(همبسته با نوشتار بالا)
.

📖 در پیرامون فلسفه (بخش دوم)

🖌 خوانندگان مهنامه‌ی پیمان

🔸 من و پیمان یا اندیشه‌های من (تکه‌ی سه از سه)


در این موضوع حکایتهایی است که باید یکی از آن را نقل نمایم : شبی در اجتماعهای پیمان یکی از حاضرین چنین عنوان کرد : پیمان خوب می‌کند دین را تعقیب می‌نماید عوام باید دین داشته باشد. در آن زمان این یک عقیده‌ی عمومی بود که دین یک چیزیست برای مصلحت عوام درست شده و حقیقتی برای آن قایل نبودند. و حالا اینها اشخاصی بودند که به انبیاء حسن ظن داشتند و آنها را مصلح می‌شناختند و در عالم خود چند قدم جلوتر از دیگران بودند. وگرنه دیگران عقیده‌های تند دیگری در دل می‌پروردند.

این شخص نیز تصور می‌کرد پیمان از آن راه دین را عنوان می‌نماید و در عالم خود می‌خواست نظر پیمان را تحسین نماید.

در اینجا برای آنکه مطلب را واضح‌تر کنم باید مقدمه‌ای بنگارم : ما اگر فکر می‌کردیم اثبات صانع نماییم آیا چه طریقی بنظر ما می‌رسید؟ طریقه‌ی تعبدی متشرعین؟ طریقه‌ی متکلمین؟ طریق صوفیه؟ آیا کدام یکی از اینها را اختیار می‌کردیم؟ آیا کدام یکی از اینها با حال امروزی دنیا می‌توانست از عهده‌ی مقصود برآید؟ بدیهی است که آبرومندتر از تمام آنها طریقه‌ی فلاسفه بود. تنها این طریقه بود که علمی شمرده می‌شد و مورد استفاده‌ی عموم بود. در اینجا نیز حکایتی درمیانست که باید بازگویم : جوانی که سالها فلسفه خوانده و خود را عالم کاملی تصور می‌کرد شبی در جلسات پیمان چنین صحبت کرد : شما که فلسفه را تخطئه می‌کنید اگر با ملحدی طرف مجادله شوید از چه راه اثبات صانع می‌کنید؟ دارنده‌ی پیمان پاسخ داد زمانی که ما خواستیم اثبات صانع کنیم می‌دانیم از چه راه پیش آییم.

این نمونه‌ای از اعتماد مردم بفلسفه است ولی نویسنده‌ی پیمان در گفتگوهایی که می‌شد همیشه دو ایرادی بطریق فلسفه داشت : یکی آنکه زبانش نامفهوم است و یک کسی تا سالها فلسفه را تحصیل نکند آن را نخواهد فهمید ، دیگری آنکه اغلب فیلسوفان خودشان بیدین بوده‌اند و این دلیل است که آن طریق بن‌بست است (گذشته از ایرادهایی که باساس فلسفه داشت و بعداً نوشت) و باید اعتراف کرد که در این باره حق بسوی ایشان بوده و این از عجایب است که همان جوان که می‌گفت «شما که فلسفه را تخطئه می‌کنید اگر با ملحدی طرف مجادله شوید از چه راه اثبات صانع می‌کنید؟» چندی بعد از آن باز در جلسات پیمان خود او بیدینی اظهار می‌کرد و این زمان درباره‌ی صانع مجادله می‌نمود.

این بسیار عجیب است که کسی که فلسفه نخوانده عیب آن را درک کند و اساسی را که هزار سال استحکام داشته با یک رشته سخنان ساده براندازد. امروز هر کسی از خوانندگان پیمان بفلسفه بیشتر از فلسفه‌خواندگان بصیرت دارد.

باری با این تخطئه که پیمان از فلسفه (فلسفه‌ی معروف در شرق) می‌نمود اشکال در آنجا بود که خود او کدام راه دیگر را برای اثبات خدا پیش گیرد و هیچ کس را بنظر نمی‌رسید راه دیگری درمیان باشد ولی پیمان آن را نشان داد. آری پیمان تمام آن طریقها را کنار گذارده طریق جدیدی را پیش گرفت و آن زبان طبیعت باشد.

پیمان می‌گوید یکی از طرق ادراک «اندیشه» است که آدمی از دیدن یک چیزی بچیز دیگری پی می‌برد و این طریقی است که در علوم امروزه بآن اعتماد می‌شود. می‌گوید نیوتن قوه‌ی جاذبه را از این طریق کشف نمود ، علمای هیئت وجود نپتون را از این راه کشف کردند. از همان طریق ما از مشاهده‌ی این عالم و نظمی که در آن برقرار است پی بوجود آفریدگار می‌بریم. از روز اول طریق همین بوده ادیان نیز این راه را پیموده. ولی انصاف را کسی این نکته را در خاطر نداشت و اگر کسانی بآن توجه می‌نمودند حقیقتش را درک نمی‌کردند. اغلب فلاسفه در این ادعا بوده‌اند که طریقه‌ی ادیان استدلالی نیست و از اینجا آن را خاص عوام می‌شناختند. اینکه آن زبان فطرت و طبیعت بوده و محکمترین تمام طرق شمرده می‌شود این نکته را کسی درک نمی‌کرد.

نمی‌دانم توانستم از عهده‌ی مقصود برآیم یا نه. پیمان در اینکه در راه اثبات صانع زبان طبیعت را اختیار کرد و الحق این موفقیت بزرگی بشمار است این کار را نیز انجام داد که داد دین را از فلسفه بازستاند. بعبارت آخری دین را بمقام شایسته‌ی خود رسانیده لطمه‌ای را که فلاسفه و صوفیه زده بودند جبران کرد. ما این آگاهی را نیز از راه پیمان و دارنده‌ی آن داریم که فلاسفه و صوفیه همیشه دین را موهون داشته و آن را بساطی از برای عوام می‌شمرده‌اند و اگر مماشاتی می‌کرده‌اند از روی اضطرار و از ترس جمهور بوده است. چنانکه در غالب موارد که بِینونَتی میان دین و فلسفه بوده فلسفه را بر آن مقدم داشته‌اند و این ظلم و بی‌انصافی بود تا پیمان پرده از روی حق و حقیقت برداشت.

تهران ، محمد ملک‌نژاد

[پایان]


🌸

📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟

🖌 احمد کسروی

🔸 ٢ـ حزب توده : (یک از هفت)


اول بگویم من با بسیاری از سران حزب توده آشنا هستم. با بعضی دوستی هم داریم و گاهی گفتگو کرده‌ایم. اینست دوست نمی‌داشتم بآنها ایراد گیرم. ولی در مقام داوری نمی‌توان بدوستی و آشنایی پابند بود. در این غائله که برای ایران پیش آمده حزب توده مؤثرترین عامل بوده و البته باید مسئولیت آنها نیز دانسته شود. از سوی دیگر روزنامه‌های حزب توده آزاد شده آنها خواهند توانست بایرادهای من پاسخ نویسند تا مردم ایران درمیانه قضاوت نمایند.

من خوب می‌دانم درمیان این حزب ، جوانان خونگرم نیکخواه بسیاری هست که دلهاشان نیکی و سرفرازی ایران را می‌خواهد و برای کوشش در آن راه ، بلکه برای جانفشانی ، آماده‌اند و بهمین قصد در آن حزب شرکت کرده‌اند. رویهم‌رفته آن حزب را نیکخواهان راه می‌برند. با اینحال رفتار آنها خالی از ایراد نیست ، و اگر حقیقت را بگوییم این حزب به ایران زیانمند افتاده.

بعقیده‌ی من در تشکیل حزب توده و در روش سیاسی آن ، چند اشتباه اساسی رخ داده است ، و من از هر کدام باختصار گفتگو خواهم کرد :

١) این حزب از روی احتیاجات ایران تشکیل نگردیده. برای آنکه مقصودم روشن گردد باید مقدمه‌ای ذکر کنم :

برای تشکیل حزب در یک کشور ، راه طبیعی آنست که کسانی از نیکخواهان و دوراندیشان فراهم نشینند و ببینند دردهای کشور چیست ، در توده چه گرفتاریهایی هست ، به چه قسم اصلاحات نیاز می‌باشد ، با همسایگان چه رفتاری باید بود ـ اینها را بیندیشند و از روی بینش راههای چاره‌ای در نظر گیرند ، و آنگاه موادی بروی کاغذ بیاورند و باهم پیمان بندند که در راه اجرای آن مواد کوشش بکار برند و کسان دیگری را بهمدستی با خود دعوت کنند.

این طریقه‌ی تشکیل حزب است. بالاخره باید مرام یک حزب با احتیاجات توده مطابق باشد. ولی در ایران این طریقه را نمی‌شناسند. در این کشور طریقه‌هایی برای تشکیل حزب هست (که گفتگو از آنها در اینجا خارج از موضوعست) و یکی از بهترین آنها اینست که ببینند در اروپا چه حزبهایی هست و از یکی از آنها پیروی نمایند.

حزب توده از این راه تأسیس یافته. بنیادگزاران آن به پیروی از تشکیلات سوسیالیستی و حزبهای کارگری اروپا این جمعیت را بنیاد گزارده‌اند.

در حالی که ایران جز از کشورهای اروپاست. در این کشور گرفتاریهای بسیار بزرگتر و مهمتر از حال بدبختی کارگران و رنجبران موجود است. یک جمعیت بایستی گرفتاریهای اساسی این توده را بدیده گیرد و نخست بآنها پردازد.

برای مثل می‌گویم : در ایران پس از چهل سال هنوز مشروطه یا رژیم دمکراسی استقرار پیدا نکرده و انبوه مردم علاقه بآن ندارند. بلکه حقیقت اینست که نود و نه درصد مردم از معنی مشروطه ناآگاهند. تنها نام آن را شنیده‌اند که آن هم با ریشخندها و توهینهایی توأم بوده است. از سوی دیگر از نظر عقاید موانعی در برابر مشروطه موجود است که تا آنها از میان برنخیزد مردم بزندگانی دمکراسی علاقه پیدا نخواهند کرد و استقرار آن رژیم در این کشور از محالات خواهد بود.

اینست در تشکیل جمعیت ، اگر احتیاجات توده در نظر گرفته می‌شد بایستی در گام نخست جدیتهایی برود که این مردم معنی دمکراسی را بفهمند و بآن علاقه پیدا کنند و با موانعی که از نظر عقاید درمیانست مبارزه‌ی سختی آغاز گردد.

یک توده نخست باید حقایق اولیه‌ی زندگانی را بفهمد تا نوبت باصلاح معاش کارگرانش رسد. آن کارگری که شما برای اصلاح معاش او می‌کوشید در توی خرافات غرقست و دست و پا می‌زند. آن کارگر آماده است سعادت خود و خانواده‌اش را به یک عقیده‌ی خرافی قربانی سازد. آن کارگر آماده است بعنوان آنکه شما بروضه‌خوانی عقیده ندارید و به تکیه احترام نمی‌گزارید ، بر شما بشورد و آن غائله‌ی اصفهان را برپا گرداند.

آن روستایی که شما خود را حامی او گردانیده‌اید ، در توی نادانی تا گلو فرورفته و از زندگانی چیزی نمی‌فهمد. شما می‌توانید با سخنانی او را تحریک کنید که بارباب دخالتی در عایدات ندهد ، می‌توانید تفنگ بدستش بدهید که گماشتگان ارباب را بکشد. ولی اینها حال او را اصلاح نخواهد کرد و از او دهقانی که همسر دهقانان آلمان و فرانسه باشد پدید نخواهد آورد.


🌸

(همبسته با نوشتار بالا)
.

📖 تاریخچه‌ی شیر و خورشید

🖌 احمد کسروی

🔸 آغاز سخن (تکه‌ی یک از یک)


تا آنجا که ما می‌دانیم تاکنون کسی از ایرانیان یا از ایرانشناسان اروپا و آمریکا درباره‌ی شیر و خورشید و چگونگی پیدایش آن و اینکه از کی و چگونه نشان رسمی دولت ایران شده تحقیقی از روی دلیل و گواه ننموده. من از هشت سال پیش توجه بدین موضوع داشته از یکسوی در کتابها بجستجو پرداخته از سوی دیگر بگرد آوردن سکه‌های کهنه که در این باره از ابزارهای کار است کوشیده‌ام و بیاری خدا به نتیجه‌های سودمندی رسیده‌ام که اینک برای آگاهی همه بر این صفحه‌ها می‌نگارم.

شیر و خورشید را ما از کودکی دیده و هر روز چند بار تماشا می‌کنیم و ازینرو شگفتی آن از دیده‌ی ما برخاسته ، لیکن هرگاه بیگانه‌ی هوشمندی ناگهان آن را دیده و آگاهی یابد که نشان رسمی دولت ماست در شگفت ‌اندر فرومی‌ماند :

آن کدام شیر است که دم برانگیخته و شمشیر بدست گرفته خورشید را بر پشت می‌کشد؟! آیا این شکل همچون شکلهای متولوجی [Mythology] یونان در نتیجه‌ی افسانه‌ی کهنه‌ای پیدا شده؟ یا فرزانه‌ای آن را بنام رمز و برای اشاره به پاره‌ای اندرزهای اجتماعی پدید آورده؟ یا چه مایه و بنیاد دیگری برای پیدایش خود دارد؟.. پرسشهایی است که هر بیگانه‌ی هوشمند از دیدن شیر و خورشید ما از اندیشه‌ی خود گذرانیده ، و هرگاه بر یک تن ایرانی برخورَد ازو نیز می‌پرسد ـ او چه داند که حقیقت کار بر خود ایرانیان هم پوشیده است.

این عادت همه جا در مردم هست که چون مردم پی بحقیقت چیزی نبردند دست بدامن افسانه [=داستان دروغ و خیالی] و پندار [=خیال] می‌زنند. در پیش ایرانیان از اینگونه موضوعها فراوان است که چون راه بحقیقت آنها نیافته‌اند برای هر کدام افسانه‌ای ساخته‌اند. درباره‌ی شیر و خورشید هم این سخن بر سر زبانهاست که شیر نشان ارمنیان و خورشید نشان ایرانیان بوده ، شاه‌عباس بزرگ صفوی استقلال ارمنستان را برانداخته و بیادگارِ این فیروزی[=موفقیت] خورشید را بر پشت شیر نشانده و این نقش را پدید آورده است.

نزد هر کسی که سخن از شیر و خورشید گوییم چه دانا و چه کانا ، چه مسلمان و چه ارمنی ؛ بیدرنگ این افسانه را می‌سراید. بلکه برخی ارمنیان بدروغ نسبت این سخن را بکتابهای تاریخ ارمنستان می‌دهند. با آنکه این سخن از هیچ روی با تاریخ سازش ندارد و چندین خرده بر آن می‌توان گرفت. زیرا :

نخست آنکه نشان ایران بودن خورشید پاک بی‌دلیل است و شیر هم اگرچه در ارمنستان معروف بوده و برخی پادشاهان بویژه چند تن از حکمرانان روبنیانان فراوان او را بکار می‌برده‌اند با اینهمه چنانکه خواهیم دید نشان خاص ارمنستان نبوده است.

دوم آنکه پیدایش شیر و خورشید بی‌شک قرنها پیش از صفویان بوده و ما چنانکه خواهیم دید سکه‌هایی در دست داریم که چندین صد سال پیش از شاه‌عباس زده شده.

سوم برافتادن استقلال ارمنستان بدست ایرانیان از داستانهای دوره‌ی پیش از اسلام ایران و از کارهای پادشاهان ساسانی است ، و استقلالی هم که ارمنیان پس از پیدایش اسلام در بخشی از ارمنستان پیدا کرده و پادشاهان باگراتونی دویست سال کمابیش فرمانروا بودند در قرن پنجم هجری با دست رومیان برافتاده ، و پادشاهی‌ای که سپس روبنیانان در بیرون ارمنستان در کیلیکیا بنیاد نهاده بودند و سیصد سال برپا بود این پادشاهی نیز در قرن هشتم بکوشش مصریان از میان رفته بود ـ پس کدام استقلال ارمنیان را شاه‌عباس برانداخته؟!

در زمان شاه‌عباس ارمنیان نه تنها دارای هیچ گونه استقلال نبودند روزگار سخت برآشفته‌ای داشتند که چنین روزگاری کس مبیناد! چه ، مدتها عثمانیان بر آذربایگان و ارمنستان دست یافته بودند و چون شاه‌عباس بجنگ ایشان برخاست ارمنستان میدان کشاکش گردید که هر زمان از دست یکی بدست آن دیگری می‌افتاد و از گفتن بی‌نیاز است که در چنین هنگام چه آسیب و آزاری بهره‌ی مردم بی‌پاسبان می‌گردد. شاه‌عباس کاری کرد که ارمنیان را از ارمنستان بیرون آورده در سپاهان و مازندران نشیمن داد که آن سرزمین ویرانه و تهی مانده عثمانیان در آنجا زیستن نتوانند. جُلفای سپاهان که کانون ارمنیان ایران است از آن هنگام پدید آمده بیاد جُلفای آذربایگان بدین نام نامیده گردید.

پس شیر و خورشید چگونه پدید آمده و داستان آن چیست؟!..

ما این موضوع را به سه بخش نموده در سه گفتار روشن خواهیم ساخت :

گفتار نخستین درباره‌ی شیر تنها و خورشید تنها که هر کدام از قرنهای باستان در ایران معروف بوده و شیر و خورشید از بهم پیوستن این دو پدید آمده.

گفتار دومین درباره‌ی اینکه شیر و خورشید چگونه پدید آمده.

گفتار سومین درباره‌ی اینکه شیر و خورشید چگونه شهرت و رواج یافته و از کی نشان دولت ایران شده.


🌸

📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟

🖌 احمد کسروی

🔸 ٢ـ حزب توده : (دو از هفت)


من گرفتاریهای کهن را که از شمار بیرونست کنار می‌گزارم. ما در این کشور انقلاب کردیم و خونها ریختیم و تأسیساتی برپا گردانیدیم که یکی از آنها فرهنگ بود. یک وزارتخانه با صدها دبستان و دبیرستان و دانشکده پدید آوردیم. ولی اکنون که می‌نگریم می‌بینیم که همان فرهنگ یکی از گرفتاریهاست. وزارت فرهنگ به بچه‌های ما چه یاد می‌دهد؟!.. همان تعالیم درهم و بی‌بهایی را که از زمان مغول و دوره‌های بعد از آن یادگار مانده و یکی از سرچشمه‌های بدبختی بوده است. جوانان ما از فرهنگ نه تنها استفاده نمی‌کنند ، بسیاری از آنها نیروی مغزی خود را فرسوده می‌گردانند.

اگر در ایران جمعیتی از روی احتیاجات کشور تأسیس می‌یافت ، بایستی یکی هم توجه خود را باین گرداند و یکی از آرمانهایش پدید آوردن فرهنگ تازه‌ای باشد.

اینها را برای مثل گفتم. از این قبیل فراوانست. اینها و مانندهای اینها بسیار ضروری‌تر از حال کارگران است.

در این باره با سران حزب توده گفتگوهایی رفته است. آنان دو عذر می‌آورند :

یکی آنکه همه‌ی گرفتاریها نتیجه‌ی فقر و احتیاجست. ما اگر باصلاحات اقتصادی موفق شویم و مردم را از فقر نجات دهیم بدبختیها از میان خواهد رفت. وقتی هم در این باره اصراری داشتند و در روزنامه‌های خود گفتارها می‌نوشتند. ولی این اشتباه است و هیچگاه از اصلاح معاش مردم دردهای دیگر چاره نخواهد پذیرفت. این حرف را کسانی توانند پذیرفت که از گرفتاریهای اساسی این توده (که من در اینجا از ورود بذکر آنها خودداری نمودم) ناآگاه باشند ، و چون شرح این موضوع بتفصیل احتیاج دارد در اینجا از آن هم صرف‌نظر می‌کنم.

دیگری آنکه می‌گویند : ما عجالتاً باید مردم را بر سر خود گرد آوریم و نیرو تهیه کنیم و رشته‌ی حکومت را بدست خود گیریم ، آن وقت خواهیم توانست باصلاحات دست بزنیم و هرچه خواستیم انجام دهیم. ولی این هم اشتباه است.

این سخن در ایران شیوع پیدا کرده : «باید کاری کرد و قوه را بدست گرفت. آن وقت می‌توان هر کاری کرد». صدها جوانان فریب این را خورده‌اند و کار بجایی رسیده که فلان مرد برای امامزاده داوود راه می‌سازد چرا که از آن راه مردم خرافه‌پرست عامی را فریب دهد و بسر خود گرد آورد و بوکالت مجلس رسد ، و این را سیاستی می‌شمارد.

ولی اینها بسیار خامست. مردمی را که شما اغفال کنید و بسر خود گرد آورید ، نیرویی از آنها پدید نخواهد آمد.

پاسخ شما را روانشناسی می‌دهد : «نیرو نتیجه‌ی عزم و اراده ، و عزم و اراده نتیجه‌ی فهم و علاقه‌مندیست».

مردمی که از مقاصد شما آگاه نیستند و با آن علاقه‌مندی بسر شما گرد نیامده‌اند ، شما نخواهید توانست در راه اجرای آن مقاصد بکارشان وادارید. بلکه همیشه ناچار خواهید بود مقاصد خود را از آنها پوشیده دارید. همیشه ناگزیر خواهید بود با نادانیها و خرافه‌پرستیهای آنها مماشات کنید. چنانکه امروز می‌ترسید و نمی‌توانید مقاصد خود را بآنها آشکار کنید ، همچنان آن روز خواهید ترسید و جسارت باجرای آنها نخواهید داشت.

به هر حال این عذر هم پذیرفته نیست. یک جمعیت هنگامی خواهد توانست باصلاحاتی موفق گردد که از پیش آنها را در مرامنامه‌ی خود قید کند و افراد جمعیت را آگاه گرداند و اندیشه‌ها را آماده سازد ، که اگر روزی رسید و حکومت را بدست گرفت ، بی‌هیچ مانعی آنها را بکار بندد. تاکنون راه این بوده ، از این پس هم اینست.

من نمی‌خواهم بگویم سران حزب توده کسان فریبکاری هستند و با نوید اصلاحات جوانان نیکخواه و حساس را فریب می‌دهند ، بلکه می‌خواهم بگویم اشتباه کرده‌اند و خودشان هم فریب خورده‌اند.

من می‌بینم اینها اهمیت را تنها بآن می‌دهند که رشته‌ی حکومت را بدست آورند ، و در آن راه بکارهایی که منافی با مقاصد خودشانست می‌پردازند.

در روزنامه‌های این حزب همیشه کلمه‌ی «ارتجاع» بکار می‌رود و یکی از ایرادهای بزرگی که بآقا سید ضیاء گرفته می‌شود آنست که پشتیبانی از ارتجاع می‌کند.

من می‌گویم : سخنتان راستست. آقا سید ضیاء طرفدار ارتجاع است و ما هم بآن گواهی می‌دهیم. ولی آن تلاشی که شما تاکنون در برابر ارتجاع بکار برده‌اید کدامست؟!.. اگر روزنامه‌ی «ایران ما» را که از روزنامه‌های دست چپ بشمار است کنار گزاریم ، کدام روزنامه‌ی دیگر است که با ارتجاع به نبرد پرداخته؟!..


👇

ما فراموش نکرده‌ایم که هنگامی که آقا حسین قمی را با آن ترتیب خاصی برای تقویت ارتجاع به ایران می‌آوردند شما در روزنامه‌ی خود تجلیل بی‌اندازه ازو نمودید و او را «اولین شخصیت دینی» نامیدید. آقا حسین قمی که بود و برای چه به ایران آمد؟!.. آقای حسین قمی کسی بود که در زمان رضاشاه در موقع رفع حجاب از زنها مخالفت نشان داده و با دستور دولت از ایران بیرون رانده شده بود و در این هنگام آورده می‌شد که بدستیاری او دوباره زنها بحجاب بازگردند و باز اوقاف بدست ملایان سپرده شود. در این چند سال بزرگترین گامی که در راه تقویت ارتجاع برداشته شده این آمدن آقای قمی بوده که شما با نوشته‌های خود در آن شرکت کرده‌اید.

شما شیخ حسین لنکرانی را ، تنها بعلت مخالفت و دشمنی با آقا سید ضیاء ، از متفقین خود گردانیده‌اید ، آیا این تقویت از ارتجاع نیست؟!..

اگر شما این را نپذیرید من ناچار خواهم شد بگویم شما معنی ارتجاع را نمی‌دانید. ارتجاع چیست؟.. ارتجاع آنست که کسی هواداری از عادتها و اندیشه‌های بیهوده‌ی کهنه کند و از پیشرفت یک توده بسوی بهتری جلو گیرد.

اگر شما ارتجاع را باین معنی می‌پذیرید باید اقرار کنید که همدستی با لنکرانی تقویت از ارتجاع است. من با شخص لنکرانی کار ندارم. نیکست یا بد خودش می‌داند ، زندگانیش زندگانی ارتجاعیست.

همان آقای لنکرانی رئیس دفتر رسمی بود و از آن راه زندگی می‌کرد. چون گفته شد کسی که شغل دولتی دارد باید عمامه‌اش را بردارد ، او برنداشت و از محضر دست کشید و من نمی‌دانم در آن چند سال که بیکار بود از کجا می‌زیست.

به هر حال به عمامه که جز چند متر تنزیف نیست ، فضلیت قایل شدن ، بخاطر نگهداری آن از شغل مهم و ارجمندی همچون ریاست محضر دست کشیدن ، بیکاری و مفتخواری را بد نشمردن ، از اندیشه‌های بیهوده‌ی بسیار کهنه است و کسی که مبنای زندگانیش این اندیشه‌هاست جز مرتجع نتواند بود. «مرتجع» تنها آقا سید ضیاء نیست.


🌸

آقا حسین قمی

شیخ حسین لنکرانی

(از نوشتار بالا)
.

📖 تاریخچه‌ی شیر و خورشید

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار نخستین : شیر تنها و خورشید تنها (تکه‌ی یک از دو)



یکی از عادتهای دیرینه‌ی آدمیان است که در کارهای خود از شکلهای جانوران و دیگر آفریده‌ها استفاده می‌جویند. چنانکه اینهمه الفباهای گوناگون ریشه‌ی هر کدام از آنها شکلهای جانوران و دیگر چیزها بوده که آدمیان دیرین برای فهمانیدن اندیشه‌های خود بکار می‌برده‌اند.

از جمله از روی دلیلهایی که خواهیم شمرد در ایران و دیگر سرزمینها از قرنهای بسیار باستان پادشاهان و فرمانروایان شکلهای جانوران و ستاره‌های آسمانی ـ بویژه دو شکل شیر و آفتاب[1] را بر درفشها (2) و سکه‌ها و دیگر ابزارهای شاهی می‌نگاشته‌اند. (3)

خورشید درخشان‌ترین جرم آسمانی و پادشاه ستارگان است و می‌دانیم که نزد مردمان باستان جایگاه بس بلندی داشته که گاهی به پرستشش نیز برمی‌خاسته‌اند. شیر هم دلیرترین همه‌ی درندگان و پیش مردم به سنگینی و پابرجایی ، بلکه بمردانگی نیز موصوف است که خود بهترین نمونه‌ی پهلوانی و برای نقش بر درفشها و سپرها و دیگر ابزارهای جنگ شایانترین شکل می‌باشد.

در ارجمندی شیر پیش مردمان این بس که نام او را در هر زبان و هر سرزمین بکودکان می‌دهند و ما پادشاهان بسیاری بنام لئو یا اسد یا شیر یا ارسلان (4) در تاریخ داریم و از برخی از ایشان دلیل در دست هست که بشکل شیر علاقه داشته و برواج و شهرت آن می‌کوشیده‌اند.

از جمله خاندان روبنیان که گفتیم در کیلیکیا برای ارمنیان بنیاد پادشاهی نهاده بودند شش تن از ایشان نام لوون (که شکل ارمنی لئو است) داشته‌اند و از برخی از ایشان دلیلها هست که بمناسبت نام خویش علاقه به نقش شیر داشته‌اند. و چون از نشان ارمنستان نیز سخن بمیان آورده‌ایم و باید تحقیق نماییم که آیا شیر نشان آن سرزمین بوده یا نه ، نخست از این حکمرانان و از علاقه‌شان به نقش شیر سخن می‌رانیم :

از لوون نخستین و لوون دومین سکه‌های فراوان در دست هست که همگی با نقش شیر است و سکه بی‌این نقش از این دو پادشاه بسیار اندک است بلکه از لوون دومین ، نگارنده تاکنون ندیده است. ولی از دیگر پادشاهان آن خاندان که نام لوون نداشته‌اند سکه با نقش شیر بسیار کم و بی‌این نقش بسیار فراوانست. (5)

در زمان لوون دوم که با سلطان صلاح‌الدین ایوبی همزمان بود فردریک بارباروسا (6) امپراتور آلمان بهمدستی پادشاه انگلستان و پادشاه فرانسه هر کدام با سپاهی انبوه و دسته‌هایی از ترسایان[7] داوطلب جهاد از اروپا آهنگ شام و فلسطین کردند که آن شهرها را از چنگ صلاح‌الدین بیرون آرند. این لشکرکشی در تاریخ بنام سومین لشکرکشی چلیپاییان[=صلیبیان] معروف و از حادثه‌های مهم تاریخ اسلام و آسیاست و بمناسبت گفتگو از شیر این نکته را در اینجا یاد می‌نماییم که ریچارد پادشاه انگلستان در نتیجه‌ی مردانگیها و دلاوریها که در این جنگها از خویشتن آشکار ساخت پیش ترسایان بلقب «دل‌شیر(8)» معروف گردید.

لوون بعلت هم‌کیشی با ترسایان و نزدیکی سرزمینش به شام و فلسطین یاری و همراهی از آن مردم دریغ نداشت و بپاداش این نیکیهای او فردریک وعده داد که چون به اروپا بازگردد تاجی برای او گسیل دارد. ولی چون فردریک در یکی از رودهای آسیای کوچک آب از سرش گذشته به اروپا بازگشتن نتوانست پسر و جانشین او بانجام وعده‌ی پدر بهمدستی پاپ روم تاجی و درفشی برای لوون آماده ساخته بدست فرستادگان خود نزد او فرستادند و «بر درفش بمناسبت نام لوون صورت شیری را نگارده بودند». درفش شاهی که از پیش روی لوون می‌کشیدند و تا آن هنگام با نقش عقاب بود از این سپس با نقش شیر گردید.(9)

لوون ششم آخرین پادشاه ارمنی کیلیکیا که بدست سپاه مصر گرفتار شده و مدتها با زن و دختر خود در مصر در بند و زندان می‌زیست و پس از رهایی به پایمردی پادشاه اسپانیا از آنجا به اروپا رفته و آخرین سالهای خویش را در پاریس بسر می‌داد در سال 1493 میلادی در آن شهر بدرود زندگی گفته در کلیسای «سن دنیس» (10) بخاک رفت و بر روی گور او که اکنون هم نمایان و برپاست پیکرش را از مرمر تراشیدند که با رخت ارغوانگون پادشاهی و با تاج بر روی گور دراز کشیده (درست مانند پیکر ناصرالدین‌شاه که بر روی گورش در شاه‌عبدالعظیم تراشیده‌اند) و دو شیر پشت بهم در زیر پاهای او خوابیده‌اند. و همچنین بر سپر خاص او که فرانسویان «اکوسون» (11) می‌خوانند و هنوز بر سر گورش نگاه داشته‌اند شکل دو شیری با دهانهای باز و زبانهای دراز نمایان و پیداست. (12)

از این داستانها دو مطلب بدست می‌آید : نخستین آنکه شکل شیر نزد ارمنیان کیلیکیا هم بر سکه‌ها و هم بر درفشها معروف بوده. دومین اینکه بیشتر بدست پادشاهان لوون نام بوده که این شکل در آنجا شهرت و رواج یافته است.


👇

شاید این عقیده‌ی ایرانیان که شیر را می‌گویند نشان ارمنستان بوده از اینجا برخاسته. ولی چنانکه گفتیم این عقیده نادرست است. زیرا نخست آنکه کیلیکیا بیرون ارمنستان بوده و در خود ارمنستان که در زمان پادشاهی باگراتونی استقلال داشت شکل شیر بسیار کم بکار می‌رفته و چندان معروف نبوده است. دوم آنکه در کیلیکیا نیز چنانکه گفتیم پادشاهانی که نام لوون نداشته‌اند شکل شیر را گاهی گاه بکار برده و نقشهای دیگر نیز فراوان بکار می‌برده‌اند. سوم آنکه چه در زمان این پادشاهان کیلیکیا و چه پیش یا پس از زمان ایشان شکل شیر را در ایران و دیگر سرزمینها نیز فراوان بکار می‌برده‌اند و هیچ گونه عنوان اختصاصی به ارمنیان درمیان نبوده است.





پانوشتها :


[ 1ـ آفتاب ، بمعنی خورشید هم است. ]

2ـ درفش نام پارسی بیرق است و چنانکه خواهیم دید فردوسی و دیگران همیشه این نام را بکار برده‌اند.

3ـ نگاشتن را در اینجا و در بسیار جاهای دیگر بمعنی اصل آن که نقش کردن باشد بکار برده‌ایم.

4ـ نامهای لاتینی و تازی و پارسی و ترکی شیر است.

5ـ بسیاری از این سکه‌ها در کتاب دومرگان بنام «تاریخ مردم ارمنی» گراور یافته است.

6ـ Barbarossa

[ 7ـ ترسا = مسیحی.]

8ـ Coeur de Lion

9ـ تاریخ ارمنستان ، تألیف چامچیان ، جلد سوم ، ص 164.

10ـ Saint-Denis

11ـ Ecusson

12ـ Par De Morgan P , 237 Histoire du peuple Armenien


🌸

شیر و خورشید

📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟

🖌 احمد کسروی

🔸 ٢ـ حزب توده : (سه از هفت)


٢) این حزب در سیاست دچار اشتباه گردیده. دیگران این حزب را در دست دولت شوروی می‌شمارند. ولی من نمی‌خواهم چنان تعبیری کنم. آنچه می‌توانم گفت اینست که یا در نتیجه‌ی عقاید کمونیستی و یا در سایه‌ی تشکیلات کارگری ، سران حزب توده بدولت شوروی تمایل دارند و ما این تمایل را بآنان ایراد نمی‌گیریم. این اندازه جای ایراد نیست. ایراد در جای دیگری است که باید شرح داده شود :

سران حزب توده می‌گویند : در زمان رضاشاه در ایران تنها نفوذ انگلیس جاری بوده. بگفته‌ی خودشان سیاست ایران یکطرفه بوده و اکنون باید دوطرفه باشد. به هر اندازه که انگلیس نفوذ دارد شوروی هم دارای نفوذ باشد. این چیزیست که در گفته‌ها و نوشته‌های خود تکرار کرده‌اند. ولی این سخن جای ایراد است.

زیرا ما باید بکوشیم که از نفوذ بیگانگان بکاهیم ، نه اینکه بکوشیم بآنها بیفزاییم. ما باید برآن باشیم که از نفوذ انگلیس ، اگر بیش از اندازه‌ی همسایگیست ، جلو گیریم ، نه اینکه بخواهیم شوروی هم به همان اندازه نفوذ پیدا کند.

برای آنکه بدفهمی پیش نیاید باید قدری روشنتر حرف بزنم. باید دانست مسئله دو جور است : یک دفعه آنست که شما آقایان از نظر علاقه‌مندی به ایران می‌گویید بهتر است ما با این دو همسایه بیطرفی نشان دهیم و هر دو را به یک چشم ببینیم و با هر دو یک رفتار کنیم. یک دفعه هم اینست که شما در ایران بحفظ مصالح دولت شوروی می‌کوشید و اصرار دارید که چون انگلیسها فلان قدر نفوذ دارند باید شوروی هم دارا باشد. فلان امتیاز چون به انگلیس داده شده باید نظیر آن به روس داده شود.

باید دید کدام یکی از این دو تاست؟.. شما از کدام راه پیش می‌آیید؟.. اگر از راه اول پیش می‌آیید من با شما هم‌عقیده‌ام. من هم می‌گویم ما باید تا بتوانیم درمیان دو همسایه تفاوت قایل نشویم و با هر دو یک رفتار کنیم. چیزی که هست این همیشه نتواند بود. چه‌بسا که ما یک روز خواستیم فلان امتیاز را بدولت انگلیس بدهیم و نظیرش را بدولت شوروی ندهیم ، صلاح خود در آن دانستیم. دولت شوروی نباید از ما برنجد.

و اگر از راه دوم پیش می‌آیید و مقصود شما آنست که در ایران بحفظ مصالح دولت شوروی بکوشید و تمایل شما بآن دولت تا باین اندازه رسیده البته جای ایراد است. یک ایرانی چرا باید در اندیشه‌ی توده و کشور خود نباشد و غمخواری بدولت بزرگی همچون شوروی کند. من گاهی در روزنامه‌های شما گفتارهایی دیده‌ام که نپسندیده‌ام. روزی در روزنامه‌ای گفتاری دیدم در آن زمینه که در یونان منافع دولت شوروی مورد رعایت نبوده و تعجب کردم. با خود گفتم : دولت شوروی برای حفظ منافع خود ، چه در یونان و چه در جاهای دیگر ، صدها مردان سیاسی دارد ، هزارها ژنرال و افسر دارد ، ملیونها آرتش دارد. یک ایرانی را چه شده که کشور بدبخت خود را فراموش کند و بچنان دولت بزرگی غمخواری نماید. یادم افتاد آن مثلی که در آذربایجان می‌گویند : «انگشت توانگری را چاقو برید و بیچیز پیراهن خود را پاره کرد که آن را ببندد».


🌸

رضاشاه

✴️ سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان ✴️

🔸 (شایندگی در چیست؟)

در روزهای آینده یک رشته نوشته‌هایی در زمینه‌ی سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان و ارتباط آن با درماندگیهای کشور در این کانال خواهیم آورد.
این نوشته‌ها پاسخی است به پرسشهای زیر :

ــ دانشوران ایرانی علل عقب‌ماندگی این کشور را چه‌ها دانسته‌اند؟

ــ سرچشمه‌ی آن علل کجاست؟!

ــ عمده‌ترین سرمایه‌های یک کشور کدامهاست؟

ــ سرمایه‌ی اجتماعی چیست ، مثالهایش چیست؟

ــ از چه زمانی دانشمندان به این سرمایه توجه ویژه کرده‌اند؟

ــ آیا سرمایه‌ی اجتماعی کشورها اندازه‌گیری شده و جدولهای آن در دسترس است؟

ــ آیا میان سرمایه‌ی اجتماعی و اقتصاد پایدار و همچنین اندازه‌ی رفاه یک توده ارتباط هست؟!

ــ عمده‌ترین نقص توده‌ی ایرانی چیست؟!

ــ سود و زیان سرمایه‌ی اجتماعی کدامهاست؟!

و دهها پرسش دیگر که در این نوشته‌ها خواهد آمد.

با آنکه سرمایه‌ی اجتماعی جُستار تازه‌ای است ولی چنانکه خوانندگان خواهند دید اساس این نوشتار جز از نوشته‌های کسروی نیست.

کوشاد تلگرام کوشیده ارتباط میان آخرین دستاوردهای جامعه‌شناسان و آن نوشته‌ها را بازنماید.

اهمیت نوشته‌های کسروی گذشته از انگشت گزاردن روی علتهای خواری و درماندگیهای ایران و شرق ، یکی هم در نشان دادن راه چاره به دردهاست.

بیگفتگوست که امروز برای ایرانیان هیچ جُستاری ارجدار و بایسته‌تر از دانستن علل عقب‌ماندگی ، و راه چاره به آن نیست.

موضوعاتی که در این نوشته‌ها آمده نیز همانهاییست که ایرانیان باید پیش و بیش از هر چیز دیگری در جستجویش باشند.

این نوشتارها به دلسوختگان و غیرتمندان ایران ارمغان می‌گردد.

کوشاد تلگرام
.


🛎 فهرست بخشهای این دفتر را با هر بار پراکنده شدن در کانال پاکدینی ، در پای همین پست خواهیم آورد.


🔹 بخش یکم : پیشرفت و پسرفت یک مردمی به چه عواملی بستگی دارد؟

1ـ سرنوشت کشور بستگیِ بسیار به این مبحث دارد
2ـ دیدگاه دانشوران ایرانی
3ـ کارآیی ، هم‌افزایی
4ـ سرمایه‌های یک کشور

👈 پی‌دی‌اف ، تلگراف



🔹 بخش دوم : ارتباط سرمایه‌ی اجتماعی با دیگر نشانگرها

5ـ اندازه‌گیری سرمایه‌ی اجتماعی
6ـ آیا نیک بودن یک مردمی با پیشرفتشان مرتبط است؟!
7ـ نشانه‌ها و سودهای سرمایه‌ی اجتماعی
8ـ یک کشور برای پیشرفت نیازمند چیست؟

👈 پی‌دی‌اف ، تلگراف



🔹 بخش سوم : «پراکندگی برای یک توده مرگست»

9ـ علت درماندگی این توده
10ـ پراکندگی بیماری بیمناک بلکه ترسناکیست
11ـ پراکندگی از چیست؟

👈 پی‌دی‌اف ، تلگراف



🔹 بخش چهارم : یک مردمی ، پیش از هر چیز نیازمند «آرمان مشترک»اند

12ـ رشته‌های همبستگی گسیخته
13ـ پراکنده‌اندیشی ، عمده علت پراکندگی ایرانیان
14ـ پراکنده‌کوشی چاره‌ی عقب‌ماندگی نمی‌کند

👈 پی‌دی‌اف ، تلگراف



🔹 بخش پنجم : چاره‌ی تفرقه و دسته‌بندیها‌ چیست؟!.

15ـ چاره‌ی پراکندگی جز با نشر حقایق نیست
16ـ دمکراسی چیست؟
17ـ موانع دمکراسی در ایران
18ـ برای پیشرفت یک حقیقت باید با هرچه با آن ناسازگارست نبرد کرد
19ـ میهن‌پرستی چیست؟

👈 پی‌دی‌اف ، تلگراف : تکه 1 و تکه 2




🔹 بخش ششم : آسیبی که اختلاف عقیده به ایرانیان می‌زند

20ـ باید جلوگیرها را از میان برداریم
21ـ «هر کاری که می‌کنید سود توده را بدیده گیرید»
22ـ از گله کردن و نالیدن چه برمی‌آید؟
23ـ کوشش باید از راهش باشد

👈 پی‌دی‌اف ، تلگراف



🔹 بخش هفتم : اتحاد ، نخستین گامِ کوشش

24ـ باید نخست جمعیتی برای کوشش فراهم گردد
25ـ معنی راست حزب

👈 پی‌دی‌اف ، تلگراف




🔹 بخش هشتم : موانع اتحاد در ایران

26ـ باید حقایق زندگانی را بدانند
27ـ آیا کارها و پیشه‌ها برای روزی درآوردن است؟!
28ـ ثروت چه چیزهاست؟
29ـ یکی از گمراهیها جبریگری است

👈 پی‌دی‌اف ، تلگراف : تکه 1 و تکه 2





🌸

📖 تاریخچه‌ی شیر و خورشید

🖌 احمد کسروی

🔸 گفتار نخستین : شیر تنها و خورشید تنها (تکه‌ی دو از دو)


در ایران چه پیش از پیدایش اسلام و چه پس از پیدایش آن نقش شیر معروف بوده که هم بر درفشها و سکه‌ها و خرگاهها و دیگر ابزارهای شاهی می‌نگاشته‌اند و هم پیکر آن را بر روی دیوارها یا بر سر دروازه‌ها از سنگ می‌تراشیده‌اند.

نخستین دلیل این موضوع یکی سنگ شیر همدان است که از شاهکارهای فن سنگ‌تراشی باستان ، و از بس سالخورده و پیر است زمان و تاریخ آن از میان رفته. دیگری پیکر شیر و گاو است که در چندین جا بر دیوارهای کوشک هخامنشیان در استخر نگاشته شده. بدینسان که شیر چنگال بر کمر گاو فروبرده بدریدن آن پرداخته است.

دومین دلیل سکه‌های فراوانی است که از پادشاهان ایران از مغولان و صفویان و دیگران با نقش شیر در دست هست. نگارنده دانه‌هایی را از این سکه‌ها در تصرف دارم و گراور برخی از آنها را نیز خواهیم دید.
سومین دلیل یادهایی است که شاعران پارسی در قصیده‌ها و مثنویهای خود از درفشها و نقشهای گوناگون آنها نموده و چه‌بسا که نام شیر را برده‌اند. بلکه می‌توان گفت که در زبان شاعران پارسی «شیر علم» یکی از ضرب‌المثلهای معروف بوده. این بیت مولوی رومی را :

ما همه شیریم شیران علم حمله‌مان از باد باشد دمبدم

کمتر کسی از دانا و کانا است که ازبر نداند و در گفتگوهای خود مثل‌وار بر زبان نراند. اَزرَقی از شاعران زمان سلجوقیان می‌گوید :

بدان گهی که چو دریا یلان آهن‌پوش برون شوند خروشان همال پیش همال

پلنگ و شیر بجنبند بر هلال علم تن از نسیج یمانی و جان ز باد شمال

جمال‌الدین عبدالرزاق می‌گوید :

ز هیبت تو دل شیر آسمان همه وقت چنانکه شیر علم روز باد در خفقان

هرگاه کسی در این باره بجستجو پرداخته بگرد آوردن شعرها که شاعران پارسی‌زبان درباره‌ی درفش و شیر آن سروده‌اند کوشش نماید شاید بیست صفحه بیشتر را پر سازد. ما تنها بگفته‌ی سه شاعر استاد که از گفته‌هایشان فایده‌های دیگر نیز بدست می‌آید بسنده می‌نماییم :

استاد ابوالقاسم فردوسی در شاهنامه در بسیار جاها یاد درفش می‌نماید و در دو جا درفشهای گوناگون سرداران ایران را یکایک می‌ستاید. نخستین جا در داستان رستم و سهراب است که هجیر در پاسخ پرسشهای سهراب از یکایک سرداران ایران نام برده و درفش هر کدام را جداگانه می‌ستاید. ما برای اینکه سخن بدراز نینجامد از دیگر بخشهای داستان چشم پوشیده تنها بیتهایی را که در ستایش درفشهاست در اینجا می‌نگاریم :

یکی زرد خورشیدپیکر درفش سرش ماه زرین غلافش بنفش /

زده پیش او پیل‌پیکر درفش بنزدش سواران زرینه‌کفش /

یکی شیرپیکر درفش بنفش درخشان گهر درمیان درفش /

درفشش ببین اژدهاپیکر است بر آن نیزه بر شیر زرین‌سر است /

یکی گرگ‌پیکر درفش از برش به ابر اندر آورده زرین سرش /

درفش پس پشت پیکر گراز سرش ماه سیمین و بالا دراز /

دومین جا در داستان «شمردن کیخسرو و پهلوانان را» شعرهایی درباره‌ی درفشها دارد که برخی چون تکرار همان ستایشهاست که در شعرهای بالایین ستوده از یاد آنها چشم می‌پوشیم و برخی دیگر را که تکرار نیست در پایین می‌نگاریم :

یکی ماه‌پیکر درفش از برش به ابر اندر آورده تابان سرش /

درفشی برآورده پیکر پلنگ همی از درفشش بیازید جنگ /

یکی پیکر آهو درفش از برش بدان سایه آهو اندر سرش (؟) /

درفشی پس پشت پیکر همای همی‌رفت چون کوه رفته ز جای /

فردوسی شاهنامه را از روی نامه‌های باستان که از زمان ساسانیان بیادگار مانده بوده سروده و این یقین است که این ستایشهای درفشها نیز از آن نامه‌های باستان است. و از سوی دیگر چون داستان رستم و سهراب و کیخسرو بنیاد تاریخی ندارد ما می‌دانیم که افسانه‌سرایان دوره‌ی ساسانیان آن را ساخته و این ستایشها را هم درباره‌ی درفشها از روی درفشهای زمان و سرزمین خود درست کرده‌اند. پس نتیجه اینست که در زمان ساسانیان و پیش از آنان در ایران درفشهای گوناگون از زرد و سرخ و بنفش و سیاه بکار برده و بر پرچمهای دیبای آنها شکلهای گوناگون از خورشید و ماه و شیر و پلنگ و گرگ و گراز و پیل و اژدها و آهو و مرغ همای نگاشته و بر نوک آنها پیکرهایی از ماه و از شیر ، از سیمین و از زرین نصب می‌نموده‌اند.

پس از فردوسی ، فخرالدین اسعد گرگانی که از شاعران زمان سلجوقیان است در مثنوی ویس و رامین که اصل آن افسانه‌ای بخط و زبان پهلوی بوده و او بخواهش ابوالفتح المظفر پسر رئیس‌الرؤساء از نزدیکان ملکشاه که حکمرانی سپاهان را داشته بپارسی آن زمان نظم نموده در ستایش رزمی می‌گوید :

چو سروستان شده دشت از درفشان چو دیبای درفشان مه درفشان

فراز هر یکی زرین یکی مرغ عقاب و باز با تاووس و سیمرغ

بزیر ماه در شیر آبگون‌رنگ تو گفتی شیر دارد ماه در چنگ.


👇

در اینجا هم باید باور کرد که این ستودن درفشان در اصل پهلوی افسانه نیز بوده و از پیرایه‌هایی نیست که شاعر در نظم نمودن از خویشتن افزوده. زیرا اگر این ستودن از شاعر بود بایستی از روی درفشهای زمان خود ستوده باشد و در زمان سلجوقیان نصب مرغ زرین بر سر درفشها معمول نبوده. بلکه تا آنجا که ما می‌دانیم «ماه نو» که ماه سرعلم می‌نامیدند نصب می‌نمودند. پس در اینجا نیز نتیجه اینست که در زمانهای پیش از اسلام در ایران بر درفشها شکلهای ماه و شیر می‌نگاشته‌اند.

نظامی گنجه‌ای در مثنوی لیلی و مجنون که بگفته‌ی خود در سال 584 سروده در داستان رزم نَوفَل با قبیله‌ی لیلی می‌گوید :

خورشید درفش ده‌زبانه چون صبح دمیده دم نشانه

گشته ز می از درم چو دریا سنگ آبله‌روتر از ثریا

هر شیر سیاه کایستاده چون مار سیه دهان گشاده

شیران سیاه در دریدن دیوان سپید در دویدن.

نظامی به مغلق‌گویی معروف است و این بیتها نیز دارای همگونه اغلاق می‌باشد و شاید نسخه‌ هم بی‌غلط نباشد. به هر حال این اندازه مفهوم است که در زمان نظامی بر درفشها نقش خورشید را با ده زبانه در گرداگردش و همچنین شکل شیرهای سیاه را با دهانهای باز می‌نگاشته‌اند. و اینکه گفتیم در زمان نظامی از اینجاست که می‌دانیم شاعر آگاهی از رنگ و نقش درفشهای تازیکان بیابان‌نشین نداشته و این ستایش را از روی درفشهای زمان و سرزمین خود برآورده است.

درباره‌ی آفتاب گذشته از این بیتهای نظامی و شعرهای فردوسی دلیل دیگری در دست نیست. جز اینکه سکه‌ای هم با نقش مزبور در تصرف نگارنده است که دانسته نیست از چه زمان و از کدام پادشاه است. به هر حال درخور شک نیست که هم بر درفشها و هم بر سکه‌ها آن را می‌نگاشته‌اند. بویژه در زمانهای پیش از اسلام که فراوان بکار می‌رفته ولی از پیدایش اسلام گویا بعلت اینکه آتش‌پرستی و خورشیدپرستی از کیش زردشتیان مشهور بوده فرمانروایان اسلام از بیم تهمتْ از [به] کار بردن خورشید اندیشه داشته‌اند و از اینجاست که در این زمانها این نقش کمتر بوده است.

شیر اکنون هم بر درفشهای برخی دولتها که از جمله‌ی آنها دولت انگلیس و دولت بلجیک است بکار می‌رود. خورشید هم نشان آرجنتین از دولتهای آمریکاست.


🌸

📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟

🖌 احمد کسروی

🔸 ٢ـ حزب توده : (چهار از هفت)


گاهی دیده‌ام کسانی می‌گویند : «ما چون نمی‌توانیم از نفوذ دولت انگلیس جلوگیری کنیم و خودمان آن توانایی را نداریم ناچار بدولت شوروی توسل می‌جوییم». من بهتر می‌دانم این موضوع را حلاجی کرده بدانیم تا چه اندازه راست است ، بدانیم چرا ما نمی‌توانیم از نفوذ دولت انگلیس جلوگیری کنیم.

نخست می‌پرسم : نفوذی که دولت انگلیس در ایران اِعمال می‌کند چیست؟.. از چه راهست؟.. آیا دولت انگلیس با توپ و تانک ما را مجبور می‌کند که فلان کار را بکنیم یا نکنیم؟.. آیا مأمورین خود را به ایران می‌فرستد که بیایند و کارهایی که می‌خواهند بکنند؟..

آن نفوذ دولت انگلیس که گفته می‌شود بیش از این نیست که مردان سیاسی ما کسان سستنهاد و کوتاه‌اندیشه‌اند و از طرف دیگر یک راه روشنی برای سیاست این کشور در پیش روی خود ندارند ، اینست پیروی از نظریه‌ی نمایندگان سیاسی دولت انگلیس می‌نمایند. من تفسیر دیگری برای «نفوذ دولت انگلیس در ایران» نمی‌شناسم.

اکنون اگر در ایران جمعیتی از مردان غیرتمند و نیکخواه تشکیل یابد و آنها از روی فهم و بینش و دوراندیشی راه روشنی برای سیاست این کشور پیش گیرند و جز دربند مصالح ایران نباشند و با هر دو همسایه بیطرفانه و از نظر منافع ایران رفتار کنند ـ آیا باز نفوذ دولت انگلیس مؤثر خواهد بود؟!.. آیا جلو آن نفوذ گرفته نخواهد شد؟!..

پس چطور می‌گویید نمی‌شود؟!.. شما چرا این نکردید که بجای تشکیل آن حزب متمایل بشوروی بتشکیل یک چنین جمعیت ایرانخواه بی‌طرف کوشید؟!.. اگر می‌کوشیدید چه مانعی در جلو داشتید؟!..

آنگاه شما می‌گویید : برای جلوگیری از نفوذ انگلیس توسل بدولت شوروی می‌کنیم. من می‌پرسم : دولت شوروی با چه وسیله از نفوذ دولت انگلیس (نفوذی که آن را تفسیر کردیم) جلو می‌گیرد؟!.. آیا او جلوگیری از نفوذ دولت انگلیس می‌کند یا خود طالب همان اندازه نفوذ می‌شود و گرفتاری کشور دو برابر می‌گردد؟!.. بگفته‌ی عوام شما رفتید آب بیاورید کوزه را هم شکستید و تهیدست بازگشتید.

بحرفهای شما ایراد بسیار است. عنوان بدست مدعیان خود داده‌اید که شما را بیگانه‌پرست خوانند. شما چرا نیندیشیدید که دولتهای انگلیس و شوروی با آن همچشمی سخت که درمیان خود دارند ، هنگامی که در این کشور هر دو دارای نفوذ باشند همیشه در برخورد و تصادم خواهند بود و ما هر روز با ماجرای تازه‌ای روبرو بوده روز آسایش نخواهیم دید؟!..

چرا نیندیشیدید که با جاری بودن نفوذ هر دو دولت در این کشور ، آخرین نتیجه ، یا تقسیم این کشور بمناطق نفوذ (از روی نقشه‌ی پیمان ١٩٠٧) خواهد بود و یا پیش آمدن جنگ و خونریزی که هر دو باین کشور مایه‌ی بدبختی و نابودیست.

من نمی‌خواهم بیش از این بشما ایراد گیرم. من شما را بدخواه ایران نمی‌دانم و ناچارم بگویم اشتباه کرده‌اید. ناچارم بگویم دوراندیشی ننموده‌اید.

شما اگر بدولت شوروی تمایل دارید داشته باشید ، توده‌ی شوروی با آن فداکاری در راه آزادی جایش در همه‌ی دلهای آزادیخواه باز است ، ولی شما می‌بایست مصالح کشور خود و حفظ آسایش این مردم را باحساسات خود مقدم دارید.


🌸