پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.29K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
📖 در پیرامون فلسفه (بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔸 دین و خداشناسی (تکه‌ی دو از هفت)


1ـ دین سبکباریست و هر آنچه بار مردم را سنگین گرداند دین از آن بیزار می‌باشد. (دو از سه)

اینست داستان دین. شما اگر می‌خواهید راستی این گفتار را دریابید توده‌های باستان و گمراهیهای آنان را یاد بیاورید. یونانیان با همه‌ی پیشرفت در دانش و آیین زندگانی در زمینه‌ی دین گرفتار پندارهای بس زشتی گردیده و بارهای سنگینی بدوش خود برداشته بودند : خدایان بیشماری از پندار خود تراشیده همواره بایستی درپی خشنودی آنان باشند و از خشمشان بر خود بلرزند. هر زمان بایستی قربانیها سر ببرند و در پرستشگاه بویهای خوش دود کنند. اگر باده می‌گساردند خدایان را بی‌بهره نگردانیده ساغری بنام ایشان بزمین بریزند. اگر بجنگی می‌روند نخست از خدایان دستور خواهند و چون فیروز برگشتند سهم بزرگی از مال تاراج را بخدایان بخشند. دختران دوشیزه را به پرستاری خدایان برگمارده در پرستشگاهها زنده بگور سازند. همیشه از کینه و رشک خدایان بیمناک زیسته از هر پیشامدی فال بد گیرند.

ما داستانهایی در تاریخ یونان و روم در زمینه‌ی خداشناسی آنان داریم که بهترین نمونه از گمراهی و نادانی توده‌های آدمی می‌باشد ، با آنکه یونانیان و رومیان بسیار بهتر از توده‌های دیگر بودند. در جنگهای هخامنشیان با یونانیان که از حادثه‌های بس سترگ تاریخ باستان می‌باشد در رزم پلاتای (1) بهنگامی که یونانیان صف بسته از آنسوی سوارگان ایرانی آماده ایستاده بودند پااوسانیاس سردار یونانی بایستی از خدایان دستور گرفته سپس فرمان جنگ دهد و اینبود که بدستیاری یک کاهن گوسفند پشت سر گوسفند سر بریده شکمهای آنها را می‌درید تا از چگونگی روده‌ها دستور خدایان را دریابد ولی روده‌ها مخالف مقصود درآمده خدایان دستور جنگ نمی‌دادند. در این میان سوارگان ایران پیاپی تاخت آورده از یونانیان می‌کشتند و می‌خَستند بی‌آنکه اینان دستی باز کنند. تا پس از قربانیهای فراوان خشم خدایان فرونشسته دستور جنگ و ستیز را دادند!

داستان کریسوس پادشاه ساردیس را هر کس شنیده که چون کوروش لشکر تا نزدیکی کشور او برد کریسوس دودل بود که آیا جنگ کند و یا از راه دوستی و آشتی درآید کسانی را فرستاده از «آپولو» خدای بزرگ یونان شور خواست. خدا دستور جنگ داد. ولی چون کریسوس با کوروش رزم کرد شکست یافته سراسر کشور را از دست داد بلکه خویشتن دستگیر افتاده تا بدم پرتگاه مرگ رفت.

آلکساندر (2) که هوش و زیرکی او شهره‌ی جهان گردیده و یاوه‌گویانی در ایران او را بدرجه‌ی پیغمبری رسانیده‌اند این مرد چون مصر را بگشاد برای آنکه پرستشگاه آمون را دیدار نموده از آن خدا دستورها گیرد راه بس بیمناک و دوری را تا بیابان لیبوا (3) پیمود که اگر تندبادی درمی‌گرفت خود او و همراهانش همگی زیر ریگ مانده با بدترین شکنجه بدرود زندگی می‌نمودند. چنانکه پیش از آن پنجاه‌هزار سپاه کنبوجیا این شکنجه را دریافته بدرود زندگی گفته بودند. این شگفتتر که آلکساندر چون بدانجا رسید آمون او را فرزند خود خواند. آلکساندر هم ارمغانهای بس گرانبها بخدا و کاهنانش پیش کشید.

اینها نمونه‌ای از گمراهیهای توده‌ی انبوه است. دانشمندان یونانی که بکار برخاستند و بگمان خود فلسفه بنیاد نهادند باید گفت گمراهی را ده برابر گردانیدند. آیا از افسانه‌ی «عقول عشره» و مانندهای آن چه گره از کار گشادند؟! می‌توان گفت تا امروز ملیونها مغز فرسوده‌ی آن فلسفه‌بافیهای بیجا گردیده و جز گمراهی و نادانی نتیجه بدست نیامده است.

ایرانیان باستان را می‌دانیم که خدایانی بنام مهر و ناهید و شهریور و تیر و مانند آن از پندار خود پدید آورده قرنها گرفتار آن بودند. در هر شهری پرستشگاهها برپا کرده روزانه بایستی هر کسی چند ساعت از عمر خود را در این راه هدر گرداند. نیز می‌دانیم کسانی از ایشان آتش را که هرگز فرقی با دیگر چیزها ندارد درخور پرستش دانسته همیشه آن را افروخته می‌داشتند و رنجهای بسیار در این باره بر خود هموار می‌نمودند. همچنین آب دریا با آن فراوانی از کشتیرانی در آن خودداری می‌نمودند.

هنوز اینها توده‌های برگزیده بودند و پیشرفتها در کار زندگانی داشتند. اگر از توده‌های دیگر گفتگو بداریم به یک رشته سیه‌کاریها خواهیم برخورد. زیرا دسته‌هایی از آنان فرزندان خود را در برابر خدایان سنگی و چوبی سر می‌بریدند و دختران دوشیزه‌ی زیبا را آراسته و پیراسته بنام ارمغان بخدای رود در آب می‌انداختند.

امروز هر ویرانه‌ای را که می‌کاوند خدایان سر و گردن شکسته از زیر خاک بیرون می‌آید. اگر تاریخ را جستجو کنیم شاید هر یکی از ایشان خون صدها دختران دوشیزه را بگردن دارد.


👇
این بوده گمراهیهای گذشتگان. آیا اینها بارهای سنگین بر دوش مردم نبوده؟! آیا چه سودی از این پندارها جز بیم و نگرانی و رنج بدست می‌آمده؟! در برابر اینهاست که خدا پیغمبران برانگیخته ، دین برای مردم فرستاد. دین فرستاد تا مردم از آن بارها سبک باشند و چاپک و آسوده راه زندگی پیمایند.


پانوشتها :
1ـ Plataea
2ـ آلکساندر = اسکندر ، که لفظ غلطی می‌باشد.
3ـ لیبوا = لیبی.


🌸
📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست سوم

🖌 احمد کسروی

🔸 ٢٣ـ باید ایلها را بحال خود نگزاشت : ـ (18 تا 26)


درباره‌ی ایلها بهیچ گفتگویی نیاز نیست. در زندگانی امروزی آنچه باید نبود [nabud = سبک شده‌ی نبودن ] این ایلهاست. اینها گذشته از آنکه خودشان در زندگانی بسیار پس مانده‌اند و شیوه‌ی زیست ایشان یادگار زمانهای پیش از تمدنست ، مایه‌ی آزار دیگران هم هستند. هر زمان که دولت ناتوانست کار اینها دزدی و راهزنی و تاراجگری است. روستاییان بکشت خود ایمن نمی‌باشند ، بازرگانان بکالای خود بیمناکند ، گله‌داران بگله‌های خود می‌ترسند. همیشه یکی از گِله‌های بیگانگان راهزنیهای اینان و ناایمن بودن راههای بازرگانی بوده است. ما اینها را چرا نگه داشته‌ایم؟!.. با بودن اینها آیا دیگران حق ندارند توده‌ی ما را «نیم‌وحشی» خوانند؟!.. آیا حق ندارند بما بخندند؟!..

با این عیب بزرگ در توده‌تان ، آیا شما می‌خواهید همگام دیگران باشید؟!.. می‌خواهید در میدان سیاست پس نمانید؟!.. آیا اینست امید شما؟!..

عیب این ایلها تنها چادرنشینی و یا کوچ ییلاق و قشلاق نیست. گویا این کارها بسیار کم شده است. عیب بزرگ آنها اینست که زندگانی ایلی را نگاه داشته‌اند. هر ایلی خود را جدا می‌گیرد ، حکومت یا اداره‌های دولتی را نمی‌شناسند ، اختیارشان بیش از همه در دست ایل‌بیگیها و ایلخانیهاست ، بکشاورزی ارج نگزارده تا می‌توانند بآن نمی‌پردازند ، بیش از همه گله‌داری را دنبال می‌کنند ، اندیشه‌ی تاراج و تاخت و تاز را از سر بیرون نمی‌کنند ، دزدی و راهزنی را بد نمی‌شمارند. اینهاست بدیهای آنها.

من گاهی می‌شنوم کسانی بآنان پشتیبانی می‌نمایند. این کسان را جز دشمن و بدخواه توده نتوان شناخت. باید همه‌ی این ایلها را ده‌نشین گردانیده همه را بکشاورزی و دیگر کارهای سودمند واداشت. آنگاه بجای ایل‌بیگی یا ایلخانی اداره‌های دولتی درمیان آنها برپا گردانید. این کار دشوار نیست.

درباره‌ی روستاییان و ایلها نکته‌ی بزرگتر اینست که آنان با تنهای نیرومند و نیروهای مغزی نافرسوده‌ی خود برای آینده‌ی این توده امیدگاهی هستند. ما اگر آنها را از آن تاریکیها که افتاده‌اند بیرون آوریم و بآمیغهای زندگی آشنا گردانیم و آنها را بتکان آورده بپایه‌ی دیگران رسانیم ، در آینده چه‌بسا دانشمندان و مردان برجسته که از میان آنها بیرون آید و چه‌بسا کارهای بزرگ تاریخی که با دست آنها انجام گیرد.


🌸
📖 در پیرامون فلسفه (بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔸 دین و خداشناسی (تکه‌ی سه از هفت)


1ـ دین سبکباریست و هر آنچه بار مردم را سنگین گرداند دین از آن بیزار می‌باشد. (سه از سه)

آیا دین چه می‌گوید و چگونه مردم را سبکبار می‌سازد؟..

دین می‌گوید : اینجهان یک دستگاه بیش نیست و اینست که آفریده یک آفریدگار می‌باشد‌‌ و هرگز نباید خدا را بیش از یکی دانست.

می‌گوید : از سنجش این جهان پیداست که آفریدگار توانا و دانا و بآفریدگان مهربان است و این جهان را برای آسایش مردم آفریده. ولی بیش از این نمی‌توان آگاهی ازو دریافت. می‌گوید : آفریدگار از آفریدگان جداست و هرگز پیوستگی میانه‌ی او و یک آفریده‌ای نمی‌توان بود. رشته‌ی همه‌ی کارها در دست اوست و هرگز کسی اَنباز[=شریک] یا یار او نمی‌باشد. می‌گوید : خدا از شما جز زیستن بخرسندی و آسایش نمی‌خواهد و اینکه خرد بشما بخشیده از بهر آنست که بدستیاری او سامان[=نظم] درستی بزندگانی بدهید و توانا و ناتوان دست یکی کرده پشتیبان هم باشید.

می‌گوید : خدا را بشناسید و هرگز او را فراموش نسازید ولی در چگونگی او و اینکه اینجهان را چگونه آفریده و از کجا آفریده باندیشه نپردازید. این خود آن چاهیست که تهش پیدا نمی‌باشد‌‌ و شما اگر بآن بپردازید بخیره[=بیجهت] از راه بازمی‌مانید.

می‌گوید : از کسی و از چیزی نترسید و جز خدای یگانه در برابر هیچی سر فرونیاورید.

آسمان و زمین و ستاره و آفتاب و ابر و کوه و دریا و آب و آتش هرچه هست از بهر شماست. از هیچ کدام نترسید. هیچ یک را نپرستید. همواره دل بخدا بسته در کارها استوار باشید.

آیا اینها سبکباری نیست؟! آیا آن بت‌پرستی که از هر سیاهی می‌ترسید و گردن پیش هر سنگ و چوبی کج می‌کرد ، خدایانی از پندار خود آفریده آنها را آفریدگار می‌شناخت و هر زمان از بیم خشم و رشک آنها بر خود می‌لرزید و هر روز قربانیها می‌گزاشت با مرد خداشناس دینداری که دل بخدای راستین بسته و پروای هیچ کس و هیچ چیز را ندارد و همیشه دل‌آسوده و استوار بکار خود می‌پردازد یکسانست؟!

آیا آن نادان سیاهدلی که فرزند خود را زیر پای بت بیجانی سر می برید با مرد بینای پاکدرونی که خرسندی خدا را جز در آسایش فرزندان خود نمی‌شناسد یکیست؟!

آن کسانی که معنای دین را نمی‌شناسند بشناسند!

آن نادانانی که جهان را بی‌نیاز از دین می‌شمارند پاسخ این گفته‌های ما را بدهند!

آیا اینها دلیل آن نیست که توده‌های آدمیان همیشه زبون پندارهای بیجا می‌باشند که اگر سرخود رها کرده شوند بارهای سنگین بدوش برداشته راه زندگی را بر خود دشوار می‌سازند و این دین است که آن بارهای سنگین را از دوش آنها برمی‌دارد؟!


🌸
📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست سوم

🖌 احمد کسروی

🔸 ٢٤ـ باید کتابهای سودمند بسیجید : ـ (18 تا 26)


درباره‌ی بیسوادی توده و رواج نگرفتن دانشها و هنرهای اروپایی و چاره‌ی کار جای گفتگو نیست. نود درصد مردم بیسوادند و برای چاره باید بشماره‌ی دبستانها و دانشکده‌ها در شهرها افزوده شود. در دیهها نیز در هر یکی از آنها باری یک دبستان بنیاد یابد. باید سواد همگی باشد. این کار باید هرچه زودتر آغاز شود و هرچه تندتر پیش رود. در این باره‌ها جای گفتگو نیست.

جای گفتگو در آنست که مردم چون باسواد گردیدند درپی خواندن خواهند بود و کتابها برای خواندن خواهند خواست. پس جای پرسشست که چه کتابهایی بخوانند؟.. اگر کتابهای ما همینهاست که هست بیگمان زیان باسوادی بیشتر از سود آن خواهد بود.

چنانکه گفته‌ایم بزرگترین گرفتاری در این توده گمراهیها و نادانیهای انبوه گوناگونیست که بعنوان کیشها یا فلسفه یا صوفیگری یا مادّیگری درمیانست و پیداست که انبار آنها کتابهاست که کسانی آنها را هرچه بیشتر خوانند بیشتر آلوده خواهند بود. اینست در ایران باسوادان «رویهم‌رفته» آلوده‌تر از بیسوادان می‌باشند.

در جنبش مشروطه این نیک آزموده شد. در آن جنبش درمیان آزادیخواهان بیسوادها بهتر و پافشارتر از باسوادان بودند. بیشتر سردستگان و جانفشانان یا سواد نمی‌داشتند (همچون ستارخان و باقرخان و یارمحمدخان و مانند آنها) و یا اگر می‌داشتند باین کتابها کم پرداخته بودند (همچون حیدر عمواُغلی و یِفرِمخان و دیگران).

امروز هم شما اگر مردان و زنان بیسواد روستایی را با مردان و زنان درسخوانده‌ی شهری ، از دیده‌ی شایندگی بزندگانی و سودمندی بکشور و توده ، بسنجش گزارید هرآینه رویهم‌رفته‌ی آنها بهتر از رویهم‌رفته‌ی اینهاست.

اینها چیزهاییست که ما بارها گفته‌ایم و شما نیک می‌دانید. از اینجاست که ما یکی از کوششهای خود آن را گردانیده‌ایم که از یکسو این کتابهای زیانمند را تا می‌توانیم از میان می‌بریم و از یکسو به پدید آوردن کتابهای سودمند یا بی‌زیان ـ در زمینه‌ی دانش و تاریخ و آمیغهای زندگانی ـ می‌پردازیم.

در این کشور از شصت سال پیش گفتگو از دیگر گردانیدن الفبا رفته است. در این باره میرزا فتحعلی آخوندف و میرزا مَلکم‌خان و دیگران کتابها نوشته‌اند و زیانهای بسیار الفبای کنونی را نیک نشان داده‌اند. چند گونه الفبای نو برای گزاردن بجای آن ساخته شده.

این کوششها در جای خود بوده. بیگمان یکی از شُوَندهای بیسوادی ایرانیان سختی این الفبا بوده. امروزه هم یکی از سنگها در راه رواج دانشها و هنرهای اروپایی همان می‌باشد. در این باره‌ها جای سخنی نیست.

جای سخن آنست که ما چون الفبای آسان و بسامانی را در ایران رواج داده کار خواندن را آسانتر گردانیم ، اگر کتابهای ما برای خواندن همینها خواهد بود که هست ، چنانکه گفتیم بیگمان زیان کار بیش از سودش خواهد بود.

همان داستان الفبا را ما از دیده دور نداشته‌ایم و شاید بیشتر شما آگاهید که در آن باره نیز گامهایی برداشته‌ایم که همانکه هنگامش رسید بیدرنگ آن را بکار بندیم. ولی ما کوشش بنابودی کتابهای زیانمند و پدید آوردن کتابهای سودمند دیگر را بایاتر از آن دانسته این کار را بجلو انداخته‌ایم. (1)


پانوشت :
1ـ نک. گفتارهای «باید الفبا دیگر گردد» ، پرچم روزانه ، ش 45 ؛ «تغییر الفبا لازم است» ، پرچم روزانه ، ش 85 ؛ «باید الفبا را تغییر داد» پرچم روزانه ، ش86 ؛ «گامهایی در راه الفبا خواهیم برداشت» ، پرچم روزانه ، ش 138 ، 140 و 141. ـ و


🌸
یارمحمدخان کرمانشاهی
میرزا فتحعلی آخوندف
(همبسته با نوشتار بالا)
.
📘 ورجاوندبنیاد

🖌 احمد کسروی

⭐️ آنچه برای یک زیست آدمیانه دربایست (=لازم) است - از جمله آمیغهایی (=حقایقی) از جهان و تاریخ ، همبستگی (=رابطه‌ی) دین و دانش ، آیین و قانونهای خردمندانه.

📊 شمار ساتها : ۱۸۵ (اصلی) + ۱۵

🔸 بازپسین پراکنش : تیرماه ۱۴۰۱

🔷 کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَمادِ پاکدینان» و بدست «کوشادِ تلگرام» پراکنده می‌گردد.

🛎 کتاب را می‌توانید از اینجا دریافت کنید.


🌸
📖 در پیرامون فلسفه (بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔸 دین و خداشناسی (تکه‌ی چهار از هفت)


2ـ در راه خداشناسی جز چند گامی نمی‌توان برداشت

این سخن را بارها باید گفت : در راه خداشناسی و راز آفرینش‌دانی جز چند گامی نمی‌توان برداشت. بعبارت دیگر راه تا چند گامی باز است و هر کسی بآسانی آن را می‌پیماید. پس از آن راه بسته است و در این باره فرقی میانه‌ی دانا و نادان نیست.

ما نخست که باین گیتی نگاه می‌کنیم ناگزیریم باور کنیم آفریدگاری آن را آفریده. از اینجاست که خدا را انکار نمی‌توان کرد. کسانی امروز نام «علوم طبیعی» اروپا را شنیده‌اند می‌پندارند با آن علوم می‌توان از گرویدن بخدا بی‌نیاز بود. ولی این خود نادانیست. زیرا علمی که جهان را از آفریدگار بی‌نیاز سازد در اروپا نیست.

سپس چون می‌بینیم جهان سربسر یک دستگاه است از اینجا یقین می‌کنیم خدای آفریدگار جز یکی نمی‌باشد.

سپس هم سامان گیتی را سنجیده هر چیز را در جای خود دیده آفریدگار را دانا و توانا و فرزانه می‌شناسیم. درمی‌یابیم که جهان را برای آسایش ما آفریده وگرنه او را نیازی نیست. درمی‌یابیم که او را با کسی از آفریدگان پیوستگی یا بستگی نمی‌باشد. کِهتر و مِهتر و توانا و ناتوان ، همه آفریده‌های او می‌باشند.

اینهاست گامهایی که ما در راه خداشناسی می‌توانیم برداشت. در این زمینه پیره‌زن روستایی با استاد دانشگاه یکسانست. پس از آن هم راه بروی همگی بسته می‌باشد.

روشنتر بگویم : جستجو از چگونگی خدا و بنیاد گیتی بزرگترین لغزشگاه می‌باشد و هر کسی که خیره‌سری و بیباکی نموده پا بدان گزارد خویشتن لغزیده هزاران دیگران را خواهد لغزانید. کوری که با پای لنگ در کوهستان ناهموار دویدن گیرد نادان‌تر از آن کسی نیست که در این زمینه باندیشه و جستجو پردازد.

چراغ الکتریک را مثل بگیرید : ما امروز از روشنایی آن بهره می‌یابیم ولی آگاهی از راز «قوه‌ی الکتریک» و علت آن نداریم و اگر هم بکوشیم خود را فرسوده نموده سودی در دست نخواهیم داشت. از اینگونه نادانستنیها فراوانست. مرد خردمند آنچه دانستنی است دانسته بهره از آن برمی‌دارد ، آنچه نادانستنی است بیهوده خود را فرسوده‌ی آن نمی‌سازد. مرد خردمند هرگز بر اسب پندار ننشسته در تاریکیها اسب‌دوانی نمی‌نماید.

اینهمه گرفتاری در شرق بیشتر از آن برخاسته که کسانی در آن تاریکیها به تک و دو پرداخته‌اند و هر یکی خودش آواره گردیده و هزارها دیگران را آواره گردانیده. بدترین مایه‌ی پراکندگی شرق همین می‌باشد.

دسته‌ای بنام فلسفه دستگاهی درچیده‌اند که پس از سالها رنج بردن و درس خواندن جز فرسودگی مغز و سرگردانی و گمراهی نتیجه نمی‌بخشد. گروهی بنام عرفان میدانی باز کرده‌اند که پس از زمانها گوشه نشستن و رشته‌ی زندگی را رها کردن جز درماندگی و آوارگی میوه نمی‌دهد.

هزاران کسان بجای آنکه معنای زندگی را دریابند و راه آن را یاد بگیرند عمر در بیهوده‌کاری بسر می‌دهند و از کوششهای خویش سودی که نمی‌یابند زیانها برمی‌دارند.

دریغا ! خداشناسی و ده سال کوشش و رنج؟! خدایی که هر پیره‌زال روستایی آن را می‌شناسد! خدایی که هر کس با یک نگاه باین جهان باو می‌گرود! خدایی که جز دیوانگان بیخرد انکار او نمی‌توانند کرد!

اینان آن کسانیند که گفتیم در بیابان بیمناک بجای آنکه راه پیمایند و خود را به پناهگاه برسانند در پیرامون چاه ژرف و تاریکی گرد آمده می‌کوشند مگر ته آن را دریابند و با این بیهوده‌کاری خود را از راه بازمی‌دارند و اینست که شبانه دچار گزند درندگان خواهند گردید.

هزاران کسانی را می‌توان یافت که عمر در این راهها هدر ساخته و چنان مغز خود را فرسوده که اگر سرپرستی یک دیهی [(dih) = ده] را باو سپارند از عهده برنمی‌آید. اگر روزی بدشمنی دچار گردد کوچکترین چاره را در برابر آن توانا نمی‌باشد. آیا اینان از راه زندگانی بازنمانده‌اند؟!

ببینید یاران پیغمبر اسلام هر یکی در خداشناسی والاترین پایه را داشتند و در راه خدا جان دریغ نمی‌گفتند ، با اینحال هر کدام اگر سردار سپاهی شد با صد فیروزی از عهده برآمد ، اگر حکمرانی یافت بشایستگی آن را انجام داد. آنهمه پیشرفت اسلام جز در سایه‌ی برازندگی و توانایی اینان نبود. ولی کسانی که در راه فلسفه و عرفان عمر هدر می‌سازند و بگمان خود بخداشناسی می‌کوشند آیا از ایشان چنین شایستگیها می‌توان امیدوار بود؟! آیا نه اینست که اینان از راه زندگی بازمانده‌اند؟!

از سخن خود دور نیفتیم : در خداشناسی باید به همان گامهای نخست بسنده کرد و فراتر از آن گامی نگزاشت. آنهمه گفتگوها و کشاکشها که قرنها در این زمینه شده باید همه را هیچ انگاشت و بدور انداخت.

آدمی را همین بس که خدا را یگانه و توانا و دانا بشناسد و رشته‌ی کارها را در دست او بداند و پس از آن بکار زندگی پرداخته از راه نیکوکاری خدا را از خود خرسند گرداند.


👇
خداشناسی تنها اندیشه‌های بیجا و پندارهای بیپا نیست. خداشناس باید همیشه به نیکوکاری کوشد و از دست درماندگان گیرد. همه را از توانا و ناتوان آفریده‌ی خدا دانسته هرگز بزورآوری نگراید. از دروغ و دغل پرهیز جوید. اگر روزی دشمنی روی نمود جانبازی دریغ نگوید.


🌸
✴️ سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان ✴️

🔸 (شایندگی در چیست؟)

در روزهای آینده یک رشته نوشته‌هایی در زمینه‌ی سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان و ارتباط آن با درماندگیهای کشور در این کانال خواهیم آورد.
این نوشته‌ها پاسخی است به پرسشهای زیر :

ــ دانشوران ایرانی علل عقب‌ماندگی این کشور را چه‌ها دانسته‌اند؟
ــ سرچشمه‌ی آن علل کجاست؟!
ــ عمده‌ترین سرمایه‌های یک کشور کدامهاست؟
ــ سرمایه‌ی اجتماعی چیست ، مثالهایش چیست؟
ــ از چه زمانی دانشمندان به این سرمایه توجه ویژه کرده‌اند؟
ــ آیا سرمایه‌ی اجتماعی کشورها اندازه‌گیری شده و جدولهای آن در دسترس است؟
ــ آیا میان سرمایه‌ی اجتماعی و اقتصاد پایدار و همچنین اندازه‌ی رفاه یک توده ارتباط هست؟!
ــ عمده‌ترین نقص توده‌ی ایرانی چیست؟!
ــ سود و زیان سرمایه‌ی اجتماعی کدامهاست؟!

و دهها پرسش دیگر که در این نوشته‌ها خواهد آمد.

با آنکه سرمایه‌ی اجتماعی جُستار تازه‌ای است ولی چنانکه خوانندگان خواهند دید اساس این نوشتار جز از نوشته‌های کسروی نیست.

کوشاد تلگرام کوشیده ارتباط میان آخرین دستاوردهای جامعه‌شناسان و آن نوشته‌ها را بازنماید.

اهمیت نوشته‌های کسروی گذشته از انگشت گزاردن روی علتهای خواری و درماندگیهای ایران و شرق ، یکی هم در نشان دادن راه چاره به دردهاست.

بیگفتگوست که امروز برای ایرانیان هیچ جُستاری ارجدار و بایسته‌تر از دانستن علل عقب‌ماندگی ، و راه چاره به آن نیست.

موضوعاتی که در این نوشته‌ها آمده نیز همانهاییست که ایرانیان باید پیش و بیش از هر چیز دیگری در جستجویش باشند.

این نوشتارها به دلسوختگان و غیرتمندان ایران ارمغان می‌گردد.

کوشاد تلگرام

.
📖 دفتر «در راه سیاست» ، نشست سوم

🖌 احمد کسروی

🔸 ٢٥ـ فرهنگ در معنی والاترش نیرومند گردانیدن روانهاست : ـ (18 تا 26)


درباره‌ی فرهنگ سخنهای گفتنی فراوانتر است. از دستگاهی که امروز در ایران بنام فرهنگ هست جای بسیار افسوسست که نتیجه‌ی وارونه بدست می‌آید. روشنتر گویم : بجای سود زیان از آن برمی‌خیزد.

ما اگر درباره‌ی بنیادگزاران این دستگاه بدگمان نباشیم و بدخواهشان نشناسیم ، ناچاریم بگوییم معنی فرهنگ را ندانسته‌اند و کارشان از روی فهم و بینش نبوده است. چون دیده‌اند در اروپا دبستانها و دبیرستانها هست خواسته‌اند مانند آنها در ایران هم باشد و چنین دانسته‌اند که هرچه در کتابهاست اگر بجوانان یاد دهند سودمند خواهد بود ، و هرچه بیشتر بهتر. داستان اینان داستان آن کسی بوده که بپندارد بچه‌هایش هرچه خوردند خورده‌اند و هیچ زیان نخواهد داشت (اگرچه زهرآلود باشد) و خوردن هرچه فزونتر بهتر.

این فرهنگ بیشتر جوانان را (نه همه‌شان را) از هر باره تباه گردانیده. مغزهاشان از گمراهیها و بدآموزیها آکنده ، روانها و خردهاشان ناتوان ساخته ، سَهِشهاشان از کار انداخته است.

اما چاره : نخست باید معنی راست فرهنگ دانسته شود. فرهنگ چیست؟.. فرهنگ یاد دادن آن چیزهاییست که نورسان و جوانان در زندگانی آینده‌شان بدانستن آنها نیاز خواهند داشت. اینست فرهنگ. فرهنگ در معنی راست خود یاد دادن آمیغهای زندگانیست.

ما چنانکه در دبستان به بچگان خواندن و نوشتن یاد داده کمی از تاریخ و جغرافی و حساب و آیین تندرستی و مانند اینها را می‌آموزیم که در زندگانی بآنها نیاز خواهند داشت ، باید در یک آموزشگاه والاتر دیگری آنان را از آمیغهای گرانبهای زندگانی آگاه گردانیم. باید گوهر آدمیگری را بآنان روشن سازیم. برگزیدگی آدمی و برتریها که او بجانوران و دیگر آفریده‌ها دارد و مانند اینها را بآنان بازنماییم. باید معنی راست زندگانی توده‌ای و همبستگی توده‌ها با یکدیگر و سررشته‌داری و کار و پیشه و زناشویی و بسیار مانند اینها را شرح دهیم. زیرا باینها نیز در زیست خود نیاز خواهند داشت.

آنگاه ما در نوشته‌های خود این را بازنموده‌ایم که آدمی دارای دو گوهر جان و روان می‌باشد که بدیها از گوهر جانی و نیکیها از گوهر روانیست. همچنان بازنموده‌ایم که یک آدمی اگر بحال خود رها کرده شود گوهر جانی چیره بوده او را ببدیها آلوده‌تر خواهد گردانید. اینست باید بحال خود رها کرده نشود و فرهیختی[تربیت] درمیان باشد که گوهر روانی را تواناتر گرداند. فرهنگ در معنی والاتر خود این توانا گردانیدن روانهاست.

ما اینها را در کتابهای خود با گشادی و روشنی بازنموده‌ایم که شما می‌دانید. در اینجا می‌خواهم بگویم که ما درباره‌ی فرهنگ نیز بهترین نقشه را کشیده‌ایم و در این باره از روی فهم و بینش گامهایی خواهیم برداشت.


🌸
📖 در پیرامون فلسفه (بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔸 دین و خداشناسی (تکه‌ی پنج از هفت)


3ـ خدا را بشناسید بدانسان که پیره‌زنان می‌شناسند

ما اگر تاریخ دیگران را ندانیم تاریخ اسلام و پیغمبر آن را نیک می‌دانیم. در آن زمان که او برخاست عرب چندان زبون نادانی بودند که پیکره‌هایی (1) را با دست خود تراشیده و ساخته می‌پرستیدند و در برابر آنها آبروی خود را بخاک می‌ریختند. همچنین دل بگفته‌ی کاهنان بسته از پریدن مرغی از چپ یا راست بیمها بدل راه می‌دادند.

در ایران با آنکه ایرانیان پیروان زردشت بشمار بودند دین او را وارونه گردانیده بجای اُوهْرْمَزدِ یگانه ستایش مهر و ناهید و تیر و مرداد و مانند اینها که هر یکی پنداری بیش نبود می‌کردند. باین بسنده نکرده بندگی آتش را می‌نمودند. هر ایرانی روزانه بایستی چند ساعت عمر خود را در لابه[=التماس] و نیایش بخدایان پنداری هدر سازد و یا بآتشکده رفته بسرود و دعا پردازد.

در روم و ارمنستان پسر مریم را خدا می‌شناختند و بر سر لاهوت و ناسوت خون همدیگر را می‌ریختند. آنان که ترسا[=مسیحی] نبودند مغز خود را با داستان «وجود» و «ماهیت» و «علت» و «معلول» می‌فرسودند و هر زمان پندار دیگری را می‌گرفتند.

در چنین هنگامی پاکمرد عرب برخاسته چنین گفت : مردم همه‌ی این پندارها را دور بیندازید. خود را از آن بارها سبک گردانید. باین گیتی تماشا نموده آسمانها و زمینها را ببینید. بباغها و درختها بنگرید. بآن چهارپایان نگاه کنید. چگونگی پیدایش کودک را باندیشه بسپارید. بر روی زمین گردش کنید و شگفتیهای آن را تماشا نمایید. از این راههاست که خدای یگانه را می‌توانید دریافت. او را شناخته مهرش بدل گیرید. آنچه خواسته‌ی اوست بجا بیاورید. جز ازو از کس و چیز دیگری نترسید. هرگز درپی آغاز آفرینش و چگونگی آفریدگار نباشید. بیهوده (2) مغز خود را نفرسایید. خدا را بشناسید بدانسان که پیره‌زنان می‌شناسند. پس از آن راه زندگانی را گرفته چابک و سبکبار آن را پیموده درپی آسایش و خرسندی باشید.

آیا این سبکباری نیست؟!.. آیا این رستگاری نیست؟! بگویید : شما چه ایرادی بر این گفته‌ها دارید؟!..

آن پاکمرد با همین گفته‌های ساده توده‌های انبوهی را بشاهراه رستگاری رسانید و از آن بارهای سنگین که بر دوش داشتند سبکبار گردانید. ببینید مسلمانان آغاز اسلام از یکسوی چندان بخدا گرویده دل از مهر او پر داشتند که جان را در این راه کمترین کالا می‌شماردند. از سوی دیگر آیین زندگانی را شناخته هر یکی شایسته‌ی آن بودند که رشته‌ی یک کشوری را در دست گیرند و آن را راه برند.

بارها گفته‌ایم بزرگترین مرحله‌ی خداشناسی اینست که مردم آیین زندگانی را بدانسان که خواست خداست یاد بگیرند و از روی آن زندگانی نمایند. چیست آن خواست خدا؟ جهان را ازآنِ همه شناختن ، همه باهم برادری نمودن ، توانا و ناتوان دست یکدیگر را گرفتن ، هر کس از دسترنج خود روزی دریافتن ، کینه و آز را کنار نهادن ، ستمگر را که دشمن خداست دشمن داشتن و دست او را برتافتن ، از بینوایان و ستمدیدگان هواداری دریغ نگفتن ، در راه پیشرفت این خواست خدا از جان خود گذشتن ؛ اینهاست خواست خدا.

دین می‌گوید : بیهوده خود را گرفتار اندیشه‌های بیجا نگردانید و بجای آن پندارهای بیخردانه این بفهمید که چگونه زندگانی کنید.

مسلمانان آغاز اسلام همه با این دستور زندگی می‌نمودند و خود در سایه‌ی آن رستگاری بود که در اندک‌زمانی عربستان یکی از بهترین و ایمن‌ترین کشورها گردید. ایرانیان هم که اسلام پذیرفتند در قرنهای نخستین بهترین حال را داشتند.

اگر در قرن سوم و چهارم هجری تاریخ ایران را بخوانیم ایرانیان چنان پیشرفت داشتند که کمتر زمانی مانند آن را دیده بودند. توده‌ی انبوه همه خداشناس و همه گردنفراز ، همه غیرتمند و همه شمشیرزن. همین بس که بنوشته‌ی تاریخنگاران از یکسوی سیصدهزار سواره و پیاده در برابر ترکان نگه داشته از آنسوی سالانه پنجاه‌هزار و صدهزار جنگجو تا کنار دریای مَرمَره شتافته با رومیان رزم می‌نمودند. اگر کارهای حکمرانی را نگاه کنیم بیشتر حکمرانان و وزیران و سررشته داران اسلامی از ایرانیان بودند و هر یکی هنر و شایستگی بی‌اندازه از خود نشان می‌دادند. این بود نتیجه‌ی سبکباری! این بود میوه‌ی رستگاری!

دریغا که این سبکباری دیر نپایید. از همان زمانها پنداربافانی درمیان مسلمانان پدید آمده به سنگین کردن بارها می‌کوشیدند. یک دسته آن پندارهای کهنه و پوسیده‌ی یونانیان را دستاویز کرده مغز خود را می‌فرسودند. دسته‌ای بنام باطنیگری این آدمی و آن آدمی را بخدایی می‌ستودند و در این باره صد رشته پندار را بهم می‌بستند. گروهی دم از «کشف و شهود» زده بهوای آنکه بخدا خواهند پیوست رشته‌ی زندگی را از دست هِشته باین گوشه و آن گوشه می‌خزیدند.


👇
این بیخردیها را یکایک نباید شمرد. همین بس که بگویم : سراسر رسوایی بود. همین بس که بگویم : چشمه‌ی صاف رستگاری را گل‌آلود گردانیدند. همین بس که بگویم : خاک بر سر خود و دیگران ریختند و ریشه‌ی آسایش را از جهان کندند.

آری دوباره مردم را گرانبار گردانیدند و از راه بازداشتند. در آن بیابان ناگهان شب تاریک فرارسید و بیکبار درندگان ـ درندگان خونخوار دشت مغولستان ـ گرد این کاروان گمراه و پراکنده و گرانبار را فرو گرفتند و کردند آنچه که تا روز رستاخیز باید فراموش نگردد.

اگر مغولان در قرنهای سوم و چهارم رو می‌نمودند آیا ایرانیان شمشیرزن و جنگجوی آنروزی زبون اینان می‌گردیدند؟! آن ایرانی که از اینجا تا آسیای کوچک بجانبازی می‌شتافت آیا مغول را دم دروازه‌ی کشور خود دیده دست روی دست می‌گزاشت؟! آن ایرانی مسلمان پاکدین زنان و فرزندان خود را بشمشیر دشمن خونخوار سپرده خویشتن گریخته جان بدر می‌برد؟!..


پانوشتها :
1ـ اینجا بمعنی تندیس (=مجسمه) است ولی سپس پیکره تنها در معنی «عکس» بکار رفته.
2ـ نویسنده در آغاز «بیهوده» را بمعنی «بی‌سبب» نیز بکار می‌برده.


🌸