📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم
🖌 احمد کسروی
🔸 ٦ـ پیشروان مشروطه : ـ (9 تکه)
اکنون بیاییم بزمان مشروطه. در مشروطه (یا حکومت دمکراسی) شاه یا وزیر در حساب نیست. رشته در دست خود توده است. سیاست هم باید از توده باشد. ببینیم در این دوره در ایران چه بوده؟..
آنچه من میدانم درمیان پیشگامان مشروطهخواهی کسان بافهم بسیار میبودند که از حال جهان و از همبستگیهای تودهها و دولتها ، بیش و کم ، آگاهی میداشتند. خود آن جنبش میرساند که درمیان ایشان فهم سیاسی پدید آمده در اندیشهی آیندهی این کشور و توده میبودند.
ما نیک آگاهیم که حیدر عمواُغلیها و علیمسیوها و شریفزادهها و میرزا جهانگیرها که بآن جنبش برخاسته بودند از حال گرفتاری ایران درمیان همسایگان نیرومندِ آزمند ناآگاه نمیبودند و در راه استقلال و آزادی این کشور به هر گونه جانفشانی آماده میبودند. چیزی که هست آنان در حسابشان در یک جا اشتباه میکردند.
آنان از گرفتاریها و آلودگیهای توده ناآگاه بوده میپنداشتند همانکه ریشهی استبداد کنده شود و قانون اساسی و دیگر قانونها بکار افتد و دبستانها و دانشکدهها در هر شهری برپا گردد ، تودهی ایران براه پیشرفت افتاده پس از چند سالی بپای تودههای فرانسه و انگلیس و آلمان خواهد رسید. آن پیشواز رویهکارانه[=ظاهرسازانه] که مردم در همه جا از مشروطه مینمودند و آن جوش و جنب سرسری که پدید آمده بود و از هر سو آوازهای «اتحاد» و «اتفاق» و «حبوطن» و مانند اینها برمیخاست ، آنان را فریفتهی خود میگردانید که از شادی بتکان میآمدند و به «استعداد ملت نجیب ایران» آفرینها میخواندند. بارها در مجلس شورا و در انجمنها این مصرع را بزبان میآوردند : «این طفل یکشبه ره صدساله میرود».
میباید گفت : مردان نیکنهاد سیاست بسیار خامی را دنبال میکردند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٦ـ پیشروان مشروطه : ـ (9 تکه)
اکنون بیاییم بزمان مشروطه. در مشروطه (یا حکومت دمکراسی) شاه یا وزیر در حساب نیست. رشته در دست خود توده است. سیاست هم باید از توده باشد. ببینیم در این دوره در ایران چه بوده؟..
آنچه من میدانم درمیان پیشگامان مشروطهخواهی کسان بافهم بسیار میبودند که از حال جهان و از همبستگیهای تودهها و دولتها ، بیش و کم ، آگاهی میداشتند. خود آن جنبش میرساند که درمیان ایشان فهم سیاسی پدید آمده در اندیشهی آیندهی این کشور و توده میبودند.
ما نیک آگاهیم که حیدر عمواُغلیها و علیمسیوها و شریفزادهها و میرزا جهانگیرها که بآن جنبش برخاسته بودند از حال گرفتاری ایران درمیان همسایگان نیرومندِ آزمند ناآگاه نمیبودند و در راه استقلال و آزادی این کشور به هر گونه جانفشانی آماده میبودند. چیزی که هست آنان در حسابشان در یک جا اشتباه میکردند.
آنان از گرفتاریها و آلودگیهای توده ناآگاه بوده میپنداشتند همانکه ریشهی استبداد کنده شود و قانون اساسی و دیگر قانونها بکار افتد و دبستانها و دانشکدهها در هر شهری برپا گردد ، تودهی ایران براه پیشرفت افتاده پس از چند سالی بپای تودههای فرانسه و انگلیس و آلمان خواهد رسید. آن پیشواز رویهکارانه[=ظاهرسازانه] که مردم در همه جا از مشروطه مینمودند و آن جوش و جنب سرسری که پدید آمده بود و از هر سو آوازهای «اتحاد» و «اتفاق» و «حبوطن» و مانند اینها برمیخاست ، آنان را فریفتهی خود میگردانید که از شادی بتکان میآمدند و به «استعداد ملت نجیب ایران» آفرینها میخواندند. بارها در مجلس شورا و در انجمنها این مصرع را بزبان میآوردند : «این طفل یکشبه ره صدساله میرود».
میباید گفت : مردان نیکنهاد سیاست بسیار خامی را دنبال میکردند.
🌸
📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»
🖌 احمد کسروی
🔸 چند سخنی از دفتر ـ تکهی یک از یک
(نبرد با گزند شعرا)
بتازگی دانستهایم که دستهای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بیادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانهسر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشهی این بیادبیها بکوشش برخیزند.
آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشتهاند کنون هم دست از نادانی و بیادبی برنمیدارند ، خود سزای ایشان است که صد بیاحترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجستهی «ایرانی» که بیادبان بروی خود دارند ، حیف!
ما بر آن جوانان آفرین میفرستیم و از خداوند فیروزی آنان را میخواهیم.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 چند سخنی از دفتر ـ تکهی یک از یک
(نبرد با گزند شعرا)
بتازگی دانستهایم که دستهای از جوانان بویژه از شاگردان دبیرستانها برآن سرند که انجمنی برای نبرد با گزند شعرا برپا نمایند. ما چنین جنبشی را همیشه انتظار داشتیم. در جایی که پیران بیادب انجمنها برپا کنند و شرم را کنار نهاده پیرانهسر دم از عشق جوانان بزنند این جوانان راست که آسوده ننشسته برای کندن ریشهی این بیادبیها بکوشش برخیزند.
آن پیران سیاهدل که یک عمر با این پستیها بسر داده و آن را هنری از بهر خود پنداشتهاند کنون هم دست از نادانی و بیادبی برنمیدارند ، خود سزای ایشان است که صد بیاحترامی از جوانان بینند!. حیف از نام خجستهی «ایرانی» که بیادبان بروی خود دارند ، حیف!
ما بر آن جوانان آفرین میفرستیم و از خداوند فیروزی آنان را میخواهیم.
🌸
📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم
🖌 احمد کسروی
🔸 ٧ـ یک کردار بدخواهانهی زشت : ـ (9 تکه)
این سخن گرچه از زمینهی گفتگو بیرون است بهتر میدانم بگویم : در ایران کسانی هستند که دوست میدارند جنبش مشروطه را بیارج نشان دهند. چنین وامینمایند که آن را سیاست انگلیس پدید آورده و مشروطهخواهان یکسره[=مستقیماً] افزار سیاست آن دولت بودند و شگفتست که از این کردار لذت میبرند و بآسانی نمیخواهند از آن دست بردارند.
میتوان گفت : سرچشمهی این پندار در درونهای ایشان ، یا رشک است که نیکنامیای را که خود در آن شرکت نداشتهاند نمیتوانند دید ، و یا خودخواهیست که از نیش زدن بدیگران و خوار نمودن کارهای آنان لذت مییابند. برخی نیز میخواهند از آن راه ، خود را سیاستفهم و رازدان وانمایند و از گفتن اینکه : «همهاش سیاست انگلیس بوده» گردن میکشند و بخود میبالند.
بارها این سخن را شنیدهام و میتوانم گفت یکی از انگیزههایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این سخنان میبود. باآنکه در تاریخ مشروطه بیپایی این گمان را بازنمودهام چندی پیش مهنامهای بدستم افتاده میبینم دو سال پیش در تهران بچاپ رسیده ، و دارندهی مهنامه که از نویسندگان بنامست گفتاری زیر عنوان «فرمان مشروطه از کیست؟..» در همان زمینه نوشته است. دیگران زبان بزبان میگفتند و این بروی کاغذ هم آورده است.
کوتاهشدهی گفتار اینست که ایرانیان نام مشروطه را نشنیده از چنان چیزی آگاه نمیبودند. بلکه واژهی مشروطه باین معنی هیچ نمیبود. تا آن روزی که ملایان به قم رفتند و در تهران گروهی بسفارت انگلیس پناه بردند. انگلیسها فرصت یافته نام مشروطه را بمیان آوردند و بدهان ایرانیان انداختند. نویسنده گفتههای پدر خود را که از بستنشینان سفارت میبوده بگواهی میآورد که چنین نامی را بستنشینان نشنیده و ندانسته بودند. سپس نویسنده به «تحقیقات» پرداخته پس از سخنان درازی باین نتیجه میرسد که واژهی مشروطه از نام «Magna Carta» انگلیسی گرفته شده ، و چنانکه از عنوان گفتارش هم پیداست این نویسنده میخواهد نشان دهد که فرمان مشروطه را که همه از مظفرالدینشاه میدانند ازو نیست ، آن را هم انگلیسها نوشتهاند.
جای بسیار افسوسست که کسی بخود رنجها دهد و کاغذ سیاه کند و چنین خواهد که با زور بافندگی یک لکهی ننگی بتاریخ تودهی خود بنشاند. اینان نیکی از دستشان برنمیآید و باری از بدی بازنمیایستند.
دربارهی جنبش مشروطه و اندازهی دست داشتن انگلیسیها در آن در اینجا بسخنی نیاز نیست. این در تاریخ مشروطه نوشته شده. اما واژهی مشروطه : آنچه من میدانم آن را نویسندگان مصری در برابر واژهی Conditionnel فرانسهای گزاردهاند. باینمعنی که آن واژهی اروپایی را با این واژهی عربی ترجمه کردهاند و راست هم بوده.
بسیار جلوتر از پیشامد مشروطهخواهی در ایران ، نویسندگان مصری چون خواستهاند از حکومت و شکلهای آن سخن رانند گفتهاند : حکومت بچند گونه تواند بود : یکی حکومت مطلقه (استبداد) ، دیگری حکومت مشروطه (قانونی).
به هر حال این واژه سالها پیش از جنبش مشروطه در ایران ، در کتابها و روزنامهها بوده است. اگر کسی در شمارههای حبلالمتین و دیگر روزنامههای زمان پیش از مشروطه بجوید ، این نام را بارها خواهد دید.
گذشته از همهی اینها بیست سال پیش از جنبش ایران ، در آغاز پادشاهی سلطان عبدالحمید ، مشروطه در عثمانی (با همین نام) روان گردیده و دو سال نیز پایدار مانده و سپس عبدالحمید دستگاه آن را برچیده بود. در نتیجهی آن پیشامد چه معنی مشروطه و چه نام آن ، درمیان آزادیخواهان شناخته میبود ، و گفتههای این نویسنده چندان بیپاست که مرا بشگفت انداخته.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 ٧ـ یک کردار بدخواهانهی زشت : ـ (9 تکه)
این سخن گرچه از زمینهی گفتگو بیرون است بهتر میدانم بگویم : در ایران کسانی هستند که دوست میدارند جنبش مشروطه را بیارج نشان دهند. چنین وامینمایند که آن را سیاست انگلیس پدید آورده و مشروطهخواهان یکسره[=مستقیماً] افزار سیاست آن دولت بودند و شگفتست که از این کردار لذت میبرند و بآسانی نمیخواهند از آن دست بردارند.
میتوان گفت : سرچشمهی این پندار در درونهای ایشان ، یا رشک است که نیکنامیای را که خود در آن شرکت نداشتهاند نمیتوانند دید ، و یا خودخواهیست که از نیش زدن بدیگران و خوار نمودن کارهای آنان لذت مییابند. برخی نیز میخواهند از آن راه ، خود را سیاستفهم و رازدان وانمایند و از گفتن اینکه : «همهاش سیاست انگلیس بوده» گردن میکشند و بخود میبالند.
بارها این سخن را شنیدهام و میتوانم گفت یکی از انگیزههایی که مرا بنوشتن تاریخ مشروطه برانگیخت این سخنان میبود. باآنکه در تاریخ مشروطه بیپایی این گمان را بازنمودهام چندی پیش مهنامهای بدستم افتاده میبینم دو سال پیش در تهران بچاپ رسیده ، و دارندهی مهنامه که از نویسندگان بنامست گفتاری زیر عنوان «فرمان مشروطه از کیست؟..» در همان زمینه نوشته است. دیگران زبان بزبان میگفتند و این بروی کاغذ هم آورده است.
کوتاهشدهی گفتار اینست که ایرانیان نام مشروطه را نشنیده از چنان چیزی آگاه نمیبودند. بلکه واژهی مشروطه باین معنی هیچ نمیبود. تا آن روزی که ملایان به قم رفتند و در تهران گروهی بسفارت انگلیس پناه بردند. انگلیسها فرصت یافته نام مشروطه را بمیان آوردند و بدهان ایرانیان انداختند. نویسنده گفتههای پدر خود را که از بستنشینان سفارت میبوده بگواهی میآورد که چنین نامی را بستنشینان نشنیده و ندانسته بودند. سپس نویسنده به «تحقیقات» پرداخته پس از سخنان درازی باین نتیجه میرسد که واژهی مشروطه از نام «Magna Carta» انگلیسی گرفته شده ، و چنانکه از عنوان گفتارش هم پیداست این نویسنده میخواهد نشان دهد که فرمان مشروطه را که همه از مظفرالدینشاه میدانند ازو نیست ، آن را هم انگلیسها نوشتهاند.
جای بسیار افسوسست که کسی بخود رنجها دهد و کاغذ سیاه کند و چنین خواهد که با زور بافندگی یک لکهی ننگی بتاریخ تودهی خود بنشاند. اینان نیکی از دستشان برنمیآید و باری از بدی بازنمیایستند.
دربارهی جنبش مشروطه و اندازهی دست داشتن انگلیسیها در آن در اینجا بسخنی نیاز نیست. این در تاریخ مشروطه نوشته شده. اما واژهی مشروطه : آنچه من میدانم آن را نویسندگان مصری در برابر واژهی Conditionnel فرانسهای گزاردهاند. باینمعنی که آن واژهی اروپایی را با این واژهی عربی ترجمه کردهاند و راست هم بوده.
بسیار جلوتر از پیشامد مشروطهخواهی در ایران ، نویسندگان مصری چون خواستهاند از حکومت و شکلهای آن سخن رانند گفتهاند : حکومت بچند گونه تواند بود : یکی حکومت مطلقه (استبداد) ، دیگری حکومت مشروطه (قانونی).
به هر حال این واژه سالها پیش از جنبش مشروطه در ایران ، در کتابها و روزنامهها بوده است. اگر کسی در شمارههای حبلالمتین و دیگر روزنامههای زمان پیش از مشروطه بجوید ، این نام را بارها خواهد دید.
گذشته از همهی اینها بیست سال پیش از جنبش ایران ، در آغاز پادشاهی سلطان عبدالحمید ، مشروطه در عثمانی (با همین نام) روان گردیده و دو سال نیز پایدار مانده و سپس عبدالحمید دستگاه آن را برچیده بود. در نتیجهی آن پیشامد چه معنی مشروطه و چه نام آن ، درمیان آزادیخواهان شناخته میبود ، و گفتههای این نویسنده چندان بیپاست که مرا بشگفت انداخته.
🌸