواهد گردید؟! چهل و اند سال عقبماندگی جبران خواهد شد؟! ملایان نه چنان ویران کردهاند که آنها را بتوان به آسانی بازساخت.
باید معترف بود که اشتباه کردهایم ـ خامی بسیار بسیار بزرگی مرتکب شدهایم. اختیار خود را در همهی شئون مادی و معنوی زندگانی برایگان بدست یک مشت مردمفریب آزمند ستمگر دادیم. تو گویی به مرد بدنامِ سیاهکاری وکالت بلاعزل دخل و تصرف در همهی اموال و تصمیمهای زندگی خود را امضا کرده دادهایم.
کسان بسیاری که در آن روزها به برانداختن حکومت شاه کوشیدهاند ، پشیمانی خود را با چنین جملههایی بازمینمایند : «ما نمیدانستیم چنین میشود» ، «ما نه بهواداری ملایان بلکه بهواداری آزادی و عدالت میکوشیدیم» ، «ما خواستار دولت بازرگان بودیم ...» یا شناختهترین جمله : «انقلاب را از ما ربودند»!
کوتاهسخن ، ایرانیان فریب سختی خوردند که میوهی آن جز پشیمانی ، رسوایی و ویرانی کشور نبود. پس نابجا نیست پرسشهای زیر را بپرسیم :
1ـ چه شد ما چنان فریب بزرگی خوردیم؟!
2ـ آیا امروز رشد یافته از خامی و فریبخواری درآمده و دیگر فریب نخواهیم خورد؟!
هستند کسانی که در پاسخ پرسشِ نخست ، پای بیگانگان را پیش میکشند. چنین پاسخی دور از راستی است ، گناه را به گردن دیگران انداختن و مسئولیت را از خود بازگردانیدن است. باید از اینان پرسید : «آیا بیگانه هر کاری کرده جز با دست ما کرده؟!. اگر ما مردمی بودیم که فریب نمیخوردیم یا در میانمان بیوطنانی نبود ، آیا آنها موفق میشدند؟!».
اینان با چنین اندیشهی ناراستی به خواست ناراستتری راه میگشایند. اگر جوانان ندانند یا سالمندانی فراموش کرده باشند باید بیادها آورد. اینان همان راهی را مینمایند که مردم در سال 1357 پیمودند. از سالها پیش و بویژه در آن سال این پندار میان مردم نیرو گرفت که سرچشمهی نابسامانیها و نارساییها تنها از حکومت و از خود شاه است و بس. اینبود مردمِ ناآگاه و خام از هر سو این را میشنیدند : «تنها مانعِ دمکراسی شاه است. امروز نباید اختلافهامان را به آشکار اندازیم. همه باید متحد شویم و او را براندازیم. سپس در فضای دمکراسی هر دستهای میتواند باورهای خود را تبلیغ کند». ولی انجامِ کار چه شد؟! آیا مردم توانستند «شاهی» را براندازند تا به دمکراسی برسند یا اینکه تنها توانستند «شاه» را براندازند؟!. آن اندازه رشد سیاسی یا شایندگی درمیان مردم نبود که «شاهی» را براندازند و اینست ما گرفتار گونهی دیگری از شاهی شدیم. راه اینان هم به آنجا خواهد رسید که مردم از یک سوراخ بار دیگر گزیده شوند.
چرا این حقیقت را که ما مردم فریبخوار و خامی هستیم انکار کنیم و همهی بدبختیهامان را پای بیگانگان بنویسیم؟!
گذشته را به تاریخ و تاریخدانان وامیگزاریم و به پرسش دوم که اهمیت بیشتری دارد میپردازیم. میپرسیم : امروز چه اندیشههایی در سر داریم و آیا براستی از گذشته درس گرفتهایم ـ درسی که بار دیگر فریب نخوریم؟! مگر فریب هر بار با یک رنگ و یک رخت نمایان میشود که گمان کنیم این بار دیگر فریب دیکتاتوری را نخواهیم خورد؟!. چرا نپذیریم که برای شایندگی (رشد سیاسی) و فریب نخوردن باید بسیار چیزها را بدانیم که هنوز نمیدانیم؟!
ما چون به سخنان و اندیشههای مردم مینگریم ، در آنها بهبود و بهتری نسبت به پنجاه سال پیش نمیبینیم. بلکه اگر بگوییم در بسیار زمینهها «پسرفت» نیز میبینیم دور نرفتهایم. هستند کسانی که از این سخن رنجیده آن را نمک به زخم پاشیدن خواهند شمارد. آنها جنبشهایی را که در همین سالهای اخیر از ایرانیان دیده شده گواه آورده مردم را آگاه و بیدار و هشیار نشان میدهند.
راستیرا شگفت است این اندازه فرق میان بینش ما و آنان! آنها مردم را نیک و بیدار و آگاه وامینمایند ولی بوارونهی آنها ، ما سراسر کوششمان اینست که مردم نیک و بیدار و آگاه بگردند.
👇
🖋 کوشاد تلگرام
بخش 1 از 2
از سال 1357 که محمدرضاشاه برافتاد و ملایان به حکومت راه یافتند ، زبان پرفریب ، شکمهای سیریناپذیر و دستان ستمگر خود و پیروانشان ، شئون مادی و معنوی زندگانی این توده را به نابودی کشانیده ، آبرویی برای ایران و ایرانی درمیان جهانیان بازنگزاردند.
دهها سال است مردم ایران از بس از این حکومت بیداد دیدهاند که صدها بار آرزوی بازگشت حکومت محمدرضاشاه و رضاشاه را داشته و به زبان آوردهاند. افسوس و صد افسوس! چه سود از این پشیمانی؟! آیا تنها با آرزو کردن کاری راه میافتد؟! آیا اکنون از پشیمانی نمودن ویرانیها آباد خواهد گردید؟! چهل و اند سال عقبماندگی جبران خواهد شد؟! ملایان نه چنان ویران کردهاند که آنها را بتوان به آسانی بازساخت.
باید معترف بود که اشتباه کردهایم ـ خامی بسیار بسیار بزرگی مرتکب شدهایم. اختیار خود را در همهی شئون مادی و معنوی زندگانی برایگان بدست یک مشت مردمفریب آزمند ستمگر دادیم. تو گویی به مرد بدنامِ سیاهکاری وکالت بلاعزل دخل و تصرف در همهی اموال و تصمیمهای زندگی خود را امضا کرده دادهایم.
کسان بسیاری که در آن روزها به برانداختن حکومت شاه کوشیدهاند ، پشیمانی خود را با چنین جملههایی بازمینمایند : «ما نمیدانستیم چنین میشود» ، «ما نه بهواداری ملایان بلکه بهواداری آزادی و عدالت میکوشیدیم» ، «ما خواستار دولت بازرگان بودیم ...» یا شناختهترین جمله : «انقلاب را از ما ربودند»!
کوتاهسخن ، ایرانیان فریب سختی خوردند که میوهی آن جز پشیمانی ، رسوایی و ویرانی کشور نبود. پس نابجا نیست پرسشهای زیر را بپرسیم :
1ـ چه شد ما چنان فریب بزرگی خوردیم؟!
2ـ آیا امروز رشد یافته از خامی و فریبخواری درآمده و دیگر فریب نخواهیم خورد؟!
هستند کسانی که در پاسخ پرسشِ نخست ، پای بیگانگان را پیش میکشند. چنین پاسخی دور از راستی است ، گناه را به گردن دیگران انداختن و مسئولیت را از خود بازگردانیدن است. باید از اینان پرسید : «آیا بیگانه هر کاری کرده جز با دست ما کرده؟!. اگر ما مردمی بودیم که فریب نمیخوردیم یا در میانمان بیوطنانی نبود ، آیا آنها موفق میشدند؟!».
اینان با چنین اندیشهی ناراستی به خواست ناراستتری راه میگشایند. اگر جوانان ندانند یا سالمندانی فراموش کرده باشند باید بیادها آورد. اینان همان راهی را مینمایند که مردم در سال 1357 پیمودند. از سالها پیش و بویژه در آن سال این پندار میان مردم نیرو گرفت که سرچشمهی نابسامانیها و نارساییها تنها از حکومت و از خود شاه است و بس. اینبود مردمِ ناآگاه و خام از هر سو این را میشنیدند : «تنها مانعِ دمکراسی شاه است. امروز نباید اختلافهامان را به آشکار اندازیم. همه باید متحد شویم و او را براندازیم. سپس در فضای دمکراسی هر دستهای میتواند باورهای خود را تبلیغ کند». ولی انجامِ کار چه شد؟! آیا مردم توانستند «شاهی» را براندازند تا به دمکراسی برسند یا اینکه تنها توانستند «شاه» را براندازند؟!. آن اندازه رشد سیاسی یا شایندگی درمیان مردم نبود که «شاهی» را براندازند و اینست ما گرفتار گونهی دیگری از شاهی شدیم. راه اینان هم به آنجا خواهد رسید که مردم از یک سوراخ بار دیگر گزیده شوند.
چرا این حقیقت را که ما مردم فریبخوار و خامی هستیم انکار کنیم و همهی بدبختیهامان را پای بیگانگان بنویسیم؟!
گذشته را به تاریخ و تاریخدانان وامیگزاریم و به پرسش دوم که اهمیت بیشتری دارد میپردازیم. میپرسیم : امروز چه اندیشههایی در سر داریم و آیا براستی از گذشته درس گرفتهایم ـ درسی که بار دیگر فریب نخوریم؟! مگر فریب هر بار با یک رنگ و یک رخت نمایان میشود که گمان کنیم این بار دیگر فریب دیکتاتوری را نخواهیم خورد؟!. چرا نپذیریم که برای شایندگی (رشد سیاسی) و فریب نخوردن باید بسیار چیزها را بدانیم که هنوز نمیدانیم؟!
ما چون به سخنان و اندیشههای مردم مینگریم ، در آنها بهبود و بهتری نسبت به پنجاه سال پیش نمیبینیم. بلکه اگر بگوییم در بسیار زمینهها «پسرفت» نیز میبینیم دور نرفتهایم. هستند کسانی که از این سخن رنجیده آن را نمک به زخم پاشیدن خواهند شمارد. آنها جنبشهایی را که در همین سالهای اخیر از ایرانیان دیده شده گواه آورده مردم را آگاه و بیدار و هشیار نشان میدهند.
راستیرا شگفت است این اندازه فرق میان بینش ما و آنان! آنها مردم را نیک و بیدار و آگاه وامینمایند ولی بوارونهی آنها ، ما سراسر کوششمان اینست که مردم نیک و بیدار و آگاه بگردند.
👇
علت عمدهی این فرق آنست که آرمان ما نیرومندی و شایندگی تودهی ایرانست. آنست که ایرانیان به چنان پایهای از شایندگی رسند که هیچگاه فریب نخورند. زیرا از پایههای شایندگی بینش و دانش و آگاهی و در نتیجه خام و فریبخوار نبودنست. ولی آنها بوارونهی ما سرچشمهی گرفتاریها و بدبختیها را تماماً از این حکومت میشمارند. بر سر کار آمدنشان را نیز از نقشههای بیگانگان میشمارند.
پس به مردم میفهمانند همینکه از خود جنب و جوشی نشان دادید و تظاهراتی کردید معدن همهی فساد و ناپاکی این سرزمین را نابود کرده از بدبختیها خواهید رست. آیا این تحریک احساسات صرف نیست؟!. آیا این نهانیدن حقیقت نیست؟! آیا این به همان راهی نمیانجامد که در سال 57 انجامید؟! آیا این بار بیگانگان دست از نقشه کشیدن بازخواهند کشید؟!
🌸💐
پس به مردم میفهمانند همینکه از خود جنب و جوشی نشان دادید و تظاهراتی کردید معدن همهی فساد و ناپاکی این سرزمین را نابود کرده از بدبختیها خواهید رست. آیا این تحریک احساسات صرف نیست؟!. آیا این نهانیدن حقیقت نیست؟! آیا این به همان راهی نمیانجامد که در سال 57 انجامید؟! آیا این بار بیگانگان دست از نقشه کشیدن بازخواهند کشید؟!
🌸💐
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکهی 12
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 3)
تا اینجا سخن آقای روایی بود. میگوییم : ما از عشق بیزاری نداریم و هرگز نمیگوییم که کسانی دل نبازند یا چون دل باختند بچامهسرایی نپردازند. آقای روایی بهتر میداند که در آذربایجان رسم بود که همینکه جوانی گرفتار عشق میگردید و راز او از پرده بیرون میافتاد یا مردی قهرمانیها از خود نموده یا بانجام کار بزرگی برمیخاست یا یک حادثهی اندوهگین یا شادیآمیزی روی میداد کسانی بیدرنگ شعرهای عامیانه ساخته و بر زبانها میانداختند که گدایان دریوزهگرد آن را دم درها خوانده و بچهها ازبر کرده در کوچهها زمزمه مینمودند. شعر طبیعی اینهاست و هر کسی اینها را دوست میدارد.
در زمان شورش آذربایجان در یازده ماه که تبریز در محاصرهی سپاهیان محمدعلیمیرزا بود هفتهای نمیگذشت که شعرهای تازه نسازند و بر زبانها نیندازند تا آنجا که مجاهدان آنها را در سنگرهای خود میخواندند.
در حادثهی ویرانی ارومی بدست آسوریان تا دیرزمانی در کوچههای تبریز جز شعرهای عامیانه که در آن باره ساخته بودند شنیده نمیشد و دریوزهگردان و گدایان آنها را دم درها میخواندند.
اینهاست شعرهای طبیعی! آن دهقانبچهی مازندرانی که در باغ خود گیاه میچیند و با آواز بلند مناسب حال و جایگاه خود میخواند :
از آن بالا میاد یک گله حوری
همه چادر سفید سینه بلوری
شعر طبیعی این شعرهای اوست.
همهی ایراد من آنست که شعرای ایران چرا آنهمه از حال ساده و طبیعی دور افتادهاند و چرا هرگز نگاهی بپیرامون خود نمیکنند؟! چرا شعری که شایستهی زمان و جای خودشان باشد نمیسرایند؟!
اگر شعرای ایران سخن از زبان طبیعت میگویند آن فشارهایی که در سالهای پیشین روس و انگلیس به ایران دادند که دل هر ایرانی را داغدار کرد چرا کسی از شعرا زبان بشکایت و بدگویی باز نکرد؟!
در ایران حادثهی دلگدازی همچون داستان عاشورای 1330 [ق] روی داد و جز یکی دو تن از سخنوران زبان بسوگواری نگشادند؟!
از گذشته چشم میپوشیم. در همین زمان نزدیک کدام حادثهای را شعرای ما بنظم کشیدند؟! از داستان گرفتاری شیخخزعل خوانندگان پیمان آگاهی درستی دارند. آیا کدام شاعر ایرانی دربارهی آن فیروزی گرانبهای تاریخی قصیده سروده؟!
پس از نشر شمارهی هفدهم روزی دستهای از دانشمندان : آقای سرورخان گویا و آقای محمدطاهر رضوی و مسیو ریپکا نمایندگان افغان و هند و چکاسلواک در کنگرهی فردوسی و آقای میرزا مایل تویسرکانی و آقای صفینیا و آقای میرزا علیاصغرخان خازنی در خانهی نگارندهی این مقاله فراهم نشسته بودیم. آقای میرزا مایل که خویشتن از شعرا نیز میباشند نگارشهای مرا در زمینهی شعر عنوان نموده شرحی راندند و مقصود ایشان هم آن بود که شعر زبان طبیعت است و ما نباید و نخواهیم توانست زبان طبیعت را ببندیم. گفتم : «من با شعری که زبان طبیعت باشد دشمنی ندارم. چیزی که هست کمتر کسی از شعرای ایران با زبان طبیعت سخن میگوید. با اینهمه من با شعرا کاری نداشتم اگر زیانکاری آنان نبود».
.
🖌 احمد کسروی
تکهی 12
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 3)
تا اینجا سخن آقای روایی بود. میگوییم : ما از عشق بیزاری نداریم و هرگز نمیگوییم که کسانی دل نبازند یا چون دل باختند بچامهسرایی نپردازند. آقای روایی بهتر میداند که در آذربایجان رسم بود که همینکه جوانی گرفتار عشق میگردید و راز او از پرده بیرون میافتاد یا مردی قهرمانیها از خود نموده یا بانجام کار بزرگی برمیخاست یا یک حادثهی اندوهگین یا شادیآمیزی روی میداد کسانی بیدرنگ شعرهای عامیانه ساخته و بر زبانها میانداختند که گدایان دریوزهگرد آن را دم درها خوانده و بچهها ازبر کرده در کوچهها زمزمه مینمودند. شعر طبیعی اینهاست و هر کسی اینها را دوست میدارد.
در زمان شورش آذربایجان در یازده ماه که تبریز در محاصرهی سپاهیان محمدعلیمیرزا بود هفتهای نمیگذشت که شعرهای تازه نسازند و بر زبانها نیندازند تا آنجا که مجاهدان آنها را در سنگرهای خود میخواندند.
در حادثهی ویرانی ارومی بدست آسوریان تا دیرزمانی در کوچههای تبریز جز شعرهای عامیانه که در آن باره ساخته بودند شنیده نمیشد و دریوزهگردان و گدایان آنها را دم درها میخواندند.
اینهاست شعرهای طبیعی! آن دهقانبچهی مازندرانی که در باغ خود گیاه میچیند و با آواز بلند مناسب حال و جایگاه خود میخواند :
از آن بالا میاد یک گله حوری
همه چادر سفید سینه بلوری
شعر طبیعی این شعرهای اوست.
همهی ایراد من آنست که شعرای ایران چرا آنهمه از حال ساده و طبیعی دور افتادهاند و چرا هرگز نگاهی بپیرامون خود نمیکنند؟! چرا شعری که شایستهی زمان و جای خودشان باشد نمیسرایند؟!
اگر شعرای ایران سخن از زبان طبیعت میگویند آن فشارهایی که در سالهای پیشین روس و انگلیس به ایران دادند که دل هر ایرانی را داغدار کرد چرا کسی از شعرا زبان بشکایت و بدگویی باز نکرد؟!
در ایران حادثهی دلگدازی همچون داستان عاشورای 1330 [ق] روی داد و جز یکی دو تن از سخنوران زبان بسوگواری نگشادند؟!
از گذشته چشم میپوشیم. در همین زمان نزدیک کدام حادثهای را شعرای ما بنظم کشیدند؟! از داستان گرفتاری شیخخزعل خوانندگان پیمان آگاهی درستی دارند. آیا کدام شاعر ایرانی دربارهی آن فیروزی گرانبهای تاریخی قصیده سروده؟!
پس از نشر شمارهی هفدهم روزی دستهای از دانشمندان : آقای سرورخان گویا و آقای محمدطاهر رضوی و مسیو ریپکا نمایندگان افغان و هند و چکاسلواک در کنگرهی فردوسی و آقای میرزا مایل تویسرکانی و آقای صفینیا و آقای میرزا علیاصغرخان خازنی در خانهی نگارندهی این مقاله فراهم نشسته بودیم. آقای میرزا مایل که خویشتن از شعرا نیز میباشند نگارشهای مرا در زمینهی شعر عنوان نموده شرحی راندند و مقصود ایشان هم آن بود که شعر زبان طبیعت است و ما نباید و نخواهیم توانست زبان طبیعت را ببندیم. گفتم : «من با شعری که زبان طبیعت باشد دشمنی ندارم. چیزی که هست کمتر کسی از شعرای ایران با زبان طبیعت سخن میگوید. با اینهمه من با شعرا کاری نداشتم اگر زیانکاری آنان نبود».
.
✴️ در پیرامون پیشامدهای آخر
🖋 کوشاد تلگرام
بخش 2 از 2
اینها در جاییست که شایندگی یک توده نشانگرهایی دارد که میدانیم در ایرانیان بسیار ناتوان است. موضوع چندان دامنهدارست که در یک گفتار و دو گفتار نمیگنجد ولی در هر حال در نوشتههای خود به آن پرداخته با دلیلها نشان دادهایم.
تنها آنان نیستند که درپی چنان سرانجام شومِ تکراری میباشند. دستههای دیگری نیز هستند که اندیشههاشان به همانجا (تکرار پیشامدهای 57) میانجامد. اینان سرچشمهی همهی بدبختیها را از «سوء مدیریت» میدانند و بس. به باور آنان همینکه مدیر یا مدیران کاردان بر سر کار آیند ، همه چیز رو براه خواهد شد. اینکه آرزو دارند کسی مانند رضاشاه باز اختیار کشور را بدست گیرد و یک تنه ایران را آباد گرداند از همین اندیشه برمیخیزد. ما این خامی را از اینان سراغ داریم.
آیا اگر یک تیم فوتبال از جوانان خودسر و گردنکش یا ناتندرست و ناتوان به یک مربی بسیار شایسته بسپارند ، او خواهد توانست به موفقیتهایی دست یابد؟! آیا اگر یک سرکردهی شایسته و آزموده با یک دسته سربازان ناآزموده و نابسامان که میانشان اتحادی هم نباشد میتوانند در میدان جنگ کاری را پیش برند؟!
اینان هیچ نمیدانند که همان مدیران کاردان را باید مردم نگاه دارند. اگر در مردم چنان شایندگی نباشد یک مدیر با همهی کاردانی از عهدهی نامردمیها و توطئهها برنخواهد آمد. آیا مردم قدر مدیر کاردانی همچون رضاشاه را دانسته توانستند نگاهش دارند؟!. امیرکبیر و قائم مقام را چطور؟! آیا آن مردان بزرگ توانستند همهی توطئهها را بهم زنند؟!
شاید کسانی این دستهبندیها (به گفتهی مردم : باندبازیها) را که در ادارات و شرکتها هست ، یک چیز عادی شمارند ولی باید بدانند که اینها خود نشان دهندهی برتری دادن مردم سودهای شخصی را به سود توده است. چه اگر سود توده را همگی بدیده داشتند ، دستهبندی معنی و جایی نداشت. اگر همه سود توده را بدیده گیرند ، آیا مدیران بهتر میدانند با شایستگان کار کنند یا با آشنایان و «بله قربان گویان»؟!
پس جا دارد پرسیده شود : «آیا اساساً ما توانای پدید آوردن و نگاه داشتن یک «سیستم شایستهسالار» هستیم؟!. اگر کارها را بدست یک مدیر کاردانی دادیم ولی کسانی که باید با او کار کنند شایسته نبودند ، آیا او خواهد توانست به تنهایی شایستگان را برگزیند و ماندن آنها را تضمین کند؟!. آیا تواند با دستهبندیها برآید و خواست خود را پیش برد؟! (سرگذشت امیرکبیر و قائم مقام).
اگر کسی بیباکانه پاسخ اینها را «آری» گفت ، این بار میتوان پرسید : آیا ما آماده پذیرش حکومت دمکراسی و شایستهی آن بودیم؟! اگر بودیم ، چه شد که مشروطه به انجام نرسید؟! چه شد که مردم به دیکتاتوری رضاشاه خشنودی نشان دادند؟!. مگر همان گردن نهادن به زور و پذیرفتن دیکتاتوری نیست که نمیگزارد «شایستهسالاری» محقق شود؟! اساساً مگر نه آنست که دیکتاتوری با دستهبندی آغاز میشود و استوار میگردد؟! پس از همه ، آیا امروز آماده و شایستهی دمکراسی هستیم؟!
کسی که پاسخ اینها را دانست ، خواهد فهمید که گناه درماندگیها را به پای «سوء مدیریت» نوشتن چه اندازه بیجاست.
گفتاری که در ادامه میآید سخنانی است که بدنبال پیشامدهای شهریور 1320 پیش آمده و به آنها پرداخته شده. داستان شهریور 1320 را باید از تاریخ جست و آگاهی یافت. آنچه این گفتار را برای ما ارجمندتر از همیشه میگرداند مانندگی وضع امروزی با آن روز است.
در آن روز هم کوشیدند مردم را فریب دهند. کاسه و کوزهها را بر سر یک تن شکستند و چنان وانمودند که آنچه پیش آمد از بیخردی و خودکامگی یک تن بود که او را «بحمدالله» برانداختند و بردندش و بدینسان مردم ، آزاد و نیکبخت گردیدند و «به دمکراسی رسیدند». ولی آیا چنان بود؟! آیا مردم به نیکبختی و آزادی رسیدند؟! چنان وانموده میشد که خودکامگی از رضاشاه بود و او که رفت خودکامگی نیز با او رفت و بازنخواهد گشت. اگرچه همه فریب نخوردند ولی فریبخواران نیز کم نبودند.
این گفتار ارزش نه یک بار بلکه بارها خوانده شدن را دارد. باید از این بخش از تاریخ کشور نیک آگاه شد. از این آگاهی نتیجههایی توان گرفت که چند نمونه از آنها در زیر میآید :
1ـ یک توده باید به چنان پایهای از شایندگی رسد که نه یک تن بلکه صدها مدیران کاردان از آن برخیزند. باید به پایهای از رشد رسد که دیگر درپی منجی نبوده ، خودش منجی خود باشد.
2ـ به آن پایه از شایندگی رسد که بیگانگان نتوانند ارادهی خود را به او تحمیل کنند.
3ـ بدانند که آگاه ، بیدار و هشیار بودن به سخن نیست به رفتار و اندیشه است. با اندیشههای هشتاد سال پیش ، رفتارها همان باشد که بوده. بهتر از این نمیتوان بود. پس اگر درپی بهتری هستند باید ببینند چه نارساییهایی در اندیشههاشان هست.
آگاهیها و حقایق ارجدار دیگر را در متن گفتار خواهید یافت. متن آن را از فردا تکه تکه خواهیم آورد.
🖋 کوشاد تلگرام
بخش 2 از 2
اینها در جاییست که شایندگی یک توده نشانگرهایی دارد که میدانیم در ایرانیان بسیار ناتوان است. موضوع چندان دامنهدارست که در یک گفتار و دو گفتار نمیگنجد ولی در هر حال در نوشتههای خود به آن پرداخته با دلیلها نشان دادهایم.
تنها آنان نیستند که درپی چنان سرانجام شومِ تکراری میباشند. دستههای دیگری نیز هستند که اندیشههاشان به همانجا (تکرار پیشامدهای 57) میانجامد. اینان سرچشمهی همهی بدبختیها را از «سوء مدیریت» میدانند و بس. به باور آنان همینکه مدیر یا مدیران کاردان بر سر کار آیند ، همه چیز رو براه خواهد شد. اینکه آرزو دارند کسی مانند رضاشاه باز اختیار کشور را بدست گیرد و یک تنه ایران را آباد گرداند از همین اندیشه برمیخیزد. ما این خامی را از اینان سراغ داریم.
آیا اگر یک تیم فوتبال از جوانان خودسر و گردنکش یا ناتندرست و ناتوان به یک مربی بسیار شایسته بسپارند ، او خواهد توانست به موفقیتهایی دست یابد؟! آیا اگر یک سرکردهی شایسته و آزموده با یک دسته سربازان ناآزموده و نابسامان که میانشان اتحادی هم نباشد میتوانند در میدان جنگ کاری را پیش برند؟!
اینان هیچ نمیدانند که همان مدیران کاردان را باید مردم نگاه دارند. اگر در مردم چنان شایندگی نباشد یک مدیر با همهی کاردانی از عهدهی نامردمیها و توطئهها برنخواهد آمد. آیا مردم قدر مدیر کاردانی همچون رضاشاه را دانسته توانستند نگاهش دارند؟!. امیرکبیر و قائم مقام را چطور؟! آیا آن مردان بزرگ توانستند همهی توطئهها را بهم زنند؟!
شاید کسانی این دستهبندیها (به گفتهی مردم : باندبازیها) را که در ادارات و شرکتها هست ، یک چیز عادی شمارند ولی باید بدانند که اینها خود نشان دهندهی برتری دادن مردم سودهای شخصی را به سود توده است. چه اگر سود توده را همگی بدیده داشتند ، دستهبندی معنی و جایی نداشت. اگر همه سود توده را بدیده گیرند ، آیا مدیران بهتر میدانند با شایستگان کار کنند یا با آشنایان و «بله قربان گویان»؟!
پس جا دارد پرسیده شود : «آیا اساساً ما توانای پدید آوردن و نگاه داشتن یک «سیستم شایستهسالار» هستیم؟!. اگر کارها را بدست یک مدیر کاردانی دادیم ولی کسانی که باید با او کار کنند شایسته نبودند ، آیا او خواهد توانست به تنهایی شایستگان را برگزیند و ماندن آنها را تضمین کند؟!. آیا تواند با دستهبندیها برآید و خواست خود را پیش برد؟! (سرگذشت امیرکبیر و قائم مقام).
اگر کسی بیباکانه پاسخ اینها را «آری» گفت ، این بار میتوان پرسید : آیا ما آماده پذیرش حکومت دمکراسی و شایستهی آن بودیم؟! اگر بودیم ، چه شد که مشروطه به انجام نرسید؟! چه شد که مردم به دیکتاتوری رضاشاه خشنودی نشان دادند؟!. مگر همان گردن نهادن به زور و پذیرفتن دیکتاتوری نیست که نمیگزارد «شایستهسالاری» محقق شود؟! اساساً مگر نه آنست که دیکتاتوری با دستهبندی آغاز میشود و استوار میگردد؟! پس از همه ، آیا امروز آماده و شایستهی دمکراسی هستیم؟!
کسی که پاسخ اینها را دانست ، خواهد فهمید که گناه درماندگیها را به پای «سوء مدیریت» نوشتن چه اندازه بیجاست.
گفتاری که در ادامه میآید سخنانی است که بدنبال پیشامدهای شهریور 1320 پیش آمده و به آنها پرداخته شده. داستان شهریور 1320 را باید از تاریخ جست و آگاهی یافت. آنچه این گفتار را برای ما ارجمندتر از همیشه میگرداند مانندگی وضع امروزی با آن روز است.
در آن روز هم کوشیدند مردم را فریب دهند. کاسه و کوزهها را بر سر یک تن شکستند و چنان وانمودند که آنچه پیش آمد از بیخردی و خودکامگی یک تن بود که او را «بحمدالله» برانداختند و بردندش و بدینسان مردم ، آزاد و نیکبخت گردیدند و «به دمکراسی رسیدند». ولی آیا چنان بود؟! آیا مردم به نیکبختی و آزادی رسیدند؟! چنان وانموده میشد که خودکامگی از رضاشاه بود و او که رفت خودکامگی نیز با او رفت و بازنخواهد گشت. اگرچه همه فریب نخوردند ولی فریبخواران نیز کم نبودند.
این گفتار ارزش نه یک بار بلکه بارها خوانده شدن را دارد. باید از این بخش از تاریخ کشور نیک آگاه شد. از این آگاهی نتیجههایی توان گرفت که چند نمونه از آنها در زیر میآید :
1ـ یک توده باید به چنان پایهای از شایندگی رسد که نه یک تن بلکه صدها مدیران کاردان از آن برخیزند. باید به پایهای از رشد رسد که دیگر درپی منجی نبوده ، خودش منجی خود باشد.
2ـ به آن پایه از شایندگی رسد که بیگانگان نتوانند ارادهی خود را به او تحمیل کنند.
3ـ بدانند که آگاه ، بیدار و هشیار بودن به سخن نیست به رفتار و اندیشه است. با اندیشههای هشتاد سال پیش ، رفتارها همان باشد که بوده. بهتر از این نمیتوان بود. پس اگر درپی بهتری هستند باید ببینند چه نارساییهایی در اندیشههاشان هست.
آگاهیها و حقایق ارجدار دیگر را در متن گفتار خواهید یافت. متن آن را از فردا تکه تکه خواهیم آورد.
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکهی 13
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 4)
شعر را در ایران به سه بخش باید کرد : یکی شعرهای سودمند ، دو دیگر شعرهای بیهوده و بیجا ولی بیزیان. سوم شعرهای زیانآور. شعرهای سودمند از این گفتارهای ما بیرون است. ولی دربارهی دو بخش دیگر مثل پایین را باید زد :
بچههایی در باغی فراهم آمده چنانکه خواهش سال و حال ایشان است ببازی برخاستهاند که جست و خیزها نموده هیاهو بلند میسازند. مردی در آن نزدیکی بخواندن و نوشتن پرداخته و آن هیاهوی بچگان او را از کار بازمیدارد. با اینحال او را نمیرسد که بر آنان پرخاش کرده از بازی بازدارد. لیکن هرگاه بچگان اندازه نگاه نداشته به شکستن درختها و کندن گلها برخاستند یا سنگ پرتاب نموده بخانههای همسایه آسیب رسانیدند در این هنگام است که باید جلو آنان را گرفت.
حال ما با شعرا همینست. بعبارت دیگر شعرا تا اندازه نگاه بدارند اگرهم بیهودهگوییها بکنند و هوش و فهم خود را تباه گردانند ما نکوهشی برای بیهودهگوییهای ایشان روا نخواهیم داشت.
ولی چه باید کرد با آن فرومایگان نادانی که در شعرهای خود نام پسران میبرند و ایرانیان را سرافکندهی جهان میسازند؟ یا بآن یاوهبافانی که بیخردانه طعنه بر خدا و پیغمبران زده مردم را بر بادهگساری و بیپروایی دلیر میگردانند؟! آیا در برابر اینان میتوان بخاموشی گرایید؟! آیا اینها زبان طبیعت است.
آن آتشی که مغولان به ایران زدند اگر شعرای ایران با زبان طبیعت سخن میسرودند بایستی تا قرنها جز بنفرین چنگیز و هولاکو زبان باز نکنند و صدها دیوان پر از سوگواری و نفرین و بیزاری گردانند.
تیمور لنگ آنهمه کشتارها را در ایران کرد که در یک روز در اصفهان هفتادهزار سر برید و پسر او در توس دههزار سر خواست که چون سپاهیان دههزار مرد پیدا نکردند سرهای زنان و کودکان را بریدند ، اگر شعرای ایران سخن از زبان طبیعت میگفتند بایستی هزار قصیده بیشتر در نکوهش آن مرد پلید بسرایند.
آن دلیریها که شاهمنصور مظفری با سههزار سواره در برابر دویستهزار سپاه تیمور از خود نمود که تا زمانها زبانزد خود تیموریان بوده اگر در ایران شعرایی بودند که سخن از روی فهم و دریافت برانند بایستی آن مرد دلیر ایرانی را موضوع صدها شعر گردانند.
ولی چه خواهید گفت اگر بشنوید که نه تنها یک قصیده در هجو آن دیو خونخوار سروده نشده بلکه شعرهای بسیاری در ستایش او سروده شده و بهنگام مرگش مادهتاریخها سروده و او را روانهی «بهشت جاویدان» گردانیدهاند؟!
چه خواهید گفت اگر بشنوید که شاعری که شاهمنصور را در زندگیش ستایش کرده پس از مرگش که با یک سرافرازی بیمانندی مُرد دیگر نامی ازو نبرده؟! [1]
چه خواهید گفت اگر بدانید که شعرای زمان مغول شعرهایی سروده و چنگیز را فرستادهی خدا ستودهاند که برای گوشمال مردم فرستاده شده بود؟!
ندارد گزیر از شهان روزگار
بود پادشا سایهی کردگار
ولیکن سزاوار قوم و زمان
فرستد شهان را خدا بیگمان
گه از سایهی لطف و گاهی ز قهر
دهد خسروان را خداوند بهر
اگر بندگان راستکاری کنند
همان از پی رستگاری کنند
شهی همچو ایشان بایشان دهد
که بیگانه به ز خویشان دهد
. . . . .
و گر بندگان را دگرگونه رای
بود خشم گیرد بر ایشان خدای
هم از خشم خود خسروی تیغزن
فرستد بنزدیک آن انجمن
تو گویی که کاری ندارد دگر
نخواهد بماند یکی جانور
جز آزار مردم ندارد بیاد
نباشد بجز کار پیکار شاد
نه دیار ماند ازو نه دیار
برآید ز کارش ز گیتی دمار
شعرهایی است که حمدالله مستوفی در شاهنامهی خود در دیباچهی داستان چنگیز سروده ـ آن حمداللهی که امروز گورش در قزوین امامزاده شده و زیارتنامه برایش ساختهاند.
1ـ سه شماره پس از این یکی از خوانندگان و همراهان پیمان (آقای محمدحسین ناصر قمی) باین گفته بدینسان ایراد گرفته است : « .. وفات خواجهی شیرازی[حافظ] قبل از شاهمنصور بچهار سال اتفاق افتاده ...» کسروی بار دیگری این را ننوشته ولی آیتالله برقعی نامی که در سال 1330 کتاب حافظشکن را در رد دیوان حافظ سروده به ممدوحان حافظ اشاره کرده در آنجا میگوید : «حافظ باین شاهمنصور بسیار تملق گفته و اظهار عشق نموده و بلکه عشق خود را منحصر به او قرار داده و بعداً به قاتل او امیر تیمور نیز اظهار عشق کرده.».
🌸💐
🖌 احمد کسروی
تکهی 13
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 4)
شعر را در ایران به سه بخش باید کرد : یکی شعرهای سودمند ، دو دیگر شعرهای بیهوده و بیجا ولی بیزیان. سوم شعرهای زیانآور. شعرهای سودمند از این گفتارهای ما بیرون است. ولی دربارهی دو بخش دیگر مثل پایین را باید زد :
بچههایی در باغی فراهم آمده چنانکه خواهش سال و حال ایشان است ببازی برخاستهاند که جست و خیزها نموده هیاهو بلند میسازند. مردی در آن نزدیکی بخواندن و نوشتن پرداخته و آن هیاهوی بچگان او را از کار بازمیدارد. با اینحال او را نمیرسد که بر آنان پرخاش کرده از بازی بازدارد. لیکن هرگاه بچگان اندازه نگاه نداشته به شکستن درختها و کندن گلها برخاستند یا سنگ پرتاب نموده بخانههای همسایه آسیب رسانیدند در این هنگام است که باید جلو آنان را گرفت.
حال ما با شعرا همینست. بعبارت دیگر شعرا تا اندازه نگاه بدارند اگرهم بیهودهگوییها بکنند و هوش و فهم خود را تباه گردانند ما نکوهشی برای بیهودهگوییهای ایشان روا نخواهیم داشت.
ولی چه باید کرد با آن فرومایگان نادانی که در شعرهای خود نام پسران میبرند و ایرانیان را سرافکندهی جهان میسازند؟ یا بآن یاوهبافانی که بیخردانه طعنه بر خدا و پیغمبران زده مردم را بر بادهگساری و بیپروایی دلیر میگردانند؟! آیا در برابر اینان میتوان بخاموشی گرایید؟! آیا اینها زبان طبیعت است.
آن آتشی که مغولان به ایران زدند اگر شعرای ایران با زبان طبیعت سخن میسرودند بایستی تا قرنها جز بنفرین چنگیز و هولاکو زبان باز نکنند و صدها دیوان پر از سوگواری و نفرین و بیزاری گردانند.
تیمور لنگ آنهمه کشتارها را در ایران کرد که در یک روز در اصفهان هفتادهزار سر برید و پسر او در توس دههزار سر خواست که چون سپاهیان دههزار مرد پیدا نکردند سرهای زنان و کودکان را بریدند ، اگر شعرای ایران سخن از زبان طبیعت میگفتند بایستی هزار قصیده بیشتر در نکوهش آن مرد پلید بسرایند.
آن دلیریها که شاهمنصور مظفری با سههزار سواره در برابر دویستهزار سپاه تیمور از خود نمود که تا زمانها زبانزد خود تیموریان بوده اگر در ایران شعرایی بودند که سخن از روی فهم و دریافت برانند بایستی آن مرد دلیر ایرانی را موضوع صدها شعر گردانند.
ولی چه خواهید گفت اگر بشنوید که نه تنها یک قصیده در هجو آن دیو خونخوار سروده نشده بلکه شعرهای بسیاری در ستایش او سروده شده و بهنگام مرگش مادهتاریخها سروده و او را روانهی «بهشت جاویدان» گردانیدهاند؟!
چه خواهید گفت اگر بشنوید که شاعری که شاهمنصور را در زندگیش ستایش کرده پس از مرگش که با یک سرافرازی بیمانندی مُرد دیگر نامی ازو نبرده؟! [1]
چه خواهید گفت اگر بدانید که شعرای زمان مغول شعرهایی سروده و چنگیز را فرستادهی خدا ستودهاند که برای گوشمال مردم فرستاده شده بود؟!
ندارد گزیر از شهان روزگار
بود پادشا سایهی کردگار
ولیکن سزاوار قوم و زمان
فرستد شهان را خدا بیگمان
گه از سایهی لطف و گاهی ز قهر
دهد خسروان را خداوند بهر
اگر بندگان راستکاری کنند
همان از پی رستگاری کنند
شهی همچو ایشان بایشان دهد
که بیگانه به ز خویشان دهد
. . . . .
و گر بندگان را دگرگونه رای
بود خشم گیرد بر ایشان خدای
هم از خشم خود خسروی تیغزن
فرستد بنزدیک آن انجمن
تو گویی که کاری ندارد دگر
نخواهد بماند یکی جانور
جز آزار مردم ندارد بیاد
نباشد بجز کار پیکار شاد
نه دیار ماند ازو نه دیار
برآید ز کارش ز گیتی دمار
شعرهایی است که حمدالله مستوفی در شاهنامهی خود در دیباچهی داستان چنگیز سروده ـ آن حمداللهی که امروز گورش در قزوین امامزاده شده و زیارتنامه برایش ساختهاند.
1ـ سه شماره پس از این یکی از خوانندگان و همراهان پیمان (آقای محمدحسین ناصر قمی) باین گفته بدینسان ایراد گرفته است : « .. وفات خواجهی شیرازی[حافظ] قبل از شاهمنصور بچهار سال اتفاق افتاده ...» کسروی بار دیگری این را ننوشته ولی آیتالله برقعی نامی که در سال 1330 کتاب حافظشکن را در رد دیوان حافظ سروده به ممدوحان حافظ اشاره کرده در آنجا میگوید : «حافظ باین شاهمنصور بسیار تملق گفته و اظهار عشق نموده و بلکه عشق خود را منحصر به او قرار داده و بعداً به قاتل او امیر تیمور نیز اظهار عشق کرده.».
🌸💐
✴️ در پیرامون پیشامدهای آخر
🖋 احمد کسروی
بخش 1 از 6
این شمارهی پیمان گفتارهایش تا نیمهی شهریور [1320] بچاپ رسیده و تنها بخش تاریخ بازمیمانْد كه من بسفر شیراز و بوشهر رفتم و اینك پس از بیستویك روز بازگشتهام.
در این بیستویك روز در تهران داستانهایی رخ داده و دیگرگونیهایی پیشامده و اینست ما تاریخ را بشمارهی دیگر گزارده بجای آن این گفتار را مینویسیم.
در این هنگام كسانی چشم خواهند داشت كه ما نیز سخنان خود را دیگر گردانیم و چیزهای تازهای نویسیم. ولی ما سخن دیگر نخواهیم گردانید و چیز تازهای نخواهیم نوشت. گفتههای ما همانست كه تا كنون گفتهایم و از این پس همانها را خواهیم گفت. ما دیروز میگفتیم : «یك مردمی باید خود نیك باشند تا پیش روند» كنون نیز همان را میگوییم و همان را دنبال میكنیم.
این در دیدهی ناآگاهانست كه پیشامدها چیز تازهای مینماید و بآنها ارج بسیار مینهند. ما نیك میدانیم كه این پیشامدها جز نتیجهی ناگزیر آلودگیهای خود توده نیست. ما از پیش این داستانها را دانسته ، و برای جلوگیری بچارهی آن آلودگیها میكوشیدیم. كنون نیز چاره را ، بیش از همه ، كندن ریشهی آنها میشناسیم و میباید باین كوشیم.
یك تودهی ناتوان و آلوده همیشه آماجگاه گزند و آسیب باشند و همیشه لگدمال دیگران گردند. این نتیجهی ناگزیر ناتوانی و آلودگی ایشان است. یك جدایی میانهی دانا و نادان اینست كه نادان بخودِ پیشامدها نگرد و بشادی یا دلتنگی از آنها پردازد. ولی دانا در جستجوی ریشه و سرچشمهی آنها باشد و فریب نمایشهای بیرون را نخورد.
دور نروم : ما سرچشمهی گرفتاریها را آلودگی خود توده میشماریم و برآنیم كه به این آلودگی چاره كنیم. دیروز باین میكوشیدیم امروز نیز بآن خواهیم كوشید و راه خود را دیگر نخواهیم گردانید.
🔸🔸🔸
من میبینم كسانی زبان باز كرده از پیشامدها و از اینكه یك پادشاهی از میان رفته شادیها مینمایند و بآن شاه رفته نكوهش دریغ نمیگویند. اینان كسانیند كه دیروز از ستایشهای گزافهآمیز بازنمیایستادند بلكه چاپلوسی نیز مینمودند. ولی امروز بدینسان ببدگویی برخاستهاند. مرا با اینان سخنانی هست :
نخست : این نشان نافهمی ایشان است كه به پیشامدها ارج بسیار میگزارند و پروای سرچشمه و ریشهی آنها را نمینمایند. این از نادانی آنانست كه همهی كارها را از یك تن میشناسند و از رفتن او شادیها مینمایند.
دوم : من میپرسم پس آن ستایشهای گزافهآمیز دیروزی چه بود؟!. آیا این پستی نیست كه دیروز آن چاپلوسیها را مینمودید و امروز این بدگوییها را میكنید؟!. شما اگر نام این رفتار خود را نمیدانید من یادتان دهم : این پستنهادی و بیشرمی است. اگر زیان آن را نمیشناسید من شما را بیاگاهانم : زیان این دیگران را بخود خندانیدن و یك توده را در چشم بیگانگان خوار و بی ارج گردانیدن است.
این خود خیم پستی است كه كسی تا تواناست او را بستایند و چون ناتوان گردید بنكوهش برخیزند. مردان آزاده با بدكاران در زمان تواناییشان ستیزند و جلو بدكاری را گیرند. آری شاعران بشما چنین یاد دادهاند كه كسی تا بختیار و تواناست به او فروتنی نمایید و چون روزگار دستش را بست «بكام دوستان چشمش» درآرید. ولی این جز یك دستور پستنهادانهای نیست. دستوریست كه از یك شاعر فرومایهای در یك زمان زبونی ایران تراویده است.
میدانم شما پیش خود بهانهای میدارید. شما یك دستهتان نویسندگانید و چنین میخواهید كه هر زمان عنوانی بدست آورید و سخنانی بهم بافید. یك روز ستایشگری كنید و یك روز به نكوهشگری برخیزید. بایندهای[وظیفه] برای خود جز سیاه كردن روی كاغذ نمیشناسید ـ پابندی بهیچ چیزی نمیدارید و دلهاتان بتوده نمیسوزد و بیخردانه معنی نویسندگی را این دانستهاید.
یك دستهی دیگری بكار بزرگی یا بجایگاه والایی رسیدهاید و جز دربند نگهداری آن نمیباشید ، و برای همین نگهداری ، دیروز آن چاپلوسیها را مینمودید و امروز این بدگوییها را میكنید. نه در اندیشهی توده و رستگاری آن هستید و نه پروای شرم و آزرم مینمایید.
رویهمرفته شما از این راه نان میخورید و پیش خودتان همین بهانهی شماست. ولی باید بدانید كه این بهانه را دزدان و راهزنان نیز میدارند. آنان نیز از آن راه نان میخورند. بدانید كه از زشتترین كارها نان خوردن از این راههاست. از زشتترین كارها برای اندك سودی مایهی بدنامی یك توده را فراهم آوردن است.
🌸💐
🖋 احمد کسروی
بخش 1 از 6
این شمارهی پیمان گفتارهایش تا نیمهی شهریور [1320] بچاپ رسیده و تنها بخش تاریخ بازمیمانْد كه من بسفر شیراز و بوشهر رفتم و اینك پس از بیستویك روز بازگشتهام.
در این بیستویك روز در تهران داستانهایی رخ داده و دیگرگونیهایی پیشامده و اینست ما تاریخ را بشمارهی دیگر گزارده بجای آن این گفتار را مینویسیم.
در این هنگام كسانی چشم خواهند داشت كه ما نیز سخنان خود را دیگر گردانیم و چیزهای تازهای نویسیم. ولی ما سخن دیگر نخواهیم گردانید و چیز تازهای نخواهیم نوشت. گفتههای ما همانست كه تا كنون گفتهایم و از این پس همانها را خواهیم گفت. ما دیروز میگفتیم : «یك مردمی باید خود نیك باشند تا پیش روند» كنون نیز همان را میگوییم و همان را دنبال میكنیم.
این در دیدهی ناآگاهانست كه پیشامدها چیز تازهای مینماید و بآنها ارج بسیار مینهند. ما نیك میدانیم كه این پیشامدها جز نتیجهی ناگزیر آلودگیهای خود توده نیست. ما از پیش این داستانها را دانسته ، و برای جلوگیری بچارهی آن آلودگیها میكوشیدیم. كنون نیز چاره را ، بیش از همه ، كندن ریشهی آنها میشناسیم و میباید باین كوشیم.
یك تودهی ناتوان و آلوده همیشه آماجگاه گزند و آسیب باشند و همیشه لگدمال دیگران گردند. این نتیجهی ناگزیر ناتوانی و آلودگی ایشان است. یك جدایی میانهی دانا و نادان اینست كه نادان بخودِ پیشامدها نگرد و بشادی یا دلتنگی از آنها پردازد. ولی دانا در جستجوی ریشه و سرچشمهی آنها باشد و فریب نمایشهای بیرون را نخورد.
دور نروم : ما سرچشمهی گرفتاریها را آلودگی خود توده میشماریم و برآنیم كه به این آلودگی چاره كنیم. دیروز باین میكوشیدیم امروز نیز بآن خواهیم كوشید و راه خود را دیگر نخواهیم گردانید.
🔸🔸🔸
من میبینم كسانی زبان باز كرده از پیشامدها و از اینكه یك پادشاهی از میان رفته شادیها مینمایند و بآن شاه رفته نكوهش دریغ نمیگویند. اینان كسانیند كه دیروز از ستایشهای گزافهآمیز بازنمیایستادند بلكه چاپلوسی نیز مینمودند. ولی امروز بدینسان ببدگویی برخاستهاند. مرا با اینان سخنانی هست :
نخست : این نشان نافهمی ایشان است كه به پیشامدها ارج بسیار میگزارند و پروای سرچشمه و ریشهی آنها را نمینمایند. این از نادانی آنانست كه همهی كارها را از یك تن میشناسند و از رفتن او شادیها مینمایند.
دوم : من میپرسم پس آن ستایشهای گزافهآمیز دیروزی چه بود؟!. آیا این پستی نیست كه دیروز آن چاپلوسیها را مینمودید و امروز این بدگوییها را میكنید؟!. شما اگر نام این رفتار خود را نمیدانید من یادتان دهم : این پستنهادی و بیشرمی است. اگر زیان آن را نمیشناسید من شما را بیاگاهانم : زیان این دیگران را بخود خندانیدن و یك توده را در چشم بیگانگان خوار و بی ارج گردانیدن است.
این خود خیم پستی است كه كسی تا تواناست او را بستایند و چون ناتوان گردید بنكوهش برخیزند. مردان آزاده با بدكاران در زمان تواناییشان ستیزند و جلو بدكاری را گیرند. آری شاعران بشما چنین یاد دادهاند كه كسی تا بختیار و تواناست به او فروتنی نمایید و چون روزگار دستش را بست «بكام دوستان چشمش» درآرید. ولی این جز یك دستور پستنهادانهای نیست. دستوریست كه از یك شاعر فرومایهای در یك زمان زبونی ایران تراویده است.
میدانم شما پیش خود بهانهای میدارید. شما یك دستهتان نویسندگانید و چنین میخواهید كه هر زمان عنوانی بدست آورید و سخنانی بهم بافید. یك روز ستایشگری كنید و یك روز به نكوهشگری برخیزید. بایندهای[وظیفه] برای خود جز سیاه كردن روی كاغذ نمیشناسید ـ پابندی بهیچ چیزی نمیدارید و دلهاتان بتوده نمیسوزد و بیخردانه معنی نویسندگی را این دانستهاید.
یك دستهی دیگری بكار بزرگی یا بجایگاه والایی رسیدهاید و جز دربند نگهداری آن نمیباشید ، و برای همین نگهداری ، دیروز آن چاپلوسیها را مینمودید و امروز این بدگوییها را میكنید. نه در اندیشهی توده و رستگاری آن هستید و نه پروای شرم و آزرم مینمایید.
رویهمرفته شما از این راه نان میخورید و پیش خودتان همین بهانهی شماست. ولی باید بدانید كه این بهانه را دزدان و راهزنان نیز میدارند. آنان نیز از آن راه نان میخورند. بدانید كه از زشتترین كارها نان خوردن از این راههاست. از زشتترین كارها برای اندك سودی مایهی بدنامی یك توده را فراهم آوردن است.
🌸💐
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکهی 14
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 5)
شاید بگویید : حمدالله چون در زمان مغول میزیسته ناگزیر بوده که از چنگیز بد نگوید. میگویم : پس نیک چرا گفته؟!.. وانگاه چنانکه ما میدانیم او این شعرها را پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه چنگیزی سروده و در آن زمان هرگز ترس برای او درمیان نبوده.
از همهی اینها میگذریم : بشاعر زمان ما چه میگویید که دربارهی تیمور خونخوار میگوید :
رایت تیمور شه گورگان
چون بجهان شد علم داستان
حکمش از ایوانگه کیهان گذشت
معدلتش ز آدم و حیوان گذشت!
آن تیمور که ملیونها بیگناه را سر بریده «معدلتش» تا حدی بوده که باید پس از قرنها نیز ستوده شود!
آیا اینها زبان طبیعت است؟! آیا طبیعت خواستار اینست که مردم از هر که بیشتر ستم دیدند بیشتر زبان بستایش او باز کنند؟!
آقای روایی مینویسد : «گناه بگردن توده میباشد» آیا چنین سخنی دور از انصاف نیست؟! آیا این گناه توده است که امروز پس از قرنها که از زمان تیمور پلید میگذرد شاعری بیخردانه زبان بستایش «معدلت» آن دیو خونخوار میگشاید؟! چرا گناه بگردن خود شعرا نباشد که تو گویی کاری جز ستودن این و آن نمیشناسند یا تو گویی هرگونه پستی و فرومایگی را در چامهسرایی روا میشمارند؟!
.
🖌 احمد کسروی
تکهی 14
🔸 در پیرامون شعر ـ نگارشهای دیگران (تکهی 5)
شاید بگویید : حمدالله چون در زمان مغول میزیسته ناگزیر بوده که از چنگیز بد نگوید. میگویم : پس نیک چرا گفته؟!.. وانگاه چنانکه ما میدانیم او این شعرها را پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه چنگیزی سروده و در آن زمان هرگز ترس برای او درمیان نبوده.
از همهی اینها میگذریم : بشاعر زمان ما چه میگویید که دربارهی تیمور خونخوار میگوید :
رایت تیمور شه گورگان
چون بجهان شد علم داستان
حکمش از ایوانگه کیهان گذشت
معدلتش ز آدم و حیوان گذشت!
آن تیمور که ملیونها بیگناه را سر بریده «معدلتش» تا حدی بوده که باید پس از قرنها نیز ستوده شود!
آیا اینها زبان طبیعت است؟! آیا طبیعت خواستار اینست که مردم از هر که بیشتر ستم دیدند بیشتر زبان بستایش او باز کنند؟!
آقای روایی مینویسد : «گناه بگردن توده میباشد» آیا چنین سخنی دور از انصاف نیست؟! آیا این گناه توده است که امروز پس از قرنها که از زمان تیمور پلید میگذرد شاعری بیخردانه زبان بستایش «معدلت» آن دیو خونخوار میگشاید؟! چرا گناه بگردن خود شعرا نباشد که تو گویی کاری جز ستودن این و آن نمیشناسند یا تو گویی هرگونه پستی و فرومایگی را در چامهسرایی روا میشمارند؟!
.
✴️ در پیرامون پیشامدهای آخر
🖋 احمد کسروی
بخش 2 از 6
من از شاهِ رفته هواداری نمینمایم. هنگامی كه میبود و با آن توانایی فرمان میراند هواداری از او نمینمودم. چه رسد بكنون كه گزارده و رفته. هواداری من از تودهی ایران است. این پستیها كه شما مینمایید مایهی بیآبرویی ایران است. هر كسی خواهد پنداشت همگی ایرانیان همچون شمایند و همگی این خیم پست را میدارند كه كسی تا تواناست او را بستایند و گزافه دریغ نگویند و چون ناتوان گردید بیكبار زبان بدگویی باز كنند. برای آبروی توده است كه این چند سخن را مینویسم.
آری آن شاه بدیهایی كرد و یكی از بدیهایش این بود كه مشروطه را از میان برد و مجلس را از ارج انداخت. این بدیهای او در تاریخ بازخواهد ماند. ولی من میپرسم : این كار را چرا كرد؟!. چه انگیزههایی او را باین كار برانگیخت؟..
شما پاسخ این را نمیدانید ، ولی ما خود نیك میدانیم و در این باره آگاهیهای شایا میداریم. من كه دارندهی پیمان و نویسندهی این گفتارم در این باره آگاهیهای میدارم كه در سراسر ایران كمتر كسی آنها را میداند و اگر روزی هنگامش رسد و آنها را در پیمان و یا در جای دیگر بچاپ رسانم همگی خیره خواهید گردید.[1] صد راز بزرگی در میان است كه مردم یكی را نمیدانند.
اینها بماند بهنگام خود. انگیزهاش هرچه بوده باشد از میان بردن مشروطه گناهیست كه آمرزیده نخواهد بود. چیزی كه هست آن شاه این را تنها نكرد و شما در آن گناه همباز[=شریک] او میباشید. آن شما بودید كه با هر خواست او همراهی نمودید و برای سود خود پا بروی قانون اساسی نهادید. شما بودید كه هر كاری كه شد زبان بستایش و گزافه گشادید.
كنون هم زیركانه لبهای خود را پاك نموده میخواهید چنین وانمایید كه هیچ گناهی نكردهاید و هرچه كرده تنها یك تن كرده ، و گمان میكنید مردم این را از شما خواهند پذیرفت.
ولی بدانید مردم این را نخواهند پذیرفت. این توده آن اندازه هم درمانده نیست كه بدینسان فریب خورد. و آنگاه شما در پیشگاه خدا ، و در پیشگاه راستی ، پاسخده این گناه خود میباشید ، و این بدكاری شما در تاریخ بازخواهد ماند.
میدانم خواهید گفت : ما ناگزیر میبودیم. این بهانهایست كه بسیاری از گناهكاران در ایران آورند. ولی بگویید چه چیز شما را ناگزیر گردانیده بود؟!.. اگر شما بكنار ایستاده آن كارهای قانونشكنانه را نمیپذیرفتید و یا بآن ستایشهای گزافهآمیز برنمیخاستید چه گزندی بشما میرسید؟!.. پس چرا دیگران كه كنار ایستادند هیچ گزندی ندیدند؟!..
شما همیشه توانید این بهانه را پیش آورید. امروز كه زبان باز كرده نكوهش و بدگویی از شاه رفته میكنید فردا اگر كسی از شما بازپرسی كند آنجا نیز همین بهانه را آورید. شما میخواهید هر روز هرچه دلتان خواست بكنید و فردا بهانه آورده بگویید ناگزیر میبودیم. میخواهید یك توده و یك كشور را بازیچهی هوسهای خود گردانید.
[1] : سه سال پس از این گفتار ، کسروی کتاب «دادگاه» را بچاپ رسانید و در آنجا پرده از روی کارهای«کمپانی خیانت» برداشت. لیکن در همانجا این نکته را نیز یادآوری نمود : «... من که ده سال میشود باین رازها پی بردهام همیشه در حال افسوس گذرانیدهام. زیرا از یکسو دیدهام زمینه نیست که من این رازها را بآشکار آورم و این تودهی بدبخت را از یک رشته بدخواهیهایی که دربارهي او بکار میرود آگاه گردانم و از یکسو همیشه بيم داشتهام که زمانم بسر آید و زندگانیم پایان یابد ، بیآنکه بتوانم پرده از این بدخواهیها بردارم و بدخواهان را بمردم بشناسانم. اکنون نیز زمینه چنانکه بایستی آماده نشده و من ناچار خواهم بود تنها یک روی آن رازها را بازنمایم».
🌸💐🌷
🖋 احمد کسروی
بخش 2 از 6
من از شاهِ رفته هواداری نمینمایم. هنگامی كه میبود و با آن توانایی فرمان میراند هواداری از او نمینمودم. چه رسد بكنون كه گزارده و رفته. هواداری من از تودهی ایران است. این پستیها كه شما مینمایید مایهی بیآبرویی ایران است. هر كسی خواهد پنداشت همگی ایرانیان همچون شمایند و همگی این خیم پست را میدارند كه كسی تا تواناست او را بستایند و گزافه دریغ نگویند و چون ناتوان گردید بیكبار زبان بدگویی باز كنند. برای آبروی توده است كه این چند سخن را مینویسم.
آری آن شاه بدیهایی كرد و یكی از بدیهایش این بود كه مشروطه را از میان برد و مجلس را از ارج انداخت. این بدیهای او در تاریخ بازخواهد ماند. ولی من میپرسم : این كار را چرا كرد؟!. چه انگیزههایی او را باین كار برانگیخت؟..
شما پاسخ این را نمیدانید ، ولی ما خود نیك میدانیم و در این باره آگاهیهای شایا میداریم. من كه دارندهی پیمان و نویسندهی این گفتارم در این باره آگاهیهای میدارم كه در سراسر ایران كمتر كسی آنها را میداند و اگر روزی هنگامش رسد و آنها را در پیمان و یا در جای دیگر بچاپ رسانم همگی خیره خواهید گردید.[1] صد راز بزرگی در میان است كه مردم یكی را نمیدانند.
اینها بماند بهنگام خود. انگیزهاش هرچه بوده باشد از میان بردن مشروطه گناهیست كه آمرزیده نخواهد بود. چیزی كه هست آن شاه این را تنها نكرد و شما در آن گناه همباز[=شریک] او میباشید. آن شما بودید كه با هر خواست او همراهی نمودید و برای سود خود پا بروی قانون اساسی نهادید. شما بودید كه هر كاری كه شد زبان بستایش و گزافه گشادید.
كنون هم زیركانه لبهای خود را پاك نموده میخواهید چنین وانمایید كه هیچ گناهی نكردهاید و هرچه كرده تنها یك تن كرده ، و گمان میكنید مردم این را از شما خواهند پذیرفت.
ولی بدانید مردم این را نخواهند پذیرفت. این توده آن اندازه هم درمانده نیست كه بدینسان فریب خورد. و آنگاه شما در پیشگاه خدا ، و در پیشگاه راستی ، پاسخده این گناه خود میباشید ، و این بدكاری شما در تاریخ بازخواهد ماند.
میدانم خواهید گفت : ما ناگزیر میبودیم. این بهانهایست كه بسیاری از گناهكاران در ایران آورند. ولی بگویید چه چیز شما را ناگزیر گردانیده بود؟!.. اگر شما بكنار ایستاده آن كارهای قانونشكنانه را نمیپذیرفتید و یا بآن ستایشهای گزافهآمیز برنمیخاستید چه گزندی بشما میرسید؟!.. پس چرا دیگران كه كنار ایستادند هیچ گزندی ندیدند؟!..
شما همیشه توانید این بهانه را پیش آورید. امروز كه زبان باز كرده نكوهش و بدگویی از شاه رفته میكنید فردا اگر كسی از شما بازپرسی كند آنجا نیز همین بهانه را آورید. شما میخواهید هر روز هرچه دلتان خواست بكنید و فردا بهانه آورده بگویید ناگزیر میبودیم. میخواهید یك توده و یك كشور را بازیچهی هوسهای خود گردانید.
[1] : سه سال پس از این گفتار ، کسروی کتاب «دادگاه» را بچاپ رسانید و در آنجا پرده از روی کارهای«کمپانی خیانت» برداشت. لیکن در همانجا این نکته را نیز یادآوری نمود : «... من که ده سال میشود باین رازها پی بردهام همیشه در حال افسوس گذرانیدهام. زیرا از یکسو دیدهام زمینه نیست که من این رازها را بآشکار آورم و این تودهی بدبخت را از یک رشته بدخواهیهایی که دربارهي او بکار میرود آگاه گردانم و از یکسو همیشه بيم داشتهام که زمانم بسر آید و زندگانیم پایان یابد ، بیآنکه بتوانم پرده از این بدخواهیها بردارم و بدخواهان را بمردم بشناسانم. اکنون نیز زمینه چنانکه بایستی آماده نشده و من ناچار خواهم بود تنها یک روی آن رازها را بازنمایم».
🌸💐🌷
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکهی 15
🔸 پیامها (تکهی 1)
قم ، آقای صفیر :
نگارش شما بعنوان نکتهگیری بر نگارشهای من در زمینهی شعر رسیده. رنج بیهوده کشیده و کار نابجایی کردهاید! همانا شما از شعرای غزلسرا میباشید و بدرد بیهودهگویی گرفتار هستید و چون آن نگارشهای من بشما برخورده بجای آنکه بچارهی درد خود بکوشید و از این سپس ترک بیهودهگویی کنید ستیزهرویی نموده باین نگارش تند دشمنانه برخاستهاید.
شما در آغاز نگارش خود مینویسید : «بعمر خویش شعر نسرودهام ...» با آنکه آشنایان ما که شما را میشناسند بما خبر میدهند که این سخن سراپا دروغ است و شما تاکنون چندین هزار بیت شعر سروده و همیشه سر و کار با دلبرهای پنداری یا خرابات دروغی داشتهاید. از جمله این بیت از شماست :
در صف سادهپرستان خرابات صفیر
بد و تردامن و قلاشتر از من نبود
نیز از شماست :
بجای آب می افشان کنید میکده زانک
به خاک بوسی آن جا صفیر میآید.
خودتان بگویید که دروغ باین آشکاری را برای چه نوشتهاید و آیا چه سودی از آن بهرهی شما میتواند بود؟!
هم از این شعرها پیداست که شما قافیهسنجی را دستاویز هرگونه بیآبروگری و پردهدری ساختهاید بیآنکه زشتی این کار را دریابید. کنون بگویید مقصود از خرابات چیست؟! مرد خردمندی چرا خاک می آلودهی خرابات را ببوسد؟! وآنگاه آنهمه شعرهای خراباتی که دیگران پیش از شما سرودهاند آیا چه سودی از آنها بهرهی گویندگان یا شنوندگان شده است که از این شعرهای شما بهرهی خودتان یا دیگران باشد؟!.
میدانم چه خواهید گفت. خواهید گفت این عبارتهایی است که معنیهای دیگری از آنها مقصود است. چنانکه پیش از شما دیگران این عذر را آوردهاند.
ولی بدانید که این سخن عذر بدتر از گناه است. اینکه کسی «شناختن خدا» یا «از خود گذشتگی و پشت پا زدن بقیودات» را می یا میکده یا خرابات یا اینگونه نامها بخواند خود نادانی و بیخردی است.
وآنگاه مگر این تأویل و عذرخواهی در همه جا پیشرفت دارد؟
آیا در شعر پایین :
آن تلخوش که صوفی امالخبائثش خواند
احلی لنا و اشهی من قبلة العذاری
از «تلخوش» جز می تلخ مستکننده چه معنی دیگری مقصد میتواند بود؟!
اما اینکه خود را سادهپرست خواندهاید از دو حال بیرون نیست : یکی آنکه براستی سادهپرست باشید. در اینجا باید شما را از پستترین و پلیدترین کسان شمرد و درخور هرگونه نکوهش دانست. دیگری آنکه براستی سادهپرست نیستید و تنها برای راه افتادن کار شعر و قافیه سنجی چنان تهمت زشتی را بر خود روا داشتهاید در آنحال بدا نادانی شما. بیخرد آن کسی که از بهر شعر خود را آلودهی هر ننگی گرداند.
این رسم که بسیاری از شعرا داشتهاند و عشقبازی با سادهرویان کردهاند این یک خیانت زشتی است که از آنان سر زده و ایرانیان را سرافکندهی جهان ساخته. به هر حال آن زمانی که شعرا آلودهی چنین نادانیها بودند و گستاخانه زبان به هر زشتگویی باز میکردند و دانسته و نادانسته تیشه بریشهی نیکنامی کشور خود میزدند سپری گردیده. امروز زمان دیگری است. امروز نیکنامی ایران گرانمایهتر از هر چیز میباشد و کسانی که با گفتار یا کردار مایهی بدنامی این کشور میشوند باید بیباکانه بر سر آنان کوفت و هرگز نکوهش از آنان دریغ نداشت.
شما میپرسید : بزرگی که شعر را نکوهش کرده کیست؟. بسی شگفت است که شما آن بزرگ را نمیشناسید. من اینک خودِ فرمودهی او را میآورم : «وَالشُّعَرَاءُ یتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِی کلِّ وَادٍ یهِیمُونَ وَأَنَّهُمْ یقُولُونَ مَا لَا یفْعَلُونَ» [1] .
شما چه شاعر باشید و چه نباشید اگر از خرد بیگانه نیستید نبایستی از آن نگارشهای پاکدلانهی من دلآزرده شوید. آیا این بر خود شعرا گواراست که مختاری غزنوی در قصیدهای که سروده بیغیرتانه بزشتترین گناهی اعتراف کرده و تذکرهنویسان بیخردانه قصیدهی او را در همه جا نقل کردهاند؟! همچون انوری که قطعه در طلب شراب ساخته و خود روی شرم و آزرم را سیاه گردانیده و این قطعهی او در همه جا یاد کرده شده؟! همهی اینها از آنجا برخاسته که خردمندان همیشه در برابر این نادانیها و فرومایگیها بخاموشی میگراییدهاند و زبان بنکوهش نمیگشادهاند. اگر کسی در آن زمان نکوهش انوری و مختاری را میکرد دیگر سوزنیها و یغماها و صادق ملارجبها و ایرجمیرزاها پدید نمیآمدند و شما نمیتوانستید بدینسان بیباکانه خود را «سادهپرست» بخوانید.
1ـ معنی آنكه : و شاعران را گمراهان پیروى مىكنند. مگر ندیدهاى كه آنان در هر وادی سرگردانند و مىگویند آنچه نمىكنند. سورهی شعراء آیههای 224 و 225 و 226
پابرگی :
1ـ معنی آنکه : و شاعران را گمراهان پیروى مىکنند. مگر ندیدهاى که آنان در هر وادی سرگردانند و مىگویند آنچه نمىکنند. سورهی شعراء آیههای 224 و 225 و 226
.
🖌 احمد کسروی
تکهی 15
🔸 پیامها (تکهی 1)
قم ، آقای صفیر :
نگارش شما بعنوان نکتهگیری بر نگارشهای من در زمینهی شعر رسیده. رنج بیهوده کشیده و کار نابجایی کردهاید! همانا شما از شعرای غزلسرا میباشید و بدرد بیهودهگویی گرفتار هستید و چون آن نگارشهای من بشما برخورده بجای آنکه بچارهی درد خود بکوشید و از این سپس ترک بیهودهگویی کنید ستیزهرویی نموده باین نگارش تند دشمنانه برخاستهاید.
شما در آغاز نگارش خود مینویسید : «بعمر خویش شعر نسرودهام ...» با آنکه آشنایان ما که شما را میشناسند بما خبر میدهند که این سخن سراپا دروغ است و شما تاکنون چندین هزار بیت شعر سروده و همیشه سر و کار با دلبرهای پنداری یا خرابات دروغی داشتهاید. از جمله این بیت از شماست :
در صف سادهپرستان خرابات صفیر
بد و تردامن و قلاشتر از من نبود
نیز از شماست :
بجای آب می افشان کنید میکده زانک
به خاک بوسی آن جا صفیر میآید.
خودتان بگویید که دروغ باین آشکاری را برای چه نوشتهاید و آیا چه سودی از آن بهرهی شما میتواند بود؟!
هم از این شعرها پیداست که شما قافیهسنجی را دستاویز هرگونه بیآبروگری و پردهدری ساختهاید بیآنکه زشتی این کار را دریابید. کنون بگویید مقصود از خرابات چیست؟! مرد خردمندی چرا خاک می آلودهی خرابات را ببوسد؟! وآنگاه آنهمه شعرهای خراباتی که دیگران پیش از شما سرودهاند آیا چه سودی از آنها بهرهی گویندگان یا شنوندگان شده است که از این شعرهای شما بهرهی خودتان یا دیگران باشد؟!.
میدانم چه خواهید گفت. خواهید گفت این عبارتهایی است که معنیهای دیگری از آنها مقصود است. چنانکه پیش از شما دیگران این عذر را آوردهاند.
ولی بدانید که این سخن عذر بدتر از گناه است. اینکه کسی «شناختن خدا» یا «از خود گذشتگی و پشت پا زدن بقیودات» را می یا میکده یا خرابات یا اینگونه نامها بخواند خود نادانی و بیخردی است.
وآنگاه مگر این تأویل و عذرخواهی در همه جا پیشرفت دارد؟
آیا در شعر پایین :
آن تلخوش که صوفی امالخبائثش خواند
احلی لنا و اشهی من قبلة العذاری
از «تلخوش» جز می تلخ مستکننده چه معنی دیگری مقصد میتواند بود؟!
اما اینکه خود را سادهپرست خواندهاید از دو حال بیرون نیست : یکی آنکه براستی سادهپرست باشید. در اینجا باید شما را از پستترین و پلیدترین کسان شمرد و درخور هرگونه نکوهش دانست. دیگری آنکه براستی سادهپرست نیستید و تنها برای راه افتادن کار شعر و قافیه سنجی چنان تهمت زشتی را بر خود روا داشتهاید در آنحال بدا نادانی شما. بیخرد آن کسی که از بهر شعر خود را آلودهی هر ننگی گرداند.
این رسم که بسیاری از شعرا داشتهاند و عشقبازی با سادهرویان کردهاند این یک خیانت زشتی است که از آنان سر زده و ایرانیان را سرافکندهی جهان ساخته. به هر حال آن زمانی که شعرا آلودهی چنین نادانیها بودند و گستاخانه زبان به هر زشتگویی باز میکردند و دانسته و نادانسته تیشه بریشهی نیکنامی کشور خود میزدند سپری گردیده. امروز زمان دیگری است. امروز نیکنامی ایران گرانمایهتر از هر چیز میباشد و کسانی که با گفتار یا کردار مایهی بدنامی این کشور میشوند باید بیباکانه بر سر آنان کوفت و هرگز نکوهش از آنان دریغ نداشت.
شما میپرسید : بزرگی که شعر را نکوهش کرده کیست؟. بسی شگفت است که شما آن بزرگ را نمیشناسید. من اینک خودِ فرمودهی او را میآورم : «وَالشُّعَرَاءُ یتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ أَلَمْ تَرَ أَنَّهُمْ فِی کلِّ وَادٍ یهِیمُونَ وَأَنَّهُمْ یقُولُونَ مَا لَا یفْعَلُونَ» [1] .
شما چه شاعر باشید و چه نباشید اگر از خرد بیگانه نیستید نبایستی از آن نگارشهای پاکدلانهی من دلآزرده شوید. آیا این بر خود شعرا گواراست که مختاری غزنوی در قصیدهای که سروده بیغیرتانه بزشتترین گناهی اعتراف کرده و تذکرهنویسان بیخردانه قصیدهی او را در همه جا نقل کردهاند؟! همچون انوری که قطعه در طلب شراب ساخته و خود روی شرم و آزرم را سیاه گردانیده و این قطعهی او در همه جا یاد کرده شده؟! همهی اینها از آنجا برخاسته که خردمندان همیشه در برابر این نادانیها و فرومایگیها بخاموشی میگراییدهاند و زبان بنکوهش نمیگشادهاند. اگر کسی در آن زمان نکوهش انوری و مختاری را میکرد دیگر سوزنیها و یغماها و صادق ملارجبها و ایرجمیرزاها پدید نمیآمدند و شما نمیتوانستید بدینسان بیباکانه خود را «سادهپرست» بخوانید.
1ـ معنی آنكه : و شاعران را گمراهان پیروى مىكنند. مگر ندیدهاى كه آنان در هر وادی سرگردانند و مىگویند آنچه نمىكنند. سورهی شعراء آیههای 224 و 225 و 226
پابرگی :
1ـ معنی آنکه : و شاعران را گمراهان پیروى مىکنند. مگر ندیدهاى که آنان در هر وادی سرگردانند و مىگویند آنچه نمىکنند. سورهی شعراء آیههای 224 و 225 و 226
.
✴️ در پیرامون پیشامدهای آخر
🖋 احمد کسروی
بخش 3 از 6
بسخن خود بازمیگردیم : شما امروز به هر سو نگرید راستی و استواری گفتههای پیمان نمایان است. با یک پیشامدی ، در سراسر كشور آشفتگی پدیدار است و هر دستهای فرصت یافته بكار خود میكوشند. راهزنان بسر راهها ریخته راهروان را لخت میكنند. روستاییان هرچه مییابند بچپاول میپردازند. ملایان میدان یافته به «امر بمعروف» میكوشند. نویسندگان در جستجوی آنند كه سخنان بیارجی را برشتهی نوشتن كشند. هر دستهای درپی هوسها و بدكاریهای خود میباشند و آیندهی كشور و توده را بیكبار فراموش ساختهاند. این چیزهاست كه ما از سالها پیش دانسته و بچاره میكوشیم. این چیزهاست كه ما آلودگی نامیده سرچشمهی گرفتاریها میشماریم. اینها نتیجهی آنست كه مردم كشور گروه بگروهند و هر گروهی خود را از دیگران جدا میدارند و هر گروهی با اندیشههای دیگری میزیند. ما هشت سال است فریاد زده میگوییم : یک توده را پیش از همه راه باید ، راهی كه همه در آن گرد آیند. میگوییم : در یک توده باید اندیشهها یكی باشد. كنون نیز همان را خواهیم گفت و همان راه پیشین را دنبال خواهیم كرد. یگانه راه رستگاری شرق همین است كه ما پیش گرفتهایم.
🔸🔸🔸
میبینیم كسانی از پیشامدها گله میكنند و چنین وامینمایند كه خدا این مردم را بدبخت گردانیده. میگوییم : جای هیچ گله نیست. شما خود بخود كردهاید و نتیجهی كردار خودتان است كه دچار گردیدهاید.
خدا ، یا طبیعت ، یا هرچه شما نام دهید ستمگر نیست كه یک گروهی را بدبخت گرداند. من میپرسم : شما چه چیزتان از دیگران كمتر است؟!.. بالاتان[قد] از دیگران كوتاهتر است؟!.. نیروهای مغزیتان ناتوانتر است؟!.. كدام یكی از اینهاست؟!.. پس چگونه میگویید : خدا شما را بدبخت گردانیده؟!.
آنچه شما بدبختی مینامید نتیجهی رفتارهای خودتان است. شما مردم شگفتید و من نمیدانم بشما چه نامی دهم؟ شما میخواهید نكوشید و نتیجه بردارید. میخواهید همه بد كنید و نیک بینید.
میخواهید همچون كودكان درپی هوسهای خود باشید و با اینهمه در زندگی فیروز گردید. نمیدانم این چشمداشت از كجاست؟!. همانا خود را خویشان خدا میشمارید؟!.
شما بآشكارترین قانون زندگی پشت پا زدهاید. من باز میگویم : یك توده را پیش از همه راه باید[=لازم است]. این باید كه همگی یک چیز خواهند ، رو به یكسو آورند ، دارای یک اندیشه باشند ، همگی به یک آیین زیند. این كه آشكارترین قاعدهی زندگیست شما آن را شوخی میشمارید و چنین میدانید كه اگر نبود نبوده.
من میپرسم : شما این قاعده را میدانید؟!.. اگر میدانید پس چرا بكار نمیبندید؟! چرا به یكی شدن اندیشهها و آرزوها نمیكوشید؟! ما كه سالهاست در این زمینه در تلاشیم چرا یاوری بما نمیكنید؟!..
شما هر یكیتان ، اگر زنده ماندن خود را بسته بفلان چاره یا درمان دانید آیا چكار كند؟.. نه آنست كه با شتاب بجستجوی آن پردازد و از هر راه باشد بدست آورد؟.. پس چگونه است كه این قاعده را كه مایهی زندگی یک توده است بكار نمیبندید؟!.. چگونه است چنین درمانی را خوار میشمارید؟!.
من میبینم شما معنی دانستن را هم نمیشناسید. چنین میدانید چیزی را كه شنیدید و سرسری یاد گرفتید آن دانستن است. میباید بگویم : این دانستن نیست. دانستن باور كردن و بكار بستن است.
شما این سخن و مانند این را شنیدهاید ولی باور نداشتهاید. آن پندارهای پست كیشی ، آن اندیشههای قلندرانه كه در مغزهای شماست نچنان گیجتان گردانیده كه اینگونه آموزاکها را فراگرفتن و باور كردن توانید.
شما یك دستهی بزرگی گرفتار پندارهای شوم خراباتیانید و جهان را هیچ و پوچ میشمارید. یک دستهی بزرگی برآنید كه باید تنها دربند «آخرت» باشید و باینجهان نپردازید. یک دستهی بزرگی میخواهید تنها «تصفیهی نفس» كنید و آنچه را كه دیگران در «آفاق» بینند شما در «انفس» بینید. یک دستهی بزرگی رشتهی كارها را در دست مردگانی میدانید و برآنید كه هیچ نكوشید و با «نذر» و «ختم» و «دعا» كارهای خود را پیش برید. یک دستهی بزرگی زندگی را نبرد دانسته برآنید كه تنها درپی خوشیهای خود باشید.
از آنسوی چند گروهی در میان شمایند كه هر یكی برای خود كیش جدایی و راه جدایی و آرمان جدایی میدارند ، و هر یكی سود خود را در گرفتاری این كشور میشمارند و همیشه آرزومند چنان روزی میباشند. اینست حال تودهی شما.
هلا ای مردم ایران! گوش باز كنید و بشنوید : چنین تودهای شایای زندگی نیست. گوش باز كنید و بشنوید : بدانسان كه زهر آدمی را كشد ، گلوله مغز را درهم شكند ، بمب سراها را از بیخ كند ، این پراكندگی و چند تیرگی ، و این بیراهی و بیآرمانی نیز یک توده را خوار و زبون گرداند. گوش باز كنید و بشنوید : مایهی بدبختی شما این پراكندگی و بیراهیست. شما خودتان خود را بدبخت گردانیدهاید.
🖋 احمد کسروی
بخش 3 از 6
بسخن خود بازمیگردیم : شما امروز به هر سو نگرید راستی و استواری گفتههای پیمان نمایان است. با یک پیشامدی ، در سراسر كشور آشفتگی پدیدار است و هر دستهای فرصت یافته بكار خود میكوشند. راهزنان بسر راهها ریخته راهروان را لخت میكنند. روستاییان هرچه مییابند بچپاول میپردازند. ملایان میدان یافته به «امر بمعروف» میكوشند. نویسندگان در جستجوی آنند كه سخنان بیارجی را برشتهی نوشتن كشند. هر دستهای درپی هوسها و بدكاریهای خود میباشند و آیندهی كشور و توده را بیكبار فراموش ساختهاند. این چیزهاست كه ما از سالها پیش دانسته و بچاره میكوشیم. این چیزهاست كه ما آلودگی نامیده سرچشمهی گرفتاریها میشماریم. اینها نتیجهی آنست كه مردم كشور گروه بگروهند و هر گروهی خود را از دیگران جدا میدارند و هر گروهی با اندیشههای دیگری میزیند. ما هشت سال است فریاد زده میگوییم : یک توده را پیش از همه راه باید ، راهی كه همه در آن گرد آیند. میگوییم : در یک توده باید اندیشهها یكی باشد. كنون نیز همان را خواهیم گفت و همان راه پیشین را دنبال خواهیم كرد. یگانه راه رستگاری شرق همین است كه ما پیش گرفتهایم.
🔸🔸🔸
میبینیم كسانی از پیشامدها گله میكنند و چنین وامینمایند كه خدا این مردم را بدبخت گردانیده. میگوییم : جای هیچ گله نیست. شما خود بخود كردهاید و نتیجهی كردار خودتان است كه دچار گردیدهاید.
خدا ، یا طبیعت ، یا هرچه شما نام دهید ستمگر نیست كه یک گروهی را بدبخت گرداند. من میپرسم : شما چه چیزتان از دیگران كمتر است؟!.. بالاتان[قد] از دیگران كوتاهتر است؟!.. نیروهای مغزیتان ناتوانتر است؟!.. كدام یكی از اینهاست؟!.. پس چگونه میگویید : خدا شما را بدبخت گردانیده؟!.
آنچه شما بدبختی مینامید نتیجهی رفتارهای خودتان است. شما مردم شگفتید و من نمیدانم بشما چه نامی دهم؟ شما میخواهید نكوشید و نتیجه بردارید. میخواهید همه بد كنید و نیک بینید.
میخواهید همچون كودكان درپی هوسهای خود باشید و با اینهمه در زندگی فیروز گردید. نمیدانم این چشمداشت از كجاست؟!. همانا خود را خویشان خدا میشمارید؟!.
شما بآشكارترین قانون زندگی پشت پا زدهاید. من باز میگویم : یك توده را پیش از همه راه باید[=لازم است]. این باید كه همگی یک چیز خواهند ، رو به یكسو آورند ، دارای یک اندیشه باشند ، همگی به یک آیین زیند. این كه آشكارترین قاعدهی زندگیست شما آن را شوخی میشمارید و چنین میدانید كه اگر نبود نبوده.
من میپرسم : شما این قاعده را میدانید؟!.. اگر میدانید پس چرا بكار نمیبندید؟! چرا به یكی شدن اندیشهها و آرزوها نمیكوشید؟! ما كه سالهاست در این زمینه در تلاشیم چرا یاوری بما نمیكنید؟!..
شما هر یكیتان ، اگر زنده ماندن خود را بسته بفلان چاره یا درمان دانید آیا چكار كند؟.. نه آنست كه با شتاب بجستجوی آن پردازد و از هر راه باشد بدست آورد؟.. پس چگونه است كه این قاعده را كه مایهی زندگی یک توده است بكار نمیبندید؟!.. چگونه است چنین درمانی را خوار میشمارید؟!.
من میبینم شما معنی دانستن را هم نمیشناسید. چنین میدانید چیزی را كه شنیدید و سرسری یاد گرفتید آن دانستن است. میباید بگویم : این دانستن نیست. دانستن باور كردن و بكار بستن است.
شما این سخن و مانند این را شنیدهاید ولی باور نداشتهاید. آن پندارهای پست كیشی ، آن اندیشههای قلندرانه كه در مغزهای شماست نچنان گیجتان گردانیده كه اینگونه آموزاکها را فراگرفتن و باور كردن توانید.
شما یك دستهی بزرگی گرفتار پندارهای شوم خراباتیانید و جهان را هیچ و پوچ میشمارید. یک دستهی بزرگی برآنید كه باید تنها دربند «آخرت» باشید و باینجهان نپردازید. یک دستهی بزرگی میخواهید تنها «تصفیهی نفس» كنید و آنچه را كه دیگران در «آفاق» بینند شما در «انفس» بینید. یک دستهی بزرگی رشتهی كارها را در دست مردگانی میدانید و برآنید كه هیچ نكوشید و با «نذر» و «ختم» و «دعا» كارهای خود را پیش برید. یک دستهی بزرگی زندگی را نبرد دانسته برآنید كه تنها درپی خوشیهای خود باشید.
از آنسوی چند گروهی در میان شمایند كه هر یكی برای خود كیش جدایی و راه جدایی و آرمان جدایی میدارند ، و هر یكی سود خود را در گرفتاری این كشور میشمارند و همیشه آرزومند چنان روزی میباشند. اینست حال تودهی شما.
هلا ای مردم ایران! گوش باز كنید و بشنوید : چنین تودهای شایای زندگی نیست. گوش باز كنید و بشنوید : بدانسان كه زهر آدمی را كشد ، گلوله مغز را درهم شكند ، بمب سراها را از بیخ كند ، این پراكندگی و چند تیرگی ، و این بیراهی و بیآرمانی نیز یک توده را خوار و زبون گرداند. گوش باز كنید و بشنوید : مایهی بدبختی شما این پراكندگی و بیراهیست. شما خودتان خود را بدبخت گردانیدهاید.