در پیرامون پیشامدهای آخر.pdf
598.3 KB
🔹 در پیرامون پیشامدهای آخر
🖌 احمد کسروی
🔶 کانال پاکدینی
🌷🌸💐
🖌 احمد کسروی
🔶 کانال پاکدینی
🌷🌸💐
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 20
در پیرامون شعر 4
شاعر امروز باید با بیانات شیرین و موجز خود نواقص احتیاجات كنونی ما را بشمارد و راه تحصیل و تكمیل آن را نشان دهد سخنوران عهد جدید را لازم است جوانان افراطی را از مفاسد تندروی بیاگاهانند و عقب‌ماندگان را با تازیانه‌ی انتباه و انتقاد اغواء و اغرار كنند و در همه‌ی شئون ملی و اجتماعی حد اعتدال را توصیه نمایند و بخط مستقیم میانه‌روی راهنمایی كنند ـ حفظ شعایر ملی و دینی را بمردم ذهنی سازند و مضرات تقلید بلهوسانه را بگویند.
شاعر متجدد باید با مراعات حدود ادب و حفظ عفت قلم لغزشهای گذشتگان را جبران كند و لكه‌ی این عار را از ادبیات ایران پاك سازد.
نیازی بگفتن نداریم كه دوره‌ی مدیحه‌سرایی سپری شده و این موضوع در موقع خود هرچه بود گذشته و امروز دیگر خریداری ندارد بایدش در خاك فراموشی دفن و فاتحه‌اش را بخوانیم.
غزلسرایی و اشعار هوس‌آمیز كه گفتیم برای بشر فطریست از قدیم و جدید بسیار گفته شده صدها دواوین در دست داریم كه برای مطالعه ارباب ذوق كافی است و شعرای عهد جدید هم گاهی كه مضمون تازه‌ای بدست می‌آورند اگر از روی تفنن و برای انبساط خاطر غزلی بسرایند البته مانعی نخواهد داشت (1) و خواندنش برای دوستداران شعر خالی از حظی نیست ولی دیگر امروز سزاوار نتوان دید شاعری قریحه‌ی ذیقیمت خود را همه صرف مغازلات كند و دیوانی از آن مملو سازد اكنون صدها زمینه‌ی تازه و سودمند برای سخنسرایی در دست است كه جامعه از آن بهره‌ی بسیار برد.
امروز قضیه‌ی غزلسرایی عیناً مثل بلبلیست كه در باغی بمجاورت مورچه‌ای آشیانه داشت و همیشه با نغمه‌سرایی و عشق‌ورزی با گل بسر می‌برد و اندیشه از فردای زمستان نداشت و هر توبیخ و ملامتی از مورچه می‌شنید البته سودی نمی‌بخشید تا فصل خزان در رسید و برف باریدن گرفت بلبل را كه اندوخته نبود بیچاره ماند و ناچار بدریوزه دم لانه‌ی مورچه رفت و دست سئوال باز نمود جز یأس و حرمان نتیجه‌ای نیندوخت. حال اگر شعرای ما نیز همه را بنغمه‌سرایی و مدح باده و ساده روز بگذرانند جامعه از اندوخته‌های سودمند محروم می‌ماند و ناچار كارش به بیچارگی كشد.
(1) : مانعش خرد است كه می‌گوید تا كسی براستی عاشق نیست بخیره دم از عشق نزند ـ پیمان.
(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
🌸💐🌷
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 20
در پیرامون شعر 4
شاعر امروز باید با بیانات شیرین و موجز خود نواقص احتیاجات كنونی ما را بشمارد و راه تحصیل و تكمیل آن را نشان دهد سخنوران عهد جدید را لازم است جوانان افراطی را از مفاسد تندروی بیاگاهانند و عقب‌ماندگان را با تازیانه‌ی انتباه و انتقاد اغواء و اغرار كنند و در همه‌ی شئون ملی و اجتماعی حد اعتدال را توصیه نمایند و بخط مستقیم میانه‌روی راهنمایی كنند ـ حفظ شعایر ملی و دینی را بمردم ذهنی سازند و مضرات تقلید بلهوسانه را بگویند.
شاعر متجدد باید با مراعات حدود ادب و حفظ عفت قلم لغزشهای گذشتگان را جبران كند و لكه‌ی این عار را از ادبیات ایران پاك سازد.
نیازی بگفتن نداریم كه دوره‌ی مدیحه‌سرایی سپری شده و این موضوع در موقع خود هرچه بود گذشته و امروز دیگر خریداری ندارد بایدش در خاك فراموشی دفن و فاتحه‌اش را بخوانیم.
غزلسرایی و اشعار هوس‌آمیز كه گفتیم برای بشر فطریست از قدیم و جدید بسیار گفته شده صدها دواوین در دست داریم كه برای مطالعه ارباب ذوق كافی است و شعرای عهد جدید هم گاهی كه مضمون تازه‌ای بدست می‌آورند اگر از روی تفنن و برای انبساط خاطر غزلی بسرایند البته مانعی نخواهد داشت (1) و خواندنش برای دوستداران شعر خالی از حظی نیست ولی دیگر امروز سزاوار نتوان دید شاعری قریحه‌ی ذیقیمت خود را همه صرف مغازلات كند و دیوانی از آن مملو سازد اكنون صدها زمینه‌ی تازه و سودمند برای سخنسرایی در دست است كه جامعه از آن بهره‌ی بسیار برد.
امروز قضیه‌ی غزلسرایی عیناً مثل بلبلیست كه در باغی بمجاورت مورچه‌ای آشیانه داشت و همیشه با نغمه‌سرایی و عشق‌ورزی با گل بسر می‌برد و اندیشه از فردای زمستان نداشت و هر توبیخ و ملامتی از مورچه می‌شنید البته سودی نمی‌بخشید تا فصل خزان در رسید و برف باریدن گرفت بلبل را كه اندوخته نبود بیچاره ماند و ناچار بدریوزه دم لانه‌ی مورچه رفت و دست سئوال باز نمود جز یأس و حرمان نتیجه‌ای نیندوخت. حال اگر شعرای ما نیز همه را بنغمه‌سرایی و مدح باده و ساده روز بگذرانند جامعه از اندوخته‌های سودمند محروم می‌ماند و ناچار كارش به بیچارگی كشد.
(1) : مانعش خرد است كه می‌گوید تا كسی براستی عاشق نیست بخیره دم از عشق نزند ـ پیمان.
(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
🌸💐🌷
🔶 دفتر امروز چه باید کرد؟
🔸 احمد کسروی
(دو از دو)
کوشاد تلگرام :
از آنسو در سایه‌ی چنان کوششهایی چون احساسات مردم هر روز جوشش بیشتری می‌یافت ، پیشروان سیاسی آن را نشان درستی راه و پیشرفت کار خود پنداشته فریبخوارانه در باور خود پافشارتر می‌گردیدند.
فسوسا از رهگذر غروری که از شور و احساسات توده‌ی ناآگاه بایشان رو می‌نمود ، دیگر راهنماییهای دلسوزانه و هشیارانه را نمی‌شنیدند و راهنماییهای کسروی بدیده‌ی آنان ساده‌انگاری یا «راهی که سالها می‌خواهد تا به نتیجه رسد» می‌نمود.
کسروی از دیرباز به پیروی از خرد و بدور از هوس و کینه و احساساتِ خام و با نگرشی دانشورانه به بررسی ژرف جامعه‌ی ایرانی پرداخته کوشش خود را بر پایه‌ی یافته‌های پژوهشی نهاده آن را همچون رشته‌ای از دانش استوار گردانیده بود. در همان دوره‌ی اختناق رضاشاهی هشت سال کوشید تا جلوگیرهای پیشرفت توده را یکایک بازنماید و راه چاره بآنها را نشان داده خردمندان و آزادیخواهان را بیاری بخواند. در این راه گام بگام پیش می‌رفت و تا شهریور 1320 گروهی از پاکدلان و خردمندان را که «پیمانیان» یا سپس «آزادگان» نامیده شدند در پیرامون کوششهای مهنامه‌ی پیمان گرد آورده بود.
در این زمان آزادگان و نیز «ایرانخواهانی» گرد آمده ازو می‌خواهند که همچون دیگران دسته و حزبی برپا کرده و بکوششهای سیاسی بیاغازد. کسروی در پاسخ به درخواست ایشان در نشستی با آنان سخنانی می‌راند (مهرماه 1320). همان سخنرانیست که در این دفتر گرد آمده.
چون هشتاد سال بیشتر درمیانه می‌گذرد ، بسا کسانی شک کنند که این سخنرانی چه سودی بحال امروزی کشور دارد. راست است که شرایط آن زمان با امروز بسیار متفاوت بوده ولی سخنران بیش از همه از بنیادی‌ترین نیازمندیهای توده‌ی ایرانی سخن می‌راند و اینست گذشته از برخی فرعیات که به همان تفاوت شرایط وابسته است ، دیگر سخنانش هنوز امروزیست.
آری ، کسروی بیش از هر چیز به بنیادها می‌پردازد. او در این راه ، بیش و پیش از هر چیز درباره‌ی معنیهایی که پایه و «عنصر» اصلی هر «ترکیب» جامعه‌شناختی است ـ همچون ادبیات ، فرهنگ ، تمدن ، روان ، خرد ، دین ، تربیت ، یگانگی (اتحاد) ، پیشرفت ، نیرومندی ، بزرگی ، میهن‌پرستی ، سیاست ، مشروطه (دمکراسی) ، حزب ، انقلاب و استقلال ـ شرح دقیقی میدهد و آنها را با مثالهای زنده بازمی‌نماید تا هیچ گوشه‌ی تاریکی بازنمانَد. بیشترِ این مثالها از زندگی و تجربیات شخصی اوست ولی عبرتهایی از سرگذشت دیگران و تاریخ نیز در آنها درخشش ویژه‌ای دارد. ارجدارتر آنکه «آمیغهایی» (حقایقی) را می‌شناساند که همه تازه ، پرفروغ و در همان حال نیروده‌‌اند. آنها همچون قانونهای طبیعی در گذشته و حال و آینده و در شرق و غرب و درباره‌ی هر توده‌ای راست درمی‌آید. از دانستن آنها حال توده‌ی ایرانی و علت بسیاری از پیشامدها بهتر شناخته می‌شود.
در این گفتار نخست از چهار نیاز بنیادی برای توده‌ی ایرانی سخن بمیان می‌آید. با افسوس بسیار باید گفت هنوز پس از هشتاد سال آنها نیازهای بنیادی و «بایدهای» نخستین در کشور ماست.
این سخنان یا بهتر گوییم : راهنماییهای دانشی و دلسوزانه ، در همان آغاز جنب و جوش و کوششهای سیاسی برویه‌ی دفتری به همین نام گرد آمد و سپس چند بار چاپ و پراکنده شد ولی از آنجا که در آن روزگارِ «آزادی» رشته‌ی اندیشه‌ها در دست احساسات و هوسها بود جز کسان کم‌شماری ، دیگران از پیشوایان و از مردم به آنْ همه گونه بی‌پروایی کردند. علت پیشامدهای ناگوار آن سالها و در نتیجه ناکامیها و دلسردیها را باید در همین بی‌پرواییها و گردن‌کشیها جستجو کرد.
امروز می‌بینیم توده‌ی ایرانی هنوز بدردهایی که در این گفتار آمده دچار است. از دلبستگان بمیهن خواهانیم اگر سخنان این دفتر را براست می‌دارند در نشر آن بکوشند. یک رشته اندیشه‌ها هر اندازه بخردانه و راست باشد تا نیکخواهانی دست بهم ندهند و کوششهاشان یکی نگردانند از آنها نتیجه‌ای بدست نخواهد آمد. ما نیز این سخنان را نشر نکردیم که نگاره‌ای ماندگار بر کاغذ گردد. ما اینگونه گفتارها را برای نتیجه‌های آن و بیش از همه رستگاری ایرانیان نشر می‌کنیم و از ایرانخواهان امید یاری و همدستی داریم.
بهمن‌ماه 1398
🌸
🔸 احمد کسروی
(دو از دو)
کوشاد تلگرام :
از آنسو در سایه‌ی چنان کوششهایی چون احساسات مردم هر روز جوشش بیشتری می‌یافت ، پیشروان سیاسی آن را نشان درستی راه و پیشرفت کار خود پنداشته فریبخوارانه در باور خود پافشارتر می‌گردیدند.
فسوسا از رهگذر غروری که از شور و احساسات توده‌ی ناآگاه بایشان رو می‌نمود ، دیگر راهنماییهای دلسوزانه و هشیارانه را نمی‌شنیدند و راهنماییهای کسروی بدیده‌ی آنان ساده‌انگاری یا «راهی که سالها می‌خواهد تا به نتیجه رسد» می‌نمود.
کسروی از دیرباز به پیروی از خرد و بدور از هوس و کینه و احساساتِ خام و با نگرشی دانشورانه به بررسی ژرف جامعه‌ی ایرانی پرداخته کوشش خود را بر پایه‌ی یافته‌های پژوهشی نهاده آن را همچون رشته‌ای از دانش استوار گردانیده بود. در همان دوره‌ی اختناق رضاشاهی هشت سال کوشید تا جلوگیرهای پیشرفت توده را یکایک بازنماید و راه چاره بآنها را نشان داده خردمندان و آزادیخواهان را بیاری بخواند. در این راه گام بگام پیش می‌رفت و تا شهریور 1320 گروهی از پاکدلان و خردمندان را که «پیمانیان» یا سپس «آزادگان» نامیده شدند در پیرامون کوششهای مهنامه‌ی پیمان گرد آورده بود.
در این زمان آزادگان و نیز «ایرانخواهانی» گرد آمده ازو می‌خواهند که همچون دیگران دسته و حزبی برپا کرده و بکوششهای سیاسی بیاغازد. کسروی در پاسخ به درخواست ایشان در نشستی با آنان سخنانی می‌راند (مهرماه 1320). همان سخنرانیست که در این دفتر گرد آمده.
چون هشتاد سال بیشتر درمیانه می‌گذرد ، بسا کسانی شک کنند که این سخنرانی چه سودی بحال امروزی کشور دارد. راست است که شرایط آن زمان با امروز بسیار متفاوت بوده ولی سخنران بیش از همه از بنیادی‌ترین نیازمندیهای توده‌ی ایرانی سخن می‌راند و اینست گذشته از برخی فرعیات که به همان تفاوت شرایط وابسته است ، دیگر سخنانش هنوز امروزیست.
آری ، کسروی بیش از هر چیز به بنیادها می‌پردازد. او در این راه ، بیش و پیش از هر چیز درباره‌ی معنیهایی که پایه و «عنصر» اصلی هر «ترکیب» جامعه‌شناختی است ـ همچون ادبیات ، فرهنگ ، تمدن ، روان ، خرد ، دین ، تربیت ، یگانگی (اتحاد) ، پیشرفت ، نیرومندی ، بزرگی ، میهن‌پرستی ، سیاست ، مشروطه (دمکراسی) ، حزب ، انقلاب و استقلال ـ شرح دقیقی میدهد و آنها را با مثالهای زنده بازمی‌نماید تا هیچ گوشه‌ی تاریکی بازنمانَد. بیشترِ این مثالها از زندگی و تجربیات شخصی اوست ولی عبرتهایی از سرگذشت دیگران و تاریخ نیز در آنها درخشش ویژه‌ای دارد. ارجدارتر آنکه «آمیغهایی» (حقایقی) را می‌شناساند که همه تازه ، پرفروغ و در همان حال نیروده‌‌اند. آنها همچون قانونهای طبیعی در گذشته و حال و آینده و در شرق و غرب و درباره‌ی هر توده‌ای راست درمی‌آید. از دانستن آنها حال توده‌ی ایرانی و علت بسیاری از پیشامدها بهتر شناخته می‌شود.
در این گفتار نخست از چهار نیاز بنیادی برای توده‌ی ایرانی سخن بمیان می‌آید. با افسوس بسیار باید گفت هنوز پس از هشتاد سال آنها نیازهای بنیادی و «بایدهای» نخستین در کشور ماست.
این سخنان یا بهتر گوییم : راهنماییهای دانشی و دلسوزانه ، در همان آغاز جنب و جوش و کوششهای سیاسی برویه‌ی دفتری به همین نام گرد آمد و سپس چند بار چاپ و پراکنده شد ولی از آنجا که در آن روزگارِ «آزادی» رشته‌ی اندیشه‌ها در دست احساسات و هوسها بود جز کسان کم‌شماری ، دیگران از پیشوایان و از مردم به آنْ همه گونه بی‌پروایی کردند. علت پیشامدهای ناگوار آن سالها و در نتیجه ناکامیها و دلسردیها را باید در همین بی‌پرواییها و گردن‌کشیها جستجو کرد.
امروز می‌بینیم توده‌ی ایرانی هنوز بدردهایی که در این گفتار آمده دچار است. از دلبستگان بمیهن خواهانیم اگر سخنان این دفتر را براست می‌دارند در نشر آن بکوشند. یک رشته اندیشه‌ها هر اندازه بخردانه و راست باشد تا نیکخواهانی دست بهم ندهند و کوششهاشان یکی نگردانند از آنها نتیجه‌ای بدست نخواهد آمد. ما نیز این سخنان را نشر نکردیم که نگاره‌ای ماندگار بر کاغذ گردد. ما اینگونه گفتارها را برای نتیجه‌های آن و بیش از همه رستگاری ایرانیان نشر می‌کنیم و از ایرانخواهان امید یاری و همدستی داریم.
بهمن‌ماه 1398
🌸
📘 معنی دمکراسی
(گفتارهایی از نامه‌ی پرچم روزانه)
🖌 احمد کسروی
📌 کوشاد تلگرام :
اینها گفتارهایی از روزنامه‌ی پرچم است که ما زیر عنوان «معنی دمکراسی» گردآوری کرده و در یک دفتر جداگانه می‌پراکنیم.
🔹نخستین پراکنش برویه‌ی کتاب : اسفند ۱۴۰۱
🛎 کتابخانه‌ی پاکدینی
دریافت فایل از اینجا.
دریافت نسخه‌ی گویا از اینجا.
💐🌸
(گفتارهایی از نامه‌ی پرچم روزانه)
🖌 احمد کسروی
📌 کوشاد تلگرام :
اینها گفتارهایی از روزنامه‌ی پرچم است که ما زیر عنوان «معنی دمکراسی» گردآوری کرده و در یک دفتر جداگانه می‌پراکنیم.
🔹نخستین پراکنش برویه‌ی کتاب : اسفند ۱۴۰۱
🛎 کتابخانه‌ی پاکدینی
دریافت فایل از اینجا.
دریافت نسخه‌ی گویا از اینجا.
💐🌸
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 21
در پیرامون شعر 5
اما موضوع اغراق و گزافه‌گویی
از آنجا كه شعر و دیگر نوشتجات ادبی امریست ذوقی و وجدانی هرجا كه اصطكاك با حقایق ثابته و قضایای مسلمه ندارد لازمه‌اش سخن‌آرایی و استمداد از وهمیات و تخیلات شاعرانه می‌باشد و شاعر ناچار از آنست كه برای توسیع دایره‌ی سخن و آرایش كلام بهر طرف تشبث و از استعاره و تشبیه و كنایه و تلویح و سایر صنایع لفظی و معنوی و محسنات كلامی استعانت جسته و سخن خود را بزیور بلاغت و فصاحت و دیگر آرایشها بیآراید تا مگر تأثیرات خاصی را كه منتظر است كاملاً در دل خوانندگان ببخشد.
پس اگر در این ضمن اغراق و گزافه هم بگوید نتوان مورد ملامتش قرار داد چنانكه نقاشی كه می‌خواهد منظره‌ی باغ و یا عمارت موهومی را ترسیم كند و قصدی جز هنرنمایی و جلب انظار ندارد هر قدر در عظمت و زیبایی آن مبالغه كند و بهر اندازه در رنگ آمیزیش جهد نماید و مهارت ظاهر سازد البته ملوم نباشد و بلكه مورد تمجید خواهد بود.
شعرای قدیم كه اینهمه مبالغه و اغراق بكار برده و بوسایل گوناگون سخن‌آرایی كرده‌اند نباید تصور كنیم كه ممدوحین و یا شنوندگان دیگر حقیقتی برای آن قبیل گفتارها قایل بوده و یا كسی از اینگونه مدایح مبالغه‌آمیز بر خود بالیده است بلكه مادح و ممدوح و هر خواننده‌ی باذوقی تمام توجهشان بمضامین بدیع و صنایع و محسنات كلام بود چنانكه شنیده نشده كه از شاعری نفس غلو و مبالغه در مدح و ثنا بتنهایی نظر شنوندگان را جلب و موجب تمجید شده باشد.
بلكه هر صله و انعامی كه شعرا از پادشاهان و بزرگان دیگر یافته همه در مقابل مضامین بكر و بدیع و سایر مزایای كلامی بوده است كه همین اغراق و مبالغه را نیز یكی از آنها می‌دانستند.
درست است كه پادشاهان سلف بنشر مدایح و ذكر مفاخر و فتوحات خود علاقه‌ی مخصوصی داشتند و بلكه بعضاً نظریه‌ی سیاست در آن بوده كه علت اصلی ترویج شعر و شاعری از آنجا است ولی گفتگوی ما راجع بمبالغه و اغراقاتی است كه شعرا غالباً در مدیحه‌سرایی و اشعار دیگر بكار برده‌اند كه قسمت اعظم آنها خارج از حدود طبیعی و قسمتی هم اگر طبیعی باشد علی الاكثر ممدوحین دارای آنها نبوده‌اند و ظاهراً همه تمسخرآمیز و جز ریشخند چیزی نیست.
ولی چنانكه گفته شد در این موارد همه را عقیده بر این بود كه اینگونه گزافه‌گوییها از جمله مزایای كلام و این خود بین شعراء یك نوع مسابقه‌ی فكری است كه با جمله‌ی احسنها اكذبها عذر آن را خواسته‌اند.
و الا شاعری كه ممدوح بدقیافه و مجدری را ماه چهارده شبه می‌خواند می‌بایست ممدوح از شنیدن چنین حرف تمسخرآمیز بهم برآید و كیفر چنین اهانتی را از او بجوید.
(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
🌷🌸💐
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 21
در پیرامون شعر 5
اما موضوع اغراق و گزافه‌گویی
از آنجا كه شعر و دیگر نوشتجات ادبی امریست ذوقی و وجدانی هرجا كه اصطكاك با حقایق ثابته و قضایای مسلمه ندارد لازمه‌اش سخن‌آرایی و استمداد از وهمیات و تخیلات شاعرانه می‌باشد و شاعر ناچار از آنست كه برای توسیع دایره‌ی سخن و آرایش كلام بهر طرف تشبث و از استعاره و تشبیه و كنایه و تلویح و سایر صنایع لفظی و معنوی و محسنات كلامی استعانت جسته و سخن خود را بزیور بلاغت و فصاحت و دیگر آرایشها بیآراید تا مگر تأثیرات خاصی را كه منتظر است كاملاً در دل خوانندگان ببخشد.
پس اگر در این ضمن اغراق و گزافه هم بگوید نتوان مورد ملامتش قرار داد چنانكه نقاشی كه می‌خواهد منظره‌ی باغ و یا عمارت موهومی را ترسیم كند و قصدی جز هنرنمایی و جلب انظار ندارد هر قدر در عظمت و زیبایی آن مبالغه كند و بهر اندازه در رنگ آمیزیش جهد نماید و مهارت ظاهر سازد البته ملوم نباشد و بلكه مورد تمجید خواهد بود.
شعرای قدیم كه اینهمه مبالغه و اغراق بكار برده و بوسایل گوناگون سخن‌آرایی كرده‌اند نباید تصور كنیم كه ممدوحین و یا شنوندگان دیگر حقیقتی برای آن قبیل گفتارها قایل بوده و یا كسی از اینگونه مدایح مبالغه‌آمیز بر خود بالیده است بلكه مادح و ممدوح و هر خواننده‌ی باذوقی تمام توجهشان بمضامین بدیع و صنایع و محسنات كلام بود چنانكه شنیده نشده كه از شاعری نفس غلو و مبالغه در مدح و ثنا بتنهایی نظر شنوندگان را جلب و موجب تمجید شده باشد.
بلكه هر صله و انعامی كه شعرا از پادشاهان و بزرگان دیگر یافته همه در مقابل مضامین بكر و بدیع و سایر مزایای كلامی بوده است كه همین اغراق و مبالغه را نیز یكی از آنها می‌دانستند.
درست است كه پادشاهان سلف بنشر مدایح و ذكر مفاخر و فتوحات خود علاقه‌ی مخصوصی داشتند و بلكه بعضاً نظریه‌ی سیاست در آن بوده كه علت اصلی ترویج شعر و شاعری از آنجا است ولی گفتگوی ما راجع بمبالغه و اغراقاتی است كه شعرا غالباً در مدیحه‌سرایی و اشعار دیگر بكار برده‌اند كه قسمت اعظم آنها خارج از حدود طبیعی و قسمتی هم اگر طبیعی باشد علی الاكثر ممدوحین دارای آنها نبوده‌اند و ظاهراً همه تمسخرآمیز و جز ریشخند چیزی نیست.
ولی چنانكه گفته شد در این موارد همه را عقیده بر این بود كه اینگونه گزافه‌گوییها از جمله مزایای كلام و این خود بین شعراء یك نوع مسابقه‌ی فكری است كه با جمله‌ی احسنها اكذبها عذر آن را خواسته‌اند.
و الا شاعری كه ممدوح بدقیافه و مجدری را ماه چهارده شبه می‌خواند می‌بایست ممدوح از شنیدن چنین حرف تمسخرآمیز بهم برآید و كیفر چنین اهانتی را از او بجوید.
(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
🌷🌸💐
🔶 دفتر «امروز چه باید کرد؟»
🔸 احمد کسروی
🔸 گفتار : امروز چه باید کرد؟ (یک از سیزده)
چون در ایران ، در این روزهای آخر تکانی پیش آمده و تغییراتی روی داده هر کسی می‌فهمد که یک کاری باید کرد. ولی یک راهی در پیش نیست و دو تن که بهم می‌رسند از هم می‌پرسند : «امروز چه باید کرد؟..». ما می‌خواهیم باین پرسش پاسخ دهیم و اینست می‌گوییم : «امروز آنچه که کشور نیازمند است باید کرد».
خواهند گفت : کشور به چه نیازمند است؟!. می‌گوییم : امروز کشور ما بآن نیازمند است که مشروطه[=دمکراسی] و قانون اساسی اجرا گردد. حکومت ملی بروی بنیاد استواری گزارده شود. طبقات توده برای چنان حکومتی آماده گردند. مجلس از روی قانون انتخاب شود. وزیران مسئول [پاسخده] مجلس باشند. همه‌ی مطالب در پارلمان بگفتگو آید. دولت یک سیاست آشکاری دنبال کند. با همسایگان از هر باره حسن تفاهم درمیان باشد. اینهاست آنچه کشور نیازمند است و امروز باید پیشروان و خردمندان دست بهم دهند و این مقصود را اجرا کنند.
در ایران در سی‌واند سال پیش جنبشی بنام مشروطه‌خواهی برخاست که مردان غیرتمند و ارجداری در راه آن با جان و مال کوشیدند و یک دسته از جوانان و مردانِ دلیر خونهای خود را در راه آن ریختند. این کوششها بسیار گرانبها بود و در نتیجه‌ی آن ایران از بند استبداد رها گردید و در شمار کشورهای مشروطه درآمد ، و دارای قانون اساسی و پارلمان گردید ، و در توده تکانی پدید آمد. از گفتن بی‌نیاز است که خودِ این ، فیروزی بزرگی برای کشور ما بود و آن را به یک راه پیشرفتی انداخت.
چیزی که هست ، بعللی که یکی از آنها آماده نبودن توده را باید شمرد ، آن کوششها به نتیجه‌ی مقصود نرسید و جنبش آزادی پس از چند سال مبدل بآشوب و دسته‌بندی گردید و دولت بیکبار از نیرو افتاده رشته‌ی ایمنی از هم گسیخت ، و پس از چند سالِ دیگر این آشوب مبدل بدیکتاتوری و استبداد شد.
کنون که پس از بیست سال فرصتی پیدا شده باید دنباله‌ی آن کوششهای جانبازانه را گرفت و آن کار ناانجام مانده را بانجام رسانید :
نخست باید مشروطه و قانون اساسی و حکومت ملی را محترم شمرد و ارجی را که دارند بآنها گزاشت ، و این نکته را گوشزد همگی گردانید و همگی را بمحترم شمردن اینها برانگیخت. چون قانون و مجلس بیست سال (1) در این کشور بازیچه بوده ناگزیر احترام خود را از دست داده و در دیده‌ها خوار گردیده. باید این خواری را از میان برداشت.
باید گفت : آنچه در آن بیست سال در ایران رو داده نه مشروطه یا قانون ، بلکه استبداد و دیکتاتوری بوده ، و باید کارهای آن زمان ، همه را از قانون بیرون شمرد و اثر قانونی بآنها نداد.
باید گفت : در آن بیست سال قانون و مشروطه در کنار مانده بوده و کنون از سر نو بکار افتاده و اجرا خواهد گردید.
دوم ، باید قانون براستی اجرا گردد و مجلس از روی انتخابات برپا شود و هر گامی که بضد مشروطه و قانون اساسی برداشته شده بازگردد.
سوم ، باید یک دسته‌ی شایسته‌ی بزرگی پدید آید و در همه جای کشور ریشه دواند و نیرومند باشد که در این هنگامِ جوشش احساسات ، مرکزیتی باندیشه‌ها دهد و با همدستی پیشروان و خردمندان بنگهداری مشروطه و قانون اساسی و حکومت ملی کوشد و دیگر باره راه بآشوب و دیکتاتوری ندهد.
چهارم ، باید توده برای حکومت مشروطه آماده گردد. دوباره می‌گویم : مانع بزرگی در راه مشروطه آماده نبودن توده است و باید کوشید این مانع را برای همیشه از جلو برداشت.
پابرگی :
1ـ خواست بیست سالیست که از کودتای سوم اسفند 1299 آغاز شد و شانزده سال آن پادشاهی رضاشاه بوده.
🌸
🔸 احمد کسروی
🔸 گفتار : امروز چه باید کرد؟ (یک از سیزده)
چون در ایران ، در این روزهای آخر تکانی پیش آمده و تغییراتی روی داده هر کسی می‌فهمد که یک کاری باید کرد. ولی یک راهی در پیش نیست و دو تن که بهم می‌رسند از هم می‌پرسند : «امروز چه باید کرد؟..». ما می‌خواهیم باین پرسش پاسخ دهیم و اینست می‌گوییم : «امروز آنچه که کشور نیازمند است باید کرد».
خواهند گفت : کشور به چه نیازمند است؟!. می‌گوییم : امروز کشور ما بآن نیازمند است که مشروطه[=دمکراسی] و قانون اساسی اجرا گردد. حکومت ملی بروی بنیاد استواری گزارده شود. طبقات توده برای چنان حکومتی آماده گردند. مجلس از روی قانون انتخاب شود. وزیران مسئول [پاسخده] مجلس باشند. همه‌ی مطالب در پارلمان بگفتگو آید. دولت یک سیاست آشکاری دنبال کند. با همسایگان از هر باره حسن تفاهم درمیان باشد. اینهاست آنچه کشور نیازمند است و امروز باید پیشروان و خردمندان دست بهم دهند و این مقصود را اجرا کنند.
در ایران در سی‌واند سال پیش جنبشی بنام مشروطه‌خواهی برخاست که مردان غیرتمند و ارجداری در راه آن با جان و مال کوشیدند و یک دسته از جوانان و مردانِ دلیر خونهای خود را در راه آن ریختند. این کوششها بسیار گرانبها بود و در نتیجه‌ی آن ایران از بند استبداد رها گردید و در شمار کشورهای مشروطه درآمد ، و دارای قانون اساسی و پارلمان گردید ، و در توده تکانی پدید آمد. از گفتن بی‌نیاز است که خودِ این ، فیروزی بزرگی برای کشور ما بود و آن را به یک راه پیشرفتی انداخت.
چیزی که هست ، بعللی که یکی از آنها آماده نبودن توده را باید شمرد ، آن کوششها به نتیجه‌ی مقصود نرسید و جنبش آزادی پس از چند سال مبدل بآشوب و دسته‌بندی گردید و دولت بیکبار از نیرو افتاده رشته‌ی ایمنی از هم گسیخت ، و پس از چند سالِ دیگر این آشوب مبدل بدیکتاتوری و استبداد شد.
کنون که پس از بیست سال فرصتی پیدا شده باید دنباله‌ی آن کوششهای جانبازانه را گرفت و آن کار ناانجام مانده را بانجام رسانید :
نخست باید مشروطه و قانون اساسی و حکومت ملی را محترم شمرد و ارجی را که دارند بآنها گزاشت ، و این نکته را گوشزد همگی گردانید و همگی را بمحترم شمردن اینها برانگیخت. چون قانون و مجلس بیست سال (1) در این کشور بازیچه بوده ناگزیر احترام خود را از دست داده و در دیده‌ها خوار گردیده. باید این خواری را از میان برداشت.
باید گفت : آنچه در آن بیست سال در ایران رو داده نه مشروطه یا قانون ، بلکه استبداد و دیکتاتوری بوده ، و باید کارهای آن زمان ، همه را از قانون بیرون شمرد و اثر قانونی بآنها نداد.
باید گفت : در آن بیست سال قانون و مشروطه در کنار مانده بوده و کنون از سر نو بکار افتاده و اجرا خواهد گردید.
دوم ، باید قانون براستی اجرا گردد و مجلس از روی انتخابات برپا شود و هر گامی که بضد مشروطه و قانون اساسی برداشته شده بازگردد.
سوم ، باید یک دسته‌ی شایسته‌ی بزرگی پدید آید و در همه جای کشور ریشه دواند و نیرومند باشد که در این هنگامِ جوشش احساسات ، مرکزیتی باندیشه‌ها دهد و با همدستی پیشروان و خردمندان بنگهداری مشروطه و قانون اساسی و حکومت ملی کوشد و دیگر باره راه بآشوب و دیکتاتوری ندهد.
چهارم ، باید توده برای حکومت مشروطه آماده گردد. دوباره می‌گویم : مانع بزرگی در راه مشروطه آماده نبودن توده است و باید کوشید این مانع را برای همیشه از جلو برداشت.
پابرگی :
1ـ خواست بیست سالیست که از کودتای سوم اسفند 1299 آغاز شد و شانزده سال آن پادشاهی رضاشاه بوده.
🌸
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 22
در پیرامون شعر 6
حكیم ابوالقاسم فردوسی اشعار مبالغه‌آمیزی را كه در شاهنامه سروده و از سم ستوران زمین پهنه را شش و آسمانش را هشت ساخته بدیهی است نظر تملق و چاپلوسی از كسی نداشته تنها آرایش كلام و توسیع دایره‌ی سخن او را بدین گفتارها برانگیخته و چون موضوعاتش داستانی و بیان حقایقی در بین نبوده تا منافی با چنین اغراقاتی باشد البته ذكر چنان مضامین را مانعی نخواهد بود.
بالجمله نتیجه‌ای كه از بیانات فوق بدست می‌آید این است مادامی كه شاعر سر و كارش با بیان حقایقی نیست و سخن از وهمیات و تخیلات شاعرانه دارد نمی‌توان اغراقگویی را بدو عیب شمرد و در كلیه باید معتقد بود چیزی كه بنیادش بر وهم است سرمایه‌اش نیز باید از وهمیات باشد.
ولی موقعی كه شاعر و یا نویسنده می‌خواهد حقایقی را بگوید و یا وقایعی را بیان كند دیگر نمی‌تواند معنی را فدای لفظ سازد و با گزافه و اغراق بی‌ربط مفاهیم سخن را مختل نماید.
ولی جای بسی تأسف است رویه‌ی اغراق گویی در كشور ما بدرجه‌ای شایع گشته و عمومیت پیدا كرده است حتی مورخین و وقایع نگاران كه مكلف بذكر حقایق ثابته و بیان حوادث و وقایع مسلمه هستند در سوق كلام خود رویه‌ی شاعرانه را پیش گرفته غالباً با استعاره و تشبیه الفاظ و عبارات مبالغه‌آمیزی را بكار می‌برند كه همه بازیچه‌ی دست شعرا و از اینرو مورد استعمال و مفهوم حقیقی خود را از دست داده‌اند و یا بعبارت دیگر بجای تاریخ نگاری داستان ادبی نوشته و كتاب خود را بصورت رمان آورده‌اند.
و چون خواسته‌اند آب و هوای شهری را كه شاید نسبت بنقاط مجاور اندكی بهتر است توصیف نمایند آنجا را رشك هشت بهشت معرفی و نسیم سحرگاهیش را محیی عظام [=استخوانها] رمیم [=پوسیده] گفته‌اند و ما از اینگونه كتب تاریخی بسیار داریم كه باید آنها را داستانهای ادبی نام گذارده و در ردیف الف لیله و حمزه نامه قرار بدهیم.
متأسفانه این رویه در اینجاها نیز توقف نكرده چنانكه اگر ما مراسلات دوستانه را كه بین دو نفر مبادله می‌گردد مطالعه كنیم خواهیم دید نویسنده در ابتداء خود را برایگان قربان و برخی رفیق خود ساخته و سپس از سوز و گداز دل در آتش فراق شكایت كرده می‌گوید : از سر شب تا بسحر اشك خونین می‌ریزم و مشكل دانم كه جان از این غم بروز برم...
تاجری در كاغذ خود در جواب همكارش می‌نویسد كه داد و ستد بازار بكلی بسته شده از صبح تا شام همه را در حجره دست روی دست گذارده و بیكار نشسته‌ایم یقین كنید كه در همه‌ی بازار شهر صد تومان پول نقد بدست نمی‌آید...
(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
🌸💐🌷
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 22
در پیرامون شعر 6
حكیم ابوالقاسم فردوسی اشعار مبالغه‌آمیزی را كه در شاهنامه سروده و از سم ستوران زمین پهنه را شش و آسمانش را هشت ساخته بدیهی است نظر تملق و چاپلوسی از كسی نداشته تنها آرایش كلام و توسیع دایره‌ی سخن او را بدین گفتارها برانگیخته و چون موضوعاتش داستانی و بیان حقایقی در بین نبوده تا منافی با چنین اغراقاتی باشد البته ذكر چنان مضامین را مانعی نخواهد بود.
بالجمله نتیجه‌ای كه از بیانات فوق بدست می‌آید این است مادامی كه شاعر سر و كارش با بیان حقایقی نیست و سخن از وهمیات و تخیلات شاعرانه دارد نمی‌توان اغراقگویی را بدو عیب شمرد و در كلیه باید معتقد بود چیزی كه بنیادش بر وهم است سرمایه‌اش نیز باید از وهمیات باشد.
ولی موقعی كه شاعر و یا نویسنده می‌خواهد حقایقی را بگوید و یا وقایعی را بیان كند دیگر نمی‌تواند معنی را فدای لفظ سازد و با گزافه و اغراق بی‌ربط مفاهیم سخن را مختل نماید.
ولی جای بسی تأسف است رویه‌ی اغراق گویی در كشور ما بدرجه‌ای شایع گشته و عمومیت پیدا كرده است حتی مورخین و وقایع نگاران كه مكلف بذكر حقایق ثابته و بیان حوادث و وقایع مسلمه هستند در سوق كلام خود رویه‌ی شاعرانه را پیش گرفته غالباً با استعاره و تشبیه الفاظ و عبارات مبالغه‌آمیزی را بكار می‌برند كه همه بازیچه‌ی دست شعرا و از اینرو مورد استعمال و مفهوم حقیقی خود را از دست داده‌اند و یا بعبارت دیگر بجای تاریخ نگاری داستان ادبی نوشته و كتاب خود را بصورت رمان آورده‌اند.
و چون خواسته‌اند آب و هوای شهری را كه شاید نسبت بنقاط مجاور اندكی بهتر است توصیف نمایند آنجا را رشك هشت بهشت معرفی و نسیم سحرگاهیش را محیی عظام [=استخوانها] رمیم [=پوسیده] گفته‌اند و ما از اینگونه كتب تاریخی بسیار داریم كه باید آنها را داستانهای ادبی نام گذارده و در ردیف الف لیله و حمزه نامه قرار بدهیم.
متأسفانه این رویه در اینجاها نیز توقف نكرده چنانكه اگر ما مراسلات دوستانه را كه بین دو نفر مبادله می‌گردد مطالعه كنیم خواهیم دید نویسنده در ابتداء خود را برایگان قربان و برخی رفیق خود ساخته و سپس از سوز و گداز دل در آتش فراق شكایت كرده می‌گوید : از سر شب تا بسحر اشك خونین می‌ریزم و مشكل دانم كه جان از این غم بروز برم...
تاجری در كاغذ خود در جواب همكارش می‌نویسد كه داد و ستد بازار بكلی بسته شده از صبح تا شام همه را در حجره دست روی دست گذارده و بیكار نشسته‌ایم یقین كنید كه در همه‌ی بازار شهر صد تومان پول نقد بدست نمی‌آید...
(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
🌸💐🌷
🔶 دفتر «امروز چه باید کرد؟»
🔸 احمد کسروی
🔸 گفتار : امروز چه باید کرد؟ (دو از سیزده)
حوادث آغاز مشروطه و آن داستانهایی که بآشفتگی کشور و ناایمنی آن انجامید بماند. همین پیشامدهای آخر بهترین دلیل است که این توده بسیار آلوده می‌باشد. شما دیدید اندک‌تکانی که پیش آمد کُردان بآبادیها ریخته بکشتار و تاراج پرداختند. ایلها بسر راهها آمده براهزنی برخاستند. روستاییان براه‌آهن ریخته آن را از بن کندند و به یغما بردند. ملایان فرصت یافته برآن شدند که زنان را به روگیری وادارند و درِ گرمابه‌ها خزینه‌های عمومی را بازگردانند (1) و دبستانهای دخترانه را در بندند. یک دسته هوچیان فرصت جسته برآن شدند که روزنامه‌های بسته شده‌ی خود را برپا کنند و باز زبان بدشنام و بدگویی و هوچیگری بگشایند. مردانی که دیروز صد چاپلوسی از شاه گذشته می‌نمودند همینکه او رفت فوراً به بدگویی و زباندرازی آغاز کردند.
در چنین هنگامی که بایستی همه‌ی افراد توده غم کشور را خورند و هر کسی خود را برای کوشش در راه کشور و جانبازی آماده گردانَد ، هر گروهی بکارهای زشت دیگری برخاستند.
در چنین هنگامی که بایستی خُرد و بزرگ و پیر و جوان همه متانت نشان دهند و رشته‌ی آرامش را نگسلند بدینسان بآشوب و هرج و مرج پرداختند.
اینها دلیل است که در این توده یک آرمان عمومی نیست و هر گروهی برای خود مقصود و آرزوی دیگری دارند. دلیل است که انبوهی از مردم همیشه درپی فرصتند که به یغما و تاراج و یا بخودفروشیها[=خودنمایی فزون] و هوسبازیهای بیجا برخیزند. دلیل است که گروه بزرگی از میان توده معنی زندگانی توده‌ای را نمی‌فهمند.
در چنین توده‌ای حکومت ملی (یا سررشته‌داری توده) دوام نتواند داشت. حکومت ملی در توده‌ایست که انبوه افراد ، معنی آن حکومت را بدانند و همگی دلبستگی بآن پیدا کنند.
فرقست میان مردمی که شایسته‌ی حکومت استبدادیند با مردمی که سزاوار حکومت مشروطه می‌باشند. در حکومت مشروطه باید همه‌ی افراد این بدانند که بیست یا سی‌ملیون یا کمتر یا بیشتر که در یک جا می‌زیند در حُکم یک خانواده‌اند و همگی در سود و زیان باهمند و باید هر یکی دربند آسایش تمام توده باشند.
فرق مشروطه با استبداد تنها در بودن و نبودن قانون و یا در شکل حکومت نیست. یک فرق بزرگ در شایستگی و ناشایستگی توده است. در قرنهای پیش که در همه‌ی کشورها حکومت استبدادی بود یک پادشاهی چیره می‌شد و مردم را بنده‌وار راه می‌برد. از اینسوی مردم نیز کاری بکشور یا پیشرفت آن نداشته و هر گروهی آرزوهای دیگری را دنبال می‌کردند و از زندگانی جز این را نمی‌خواستند که بکسبی یا کاری پردازند و پولی درآورند و با خاندان خود خوش زیند. وظیفه‌ای برای خود جز از این نمی‌شناختند.
سپس خردمندانی برخاستند و باینگونه زندگانی و حکمرانی ایراد گرفته گفتند : مردمی که در یک کشور می‌زیند همچون افراد یک خانواده‌اند و در سود و زیان باهم شریکند و آن کشور خانه‌ی ایشان می‌باشد. اینان گذشته از آنکه هر یکی برای تأمین زندگانی شخصی یا خانواده‌ای خود می‌کوشند یک وظایفی نیز در قبال کشور دارند. زیرا باید دست بهم داده در آن کشور ایمنی برپا کنند ، و راهها را هموار گردانند ، به تنظیف شهرها و بآبادی دیهها (2) کوشند ، با امراض عمومی نبرد کنند ، و سپاه آماده گردانیده کشور را از بیگانگان نگه دارند. اینها مصالح عمومیست که بگردن عموم افراد توده می‌باشد. چیزی که هست چون همگی نخواهند توانست بآن کارها پردازند و نیازی نیز به پرداختن همگی ایشان نیست نتیجه آن می‌شود که کسانی را از میان خود برای انجام آن کارها برگزینند و سررشته را بدست آنان سپارند ، ولی در همان حال ، خود نیز در پشت سر ایستاده هم پشتیبان و مایه‌ی دلگرمی ، و هم ناظر و بازرس آنان باشند. اینست فرقی که میانه‌ی مشروطه و استبداد می‌باشد.
👇
🔸 احمد کسروی
🔸 گفتار : امروز چه باید کرد؟ (دو از سیزده)
حوادث آغاز مشروطه و آن داستانهایی که بآشفتگی کشور و ناایمنی آن انجامید بماند. همین پیشامدهای آخر بهترین دلیل است که این توده بسیار آلوده می‌باشد. شما دیدید اندک‌تکانی که پیش آمد کُردان بآبادیها ریخته بکشتار و تاراج پرداختند. ایلها بسر راهها آمده براهزنی برخاستند. روستاییان براه‌آهن ریخته آن را از بن کندند و به یغما بردند. ملایان فرصت یافته برآن شدند که زنان را به روگیری وادارند و درِ گرمابه‌ها خزینه‌های عمومی را بازگردانند (1) و دبستانهای دخترانه را در بندند. یک دسته هوچیان فرصت جسته برآن شدند که روزنامه‌های بسته شده‌ی خود را برپا کنند و باز زبان بدشنام و بدگویی و هوچیگری بگشایند. مردانی که دیروز صد چاپلوسی از شاه گذشته می‌نمودند همینکه او رفت فوراً به بدگویی و زباندرازی آغاز کردند.
در چنین هنگامی که بایستی همه‌ی افراد توده غم کشور را خورند و هر کسی خود را برای کوشش در راه کشور و جانبازی آماده گردانَد ، هر گروهی بکارهای زشت دیگری برخاستند.
در چنین هنگامی که بایستی خُرد و بزرگ و پیر و جوان همه متانت نشان دهند و رشته‌ی آرامش را نگسلند بدینسان بآشوب و هرج و مرج پرداختند.
اینها دلیل است که در این توده یک آرمان عمومی نیست و هر گروهی برای خود مقصود و آرزوی دیگری دارند. دلیل است که انبوهی از مردم همیشه درپی فرصتند که به یغما و تاراج و یا بخودفروشیها[=خودنمایی فزون] و هوسبازیهای بیجا برخیزند. دلیل است که گروه بزرگی از میان توده معنی زندگانی توده‌ای را نمی‌فهمند.
در چنین توده‌ای حکومت ملی (یا سررشته‌داری توده) دوام نتواند داشت. حکومت ملی در توده‌ایست که انبوه افراد ، معنی آن حکومت را بدانند و همگی دلبستگی بآن پیدا کنند.
فرقست میان مردمی که شایسته‌ی حکومت استبدادیند با مردمی که سزاوار حکومت مشروطه می‌باشند. در حکومت مشروطه باید همه‌ی افراد این بدانند که بیست یا سی‌ملیون یا کمتر یا بیشتر که در یک جا می‌زیند در حُکم یک خانواده‌اند و همگی در سود و زیان باهمند و باید هر یکی دربند آسایش تمام توده باشند.
فرق مشروطه با استبداد تنها در بودن و نبودن قانون و یا در شکل حکومت نیست. یک فرق بزرگ در شایستگی و ناشایستگی توده است. در قرنهای پیش که در همه‌ی کشورها حکومت استبدادی بود یک پادشاهی چیره می‌شد و مردم را بنده‌وار راه می‌برد. از اینسوی مردم نیز کاری بکشور یا پیشرفت آن نداشته و هر گروهی آرزوهای دیگری را دنبال می‌کردند و از زندگانی جز این را نمی‌خواستند که بکسبی یا کاری پردازند و پولی درآورند و با خاندان خود خوش زیند. وظیفه‌ای برای خود جز از این نمی‌شناختند.
سپس خردمندانی برخاستند و باینگونه زندگانی و حکمرانی ایراد گرفته گفتند : مردمی که در یک کشور می‌زیند همچون افراد یک خانواده‌اند و در سود و زیان باهم شریکند و آن کشور خانه‌ی ایشان می‌باشد. اینان گذشته از آنکه هر یکی برای تأمین زندگانی شخصی یا خانواده‌ای خود می‌کوشند یک وظایفی نیز در قبال کشور دارند. زیرا باید دست بهم داده در آن کشور ایمنی برپا کنند ، و راهها را هموار گردانند ، به تنظیف شهرها و بآبادی دیهها (2) کوشند ، با امراض عمومی نبرد کنند ، و سپاه آماده گردانیده کشور را از بیگانگان نگه دارند. اینها مصالح عمومیست که بگردن عموم افراد توده می‌باشد. چیزی که هست چون همگی نخواهند توانست بآن کارها پردازند و نیازی نیز به پرداختن همگی ایشان نیست نتیجه آن می‌شود که کسانی را از میان خود برای انجام آن کارها برگزینند و سررشته را بدست آنان سپارند ، ولی در همان حال ، خود نیز در پشت سر ایستاده هم پشتیبان و مایه‌ی دلگرمی ، و هم ناظر و بازرس آنان باشند. اینست فرقی که میانه‌ی مشروطه و استبداد می‌باشد.
👇
از اینجا یک بحث علمی بمیان آمده ، و آن اینکه آیا حکومت برای مردم است یا مردم برای حکومت می‌باشند؟.. این دو باهم تفاوت بسیار دارد. شما اگر طرفدار استبداد باشید باید بگویید : مردم برای حکومتند. زیرا در استبداد یک تن با زورِ خود پادشاه می‌شود و بتخت می‌نشیند و بمردم فرمان می‌راند و برای خود دربار بسیار باشکوهی برپا می‌کند و همه گونه اسباب کامیابی و حکمرانی فراهم می‌آورد : چند صد تا زن گیرد ، دسته‌های سازندگان و نوازندگان و خنیاگران پدید آورد ، اصطبل‌خانه‌ی مبارکه بنیاد نهد ، یک شاپشال و یک امیربهادر جنگ و یک منیجک و یک ببری‌خان و یک سید بحرینی تهیه سازد ... هرچه می‌خواهد می‌کند. مقصود اصلی ، زندگانی و کامرانی اوست و مردم تنها برای آنند که مالیات پردازند و مصارف انبوه جاه و جلالش را راه اندازند ، دسته‌های سرباز و سواره برای نگهداری «وجود مبارک» او تهیه کنند ، و همیشه دعاگوی «ذات اقدس ملوکانه» باشند ، و هر زمان که او از کامرانیهای حرم دلسرد شد و بنام گردش یا سفر بیرون آمد در سر راهش صف کشند و سر فروآورند ، و هر زمان که آتش خشم «ظل‌الله» زبانه کشید برای فرونشاندن آن ، کسانی یخه بدست جلاد دهند ، و بالاخره اگر جنگی پیش آمد و «اعلیحضرت» را دشمنانی پیدا شدند سر و جان در راه او دریغ نگویند. در چنین حکومتی مردم نه دلبستگی بکشور و استقلال و مانند اینها توانند داشت و نه گله از سختی روزگار و بدی زندگانی خود توانند کرد. در چنین حکومتی مردم برای خود نمی‌زیند و همچون بندگان برای دیگری می‌زیند.
ولی اگر خواهان مشروطه باشید باید بگویید حکومت برای مردم است. به اینمعنی باید مقصود اصلی ، زندگانی توده و آبادی کشور را بگیرید و رشته را در دست خود آنان شناسید و بگویید حکومت جز برای مردم نیست. زیرا چنانکه گفتیم حکومت یا سررشته‌داری در واقع برای اداره کردن مصالح عمومی مردم است و این کار حق خود توده و وظیفه‌ی خود ایشان است ولی چون همگی نمی‌توانند بآن برخیزند کسانی را از میان خود برگزیده سررشته را بدست آنان می‌سپارند و ایشان کارگزاران توده‌اند نه فرمانروایان آن.
در چنین حکومتی مردم از بند استبداد و ستم آزادند ولی خود یک بار سنگینی بدوش می‌دارند و آن نگه داشتن کشور و آباد گردانیدن آن می‌باشد. از همین جاست که یک عنوانی بنام «وطن‌پرستی» پیش می‌آید. بسیاری از مردم این کلمه را شنیده ولی معنای درست آن را ندانسته‌اند. اینست کسانی ایراد گرفته می‌گویند : «پرستش آب و خاک چه معنی دارد؟!..» من معنی این را هم روشن می‌گردانم :
بیست یا سی‌ملیون مردم یا بیشتر یا کمتر ، که بنام یک توده در یک جا می‌زیند در واقع یک قراردادی میانه‌ی اینهاست. مِثل آنست که این بیست یا سی‌ملیون مردم در یک بیابان بزرگی گرد آمده و باهم پیمانی نهاده‌اند که در سود و زیان و در خوشی و سختی باهم شریک باشند و همگی دست بهم داده با یگانگی زیند. باینمعنی اگر راهزنانی در فلان گوشه‌ی کشور پیدا شدند دیگران نگویند «بما چه؟» و همگی دست بهم داده بجلوگیری از آنان کوشند. اگر در فلان شهر زمین‌لرزی رخ داده و آسیب سختی بمردم رسیده از دیگر شهرها بی‌پروایی ننمایند و پول برای آبادی آنجا فرستند. اگر در فلان مرز دشمنی پیش آمده دیگران خود را کنار نکشند و از سراسر کشور سپاه بجلوگیری فرستند.
یک چنین پیمانِ مقدس است که «وطن‌پرستی» نامیده می‌شود و مقصود از پرستش ، خود را در برابر توده وظیفه‌دار و مسئول دانستن و همیشه دلبستگی نمودن و بکوشش و فداکاری آماده بودنست.
اینکه دلبستگی بوطن یا بآب و خاک نموده می‌شود برای آنست که این کشور خانه‌ی ماست. لوازم و زندگانی ما از زمین و از آب و از هوا و از آفتاب اینجا آماده می‌گردد. هر کسی باید علاقه باین خانه داشته باشد و نگهداری آن را وظیفه‌ی خود داند.
این معنی حکومت مشروطه و یا سررشته‌داری توده است ، و مردمی شایسته‌ی این حکومت توانند بود که این معنی را نیک فهمند و از درون دل آن را بپذیرند و بآن پیمان مقدس که گفتیم وارد باشند و خود را وظیفه‌دار نگهداری کشور شناسند.
در مردم ایران دسته‌های بزرگی از ایلها و روستاییها و دیگران این معنی را هیچ نشنیده‌اند و چنین سخنانی بگوشهای آنان نخورده ، دسته‌هایی بزرگی از طبقه‌ی عوام شنیده‌اند و معنایش را نفهمیده‌اند و از درون دل هوادارش نیستند ، و دسته‌هایی از فلان ملا و بهمان حاجی و فلان صوفی و بهمان خراباتی دلهاشان پر از عقیده‌هاییست که با این معنی نمی‌سازد و اینست نمی‌توانند این را بپذیرند و هوادارش باشند. آنان در زندگانی مقاصد دیگری دارند و بنگهداری کشور و آبادی آن قیمت نمی‌توانند داد. گذشته از دسته‌هایی که در این کشور زندگی می‌کنند و از خوشیها و نعمتهای آن بهره‌مند می‌گردند ، ولی از درون ، دشمنان این کشورند و بدبختی آن را خواستار می‌باشند.
👇
ولی اگر خواهان مشروطه باشید باید بگویید حکومت برای مردم است. به اینمعنی باید مقصود اصلی ، زندگانی توده و آبادی کشور را بگیرید و رشته را در دست خود آنان شناسید و بگویید حکومت جز برای مردم نیست. زیرا چنانکه گفتیم حکومت یا سررشته‌داری در واقع برای اداره کردن مصالح عمومی مردم است و این کار حق خود توده و وظیفه‌ی خود ایشان است ولی چون همگی نمی‌توانند بآن برخیزند کسانی را از میان خود برگزیده سررشته را بدست آنان می‌سپارند و ایشان کارگزاران توده‌اند نه فرمانروایان آن.
در چنین حکومتی مردم از بند استبداد و ستم آزادند ولی خود یک بار سنگینی بدوش می‌دارند و آن نگه داشتن کشور و آباد گردانیدن آن می‌باشد. از همین جاست که یک عنوانی بنام «وطن‌پرستی» پیش می‌آید. بسیاری از مردم این کلمه را شنیده ولی معنای درست آن را ندانسته‌اند. اینست کسانی ایراد گرفته می‌گویند : «پرستش آب و خاک چه معنی دارد؟!..» من معنی این را هم روشن می‌گردانم :
بیست یا سی‌ملیون مردم یا بیشتر یا کمتر ، که بنام یک توده در یک جا می‌زیند در واقع یک قراردادی میانه‌ی اینهاست. مِثل آنست که این بیست یا سی‌ملیون مردم در یک بیابان بزرگی گرد آمده و باهم پیمانی نهاده‌اند که در سود و زیان و در خوشی و سختی باهم شریک باشند و همگی دست بهم داده با یگانگی زیند. باینمعنی اگر راهزنانی در فلان گوشه‌ی کشور پیدا شدند دیگران نگویند «بما چه؟» و همگی دست بهم داده بجلوگیری از آنان کوشند. اگر در فلان شهر زمین‌لرزی رخ داده و آسیب سختی بمردم رسیده از دیگر شهرها بی‌پروایی ننمایند و پول برای آبادی آنجا فرستند. اگر در فلان مرز دشمنی پیش آمده دیگران خود را کنار نکشند و از سراسر کشور سپاه بجلوگیری فرستند.
یک چنین پیمانِ مقدس است که «وطن‌پرستی» نامیده می‌شود و مقصود از پرستش ، خود را در برابر توده وظیفه‌دار و مسئول دانستن و همیشه دلبستگی نمودن و بکوشش و فداکاری آماده بودنست.
اینکه دلبستگی بوطن یا بآب و خاک نموده می‌شود برای آنست که این کشور خانه‌ی ماست. لوازم و زندگانی ما از زمین و از آب و از هوا و از آفتاب اینجا آماده می‌گردد. هر کسی باید علاقه باین خانه داشته باشد و نگهداری آن را وظیفه‌ی خود داند.
این معنی حکومت مشروطه و یا سررشته‌داری توده است ، و مردمی شایسته‌ی این حکومت توانند بود که این معنی را نیک فهمند و از درون دل آن را بپذیرند و بآن پیمان مقدس که گفتیم وارد باشند و خود را وظیفه‌دار نگهداری کشور شناسند.
در مردم ایران دسته‌های بزرگی از ایلها و روستاییها و دیگران این معنی را هیچ نشنیده‌اند و چنین سخنانی بگوشهای آنان نخورده ، دسته‌هایی بزرگی از طبقه‌ی عوام شنیده‌اند و معنایش را نفهمیده‌اند و از درون دل هوادارش نیستند ، و دسته‌هایی از فلان ملا و بهمان حاجی و فلان صوفی و بهمان خراباتی دلهاشان پر از عقیده‌هاییست که با این معنی نمی‌سازد و اینست نمی‌توانند این را بپذیرند و هوادارش باشند. آنان در زندگانی مقاصد دیگری دارند و بنگهداری کشور و آبادی آن قیمت نمی‌توانند داد. گذشته از دسته‌هایی که در این کشور زندگی می‌کنند و از خوشیها و نعمتهای آن بهره‌مند می‌گردند ، ولی از درون ، دشمنان این کشورند و بدبختی آن را خواستار می‌باشند.
👇
امروز درمیان ایرانیان هزاران کسان هستند که چون نام «میهن‌پرستی» شنوند بریشخند می‌پردازند. اگر گفته شود فلان کار بصلاح کشور است و باید کرد رو ترش می‌کنند. رویهم‌رفته بهیچ کاری درباره‌ی کشور و توده گردن نمی‌گزارند و همیشه می‌خواهند با هوسهای خود زندگی نمایند. با اینحال چون یک گرفتاری پیش آمد بناله و فریاد برمی‌خیزند و از دولت بد می‌گویند. بیشتر اینان کسانیند که درسی خوانده‌اند و از طبقه‌ی عوام نیستند و با اینحال معنی زندگانی توده‌ای را نمی‌فهمند.
مانع بزرگ مشروطه همینست و امروز که فرصت بدست آمده یکی از کوششها آن باید بود که با این مانع مبارزه کنیم و آن را از میان برداریم.
پابرگیها :
1ـ پیش از رواج دوش ، تناشویی در گرمابه‌ها در حوضی بزرگ بنام خزینه انجام می‌گرفت. در زمان رضاشاه که به منظور رعایت بهداشت آنها برچیده شد ملایان آن را نیز خلاف «اسلام» شمارده ناخشنودی و دشمنی می‌نمودند.
2ـ دیه (dih) = روستا ، ده (ده سبک شده‌ی دیه است).
🌸
مانع بزرگ مشروطه همینست و امروز که فرصت بدست آمده یکی از کوششها آن باید بود که با این مانع مبارزه کنیم و آن را از میان برداریم.
پابرگیها :
1ـ پیش از رواج دوش ، تناشویی در گرمابه‌ها در حوضی بزرگ بنام خزینه انجام می‌گرفت. در زمان رضاشاه که به منظور رعایت بهداشت آنها برچیده شد ملایان آن را نیز خلاف «اسلام» شمارده ناخشنودی و دشمنی می‌نمودند.
2ـ دیه (dih) = روستا ، ده (ده سبک شده‌ی دیه است).
🌸
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 23
در پیرامون شعر 7
گذشته از اینها ما در صحبتهای روزانه بهمین درد مبتلا و عارف و عامی بدان گرفتاریم چون می‌خواهیم با كسی اظهار خصوصیت كنیم بدون اینكه حقیقتی را در نظر بگیریم با كمال گرمی و از ته دل شروع بگفتن یك رشته عبارات و الفاظ لایعنی كرده : شهدالله من جان و مال خود را از تو مضایقه ندارم و اگر همه‌ی دارایی مرا آتش بزنید و یا بكسی بذل نمایید از مردی و مردمی بیگانه‌ام اگر چین بابرو بیاورم .......
و از طرف مقابل نیز متقابلاً مقداری الفاظ و عبارات پوچ تحویل گرفته و هر دو خوشوقت از آنیم كه با دوستی رسم صفا و وفا بجا آورده‌ایم در حالتی كه میدانیم در این گفتگو هیچگونه حقیقتی ملحوظ نبوده و بیانات طرفین فقط لقلقه‌ی لسان است كه نام آن را تعارف گذاشته‌ایم.
اگر كسی صحبتهای روزانه‌ی ما را از هم تجزیه و تفكیك كند آنچه بر زبان ما می‌گذرد در صد و[،] پنجاه از این مقوله است دور نیست در اثر همین غلو و گزافه‌بافیها و یا خود عدم پایبندی به مفهوم الفاظ و عباراتست كه غالباً ملل شرقی پیشوایان خود را بمدارج فوق الطبیعه رسانده و آنها را با صفاتی می‌ستایند كه خودشان از آن بیزارند.
و ما كه كاسه‌ی گرمتر از آشیم این غلو را دوستاری و ایمان نام گذارده‌ایم و موقع عمل خود ثابت می‌شود كه این ادعا نیز شاعرانه و عاری از حقیقت است و اینحال برای ما بطوری طبیعی و عمومی شده كه خود وجود آن را حس نتوانیم كرد مانند ماهی كه میان آب زندگی دارد و از وجود آن بی‌خبر است.
البته بد و خوب هر چیزی را در عالم با مقایسه می‌توان تشخیص داد چون ما در این مورد گفتار و كردار خودمان را با مردم دیگر ممالك شرقی مقایسه می‌كنیم البته نتیجه‌ی مطلوبه بدست نمی‌آید و این مثل آنست كه كسی شبه را با ذغال مقایسه كند چون هر دو سیاهند البته نتیجه از آن نتواند گرفت.
پس ناچار باید طرف مقایسه ما ملتی باشند كه اخلاق و عاداتشان با ما مغایر است ـ با اینكه اغراق تا اندازه‌ای فطری و صنعت طبیعی كلام بشمار است و این در السنه‌ی تمام ملل عالم كم و بیش وجود دارد.
ولی ملل اروپایی جز در مواقع كمی كه مقام اقتضا می‌كند از اغراقگویی محترز حتی در صنعت تشبیه نیز كه ما آن را غالباً بطور مبالغه‌آمیز بكار می‌بریم بطوری حدود اعتدال را مرعی می‌دارند كه در مفهوم آن گزافه‌ی بی‌ربطی محسوس نمی‌گردد اینست وقتی كه رمانهای آنها را مطالعه می‌كنیم با اینكه نویسنده به بیان حقایقی مقید نبوده و موضوع حكایتش داستانی است معهذا مطالب را طوری با جریانات طبیعی و عادیات وفق داده و مقصود خود را با یك رشته عبارات متناسب بیان كرده است كه همه مانند یك سلسله حقایق ثابته جزءً و كلاً در مقابل چشم خواننده تجسم یافته و دفیله می‌دهند و هیچگونه مبالغه كه توی ذهن بزند دیده نمی‌شود.
گرچه من بزبانهای اروپایی آشنایی ندارم ولی ترجمه‌ی رمانها و قراین دیگر كاملاً نمونه را بدست میدهد و معلوم است كه اینها در مراسلات شخصی و محاورات عادی نیز هر كلمه را كه استعمال می‌نمایند مفهوم حقیقی آن را قصد و از گزافه و اغراق بی‌ربط و تشبیهاتی كه توی ذهن بزند اجتناب دارند.
ولی ما برای این موضوع حدودی قرار نداده و كار را بجایی رسانیده‌ایم كه غالباً منویات در لفافه تشبیه و استعاره و عبارات گزافه‌آمیز مكتوم و یا مشتبه مانده و آنچه را كه نویسنده و یا گوینده قصد كرده غالباً مستمع چیزی از آن نمی‌فهمد و یا آنچه فهمیده بخلاف قصد نویسنده و یا گوینده است.
زیرا ما عادتاً الفاظ و عبارات را چنانكه گفته شد از مفهوم حقیقی خود بیگانه ساخته‌ایم و هر كسی بمیل و مذاق خود آنها را برای معنی خاصی كه قصد كرده استعمال می‌نماید مستمع كه بعضاً از قصد متكلم آگاهی ندارد و قرینه در دست نیست البته نمی‌تواند پی بحقیقت آن ببرد.
(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
💐🌸🌷
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 23
در پیرامون شعر 7
گذشته از اینها ما در صحبتهای روزانه بهمین درد مبتلا و عارف و عامی بدان گرفتاریم چون می‌خواهیم با كسی اظهار خصوصیت كنیم بدون اینكه حقیقتی را در نظر بگیریم با كمال گرمی و از ته دل شروع بگفتن یك رشته عبارات و الفاظ لایعنی كرده : شهدالله من جان و مال خود را از تو مضایقه ندارم و اگر همه‌ی دارایی مرا آتش بزنید و یا بكسی بذل نمایید از مردی و مردمی بیگانه‌ام اگر چین بابرو بیاورم .......
و از طرف مقابل نیز متقابلاً مقداری الفاظ و عبارات پوچ تحویل گرفته و هر دو خوشوقت از آنیم كه با دوستی رسم صفا و وفا بجا آورده‌ایم در حالتی كه میدانیم در این گفتگو هیچگونه حقیقتی ملحوظ نبوده و بیانات طرفین فقط لقلقه‌ی لسان است كه نام آن را تعارف گذاشته‌ایم.
اگر كسی صحبتهای روزانه‌ی ما را از هم تجزیه و تفكیك كند آنچه بر زبان ما می‌گذرد در صد و[،] پنجاه از این مقوله است دور نیست در اثر همین غلو و گزافه‌بافیها و یا خود عدم پایبندی به مفهوم الفاظ و عباراتست كه غالباً ملل شرقی پیشوایان خود را بمدارج فوق الطبیعه رسانده و آنها را با صفاتی می‌ستایند كه خودشان از آن بیزارند.
و ما كه كاسه‌ی گرمتر از آشیم این غلو را دوستاری و ایمان نام گذارده‌ایم و موقع عمل خود ثابت می‌شود كه این ادعا نیز شاعرانه و عاری از حقیقت است و اینحال برای ما بطوری طبیعی و عمومی شده كه خود وجود آن را حس نتوانیم كرد مانند ماهی كه میان آب زندگی دارد و از وجود آن بی‌خبر است.
البته بد و خوب هر چیزی را در عالم با مقایسه می‌توان تشخیص داد چون ما در این مورد گفتار و كردار خودمان را با مردم دیگر ممالك شرقی مقایسه می‌كنیم البته نتیجه‌ی مطلوبه بدست نمی‌آید و این مثل آنست كه كسی شبه را با ذغال مقایسه كند چون هر دو سیاهند البته نتیجه از آن نتواند گرفت.
پس ناچار باید طرف مقایسه ما ملتی باشند كه اخلاق و عاداتشان با ما مغایر است ـ با اینكه اغراق تا اندازه‌ای فطری و صنعت طبیعی كلام بشمار است و این در السنه‌ی تمام ملل عالم كم و بیش وجود دارد.
ولی ملل اروپایی جز در مواقع كمی كه مقام اقتضا می‌كند از اغراقگویی محترز حتی در صنعت تشبیه نیز كه ما آن را غالباً بطور مبالغه‌آمیز بكار می‌بریم بطوری حدود اعتدال را مرعی می‌دارند كه در مفهوم آن گزافه‌ی بی‌ربطی محسوس نمی‌گردد اینست وقتی كه رمانهای آنها را مطالعه می‌كنیم با اینكه نویسنده به بیان حقایقی مقید نبوده و موضوع حكایتش داستانی است معهذا مطالب را طوری با جریانات طبیعی و عادیات وفق داده و مقصود خود را با یك رشته عبارات متناسب بیان كرده است كه همه مانند یك سلسله حقایق ثابته جزءً و كلاً در مقابل چشم خواننده تجسم یافته و دفیله می‌دهند و هیچگونه مبالغه كه توی ذهن بزند دیده نمی‌شود.
گرچه من بزبانهای اروپایی آشنایی ندارم ولی ترجمه‌ی رمانها و قراین دیگر كاملاً نمونه را بدست میدهد و معلوم است كه اینها در مراسلات شخصی و محاورات عادی نیز هر كلمه را كه استعمال می‌نمایند مفهوم حقیقی آن را قصد و از گزافه و اغراق بی‌ربط و تشبیهاتی كه توی ذهن بزند اجتناب دارند.
ولی ما برای این موضوع حدودی قرار نداده و كار را بجایی رسانیده‌ایم كه غالباً منویات در لفافه تشبیه و استعاره و عبارات گزافه‌آمیز مكتوم و یا مشتبه مانده و آنچه را كه نویسنده و یا گوینده قصد كرده غالباً مستمع چیزی از آن نمی‌فهمد و یا آنچه فهمیده بخلاف قصد نویسنده و یا گوینده است.
زیرا ما عادتاً الفاظ و عبارات را چنانكه گفته شد از مفهوم حقیقی خود بیگانه ساخته‌ایم و هر كسی بمیل و مذاق خود آنها را برای معنی خاصی كه قصد كرده استعمال می‌نماید مستمع كه بعضاً از قصد متكلم آگاهی ندارد و قرینه در دست نیست البته نمی‌تواند پی بحقیقت آن ببرد.
(دنباله‌ی این فردا خواهد آمد)
💐🌸🌷
🔶 دفتر «امروز چه باید کرد؟»
🔸 احمد کسروی
🔸 گفتار : امروز چه باید کرد؟ (سه از سیزده)
امروز دیده می‌شود که همه‌ی گناهان را بگردن دیکتاتوری انداخته و درباره‌ی انتخابات می‌گویند در آن زمان اجباری بود و دولت کسانی را که می‌خواست بمردم تحمیل می‌نمود. می‌گویم : راست است. ولی ما نیک بیاد داریم که پیش از این رفتار ، در انتخابات دوره‌ی چهارم و پنجم ، مردم که آزادی داشتند برفتارهای بسیار بدی برخاستند. بسیاری از مردم معنی درست نمایندگی مجلس را ، که خود بار سنگینی بدوش برداشتن و در راه پیشرفت مصالح توده از جان و مال درگذشتن است ، نفهمیده و آن را یک نوعی از ریاست ، یا یک راهی از کسب و بازرگانی ، یا یکی از شغلهای دولتی دانسته ، و کسانی از جوانان ناآزموده و کمسال و از مردان بیمایه و ناآگاه ، از فلان معلم ، و بَهمان بزاز ، و فلان رستورانچی و مانند اینها ، خود را نامزد وکالت نمودند ، و با پول پراکندن و دسته بستن و هو راه انداختن به پیشرفت مقصود کوشیدند و صفحه‌های روزنامه‌ها را با نامهای خود سیاه ساختند ، و از آنسوی روزنامه‌نویسان نیز بازارِ گرمی پیدا کرده و از این و از آن پول گرفته و با مقاصد لوس و پست آنان همراهی نشان دادند.
اینها را فراموش نکرده‌ایم. فراموش نکرده‌ایم که دیهداران که در آغاز مشروطه دشمنیها با آن کرده بودند این زمان بآرزوی وکالت افتاده و روستاییان را بشهر می‌ریختند و اینان که یکمشت اسیرانی بیش نیستند بی‌آنکه معنایی از مجلس و نماینده و انتخابات در مغزهای آنان باشد ، بی‌عزم و اراده بحوزه‌ی انتخابات آمده رأی بوکالت ارباب خود می‌دادند.
اینها همه ننگین‌کاریست. اینها همه از آماده نبودن توده است. همچون ناصرالملک و دیگران نمی‌گویم مشروطه برای این توده زود است. بعکسِ آنها باید گفت : ما بسیار دیر کرده‌ایم و باید شتاب کنیم. ما می‌گوییم باید کوشید و باین ناآمادگیها چاره نمود.
بسخن بیش از این دنباله نمی‌دهم. چهار چیز را شمردم و شرح دادم. اینهاست آنچه که کشور امروز نیاز دارد. اینهاست آنچه باید مرام و مقصد هر غیرتمند باخردی باشد. اینهاست معنی آنچه می‌گوییم : «مشروطه و قانون اساسی اجرا گردد و حکومت توده بروی بنیاد استواری گزارده شود». اینها برای جلوگیری از بازگشت استبداد و دیکتاتوریست. اینها برای روان گردیدن در راه پیشرفت است. جنبش مشروطه که ناانجام ماند و بریده گردید باید آن را از سر گرفت و بانجام رسانید.
از اینسوی کسانی از جوانان و دیگران باندیشه‌های تندی گراییده‌اند ، و هر گروهی یک راه دیگری بدیده می‌گیرند. باید از اینها نیز جلو گرفت. امروز با حال کنونی برای هیچ تکانی زمینه درمیان نیست. امروز ما را بیش از همه آرامش لازم است. بیش از همه یکدلی و یکزبانی دربایست است. امروز هر اندیشه‌ی نوینی که عنوان شود بیگمان به نتیجه نخواهد رسید ، ولی بیگمان دستاویز بدست آشوبگران داده مایه‌ی هرج و مرج خواهد بود.
از این گذشته ، در کشوری که هنوز معنی حکومت ملی دانسته نشده و هنوز این اندازه که هست زمینه برایش درمیان توده آماده نگردیده بسیار بیجاست که کسانی باندیشه‌های دیگری افتند.
شما در کوششهایی که در راه کشور می‌کنید و می‌خواهید گامهایی بسوی پیش بردارید همیشه باید یک نکته را بدیده گیرید ، و آن اینکه توده را نیز با خود پیش برید. این بسیار خطاست که چند تن خود پیش افتند ولی توده فرسنگها در عقب بمانند.
شما می‌خواهید بآیین دمکراسی سر فرونیاورید (1) و این را ، در عالم بلندپروازی ، کمی[=نقص] خود می‌شمارید. ولی توده‌ای که در پشت سر شماست هنوز از تاریکیهای زمان استبداد بیرون نیامده و هنوز اندیشه‌های پست زمان مغول را از خود دور نگردانیده. این چیزیست که مایه‌ی افتخار شما نخواهد بود و هوشیاران جهان شما را یکمشت هوسبازان خام‌اندیشه شناخته بنافهمی‌تان خواهند خندید.
مَثل شما مَثل آن دسته سپاهیان ناآزموده خواهد بود که تصور کنند هرچه جلو باز است باید پیش رفت ، و این ندانند که سپاهیان باید همیشه پشت سر خود را تأمین کنند و هیچگاه از بنه و مرکز دور نیفتند.
پابرگی :
1- چنانکه در پیشگفتار گفتیم چون از پیش از جنگ جهانی دوم در برخی کشورها از جمله آلمان و شوروی بدمکراسی بی‌پرواییها می‌رفت و از آنسو اینان پیشرفتهای تندی کرده و در جنگ بلندآوازه گردیدند ، دسته‌هایی در ایران بهواخواهی آنها از دمکراسی نومیدی نشان داده برآن بودند که چون سوسیالیزم و فاشیزم تازه‌تر از دمکراسی است پس بهتر از آنست. اشاره‌ی نویسنده باینگونه دسته‌هاست.
🌸
🔸 احمد کسروی
🔸 گفتار : امروز چه باید کرد؟ (سه از سیزده)
امروز دیده می‌شود که همه‌ی گناهان را بگردن دیکتاتوری انداخته و درباره‌ی انتخابات می‌گویند در آن زمان اجباری بود و دولت کسانی را که می‌خواست بمردم تحمیل می‌نمود. می‌گویم : راست است. ولی ما نیک بیاد داریم که پیش از این رفتار ، در انتخابات دوره‌ی چهارم و پنجم ، مردم که آزادی داشتند برفتارهای بسیار بدی برخاستند. بسیاری از مردم معنی درست نمایندگی مجلس را ، که خود بار سنگینی بدوش برداشتن و در راه پیشرفت مصالح توده از جان و مال درگذشتن است ، نفهمیده و آن را یک نوعی از ریاست ، یا یک راهی از کسب و بازرگانی ، یا یکی از شغلهای دولتی دانسته ، و کسانی از جوانان ناآزموده و کمسال و از مردان بیمایه و ناآگاه ، از فلان معلم ، و بَهمان بزاز ، و فلان رستورانچی و مانند اینها ، خود را نامزد وکالت نمودند ، و با پول پراکندن و دسته بستن و هو راه انداختن به پیشرفت مقصود کوشیدند و صفحه‌های روزنامه‌ها را با نامهای خود سیاه ساختند ، و از آنسوی روزنامه‌نویسان نیز بازارِ گرمی پیدا کرده و از این و از آن پول گرفته و با مقاصد لوس و پست آنان همراهی نشان دادند.
اینها را فراموش نکرده‌ایم. فراموش نکرده‌ایم که دیهداران که در آغاز مشروطه دشمنیها با آن کرده بودند این زمان بآرزوی وکالت افتاده و روستاییان را بشهر می‌ریختند و اینان که یکمشت اسیرانی بیش نیستند بی‌آنکه معنایی از مجلس و نماینده و انتخابات در مغزهای آنان باشد ، بی‌عزم و اراده بحوزه‌ی انتخابات آمده رأی بوکالت ارباب خود می‌دادند.
اینها همه ننگین‌کاریست. اینها همه از آماده نبودن توده است. همچون ناصرالملک و دیگران نمی‌گویم مشروطه برای این توده زود است. بعکسِ آنها باید گفت : ما بسیار دیر کرده‌ایم و باید شتاب کنیم. ما می‌گوییم باید کوشید و باین ناآمادگیها چاره نمود.
بسخن بیش از این دنباله نمی‌دهم. چهار چیز را شمردم و شرح دادم. اینهاست آنچه که کشور امروز نیاز دارد. اینهاست آنچه باید مرام و مقصد هر غیرتمند باخردی باشد. اینهاست معنی آنچه می‌گوییم : «مشروطه و قانون اساسی اجرا گردد و حکومت توده بروی بنیاد استواری گزارده شود». اینها برای جلوگیری از بازگشت استبداد و دیکتاتوریست. اینها برای روان گردیدن در راه پیشرفت است. جنبش مشروطه که ناانجام ماند و بریده گردید باید آن را از سر گرفت و بانجام رسانید.
از اینسوی کسانی از جوانان و دیگران باندیشه‌های تندی گراییده‌اند ، و هر گروهی یک راه دیگری بدیده می‌گیرند. باید از اینها نیز جلو گرفت. امروز با حال کنونی برای هیچ تکانی زمینه درمیان نیست. امروز ما را بیش از همه آرامش لازم است. بیش از همه یکدلی و یکزبانی دربایست است. امروز هر اندیشه‌ی نوینی که عنوان شود بیگمان به نتیجه نخواهد رسید ، ولی بیگمان دستاویز بدست آشوبگران داده مایه‌ی هرج و مرج خواهد بود.
از این گذشته ، در کشوری که هنوز معنی حکومت ملی دانسته نشده و هنوز این اندازه که هست زمینه برایش درمیان توده آماده نگردیده بسیار بیجاست که کسانی باندیشه‌های دیگری افتند.
شما در کوششهایی که در راه کشور می‌کنید و می‌خواهید گامهایی بسوی پیش بردارید همیشه باید یک نکته را بدیده گیرید ، و آن اینکه توده را نیز با خود پیش برید. این بسیار خطاست که چند تن خود پیش افتند ولی توده فرسنگها در عقب بمانند.
شما می‌خواهید بآیین دمکراسی سر فرونیاورید (1) و این را ، در عالم بلندپروازی ، کمی[=نقص] خود می‌شمارید. ولی توده‌ای که در پشت سر شماست هنوز از تاریکیهای زمان استبداد بیرون نیامده و هنوز اندیشه‌های پست زمان مغول را از خود دور نگردانیده. این چیزیست که مایه‌ی افتخار شما نخواهد بود و هوشیاران جهان شما را یکمشت هوسبازان خام‌اندیشه شناخته بنافهمی‌تان خواهند خندید.
مَثل شما مَثل آن دسته سپاهیان ناآزموده خواهد بود که تصور کنند هرچه جلو باز است باید پیش رفت ، و این ندانند که سپاهیان باید همیشه پشت سر خود را تأمین کنند و هیچگاه از بنه و مرکز دور نیفتند.
پابرگی :
1- چنانکه در پیشگفتار گفتیم چون از پیش از جنگ جهانی دوم در برخی کشورها از جمله آلمان و شوروی بدمکراسی بی‌پرواییها می‌رفت و از آنسو اینان پیشرفتهای تندی کرده و در جنگ بلندآوازه گردیدند ، دسته‌هایی در ایران بهواخواهی آنها از دمکراسی نومیدی نشان داده برآن بودند که چون سوسیالیزم و فاشیزم تازه‌تر از دمکراسی است پس بهتر از آنست. اشاره‌ی نویسنده باینگونه دسته‌هاست.
🌸
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 24
در پیرامون شعر 8
وقتی كه شما بنوكر خودتان می‌فرمایید فوراً اسب را سوار شده بتاخت رفته این پاكت را در چهار فرسخی بفلان رسانده و جوابش را تا غروب (كه سه چهار ساعت بیشتر نمانده) برای من بیاورید اگر این نوكر آشنا بطرز گفتار شما نباشد و نداند كه قصد شما از اینهمه الفاظ تاكیدآمیز فقط آنست كه در جایی معطل نشود ناچار بقدری اسب را تند خواهد راند كه در راه سقط شود.
دروغگویی كه تا این اندازه میان ما شایع و قباحتش از بین رفته و كار بجایی كشیده كه بحرف كسی نتوان باور نمود بنظر نگارنده از همین جا نشأت كرده است وقتی كه ما در محاورات روزانه همه را باستعمال الفاظ و عبارات پوچ عاری از حقیقت عادت كرده و آسمان گفته ریسمان قصد می‌كنیم و در تعارفات رسمی همه روزه یك سلسله عبارات عاری از معنی را بكار می‌بریم دیگر برای دروغ كه جز بیان خلاف حقیقت معنی دیگر ندارد مانع و اشكالی باقی نمی‌ماند و ما خود عمری در آن ورزیده شده‌ایم.
حتا تصور میكنم شیوع قسم خوردن در صحبتهای روزانه نیز از این رهگذر باشد همه میدانیم الفاظی كه بر زبان ما می‌گذرد غالباً از مفهوم حقیقی خود بیگانه و معنی آن مبنی بر قصدی است كه گوینده دارد ما محض اینكه مستمع را قانع كنیم كه قصد من همان معانی لغوی و ظاهری آنها است متوسل بقسم می‌گردیم و این خود بمنزله‌ی پاره سنگهایی است كه بروی كفه‌ی ترازوی گفتار خود می‌افزاییم تا مگر با كفه‌ی مقابل (راستگویی) توازن یابد ولی افسوس كار بقدری خرابست باز مستمع مطمئن نتواند بود كه واقعاً در الفاظ قسم معنی حقیقی قصد شده باشد و از اینرو است كه قسمها نیز مورد باور نیست.
باری دامنه‌ی سخن دراز است و آنچه ظاهراً بنظر می‌آید این است كه این رسم غلو و اغراقگویی ابتدا از شعر و شاعری برخاسته و رفته رفته بمرور زمان یكی از عادات عمومی و طبیعت ثانوی ما گردیده.
ولی از طرف دیگر وقتی كه روحیات ملل شرقی را در نظر می‌گیریم می‌بینیم كه این قوم فطرتاً در كلیه‌ی موارد و همه‌ی شئون و حالات خود در مقام افراط و یا تفریط هستند ـ اگر بگویم اغراقات كلام را از شعراء گرفته‌اند در سایر جهات كه غلو و افراط دارند چه اشخاصی را باید مسئول قرار بدهیم پس باید اعتراف كرد كه ملل شرقی فطرتاً دارای روح غلو و افراط می‌باشد كه شعراء نیز از افراد آنها هستند.
الا اینكه چون در سایر موارد مثل گفتار میدان باز و بلامانع نیست هر كسی نمی‌تواند بدلخواه خود در همه‌ی حالات تندروی كند و قدم با افراط بردارد این است در شئون دیگر باندازه‌ی گفتار غلو و افراط بنظر نمی‌رسد معهذا در مواردی كه مانع و عایقی نیست می‌بینیم تا چه اندازه كارها بافراط منجر گشته و یا لااقل طرف تفریط را اتخاذ كرده‌ایم و در هر دو حال همیشه از خط مستقیم اعتدال بر كناریم كه این خود موضوعی است جداگانه و آن را شرح بسیار باید.
ناصر روایی
(فردا پاسخ پیمان به این نوشتار شادروان روایی خواهد آمد)
🌸💐🌷🌹
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 24
در پیرامون شعر 8
وقتی كه شما بنوكر خودتان می‌فرمایید فوراً اسب را سوار شده بتاخت رفته این پاكت را در چهار فرسخی بفلان رسانده و جوابش را تا غروب (كه سه چهار ساعت بیشتر نمانده) برای من بیاورید اگر این نوكر آشنا بطرز گفتار شما نباشد و نداند كه قصد شما از اینهمه الفاظ تاكیدآمیز فقط آنست كه در جایی معطل نشود ناچار بقدری اسب را تند خواهد راند كه در راه سقط شود.
دروغگویی كه تا این اندازه میان ما شایع و قباحتش از بین رفته و كار بجایی كشیده كه بحرف كسی نتوان باور نمود بنظر نگارنده از همین جا نشأت كرده است وقتی كه ما در محاورات روزانه همه را باستعمال الفاظ و عبارات پوچ عاری از حقیقت عادت كرده و آسمان گفته ریسمان قصد می‌كنیم و در تعارفات رسمی همه روزه یك سلسله عبارات عاری از معنی را بكار می‌بریم دیگر برای دروغ كه جز بیان خلاف حقیقت معنی دیگر ندارد مانع و اشكالی باقی نمی‌ماند و ما خود عمری در آن ورزیده شده‌ایم.
حتا تصور میكنم شیوع قسم خوردن در صحبتهای روزانه نیز از این رهگذر باشد همه میدانیم الفاظی كه بر زبان ما می‌گذرد غالباً از مفهوم حقیقی خود بیگانه و معنی آن مبنی بر قصدی است كه گوینده دارد ما محض اینكه مستمع را قانع كنیم كه قصد من همان معانی لغوی و ظاهری آنها است متوسل بقسم می‌گردیم و این خود بمنزله‌ی پاره سنگهایی است كه بروی كفه‌ی ترازوی گفتار خود می‌افزاییم تا مگر با كفه‌ی مقابل (راستگویی) توازن یابد ولی افسوس كار بقدری خرابست باز مستمع مطمئن نتواند بود كه واقعاً در الفاظ قسم معنی حقیقی قصد شده باشد و از اینرو است كه قسمها نیز مورد باور نیست.
باری دامنه‌ی سخن دراز است و آنچه ظاهراً بنظر می‌آید این است كه این رسم غلو و اغراقگویی ابتدا از شعر و شاعری برخاسته و رفته رفته بمرور زمان یكی از عادات عمومی و طبیعت ثانوی ما گردیده.
ولی از طرف دیگر وقتی كه روحیات ملل شرقی را در نظر می‌گیریم می‌بینیم كه این قوم فطرتاً در كلیه‌ی موارد و همه‌ی شئون و حالات خود در مقام افراط و یا تفریط هستند ـ اگر بگویم اغراقات كلام را از شعراء گرفته‌اند در سایر جهات كه غلو و افراط دارند چه اشخاصی را باید مسئول قرار بدهیم پس باید اعتراف كرد كه ملل شرقی فطرتاً دارای روح غلو و افراط می‌باشد كه شعراء نیز از افراد آنها هستند.
الا اینكه چون در سایر موارد مثل گفتار میدان باز و بلامانع نیست هر كسی نمی‌تواند بدلخواه خود در همه‌ی حالات تندروی كند و قدم با افراط بردارد این است در شئون دیگر باندازه‌ی گفتار غلو و افراط بنظر نمی‌رسد معهذا در مواردی كه مانع و عایقی نیست می‌بینیم تا چه اندازه كارها بافراط منجر گشته و یا لااقل طرف تفریط را اتخاذ كرده‌ایم و در هر دو حال همیشه از خط مستقیم اعتدال بر كناریم كه این خود موضوعی است جداگانه و آن را شرح بسیار باید.
ناصر روایی
(فردا پاسخ پیمان به این نوشتار شادروان روایی خواهد آمد)
🌸💐🌷🌹
🔶 دفتر «امروز چه باید کرد؟»
🔸 احمد کسروی
🔸 گفتار : امروز چه باید کرد؟ (چهار از سیزده)
کسانی می‌گویند : این قانون اساسی در سی و اند سال پیش نوشته شده ، و ایستادگیهای محمدعلی‌میرزا و دسته‌بندیهای ملایان در آن کارگر بوده و به هر حال بکارِ امروز نمی‌خورد. می‌گویم : ما که گفتیم قانون اساسی مقصودمان آنست که استبداد نباشد ، دیکتاتوری نباشد ، هرج و مرج نباشد. آنست که سررشته در دست برگزیدگان توده باشد.
ما هیچگاه نمی‌خواهیم از این قانون مادّه بمادّه طرفداری نماییم. نواقص قانون اساسی را ما نیز میدانیم چیزی که هست ما می‌گوییم : امروز جای چنان گفتگویی نیست. امروز باید دست بهم داد و از آشوب و هرج و مرج که هر زمان بیم آن می‌رود جلوگیری کرد ـ امروز در این هنگام آشفتگی جهان باید کوشید و کشور را نگه داشت. دوباره می‌نویسم : امروز هر عنوان نوینی که بشود به نتیجه‌ای نخواهد رسید ولی مایه‌ی آشوب خواهد گردید. امروز کشور دچار دشواریهاییست و دشواریهای نوین دیگری بمیان خواهد آمد.
از آن گذشته ، اینگونه درخواستها ، از جانب یک دسته‌ی صالحی بجاست. شما بگویید که کیستید؟ ، چهار تن که گرد هم آیند حق چنین درخواست را نخواهند داشت. اگر بناست هر چهار نفر که گرد هم آمدند حق چنین درخواستی بخود دهند هزاران چهار تنها پیدا خواهند شد ، و هزاران درخواستهای گوناگون بمیان خواهد آمد.
شما برآن نباشید که تنها سخن گویید. بر این باشید که گامهایی نیز در راهِ کار بردارید. شما تا یک دسته‌ی شایسته‌ای نباشید ، و برای خود راهی پیش نگیرید ، و سران توده و مردان ارجدار را با خود همراه نگردانید حق هیچ درخواست و پیشنهادی را نخواهید داشت.
برخی از اینان مقصود خود را بقالب دیگری ریخته می‌گویند : «مشروطه یا قانون اساسی در سی و اند سال پیش گرفته شده و هست. تنها مانع دیکتاتوری بود که آن هم از میان رفت». می‌گویند : «ما باید در طلب چیزهایی که نیست باشیم و هر زمان یک قدم پیش رویم». می‌گویند : «مشروطه یا حکومت دمکراسی کهنه شده و امروز اکثر ملل از آن اعراض کرده‌اند و ما نباید از آنان عقبتر مانیم».
می‌گوییم : بسیار دور افتاده‌اید و میانه‌ی شما با حقایق فرسنگها فاصله است ما باید یکایک خطاهای شما را توضیح دهیم :
می‌گویید : مشروطه و قانون اساسی گرفته شده و هست. این سخن کجا راست است؟! در ایران جنبش مشروطه پیش آمد و خود یک جنبش بسیار نیکی بود. ولی چنانکه گفتیم آن ناانجام ماند ، و امروز در ایران از مشروطه و قانون اساسی تنها نامهای آنها درمیانست.
می‌گویید : تنها مانع دیکتاتوری بود که آن هم از میان رفت. این نیز نه راست است. در ایران مانعهای بزرگ دیگری درمیانست که بزرگترین آنها ناآمادگی توده است. اما دیکتاتوری ، اگرچه از میان رفته ولی عللی که باعث تولید آن شده بود هنوز درمیانست ، که اگر از ریشه کنده نشود باز تولید دیکتاتوری خواهد کرد. در پیشامدها همیشه باید سرچشمه و انگیزه‌ی آن را بدیده گرفت ، و اگر چاره کردنیست چاره را از ریشه آغاز نمود. شما خودِ دیکتاتوری را می‌دیدید ، ولی ما نگاهمان بریشه و سرچشمه‌ی آن می‌باشد.
می‌گویید : همیشه باید یک قدم پیش رویم. این راست است ، ولی پیشرفت ، جستجوی چیزهای تازه کردن نیست. شما اگر طالب پیشرفتید ما راه آن را بشما نشان خواهیم داد.
می‌گویید : مشروطه یا دمکراسی کهنه شده. این جمله بسیار بی‌معنی است. در این زمینه که ماییم و سخن از رستگاری توده‌ها می‌رانیم جایی برای گفتگو از تازگی و کهنگی نیست. آن در عالم تفنن و بازیچه و هوسبازیست که بتازگی یا کهنگی وقعی گزارند و یک چیز چون کهنه گردید از آن سیری نموده درپی عوض کردنش باشند. آن بچگانند که یک بازیچه را با پافشاری و اشک‌ریزی خواهند و چون بدست آورده و چند روزی بازی کردند دورش اندازند. آن زنان خودآرایند که رختی را باصرار و اوقات‌تلخی درخواست کنند و چون خریدند و چند زمانی به تن کردند دیگر آن را نپسندند.
این خود هوسبازیست که شما بگویید مشروطه کهنه شده. این با زندگانی یک توده بازی کردنست. ما باید در این راه تنها درپی حقایق باشیم و جز دربند مصلحت کشور و توده نباشیم. حقایق همیشه تازه است و کهنه نخواهد بود.
می‌گویید : اکثر ملل از آن اعراض کرده‌اند. این نیز دلیل بیجاست. ما را با دیگران چه کار است؟! ما باید خود فهم و خرد بکار انداخته یک راهی برای زندگانی پیش گیریم ـ راهی که ما را برستگاری و فیروزی تواند رسانْد. این بسیار نادانیست که مردمی چشم بسوی دیگران دوزند و کورکورانه پیروی از ایشان کنند.
🌸
🔸 احمد کسروی
🔸 گفتار : امروز چه باید کرد؟ (چهار از سیزده)
کسانی می‌گویند : این قانون اساسی در سی و اند سال پیش نوشته شده ، و ایستادگیهای محمدعلی‌میرزا و دسته‌بندیهای ملایان در آن کارگر بوده و به هر حال بکارِ امروز نمی‌خورد. می‌گویم : ما که گفتیم قانون اساسی مقصودمان آنست که استبداد نباشد ، دیکتاتوری نباشد ، هرج و مرج نباشد. آنست که سررشته در دست برگزیدگان توده باشد.
ما هیچگاه نمی‌خواهیم از این قانون مادّه بمادّه طرفداری نماییم. نواقص قانون اساسی را ما نیز میدانیم چیزی که هست ما می‌گوییم : امروز جای چنان گفتگویی نیست. امروز باید دست بهم داد و از آشوب و هرج و مرج که هر زمان بیم آن می‌رود جلوگیری کرد ـ امروز در این هنگام آشفتگی جهان باید کوشید و کشور را نگه داشت. دوباره می‌نویسم : امروز هر عنوان نوینی که بشود به نتیجه‌ای نخواهد رسید ولی مایه‌ی آشوب خواهد گردید. امروز کشور دچار دشواریهاییست و دشواریهای نوین دیگری بمیان خواهد آمد.
از آن گذشته ، اینگونه درخواستها ، از جانب یک دسته‌ی صالحی بجاست. شما بگویید که کیستید؟ ، چهار تن که گرد هم آیند حق چنین درخواست را نخواهند داشت. اگر بناست هر چهار نفر که گرد هم آمدند حق چنین درخواستی بخود دهند هزاران چهار تنها پیدا خواهند شد ، و هزاران درخواستهای گوناگون بمیان خواهد آمد.
شما برآن نباشید که تنها سخن گویید. بر این باشید که گامهایی نیز در راهِ کار بردارید. شما تا یک دسته‌ی شایسته‌ای نباشید ، و برای خود راهی پیش نگیرید ، و سران توده و مردان ارجدار را با خود همراه نگردانید حق هیچ درخواست و پیشنهادی را نخواهید داشت.
برخی از اینان مقصود خود را بقالب دیگری ریخته می‌گویند : «مشروطه یا قانون اساسی در سی و اند سال پیش گرفته شده و هست. تنها مانع دیکتاتوری بود که آن هم از میان رفت». می‌گویند : «ما باید در طلب چیزهایی که نیست باشیم و هر زمان یک قدم پیش رویم». می‌گویند : «مشروطه یا حکومت دمکراسی کهنه شده و امروز اکثر ملل از آن اعراض کرده‌اند و ما نباید از آنان عقبتر مانیم».
می‌گوییم : بسیار دور افتاده‌اید و میانه‌ی شما با حقایق فرسنگها فاصله است ما باید یکایک خطاهای شما را توضیح دهیم :
می‌گویید : مشروطه و قانون اساسی گرفته شده و هست. این سخن کجا راست است؟! در ایران جنبش مشروطه پیش آمد و خود یک جنبش بسیار نیکی بود. ولی چنانکه گفتیم آن ناانجام ماند ، و امروز در ایران از مشروطه و قانون اساسی تنها نامهای آنها درمیانست.
می‌گویید : تنها مانع دیکتاتوری بود که آن هم از میان رفت. این نیز نه راست است. در ایران مانعهای بزرگ دیگری درمیانست که بزرگترین آنها ناآمادگی توده است. اما دیکتاتوری ، اگرچه از میان رفته ولی عللی که باعث تولید آن شده بود هنوز درمیانست ، که اگر از ریشه کنده نشود باز تولید دیکتاتوری خواهد کرد. در پیشامدها همیشه باید سرچشمه و انگیزه‌ی آن را بدیده گرفت ، و اگر چاره کردنیست چاره را از ریشه آغاز نمود. شما خودِ دیکتاتوری را می‌دیدید ، ولی ما نگاهمان بریشه و سرچشمه‌ی آن می‌باشد.
می‌گویید : همیشه باید یک قدم پیش رویم. این راست است ، ولی پیشرفت ، جستجوی چیزهای تازه کردن نیست. شما اگر طالب پیشرفتید ما راه آن را بشما نشان خواهیم داد.
می‌گویید : مشروطه یا دمکراسی کهنه شده. این جمله بسیار بی‌معنی است. در این زمینه که ماییم و سخن از رستگاری توده‌ها می‌رانیم جایی برای گفتگو از تازگی و کهنگی نیست. آن در عالم تفنن و بازیچه و هوسبازیست که بتازگی یا کهنگی وقعی گزارند و یک چیز چون کهنه گردید از آن سیری نموده درپی عوض کردنش باشند. آن بچگانند که یک بازیچه را با پافشاری و اشک‌ریزی خواهند و چون بدست آورده و چند روزی بازی کردند دورش اندازند. آن زنان خودآرایند که رختی را باصرار و اوقات‌تلخی درخواست کنند و چون خریدند و چند زمانی به تن کردند دیگر آن را نپسندند.
این خود هوسبازیست که شما بگویید مشروطه کهنه شده. این با زندگانی یک توده بازی کردنست. ما باید در این راه تنها درپی حقایق باشیم و جز دربند مصلحت کشور و توده نباشیم. حقایق همیشه تازه است و کهنه نخواهد بود.
می‌گویید : اکثر ملل از آن اعراض کرده‌اند. این نیز دلیل بیجاست. ما را با دیگران چه کار است؟! ما باید خود فهم و خرد بکار انداخته یک راهی برای زندگانی پیش گیریم ـ راهی که ما را برستگاری و فیروزی تواند رسانْد. این بسیار نادانیست که مردمی چشم بسوی دیگران دوزند و کورکورانه پیروی از ایشان کنند.
🌸
🔶 در پیرامون شعر و صوفیگری
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 25
در پیرامون شعر 9
پیمان : مقدمه‌ی این مقاله‌ی آقای روایی را در شماره‌ی پیش چاپ کرده بودیم و در این شماره همه‌ی آن را چاپ نمودیم. خوانندگان تصدیق خواهند کرد که این مرد پاکدل با آنکه خود او از شعراست با چه زبان انصافی سخنرانی نموده‌اند و می‌توان گفت که این مقاله‌ی ایشان از شاهکارهای نویسندگی است. اما نسبت افراط و تفریط که آقای روایی بمردم شرق داده‌اند ما در این باره با ایشان همداستان نمی‌باشیم و چون دارنده‌ی پیمان در جای دیگری (1) از این موضوع سخن رانده گفته‌های ایشان را در اینجا تکرار نمی‌نماییم. آنچه در اینجا باید گفت اینست که توده چه در شرق و چه در غرب فهمی از خود ندارد بلکه همیشه باید بزرگان و پیشوایانی پیدا شده و آنان را براه رستگاری برسانند و جای فسوس است که در شرق از قرنها خردمندان زبان بسته و بکنجی نشسته و میدان را به بدآموزان و کج‌اندیشان باز گزارده‌اند و اینست که اینهمه عیبها پیدا شده وگرنه توده‌ی شرقی بویژه مردم ایران سخن‌شنوترین و میانه‌روترین مردمان می‌باشند. در همین موضوع شعر که پس از قرنها نخستین بار ما این سخنها را در پیمان می‌نویسیم خواهیم دید که باندک زمانی کمتر نشانی از غزلهای بیهوده باز نخواهد ماند و خود همان شعرای غزلسرای بیاری ما برخاسته در نکوهش غزل شعر خواهند سرود.
(1) : آیین [بخش] دوم دیده شود. ــ پیمان
.
🖌 احمد کسروی
تکه‌ی 25
در پیرامون شعر 9
پیمان : مقدمه‌ی این مقاله‌ی آقای روایی را در شماره‌ی پیش چاپ کرده بودیم و در این شماره همه‌ی آن را چاپ نمودیم. خوانندگان تصدیق خواهند کرد که این مرد پاکدل با آنکه خود او از شعراست با چه زبان انصافی سخنرانی نموده‌اند و می‌توان گفت که این مقاله‌ی ایشان از شاهکارهای نویسندگی است. اما نسبت افراط و تفریط که آقای روایی بمردم شرق داده‌اند ما در این باره با ایشان همداستان نمی‌باشیم و چون دارنده‌ی پیمان در جای دیگری (1) از این موضوع سخن رانده گفته‌های ایشان را در اینجا تکرار نمی‌نماییم. آنچه در اینجا باید گفت اینست که توده چه در شرق و چه در غرب فهمی از خود ندارد بلکه همیشه باید بزرگان و پیشوایانی پیدا شده و آنان را براه رستگاری برسانند و جای فسوس است که در شرق از قرنها خردمندان زبان بسته و بکنجی نشسته و میدان را به بدآموزان و کج‌اندیشان باز گزارده‌اند و اینست که اینهمه عیبها پیدا شده وگرنه توده‌ی شرقی بویژه مردم ایران سخن‌شنوترین و میانه‌روترین مردمان می‌باشند. در همین موضوع شعر که پس از قرنها نخستین بار ما این سخنها را در پیمان می‌نویسیم خواهیم دید که باندک زمانی کمتر نشانی از غزلهای بیهوده باز نخواهد ماند و خود همان شعرای غزلسرای بیاری ما برخاسته در نکوهش غزل شعر خواهند سرود.
(1) : آیین [بخش] دوم دیده شود. ــ پیمان
.