📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم

🖌 احمد کسروی

🔸 ٨ـ احزاب سیاسی : ـ (9 تکه)


بسخن خود بازگردیم : گفتیم پیشگامان مشروطه که دربار را از میان برده سررشته‌داری دمکراسی را در این کشور بنیاد گزاردند ، خود سیاست خامی را دنبال می‌کردند و راه روشنی در پیش رو نمی‌داشتند. جای افسوس آن است که این اندازه نیز پایدار نبود. چند سال از آغاز مشروطه نگذشت که آلودگیهای توده و کارشکنیهای بیگانگان ، از درون و بیرون ، آن مردان غیرتمند را از پا انداخت. یک دسته کشته شدند و از میان رفتند و یک دسته نومیدانه خود را بکنار کشیدند.

این بار میدان بدست گروهی از سودجویان افتاد که از درآمدن بکارهای توده جز سود خود را نمی‌خواستند و آن را ماننده‌ی کاری یا پیشه‌ای می‌شناختند که از آن راه پولها اندوزند و بجاه و شکوه رسند. این بار درد تنها آن نمی‌بود که کشوری با بیست‌ملیون مردم سیاستی دنبال نمی‌کرد و راهی برای زیست خود درمیان دیگر توده‌ها نمی‌شناخت ، یک درد بدتر دیگر این می‌بود که گروهی بی‌آرمان[=بی‌هدف] و بیراه پدیدار گردیده ، بنام سیاست دسته‌بندیها می‌کردند و با هایهوی و کشاکش آرامش کشور را بهم می‌زدند و در راه سودجوییهای خود از هیچ بدی بازنمی‌ایستادند. بلکه بسیاری مزدوری بیگانگان را پذیرفته از چنان خیانت پستی باک نمی‌نمودند.

در این چهل سال دوره‌ی مشروطه یکی از ننگهای ایران این حزبسازیها بوده. در آغاز مشروطه در ایران (بویژه در آذربایجان) دسته‌ی مجاهدان پدید آمد که با حزب سوسیال دمکرات ایران در قفقاز ، و بمیانجیگری او با حزب سوسیال دمکرات روسها همبستگی می‌داشت و خود دسته‌ی بسامان و نیکی می‌بود و در جنگهایی که با دربار پیش آمد کار بزرگی را بانجام رسانید. پس از آن حزب دمکرات پدید آمد که بنیادگزاران آن کسان نیکی نمی‌بودند و خواست نیکی نمی‌داشتند. ولی خود حزب ـ تا چند سال از آغاز پیدایشش ـ بسیار نیک می‌بود. آن نیز در پیشامد بازگشت محمدعلی‌میرزا و التماتوم روس شایندگی[=لیاقت] بسیار از خود نشان داد. از این دو دسته که بگذریم دیگر حزبها رسوا می‌بوده.

در این باره بسخن درازی نیاز نمی‌بینم. از آن حزبها اکنون هم هست و شما می‌بینید. چهار و پنج تنی فراهم می‌نشینند برای آنکه بوزارت رسند و یا نماینده شوند و یا رئیس اداره باشند ، نامی بروی خود گزارده گروهی را بیش یا کم با نویدهایی[وعده] بسر خود گرد می‌آورند و جمله‌های پوچ و بی‌معنایی را بهم بافته «مرامنامه» می‌خوانند ، و با همین چند چیز حزب درست می‌کنند و خود را بمیان انداخته به هایهوی می‌پردازند.

کسانی که خواستشان جز سود خودشان نیست برای بهانه بکارهای کشور و توده دخالت می‌کنند که این خود خیانت بسیار زشتیست.

همان کسانی که پیشروان حزبند ، اگر شما با یکی بسخن درآیید و چنین پرسید : «اندیشه‌ی شما درباره‌ی این کشور چیست؟.. باین گرفتاریها چه چاره باید کرد؟..» ، خواهید دید با یک ترشرویی چنین پاسخ داد : «این مملکت نمی‌شود. باید همین طور برود تا ببینیم چه خواهد بود». اینست اندازه‌ی دلبستگی پیشوای حزب بکشور و آینده‌ی آن. در زمان جنگ می‌گفتند : «بگزارید ببینیم نتیجه‌ی جنگ چه خواهد بود. اگر آلمان فاتح شد ما هم استفاده خواهیم کرد». حالا که جنگ بپایان رسیده می‌گویند : «بگزار ببینیم این اختلاف روس و انگلیس بکجا خواهید رسید». هر زمان بهانه‌ی دیگری برای بی‌پروایی خود درباره‌ی کشور در دست دارند ، و با این بی‌پروایی آن دسته‌بندی را کرده در کارهای کشور دخالت می‌کنند.

اکنون که ما این کتاب را بچاپ می‌رسانیم[1] در ایران غوغایی برپاست. دو حزب برپا بوده : یکی هوادار سیاست انگلیس و دیگری هوادار سیاست شوروی.[2] سالها این دو حزب باهم کشاکش داشتند و آخرین نتیجه این شده که شمال ایران از جنوبش جدا گردیده. در آذربایجان برخاسته خودمختاری طلبیده‌اند[3] و با نیروی خود آن را بکار بسته‌اند و در گیلان و مازندران در همان زمینه جنبشهایی هست. از اینسو در جنوب به ایلها تفنگ و افزار جنگ داده می‌شود و خدا می‌داند که پایان این دوتیرگی چه خواهد بود. اینست نمونه‌ای از کارهای حزبهای کنونی ایران.

[1] ـ (چاپ دوم) اسفند 1324
[2] ـ حزب هوادار انگلیس «اراده‌ی ملی» به راهبری سید ضیاءالدین طباطبایی و آنکه هوادار شوروی بود ، حزب توده.
[3] ـ خواست خودمختاری طلبیدن فرقه‌ی (حزب) دمکرات آذربایجان به راهبری سید جعفر پیشه‌وری می‌باشد.



🌸

✴️ در پیرامون روزبه نوروز

کوشاد تلگرام : چون نوروز 1403 فرامی‌رسد ، بجاست سخن امشب ما از نوروز باشد. گفتار زیر را از پرچم هفتگی شماره‌ی پنجم (فروردین 1323) برگزیده می‌آوریم :


[پرسش :] خواهشمندم جواب سئوال زیرین را در روزنامه‌ی پرچم بنویسید.
روزبه[=عید] نوروز ، روزبه ملی است یا مذهبی؟. اگر ملی است علت اینکه ارامنه و یهودیان و دارندگان سایر مذاهب تبعه‌ی ایران این روزبه را جشن نمی‌گیرند چیست؟.
مهندس زنوزی

پرچم : بهتر است در پاسخ این پرسش نخست روزبه را معنی کنیم. روزبه یا عید از چیزهاییست که در این کشور معنی خود را از دست داده.

روزبه یا عید آنست که در پیشرفتهای جهان یا در زندگانی یک توده پیشامد بزرگی رخ دهد و مردانی جانفشانیهایی نمایند و مردم جهان یا آن توده به نام ارج گزاردن بآن پیشامد و بزرگ گردانیدن آن جانفشانان ، روزِ آن پیشامد را برگزیده همه ساله در همچنان روزی بجشن و شادی پردازند.

این معنی راست روزبه است. از اینجاست که می‌گوییم در ایران معنی روزبه را نمی‌دانند. روزبه‌هایی که در این کشور است بیشتر آنها بی‌معنی است.

اما نوروز ، این یک روزبه ویژه‌ایست. این روزبه آغاز سالست. ایرانیان سال خود را از نوروز که آغاز بهار ـ یا بهتر گویم : آغاز سال سپهری[=طبیعی] ـ است می‌گیرند و اینست آن روز را نیز بجشن و شادی می‌پردازند.

این کار نیکیست. زیرا گذشته از شادی و خوشی که دربر می‌دارد خودِ پرداختن بآغاز سال ، دارای یک معناییست. این پرداختن معنایش آنست که ما نگاهی بسال گذشته انداخته کارهای نیک و بد خود را در آن بدیده آوریم ، و برای سال نو نیکوکاریهایی را باندیشه گیریم ، و پیداست که این کار باید با سَهِشهای[احساسات] پاکدلانه و نیکخواهانه توأم باشد. هر کسی در آغاز سال زمانی را باندیشه‌ی جهان و جهانیان بگذراند و آمیغهای زندگانی را بجلو دیده بیاورد. گردش سال را بدیده گرفته این بداند که آن گردش از روی یک دستگاه بسیار بسامانیست[منظم] و آن دستگاه برای خوش زیستن جهانیان و آسایش ایشان می‌باشد.

نوروز روزبه بزرگیست. ولی باید پیرامون آن را نیز از پندارپرستیها و نادانیها پاک گردانیم. نادانیها که گرد نوروز را گرفته تنها هفت‌سین و مانند آن نیست. نادانیهای بت‌پرستانه‌ی دیگری نیز در پیرامون آن می‌باشد.

بدبختان از شاهراه زندگانی فرسنگها دور افتاده‌اند و می‌خواهند با گذرانیدن آغاز سال در نزدیکی فلان مرده‌ی هیچ‌کاره خود را در زندگانی خوشبخت گردانند.

اما پرسشی که کرده‌اید پیداست که نوروز روزبه همه‌ی ایرانیان است و بستگی بکیشی نمی‌دارد. اینکه می‌پرسید : چرا ارامنه و یهود و دیگران آن را جشن نمی‌گیرند باید این پرسش را از خود ایشان کرد. ولی اگر کار بآنجا رسد پرسشهای دیگر بزرگتری بمیان خواهد آمد. این دسته‌ها از هر باره خود را از ایرانیان جدا گردانیده‌اند.

آنان سال‌شماریشان نیز جداست و پیداست که خود روزبه سرِ سال دیگری می‌دارند و به نوروز ارج نباید گزارند.



💐🌸🌷🌹

📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🖌 احمد کسروی

🔸 در پیرامون شعر و صوفیگری ـ 4 ـ تکه‌ی دو از دو


نگارش پایین را مرد دانشور و پارسا آقای سید حسین بُدَلا در قم نوشته و می‌خواسته‌اند در نامه‌ی همایون بچاپ رسانند. ما چون آگاهی یافتیم بنام یگانگی که با اداره‌ی همایون درمیان است خواستار شدیم که آقای بُدَلا نگارش خود را بدفتر پیمان بفرستند تا در اینجا همراه دیگر نگارشها در زمینه‌ی شعر چاپ شود. چاپ شود تا همه بدانند که راهنماییهای دلسوزانه‌ی پیمان چه اثری بر خردمندان و پاکدلان بخشیده و اگر مشتی یاوه‌گو در تهران هنوز هم دست از دامن یاوه‌گویی برنمی‌دارند گناه بیخردی و ناپاکدلی ایشان می‌باشد. کسان پوچ مغز جز از یاوه‌گویی چه هنر دیگری می‌توانند نمود؟!.

  

زیانهایی که امروز از آزادی شعر و شاعری متوجه ما گشته محتاج به بیان نیست بلکه خود شعرای محترم هم تا اندازه‌ای متوجه شدند که قسمت عمده‌ی شیوع باده و ساده‌پرستی و گزافه و هجوگویی از طرف آنها شده.

چیزی که هست ممکن است بگویند چون شعر و شاعری امری است فطری و طبیعی از این راه نمی‌توان آن را محدود کرد لذا هرگاه برای شاعری حالت شعرگویی عارض شود نمی‌تواند از آن حالت جلوگیری کند و در صورتی که شاعر شعری بگوید از خواندن و انتشار آن نمی‌تواند خودداری کند
(قضیه‌ی شاعری که شعر گفته و برای آنکه آن شعر را نخوانده درد دل گرفته بود معروف است) جواب این گفتار هم این است که بسیاری از چیزها است که فطری و طبیعی انسان است ولی بواسطه‌ی مفاسدی که بر آزادی آن مترتب است کاملاً محدود گشته مثلاً فطری و طبیعی انسان است که در هر مورد ملایم با طبع اعمال شهوت کند و حال آنکه اگر این قسمت محدود بروابط زناشویی نبود نظام عالم مختل می‌ماند.

همین طور فطری و طبیعی انسان است که هر کس اندک تعدی باو کند عصبانی شده اگر مانعی در پیش نباشد می‌خواهد او را نابود کند و یا لااقل صدمه‌ی بزرگی باو برساند در صورتی که این امر فطری اگر بحال خود باقی باشد روزی ملیونها نفوس فدای این امر طبیعی می‌شود.

پس می‌توان چیزهایی را که فطری و طبیعی انسان است محدود کرده و او را منحصر بموارد مخصوصی گردانید شعر هم از همین قبیل است که می‌توان او را محدود گردانید اما اینکه تاکنون آزاد بوده برای آن است که اشخاصی که بمفاسد آن پی بردند از ترس آنکه شعرا آنها را هجو کنند دم نزده و مسلماً کسانی که بمفاسد آن آگاه شده‌اند اگر گوشزد مردم می‌کردند از قبیل عشقی و ایرج و یغما بوجود نمی‌آمدند.

ما می‌بینیم امروز که آقای کسروی دامن همت بکمر زده و از خوشامد شعرا چشم پوشیده و مفاسد آنها را گوشزد مردم می‌کند کسانی از شعرا از گوشه و کنار به پیروی ایشان برخاسته غزلسرایی و هجوگویی را کنار گزارده و قریحه‌ی شاعری خود را صرف موضوعهای مفید می‌گردانند و همچنین کسانی از دوستداران شعرا از خواندن شعرهای بیفایده دست برداشته در جستجوی مطالب مفیده می‌باشند. برای نمونه چند نفر از این اشخاص که با آنها دوستی داریم معرفی می‌کنیم که معلوم شود می‌توان شعر و شاعری را محدود کرد :

1ـ آقای محمدمیرزا همایون‌پور که از شعرای خوش‌قریحه می‌باشند قبل از انتشار پیمان غزل و هجو بسیار می‌گفتند لیکن در اثر خواندن مجله‌ی پیمان بگفته‌ی خودشان یک دستمال بزرگ یادداشتهای شعری که همه در غزل و هجو بوده در آب رودخانه‌ی قم ریخته و بعد از آن هم هجو و غزل را ترک کرده و بغیر از موضوعهای مفیده شعری نمی‌گویند.

2ـ آقای میرزا محمدعلی انصاری که دارای طبعی روان ، ذوقی سرشار است گفته‌های شعری خود را منحصر بموضوعهای دینی و اخلاقی کرده.

3ـ آقای ذنوبی که از اشخاص شعردوست و عشق مفرطی بجمع کردن دیوان شعرا داشتند خواندن شعرهای بیفایده را ترک کرده کتابهای قاآنی و عشقی و ایرج را فروخته وجه اشتراک مجله‌ی پیمان را داده و می‌گویند تا زمانی که مجله‌ی پیمان منتشر شود از دیوان شعرا فروخته و وجه اشتراک پیمان را می‌دهم.

قم ، سید حسین بُدَلا


🌸

📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست یکم

🖌 احمد کسروی

🔸 ٩ـ سه پایه‌ی سیاست : ـ (9 تکه)


اینها مقدمه بود. چون سخن از سیاستست خواستم بگذشته نیز نگاهی اندازیم.

گفتم کسانی می‌پندارند ما درمیان سیاست نیستیم. می‌بینند با دولت کشاکش نمی‌کنیم ، به روس و انگلیس بد نمی‌گوییم ، درپی وزیر شدن یا وکیل بودن نمی‌باشیم ، همه از آلودگیهای توده سخن می‌رانیم ، همه با نادانیها می‌نبردیم . اینها در اندیشه‌ی آنها سیاست نیست و ما را «درمیان سیاست» نمی‌توانند شمرد.

ولی ما درمیان سیاستیم و از روزی که بکوشش برخاسته‌ایم بحال این کشور و توده اندیشیده آینده‌ی آن را بدیده گرفته آنچه می‌شایست و می‌بایست فرونگزارده‌ایم. این یکی از هوده‌های[نتیجه] بیگمان کوششهای ماست که ایرانیان براه پیشرفت افتند و با دیگر توده‌های پیشرفته‌ی جهان همگام باشند و آزادی و استقلال خود را نگاه دارند و کشور خود را آباد گردانند و از خوشیها و نیکنامیها بهره‌مند گردند و در تاریخ سرفراز باشند. این یکی از خواستهای ماست و در راه آن گام برمی‌داریم.

اگر در سیاست باید درپی دست یافتن بسررشته‌داری (یا حکومت) بود ، ما از آن بازنایستاده‌ایم و از راهش پیش رفته گام بگام بآن نزدیک می‌شویم.

اگر در سیاست باید دسته‌ای (یا حزبی) پدید آورد و پشتیبان خود گردانید ، ما آن را هم فراموش نکرده‌ایم و باهَماد[=حزب] ما بهتر و شاینده‌تر از همه‌ی دسته‌هاست.

ما سیاست را بمعنی راستش گرفته بکوشش نیز از روی فهم و بینش درآمده‌ایم. ما راهی را برگزیده‌ایم که راستترین و روشنترین راه است و از اکنون تا هزار سال دیگر راه سیاسی این کشور و دیگر کشورهای شرقی تواند بود.

خواهید خواست که آن را شرح دهیم. بکوتاهی می‌گویم. ایرانیان باید بنیاد زندگانی آینده‌ی خود را بروی سه پایه گزارند :

یکم : کوشش به پیراستن توده و رها شدن از نادانیها و آلودگیها.

دوم : بدست خود گرفتن رشته‌ی کارهای کشور و نیکخواهی نمودن با دو دولت روس و انگلیس و یکسان گرفتن هر دوی آنها.

سوم : دلبستگی داشتن به نیکی جهان و نبرد با بدیها و همراهی نمودن در این زمینه با دیگر نیکخواهان جهان.

این سه چیز است که من «سه پایه‌ی سیاست» می‌نامم و در نشستهای آینده از یکایک آنها سخن خواهم راند. در این نشست گفتگو را در اینجا بپایان می‌آوریم.


🌸

✴️ سال نو 1403

بخش 1 از 2

🖌 کوشاد تلگرام : چنانکه رسم است ، در سر سال پیامهای خجسته باد است که از این آشنا و دوست و خویش به ما می‌رسد و از ما به آنها روانه می‌گردد. آنچه در این پیامهاست دعاها و آرزوهای گوناگون تندرستی ، فیروزی و شادمانی و مانند اینها می‌باشد. ما نیز در این اندازه آرزو می‌کنیم که نوروز بر ایرانیان خجسته باد. ولی نمی‌خواهیم تنها به دعا و آرزوهای خشک بس کنیم .. از آرزو چه سودی برمی‌خیزد؟! از هزار آرزو یک ریگ تکان نمی‌خورد. حال کشور وخیمتر از آنست که جای اندک بی‌پروایی باشد. از اینرو خواهانیم که ایرانیان در این نوروز و سال نو همچون هر خردمندی که همیشه کارنامه‌ی گذشته و بویژه سال پیش خود را به سنجش می‌کشد ، اندیشیده پاسخ پرسشهایی را که برای ایران بسیار ارجدار است بیابند :

ــ آیا ویرانی و عقب‌ماندگی کشور جز بدست خود مردم از میان خواهد برخاست؟!

ــ آیا تنها با گله و ناله و خرده‌گیری از حکومت ، بلکه با آشکار گردانیدن فساد حکومتیان کار این کشور اصلاح شدنی است؟!

ــ آیا چه باعث شده که در این چند دهه ایرانیانِ جنگ‌دیده ، آسیب‌دیده ، ناخشنود ، خشمگین و آرزومندِ تغییرات بنیادی ، نتوانسته‌اند به خواست خود برسند؟!

ــ اساساً ریشه‌ی گرفتاریهای ما از چیست و راز درماندگی و عقب‌ماندگی‌مان کدامست؟!

ــ چرا ایرانیان پس از نزدیک به 120 سال که در آرزوی آزادی بوده‌اند هنوز به آن دست نیافته‌اند؟!

ــ در سال 1357 مردم چگونه توانستند حکومت شاه را سرنگون کنند؟!

ــ آیا جنبش آن سال سودمند بود یا زیانمند؟! اگر سودمند نبود از چه راه زیانمند افتاد؟! مگر مردم خواهان زیاندیدگی بودند؟! مگر مردم خواهان آزادی ، دمکراسی ، خرسندی و آسایش نبودند؟!

ــ چه باید کرد که از یک سوراخ دو بار گزیده نشویم؟!

باید بدانیم اگر این کشور را ایرانیان خود نگه ندارند ، هیچ راه رهایی دیگری نخواهد بود و چه بسا حال ما خوارتر و زندگیمان پستتر از فلسطینیان بیچاره و آواره بلکه بدبختتر از ایشان خواهیم بود. زیرا آیین خدا یا قانون طبیعت نیز جز این نیست. این آیین خدا نیست که مردمی بیخردیها کنند و ستم و ناروایی درمیانشان بیداد کند و روز بروز حالشان بدتر گردد تا امام ناپیدایی ، پیدا شده ، او ستم و ناراستیها را از میان بردارد. خدا چنین قانونی نگزارده و چنان چیزی جز افسانه‌ نیست.

آن قانون طبیعت که یادش کردیم به استواریِ حقیقت گرد بودن زمین یا گردش آن بگرد خورشید است. آن قانون اینست : «یک مردمی تا خود نیک نباشند از نیکیهای جهان بهره نخواهند برد». کسروی که این قانون را برای نخست بار بازنموده «نیکی» را هم معنی کرده می‌گوید : «نیكی در اینجا نخست دانستن حقایق زندگانی و دوم دست بهم دادن و در راه آنها تلاش بكار بردنست».

پارسال سر سال هنوز اندوه آسیب‌دیدگانِ جنبش مردم که با کشته شدن مهسا امینی آغاز شد در یادها بود که ما گفتیم : دلهای مردم هوای روزبه بسر ندارد. گفتیم برای آنکه شادی به دلها بازگردد یک راه بیشتر نیست و آن کوششِ درست در راه درست است که چند گامی پیش رویم و این سال را سال نیكی و فیروزی سازیم. امسال نیز حال بهتری نداریم. بلکه باید گفت کشور حال بدتری هم پیدا کرده.

ما در نوبت خود در سال گذشته به روشنی اندیشه‌ها کوشیده‌ایم ولی باز باید دهها برابر کوشش بیشتر کنیم. زیرا چنانکه پارسال گفتیم و همه هم می‌بینند ، کشور همچون ترنِ بی‌ترمزی در سراشیبیِ نابودی هر دم شتاب بیشتر می‌گیرد. پیداست در این حال جایی برای شادمانی و سرخوشی نیست. نمی‌توان دست روی دست گزاشت. اگر حکومتیان در اندیشه نیستند آیا ما نیز نباید در اندیشه باشیم؟! اگر این ترن از ریل بیرون افتد و به کوه و تخته سنگها برخورَد یا به دره فروافتد آیا تنها حکومتیان نابود خواهند گردید؟!

در سال گذشته ما جز صدها نوشتاری که از آن بزرگمرد آوردیم که بیشترش درباره‌ی «حقایق زندگانی» ، گرفتاریهای ایرانیان و راه چاره به آنها بود ، یک رشته نوشتار نیز در زمینه‌ی «سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان» در کانال آوردیم. در آنها آمارهایی از سرمایه‌ی انسانی ، رفاه ، سرمایه‌ی اجتماعی و فساد برخی کشورها آمده. از دیدن آنها هر ایرانی باید بخود بلرزد. کشوری که چند هزار سال پیشینه‌ی شهریگری (تمدن) داشته و بر نیمی از جهان فرمان می‌رانده امروز چنین درمانده می‌باشد که در نشانگرهای رشد و پیشرفت همپای کشورهایی همچون ترکیه و اردن و مصر هم نیست. از همینجا وخامت حال میهنمان و سختی بیماری او را توان دریافت. البته امروز مردم خود از چنین آمارهایی آگاهند و درماندگی کشور و مردم را نیک می‌دانند. لیکن بعلتهایی هیچ تکانی بخود نمی‌دهند.
👇

اینست انگیزه‌ی آنکه ما از همین روز نخست سال این جستارها را پیش می‌کشیم و می‌خواهیم هم‌میهنانمان به اینها بیندیشند. بیندیشند و گفتارهای ما را که به این پرسشها پاسخ می‌دهد بخوانند و اگر آنها را براست یافتند در راه رسانیدن آنها به گوشها و دلهای مردم بکوشند.

بخش پایانی این نوشتار فردا خواهد آمد.
.

این سخن راهنمای آزادگان گرچه درباره‌ی روزبه مشروطه می‌باشد ولی درباره‌ی دیگر روزبه‌ها و همچنین نوروز راست می‌آید :

«عيد بزرگ ما آن زمانی خواهد رسيد كه مردم اين كشور از اين پراكندگی و درماندگی رها گردند».

متن کامل در زیر می‌آید :

«ما از رسیدن این روز تاریخی ـ روز عید مشروطه ـ خشنود و شادمانیم و اینک به نام ارجشناسی از مشروطه و سررشته‌داری توده پیام خجسته باد به همه‌ی ایرانیان ـ به ویژه به همراهان خود ـ میفرستیم. ولی باید پوشیده نداریم كه جشن و شادی اساسی ما آن روزی خواهد بود كه همگی ایرانیان معنی درست مشروطه را بدانند و شایسته‌ی چنان سررشته‌داری باشند. عید بزرگ ما آن زمانی خواهد رسید كه مردم این كشور از این پراكندگی و درماندگی رها گردند».

(پرچم روزانه  شماره‌ی 161 ، 13 مرداد ماه 1321)

💐🌸🌷🌹

📖 دفتر «در پیرامون شعر و صوفیگری»

🖌 احمد کسروی

🔸 از خوانندگان پیمان ـ تکه‌ی یک از یک


دو سه روز پیش از جایی می‌گذشتم دو نفر از شاگردان دبیرستان تدین را که یکی تقریباً دوازده ساله و دیگری شاید بسن شانزده می‌رسید دیدم. دوازده ساله جزوه‌ای از اشعار ایرج (که ندانستم جزوه‌ی هفتم بود یا عارفنامه) در دست داشت و برای رفیق بزرگتر از خودش می‌خواند. من هنگامی نزدیک شدم که این بیت را می‌خواند . . . .

راستی از نوشتن و تکرار نمودن آن دوباره در اینجا شرم می‌کنم. پس از خواندن آن علاوه نمود (ببخشید می‌خواهم گفته‌ی خود آن طفل را بنویسم) : این پدرسوخته چون بچه‌باز بود تمام اشعار و گفته‌هایش در همین زمینه است.

خدا می‌داند از دیدن این وضع به چه حالی افتادم و دلم باین طفل و امثال او که غیر از نفهمی و اقتضای عالم کودکی گناهی ندارند چه اندازه سوخت. آری گناه در آن مرد خدانشناس و فرومایه است که برای خاطر پول و پر کردن سر کیسه‌ی خود آنها را گرد آورده و در جزوه‌های کوچکی که خواسته است بقیمت ارزانی تمام شده و خرید آن درخور توانایی هر کس حتا اطفال خردسال نیز باشد با یک آب و تاب چاپ نموده است.
نامرد خجالت نکشیده روی جلد آنها هم نوشته است :

اگرچه خریدار ندارد سخن
گرمی بازار ندارد سخن

دلسوزی تماشا کنید مردکه‌ی مزخرف این ذَنب لایُغفَر [=گناه نیامرزیدنی] را نموده بس نیست آرزو داشته است که همه‌ی مردم با دیدن این چرندها بیدریغ مطابق دلخواه او پول ریخته و دودستی آنها را بآغوش بکشند زهی نادانی و نابخردی که این مزخرفات را شعر گفت. زهی سیه‌روزی و بدبختی ملتی که آنها را بعنوان شاهکار ادبی ضبط نماید.

ملاحظه نمایید خواندن و شنیدن این اشعار بیشرمانه که اعمال قبیحه و ننگ‌آوری را که انسان از بردن نام آنها شرم می‌کند مجسم نموده و لابد هر خواننده و شنونده را تهییج می‌نماید در نوباوگان و اطفال خردسال چه تأثیری نموده و اگر از طفولیت گوششان با اینها آشنا شده و از اول با این قبیل اشعار چشم و گوششان باز گردد که البته آنهمه کارهای ننگین از نظر آنها نخواهد رفت ـ سرانجام چه نتیجه بار خواهد آورد؟. گمان می‌کنید صدی ده آنها می‌توانند جلو نفس را کشیده و در اثر خواندن آنها که شهوت تحریک خواهد شد دامن عصمت خود را لکه‌دار ننماید؟ پس در این صورت گوینده و گردآورنده و چاپ‌کننده و فروشنده‌ی آن سزاوار نفرین نیست؟

باری بی‌اختیار جلو رفته و با مهربانی زیاد گفتم : عزیزم تو محصلی و درپی تحصیل علم هستی و خودت باید بدانی که از خواندن این مزخرفات غیر از بداخلاقی و بیشرمی نتیجه حاصل نمی‌شود حیف نیست که با خواندن آنها عمر گرانبهای خود را هدر دهی؟ خدا پدرش را بیامرزد که مثل بعضیها در برابر این نصیحت دوستانه‌ی من پرخاش ننموده با کمال ادب جواب داد : چشم آقا اطاعت می‌کنم.

اینجاست که باید نوشته‌های آقای کسروی را که درباره‌ی شعر و شاعری در پیمان می‌نویسد گردن نهاده تمامی این قبیل مجموعه‌ها را گرد آورده و آتش زده و سوزاند. ولی این را باید گفت که در این قسمت تنها سوزاندن آنها کافی نبوده باید وزارت جلیله‌ی معارف نیز باین موضوع مواظبت و دقت کامل نموده بهیچ وجه اجازه‌ی بچاپ و نشر آنها ندهد و باین وسیله اخلاق عموم مردم مخصوصاً شاگردان مدارس را بیمه نماید و همه کس را هم وظیفه‌ی فرضی است که برای از بین بردن آنها از هیچ گونه اقدامی فروگذاری ننمایند تا بلکه بتوانیم این لکه‌ی ننگین را از دامن ایران و ایرانیان پاک کرد.

تبریز ـ واعظپور


پیمان : آفرین بر جوان پاکدل ، حلالت باد نام ایرانی ، آری امروز بر هر ایرانی غیرتمند است که در برابر این سیاهکاریها خاموشی نگزیند و نکوهش و سختگیری دریغ نسازد. امروز چاره گفتن است و داد زدن ولی بزودی خواهد رسید روزی که توده‌ی غیرتمند ایران جنبشی کرده همه‌ی این کتابها و نوشته‌های سیاه را بآتش بسوزانند و یک لکه‌ی ننگی را از دامن شرافت ایران سترده دارند. ایرج پست نابکار بجای خود هزارها شاعر و مؤلف فدای یک نام نیک ایرانی باد.

مگر قافیه بافتن و سخن بقالب زدن چه ارجی دارد که از رهگذر آن اینهمه بدنامیها و نارواییها را برتابیم؟! اگر این شعرها و کتابها نباشد چه از ایران خواهد کاست؟!

آن بی‌آزرمی که دم از ساده‌بازی زده از سگ کمتر است بلکه همچون سگ هار خونش را باید ریخت نه اینکه بی‌آزرمیهای او را کتابی ساخت و بدست بچگان ساده دل بیگناه داد! ما امیدواریم در سایه‌ی این جنبش غیرتمندانه که آغاز شده و اثر آن پیداست بزودی چاره‌ی این سیاهکاریها خواهد شد.


🌸

✴️ سخنی با خوانندگان در پیرامون نوشتار بالا

کوشاد تلگرام : کسانی که این رشته گفتارها را دنبال می‌کنند ، بیگمان این دریافته‌اند که احمد کسروی به چه کار بزرگی برخاسته است. کاری که سده‌ها از آن غفلت شده. زیرا یک بیراهی و گمراهی که در توده‌ای رواج می‌گیرد ، این بگردن نیکخواهان و خردمندان آن توده است که با آن به نبرد برخیزند و اندیشه‌های مردم را در آن باره روشن گردانند و از هر راهی بکوشند آن گمراهی و بیراهی را بازگردانند.

شعر و شاعری که از هزار سال پیش در ایران از سادگی و بی‌آلایشی خود بیرون رفته و دچار صد بدی گردیده بود کسی به چنان سخنانی برنخاسته و به چنین نبرد سختی نپرداخته بود. این کسروی ، آن مرد جانسپار بود که باک از هیاهوی شعرپرستان بی‌آزرم و هجو و زشت‌زبانیهای آنان نکرده به برگردانیدن این پتیاره (=بلا) برخاست.

امروز یک جوّی بر اندیشه‌ها چیره گردیده که بسیاری کوشش سیاسی را تنها سخن گفتن از حکومتها و مهره‌های آنها و بدست آوردن آگاهیهایی از زندگی (راستیها و ناراستیهاشان) و مانند اینها می‌دانند. در حالی که آسیبهای فرهنگی در چنین جوّی بیکباره فراموش می‌شود. تو گویی اینگونه خیانتها که با ایران و ایرانی شده هیچ ارجی ندارد و نباید عمر را با پرداختن به آنها کوتاه گردانید.

در حالی که چنین اندیشه‌ای بس بیجا و خام است. درسخوانده و نخوانده‌ی همین توده را با اینگونه بیهوده‌کاریها و زیانکاریها سرگرم گردانیده و از کوشش در راه میهن بازداشته‌اند. صدهزاران بلکه میلیونها جوانان را با شعر و صوفیگری و «عرفان» فریفته و نیروهای جوانی آنان را براه شعرپرستی و عرفانجویی و قلندری و مانند اینگونه گمراهیها انداخته‌اند.

پس نوشتارهایی را که آن یگانه‌مرد نوشته و ما پیاپی در کانال می‌آوریم برای آن نیست که نقشی بر روی صفحه نمایش کامپیوتر یا موبایل خوانندگان باشد. ما از این سخنان انتظارهای بزرگی داریم. ما خواستاریم جوانان و کوشندگان که دلبستگی به حال کشور دارند و دلسوزانه نیروهای خود را در آن راه بکار می‌اندازند به این سخنان و این جنبش بی‌پروایی نکنند. این بدانند که حکومت هرچه باشد خائنانی (ایرانی یا بیگانه) کوشیده و هم‌اکنون نیز می‌کوشند مغزها را با چنین سرگرمیهای شومی بیاشوبند.

ما چشم داریم خوانندگانمان این ناکسان را بشناسند ، خیانتهاشان را خُرد نشمارند ، خوارشان دارند ، نامهاشان را همیشه با خواری برند و آشنایان خود را با کوششهای بدخواهانه‌ی آنان آشنا گردانند.

این نوشتار از میان چندین گرفتاری ایران تنها به دو گرفتاری و گمراهی (شعر و صوفیگری) پرداخته است. در زمینه‌ی شعر ، در نوشته‌ی بالا تنها یادی از ایرج (میرزا) رفته ولی تنها او نیست. از گذشتگان شاعران بنام بسیاری هست که مردم باید آنان را بشناسند و از زیان دیوانها و شعرهاشان آگاه شوند. از امروزیان ما هنوز زبان به نکوهش باز نکرده نخواسته‌ایم پرده‌دری کنیم. ولی این حال دیری نخواهد پایید. در میان آنها نیز رسواییها هست. بلکه برخی از آنان گناهشان پرداختن پیاپی به ادبیات زمان مغول است که این بدخواهیشان باید آشکار گردد. چنانکه بارها پیکره‌ی کتابهاشان را نشان داده و به کوششهای شومشان اشاره کرده‌ایم.
.

📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست دوم

🖌 احمد کسروی

🔸 در نشست گذشته گفتیم باید بنیاد زندگانی ایرانیان بروی سه پایه گزارده شود که یکی از آنها «کوشش به پیراستگی توده و رهایی از نادانیها و آلودگیها» را شمردیم. در این نشست در آن زمینه سخن خواهم راند :

🔸 ١٠ـ پیراستن توده کجا و سیاست کجا؟.. (10 تا 17)


در این زمینه نخست چیزی که باندیشه‌ها خواهد رسید آنست که پیراستن توده از آلودگیها چه همبستگی بسیاست دارد؟!.. آن چیزی دیگر است و این چیزی دیگر می‌باشد. بارها این ایراد را شنیده‌ام. با زبان خودشان می‌گویند : «اصلاحات چه ربط بسیاست دارد؟!.. سیاست آنست که ما خودمان را از زورآزمایی روس و انگلیس نگه داریم و استقلال خود را از دست ندهیم. این چه ارتباط به نیکی یا بدی توده دارد؟!..».

ولی این ایراد راست نیست. زیرا سیاست تنها نگهداری خودمان از زورآزمایی روس و انگلیس نیست. باید سیاست را به یک معنی بزرگتر از آن گرفت. چنانکه گفتیم سیاست آن راهیست که ما برای زیست و پیشرفت خود از میان دیگر توده‌ها برگزینیم. سیاست راه همگامی ما با دیگر توده‌هاست.

اکنون اگر ایرانیان می‌خواهند با دیگر توده‌ها همسر باشند و بتوانند با آنان از روی برابری زندگی کنند باید خود را از حال کنونی بیرون آورند. با این آلودگیها با آنان همراهی و همگامی نخواهند توانست.

آنگاه گرفتم که سیاستْ نگهداری خودمان از چیرگی روس و انگلیس است. شما از چه راه می‌خواهید خودتان را نگه دارید؟!.. خواهشمندیم بما بازنمایید. با زبان خودتان گویم : «آن فعالیتهای سیاسی که در نظر گرفته‌اید کدامست؟!.. آیا با هایهوی و یا ناله و گله ، کاری از پیش تواند رفت؟!..».

چه شده که روس و انگلیس نیرومند شده‌اند و شما ناتوان می‌باشید؟!.. چه شده که آنها می‌توانند با شما زور ورزند؟!.. اینها را هیچ اندیشیده‌اید؟!.. پی بریشه و شُوَند[=سبب] اینها برده‌اید؟!..

چیزیست بسیار آشکار : توده‌ی شما آلوده است ، پس‌مانده است. توده‌ی آلوده و پس‌مانده سرگذشتش جز خواری و توسری‌خوری نتواند بود. این «آیین سپهر» است. آیا شما می‌خواهید با سپهر (طبیعت) بجنگید؟!.. آیا می‌خواهید آیین او را بهم زنید؟!..

شما چیزهایی بگوشتان رسیده : «قوانین بین‌الملل» ، «حقوق بین‌الملل». ولی اینها بآن معنی نیست که فهمیده‌اید. شما باید بدانید :

نخست آن دستگاهی که «قوانین بین‌الملل» را بکار بندد نیست. (سازمان ملل متحد (1) بکار می‌آغازد. ولی دانسته نیست چه نتیجه خواهد داد). امروز جلو زورآزمایی دولتی را (جز با زور) نتوان گرفت. آن دولتی که درپی زورآزماییست بهانه‌هایی هم از «قوانین بین‌الملل» تواند یافت. داستان ایتالیا و حبشه را ما هنوز فراموش نکرده‌ایم. افسانه‌ی داوری گرگ و بره را همه شنیده‌ایم.

دوم اگر چنان دستگاهی باشد باز بشما سودی نخواهد داشت. در «قوانین بین‌الملل» همه‌ی توده‌ها به یک دیده ، دیده نشده‌اند.

به هر حال «قوانین بین‌الملل» و «حقوق بین‌الملل» جلو «آیین سپهر» را نتواند گرفت. «مردمی که نیک نباشند از نیکیهای جهان بهره نتوانند یافت». این آیین سپهر است.


پانوشت :
1ـ چاپ دوم این کتاب پس از پایان جنگ جهانی دوم ، در زمستان سال 1324 بیرون آمد که سازمان ملل متحد تازه آغاز بکار کرده بود و برخی ترجمانها در ایران آن را «سازمان ملل متفق» ترجمه کرده بودند. اینست در اصل کتاب نیز «سازمان ملل متفق» آمده است.


🌸

✴️ سال نو 1403

بخش 2 از 2

🖌 کوشاد تلگرام

بجاست سخنی از آن یگانه‌مرد درباره‌ی فزونی درماندگیهایی که پیش‌بینی کرده و بما هشدارها داده بیاوریم :

«شما امروز بر سر یک دو راهی ایستاده‌اید که اختیار دارید هر کدام را بپذیرید.
یکی آنکه به همین حال که هستید باشید : این اندیشه‌های پراکنده همچنان در مغزها باشد. از شعر و شاعری دست برندارید ، کتابهای سراپا زیان زمان مغول را پیاپی چاپ کرده بیرون ریزید ، چهارده مذهب همچنانکه هست باشد ، اخلاق پست بحال خود بماند ، از هر کسی زور دیدید گردن گزارید و همه بخاموشی گرایید ... پیاپی حزبها سازید ، و دسته‌ها ببندید ، ‌و در راه خودنمایی و هوسبازی از گراییدن به بیگانگان هم خودداری ننمایید. یک جمله بگویم : تغییری در اندیشه و رفتار و کردار خود ندهید.
این یک راه است و می‌توانید آن را پیش گیرید. ولی در این صورت حالتان همین خواهد بود که هست. گرفتار صد بدبختی خواهید بود ، لگدمال بیگانگان خواهید گردید. اختیار زندگانی را در دست خود نخواهید داشت. یک جمله بگویم : این درماندگی و زبونی پایدار خواهد ماند و بلکه روز بروز سخت‌تر گردیده کم‌کم نوبت نابودی خواهد رسید.
یک راه دیگر آنست که این حقایق را که ما یاد می‌کنیم و یکایک روشن می‌گردانیم بپذیرید و هر کسی در سهم خود بکار بندد و زشتیها را از خود دور گرداند و یک تبدیلی در اندیشه‌ها و خویها و رفتارها پدید آید و زندگانی رنگ نوینی گیرد. یک راه هم اینست.
اختیار با شماست که کدام یکی از اینها را بپذیرید و پیش گیرید. اگر بخواهید با همین حال بازمانید چنانکه گفتم گرفتاریهاتان همین خواهد بود که هست ، و شما باید باینها رضایت دهید و بیهوده بگله و ناله نپردازید زیرا این گرفتاریها یک حادثه‌ی تصادفی ، یا نتیجه‌ی قضا و قدر نیست بلکه نتیجه‌ی قطعی همان حال و رفتاریست که دارید ، و می‌خواهید دست برندارید.
یک بیچارگی که من در شما می‌بینم آنست که نمی‌خواهید نیک بشوید ولی می‌خواهید از روزگار نیکی بینید. می‌خواهید در این آلودگیها بمانید و هیچ کم نکنید. ولی نتیجه‌ی آنها را که زبونی و زیردستیست درنیابید. در اینجاست که باید گفت : معنی زندگی را نمی‌دانید. در اینجاست که باید گفت : یک دسته کودکان چهل‌ساله و پنجاه‌ساله‌اید.
این کار کودکانست که دست بآتش دراز می‌کنند و چون سوزانید بگریه می‌افتند. در جلو کندوی عسل به بازی پردازند و چون زنبورها بیرون ریختند و سر و روی ایشان را خستند بناله و فریاد برخیزند.
شما بخودتان بسیار مغرورید. من چون می‌آزمایم می‌بینم این غرور و نادانیِ شما از اندازه گذشته. زیرا امروز در حال آنکه از هر باره خوار و زبون می‌باشید و در توی بدبختی و درماندگی فرورفته‌اید باز حال خود را درک نمی‌کنید. شما هر یکی خود را دانشمند می‌شمارید هر سخنی بمیان آید می‌گویید : «مگر ما این را نمی‌دانستیم» ولی من چون می‌آزمایم می‌بینم ، شما چیزهای بسیار روشنی را نمی‌دانید.
شما از داستان «علت و معلول» ناآگاهید و این نمی‌دانید که در این جهان هر چیزی از یک علتی برمی‌خیزد و تا آن علت از میان نرود بحال خود خواهد ماند. این نمی‌دانید که هر گرفتاری یا بیماری که برای کسی یا توده‌ای رخ می‌دهد از یک علتی برخاسته که باید آن را جست و شناخت و بچاره پرداخت. این چراغ برق بالای سر ما اگر اکنون خاموش گردد شاید کسانی آن را تصادفی شمارند و بسخنان گله‌آمیزی پردازند ولی یک اهل فن آن را جز نتیجه‌ی یک علتی نخواهد شمرد و اینست جستجوی آن علت را کرده و بدست آورده و چاره خواهد کرد.
این یک قاعده‌ی بزرگ همگانیست و بهمه چیز جاریست. ولی شما آن را نمی‌دانید و اعتنا ندارید. بجای آنکه آلودگیها را از خود دور گردانید و بگرفتاریها از راهش چاره کنید تنها بگله و ناله بس می‌کنید ، و یا بیخردانه امیدوارید که ایران یک طلسمی دارد و کسی آن را از دست شما نتواند گرفت.
شما از نادانی و بیچارگی هم زبونی و هم بدبختی را می‌کشید و هم بیهوده ناله و فریاد می‌کنید که این خود زیان دیگری می‌باشد. شما به هر چیزی از آلودگیهای خود نام فریبنده‌ی دیگری می‌گزارید. شعرهای بیهوده سرودن ، و افسانه‌های بیخردانه بافتن را «ادبیات» می‌نامید ، کهنه‌بافندگیهای یونان و روم را «فلسفه» می‌خوانید ، به بدآموزیهای خانه‌برانداز صوفیگری «عرفان» نام می‌دهید ، آشفتن مغزهای جوانان را «آموزش و پرورش» یاد می‌کنید ، گمراهیهای پراکنده و کشاکشهای بیهوده‌ی قرنهای گذشته را «مذهب» می‌شمارید ... بدینسان به هر یکی از آلودگیهای خود عنوان دیگری می‌دهید و ما هر یکی را که دنبال می‌کنیم به هایهوی و ایستادگی می‌پردازید و با اینحال نیکی از جهان می‌خواهید. دوباره می‌گویم : این خود نشان درماندگی شماست.
.