«احتمالا این تصویر مکرر به چشمتان خورده است. خارج نشینان ، و کسانی از آنان که ادعای تاریخدانی دارند از این تصویر بهره می‌گیرند تا نشان دهند که نشانه‌ی شیروخورشید قدمت چند هزار ساله دارد و نمادی سنتی و کهن است. بعضی این عکس را پشت سرشان می‌گذارند ؛ دیده‌ام که بعضی از این تاریخ ندانها از ارتباط آن با مهرپرستی در ایران (؟؟؟؟!!!!) سخن می‌گویند.
اما این تصویر واقعاً چه چیزی را نشان می‌دهد؟
نخست تصویر کامل آن را در زیر می‌آورم :
👇

و صورت بازسازی شده‌ی آن با جزئیات آشکار در زیر می‌آید :

این نقش در منطقه‌ای در شمال شرقی دریای سیاه بدست آمده است. در سمت راست بانوئی که پرتوهای نور از او ساطع است بر روی شیری ایستاده ، و در سمت چپ مردی با لباس پارسی مشغول نیایش اوست. این مرد احتمالا شاهی در آن محل و از پارسیان ، و منصوب از جانب هخامنشیان بوده است. اما آن بانو کیست؟ و چرا روی شیر ایستاده است؟ این بانو ایشتر Ishtar است و پرتوهای او نشان می‌دهند که یک خدابانوست.
درباره‌ی ایشتر توضیحات بیشتری لازم است که عرض می‌شود.
ایشتر هم خدابانوی زیبائی و لذت ، و هم خدابانوی جنگ و پیروزی و یک الهه_ی_مادر بسیار ارجمند بود. در سراسر بین‌النهرین (عراق امروزی) سومریان ، بابلیان و آشوریان اورا می‌پرستیدند (سومریان او را ایننّه Inanna می‌نامیدند) و از مهمترین خدایان ایشان بود. او تنها در بین‌النهرین پرستیده نمی‌شد. بلکه در گستره‌ی وسیعی شامل آناتولی (ترکیه‌ی امروزی) و فراتر از آن ، و حتا در عیلام خود ما نیز پرستیده می‌شد.
ولی چرا او بر روی شیر ایستاده است؟ در اکثر فرهنگهای کهن بسیاری از خدایان با یک حیوان مرتبط بودند ، یا حیوانی نظر کرده‌ی خدائی دانسته می‌شد ، یا آن حیوان مرکوب او بود. حیوان مزبور به علت ارتباطش با خدا برای مردم مقدس شمرده می‌شد. حیوانِ مخصوصِ ایشتر نیز شیر نر بود ، و در بسیاری از نقوش او با شیر مرتبط است ، یا روی او نشسته است. شیر نماد سلطنت در بابل نیز بود.
بعضی تصور کرده‌اند که شعاعهای نوری در نقش مزبور علامت خورشید است ، در حالی که چنین نیست و پرتوهای خود خدابانو است. خورشید در نقوش بین‌النهرینی بصورت دیگری نمایش داده می‌شد که در بعضی تصاویر زیر می‌بینید.

نقشی دیگر از الهه ایشتر ، کمان در دست و ایستاده بر روی شیر ، مربوط به قرن ۱۹ تا ۱۷ پیش از میلاد.

خدابانو ایشتر ایستاده بر روی شیرش ، مهار او را در دست دارد ، و با لباس جنگ به سوی میدان نبرد می‌تازد.
تصویر بازسازی شده‌ی آن را با تمام جزئیات در زیر می‌بینید.

ایشتر در هیأت الهه‌ی جنگ ، با شیرش.

بازسازی نقش کامل در زیر می‌آید. 👇

خورشید معمولاً به این صورت نمایش داده می‌شد.

📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟

🖌 احمد کسروی

🔸 6ـ چه باید کرد؟.. (یک از پنج)


می‌دانم کسانی خواهند گفت : اینها قضاوتهاییست که شما می‌کنید ، مسئولین غائله را نشان می‌دهد. پس بگویید چاره چیست؟.. بگویید چه باید کرد؟..

می‌گویم : راه چاره بسته نیست. این دردی نیست که درمان نپذیرد. ولی بگفته‌ی امام علی‌‌بن‌ابیطالب (ع) «لا رأی لمن لا یطاع له امر» : کسی که اختیار در دستش نیست چه رأیی ازو توان پرسید.

چاره را می‌توان گفت. ولی اجرا کننده‌اش که باشد؟.. آیا آقای حکیمی و وزیرانش؟.. آیا اکثریت مجلس؟.. آیا حزب توده و حزب اراده‌ی ملی؟.. اینها باعث غائله شده‌اند ، چه توقع توان داشت که چاره هم با دست آنها باشد؟..

کسانی نوشتن این کتاب را بمن ایراد گرفته می‌گویند : این چه کاریست که شما کردید؟!.. همه‌ی دسته‌ها را از خود رنجانیدید. می‌گویم : راست می‌گویید. ولی خدا می‌داند که مرا با هیچ کس دشمنی نیست. اگرهم از کسانی رنجیده باشم در این نوشته‌ها برنجشها دخالت ندادم. باز خدا گواه است که من خودداری نتوانستم و این کتاب را نوشتم. بیم گزند و آسیب خاموشم نتوانست گرداند. توده‌ای که درمیان آن زندگی می‌کنم چنین روز بدی برایش پیش آمده ، نتوانستم خود را بگوشه‌ای کشم و همچون بسیاری از دیگران چشم براه حوادث دوزم. دور از مردمی دانستم که در چنین هنگامی دانسته‌های خود را نگویم. اگر این کتاب کوچکی که با شتاب نوشته شده مؤثر افتاد کاری کرده ، به بیست ملیون توده نیکی کرده‌ام ، اگر نیفتاد وجدانم را آسوده گردانیده‌ام.

باری اگر در این هنگام درمیان دولتها جنگی پیش آید بیکبار رشته از هم گسیخته خواهد شد ، و سرنوشت ایران روشن شدنش به پس از جنگ بازخواهد ماند. ولی اگر جنگ باین زودی رخ ندهد (چنانکه امید بسیار بآن است) اختیار بیکبار از دست نرفته است و ما خواهیم توانست باین گرفتاری چاره کنیم.

برای ایرانیان موقع آزمایش فرارسیده. امروز هنگامیست که شایستگی خود را نشان دهند. اینکه می‌پرسند چه کار باید کرد ، آنچه من می‌دانم باید در این هنگام غرضها را کنار گزاشت و از لجاجتها دست برداشت. آقا سید ضیاء ، حزب توده ، اکثریت و اقلیت ، روزنامه‌های دست چپ و دست راست ، باید گذشته را گذشته حساب کنند ، اهمیت غائله را بدیده گرفته درپی چاره باشند. باید دولتهای انگلیس و روس را بخود گزارده بمصالح کشور خود کوشند. آنها بدلسوزیهای ما نیاز ندارند. با حال امروزی صلاح آنها نیز در همینست که از ایران آوازهایی برنخیزد.

نخست کاری که باید کرد آنست که ما از رفتار دمکراتها در آذربایجان ناخشنودی نماییم. آری ناخشنودی نماییم و بیزاری نشان دهیم. ناخشنودی نماییم تا دیگران در گیلان و مازندران و یا در فارس و کرمان بآنها تأسی نجویند.

این دمکراتها کشور را به یک راه بن‌بست انداخته‌اند ، به یک راه انداخته‌اند که اگر تدبیرهایی اندیشیده نشود ، بیرون آمدن از آن جز با جنگ و خونریزی و یا تجزیه‌ی کشور صورت نخواهد گرفت. آنها تنها این خواسته‌اند که حرف خود را پیش برند. حرف خود را پیش برند و هرچه بادا باد. آنها هم که در تهران یا جاهای دیگر هواداری می‌کنند ، پایان کار را نیندیشیده‌اند. تنها درپی لجاجتند و یا از تمایلی که از نخست به یک سو داشته‌اند دست کشیدن نمی‌خواهند.

من می‌خواهم با این کسان ـ با این کسان که در تهران هواداری نشان می‌دهند قدری گفتگو کنم. می‌پرسم : آیا شما باستقلال ایران علاقه‌مندید؟!.. آیا دوست می‌دارید که ایران کشور مستقلی باشد و تاریخ خود را ادامه دهد؟!..

آیا با رفتاری که دمکراتهای آذربایجان کرده‌اند استقلال کشور پایدار خواهد ماند؟!.. پیشه‌وری حکومتی در آذربایجان پدید آورده ، اگر فردا حکومتی هم در فارس پدید آمد و آنها نیز مستقل گردیدند ، آیا با حکومت آذربایجان روابط حسنه خواهند داشت؟!.. آنها ترک و اینها فارس ، آنها متمایل به روس و اینها متمایل به انگلیس ، آیا با یکدیگر صمیمیت خواهند داشت؟!.. آیا بنام خشک ایران علاقه‌مند بوده با یکدیگر راه خواهند رفت؟!..

روزنامه‌های داریا و ایران ما و نجات ایران و رهبر که زبان بدشنام و بدگویی نمی‌آلایند و چون هواداریهای آشکار با حزب دمکرات کرده‌اند در مسئولیت با آنها شریک می‌باشند ، بسیار بجاست که باین پرسشهای ما پاسخ دهند. از روزنامه‌ی کیهان و دیگر روزنامه‌ها که به بیطرفی شناخته شده‌اند نیز خواهشمندم در این قضیه نظر خود را بنویسند.

خواهشمندم نویسندگان شخص مرا بدیده نگیرند. من دوست می‌دارم نامم بروزنامه‌ها نیفتد. هر ایرانی حق دارد در این هنگام نظر و عقیده‌ی خود را بگوید. شما مرا یک تن ایرانی بشناسید و بپرسشهایم پاسخ نویسید.

👇

چنین انگارید کنفرانسی تشکیل گردیده و درباره‌ی پیشامد گفتگوهایی می‌رود و شما چون با جدیت از رفتار دمکراتها طرفداری نشان داده‌اید ، کسانی بشما ایراد گرفته این پرسشها را می‌کنند. من این کتاب را با خونسردی بسیار نوشته‌ام. با همه‌ی تأثری که داشته‌ام لگام قلم را رها نکرده‌ام. شما نیز با خونسردی پاسخهای ساده بدهید. من تا توانسته‌ام لحن علمی بکار برده‌ام و باحساسات دخالت نداده‌ام. شما نیز تنها درپی احساسات نباشید و حقایق را بدیده گیرید. بسیار بهتر است که این گفتگوها بمیان آید و اندیشه‌ها روشن شود و مردم از این گیجسری بیرون آیند.

شاید شما چیزهایی می‌دانید که ما ندانسته‌ایم. بهتر است دانسته‌هاتان بنویسید تا همه آگاه گردند.

گفته‌اند : مرد خردمند آنست که از هر زیانی سودی بردارد. ما نیز از این گرفتاری که برایمان پیش آمده بهتر است این سود را برداریم که قضایا را روشن گردانیم.


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 1ـ درباره‌ی این کتاب (تکه‌ی یک از یک)


تجربیات کاری ، آگاهیها و دانشِ دامنه‌دار ، پژوهشهای ژرف در تاریخ و نتیجه‌گیریهای بیطرفانه و دانشورانه‌ی احمد کسروی ، او را بسرچشمه یا علت اصلی زبونی و درماندگیهای ایرانیان راه نمود. ریشه‌ی درد را شناخته دیرزمانی بدرمان و راهِ چاره ‌اندیشید. و بدینسان بریشه‌ی درد و چاره‌ی آن پی برد و چنان راهی را بس ارجمند و خود را ناچار از کوشش یافت. لیکن هنگامی‌که سنگهای راهِ کوشش را یکایک بازمی‌شناخت ، راه را بس بیمگین و پرپیچ و خم و پیمودنِ آن را با جانفشانی همتراز می‌دید. سرانجام بر دودلیها چیره گردید و به برانداختن گمراهیها و «پراکنده‌اندیشیها» کمر بست. راهِ دراز و پر بیم ، او را نومید نگردانید و در همان آغازِ کار باین باور رسید که : «راه چه یک فرسنگ ، چه صد فرسنگ ؛ جز با رفتن بپایان نرسد» و با پیمانی که با خدا بست دل را استوار گردانید و راه را بر نومیدیها یکباره بربست : «مرا با خدا پیمانست که از پا ننشینم و این راه را بسر برم».

در سال 1324 اوضاع سیاسی کشور بیش از پیش درهم ریخته بود. کابینه‌های سست و زودگذرِ پیشین ، نخست‌وزیری صدر ـ آن آخوندِ کوردلِ بدنام ، تَرک و تحریمِ نمایندگانِ اقلیتْ مجلس را و کشاکش ایشان با اکثریت ، گستاخیها و مرزناشناسیهای روزافزونِ ارتجاع ، نبرد حزبهایی که هر یک هواداری از یک دولت بزرگ را پیشه‌ی خود گردانیده بودند ، اعلام خودمختاری در آذربایجان و سپس در کردستان ، ماندن ارتش شوروی در ایران ، همگی نمونه‌هایی از نابسامانیها و پریشانیهای کار کشور بود.

کسروی که با یک برنامه‌ی بِسامان (منظم) از دوازده سال پیش از آن کوششهایش را آغاز کرده و با گامهای سنجیده راهش را پیش می‌بُرد در آن سال با موضوعاتی روبرو شد که می‌بایست از پیمودن راهِ خود بازایستد و دیرزمانی بآنها بپردازد. پیش از این ، کسروی به یکایک کیشها و مسلکها که مایه‌ی پراکندگی ایرانیانست پرداخته و نوبت بمسیحیگری و یهودیگری رسیده بود. چون مسیحیگری را با یهودیگری پیوستگی درمیانست ، می‌خواست از تاریخچه‌ی یهودیگری آغاز کرده هم از آن سخن بمیان آورَد و هم زمینه را برای گفتگو از مسیحیگری آماده گرداند.

اینست کتابی ‌بنام «مردم یهود» را آغاز کرده و 16 صفحه از آن را بچاپخانه فرستاده بود. در همین هنگام ، در کارِ نوشتنِ کتاب «انکیزیسیون[1] در ایران» نیز بود که پیشامد جدایی‌خواهی دمکراتهای آذربایجان (فرقه‌ی دمکرات) در بازپسین روزهای پائیزی ، آسمان تیره و بیمگین کشور را تیره‌تر و بیمگین‌تر گرداند.

بناچار او با شتاب بسیار ، کتاب «سرنوشت ایران چه خواهد بود؟» را «بقلم یک ایرانی» نوشته نامش را بعلتهایی که در کتاب آورده آشکار نگردانید. کتاب در روزهای نخست دیماه 1324 بدست مردم رسید. آن کتاب بدلهای حساسِ ایرانیانی که از آوای جدایی‌خواهی تار و افسرده گردیده بود ، فروغ و امیدی تازه بخشید. موضوع آذربایجان آن روزها حساسترین موضوع بود. از اینرو مجله‌ی خواندنیها نیز آن کتاب را در چند شماره تکه تکه چاپ کرد. چون از کتاب استقبال کم‌مانندی شد (در کمتر از سه ماه بچاپ دوم رسید) ، او که قولِ نشان دادنِ «راهِ چاره» را در کتابِ جداگانه‌ای داده بود بیدرنگ در همان ماه ، کتابِ «امروز چاره چیست؟» را با همان عنوانِ «بقلم یک ایرانی» بچاپ سپرد. سرانجام کتابِ «از سازمان ملل متحد چه نتیجه تواند بود؟» را با همان عنوانِ «بقلم یک ایرانی» نوشت که بخش دوم این کتاب بموضوع آذربایجان و شکایت ایران بشورای امنیت می‌پرداخت. این کتابها موضوع پیچیده و تاریک جدایی‌خواهی دمکراتها ، خواستِ نژادها و گروههای زبانی ، سود مردم و آینده‌ی ایران را بروشنی آورد و بسیاری از نویسندگان و سردبیران را با آن اندیشه‌ها همدل و هم‌آواز گردانید. بدینسان «افکار عمومی» آماده گردید تا کوششهای دمکراتها در آن موقعیت باریک ، بیطرفانه ارزیابی‌ شود و نتیجه آن شد که کفه‌ی یکپارچگی و استقلال کشور سنگینی کرد و به روگردانی مردم و گروههای سیاسی از جدایی‌خواهان انجامید.

این گرفتاریها باعث شد که آن دو کتاب یاد شده‌ ناانجام بماند. در همان کتابِ بازپسین (سازمان ملل) نوید می‌دهد که «انکیزیسیون در ایران» بزودی بچاپ خواهد رسید. افسوس که کشته شدن او گلهای امید بسیاری را پژمرده گرداند که ناانجام ماندنِ این کتاب تنها نمونه‌ی کوچکی از آنست. ...

کوتاهشده‌ی شرحی که درباره‌ی کتاب «انکیزیسیون در ایران» در ماهنامه‌های سال 1326 نوشته شده چنینست :

👇

این کتاب که بیش از 40 سات [=صفحه] از آن نوشته و چاپ نشده چنانکه خودِ راهنما [کسروی] می‌گفت و از نوشته‌هایش پیداست همچون کتاب «دادگاه» خواستی بود و بسیاری از رازهای «کمپانی خیانت» که در آنجا نوشته نشده یا سربسته گفته شده بوده در این کتاب فاش و روشن خواستی گردید و یک رشته از بدخواهیهای این کمپانی بتوده‌ی ایرانی آفتابی ‌خواستی شد. لیکن افسوس که با کشته شدن نویسنده‌اش با دست همان کمپانی این رازهای بزرگ با خود او بزیرِ خاک رفت و این کتاب همچنان ناانجام ماند. ...



پانوشت :

[1ـ] Inquisition


🌸

محسن صدر

📖 کتاب سرنوشت ایران چه خواهد بود؟

🖌 احمد کسروی

🔸 6ـ چه باید کرد؟.. (دو از پنج)


شما نمی‌توانید نفوذ انگلیس را در ایران به رخ من کشید. چه من پاسخش دادم که ما باید بکوشیم و از هرچه نفوذ بیگانه است جلو گیریم. باز نمی‌توانید بدرفتاریهای دولت را به رخ من کشید. زیرا دولت هر قدر بدرفتار باشد ما نخواهیم توانست از استقلال چشم پوشیم. ما اگر از راهش درآییم می‌توانیم در ایران حکومتی برپا گردانیم که زیر نفوذ هیچ یک از دولتها نرود و با مردم نیز از روی قانون رفتار کند. این کار برای ما دشوار نیست. ناشدنی نیست.

مرا شگفت افتاده که داریا که از روزنامه‌های دست چپ است از روز نخست با دعاوی حزب دمکرات و با رفتار آنها همراهی نشان داده و هنوز هم می‌دهد و از فیروزی آنها شادمانی می‌نماید ، و در همان حال در این چند روزه گفتاری زیر عنوان «استقلال ایران در خطر است» نوشته و از رفتن استقلال این کشور اظهار بیم و نگرانی نموده. من نمی‌دانم این دو حس در یک کالبد چگونه باهم سازگار است؟!.. نمی‌دانم کسی که از رفتن استقلال کشور می‌ترسد چگونه با پیشامدهای آذربایجان همراهی می‌نماید؟!.. نمی‌دانم کسی که آن گفتارهای پرمغز را می‌نویسد و آن آگاهیهای دقیق را از جهان و سیاست در نوشته‌هایش می‌گنجاند ، چگونه نمی‌تواند نتیجه‌های قطعی و احتمالی رفتار آذربایجان را پیش‌بینی کند؟!..

نویسنده‌ی داریا اظهار تأسف می‌کند از اینکه در ایران کسانی هستند که طرفدار سیاست انگلیسها می‌باشند. من نیز متأسفم و همیشه متأسف بوده‌ام. ولی آیا چاره‌ی آن اینست که کسانی هم در ایران باشند و طرفداری از سیاست شوروی کنند؟!.. آیا اینست راه چاره؟!.. آیا این مثل آن نیست که کسی را که از پشت بام پرت می‌کنند ، التماس نماید که مرا از آنور پرت نکنید و از اینور پرت کنید؟!..

نویسنده‌ی داریا اظهار نگرانی می‌کند از اینکه سه وزیر خارجه در کنفرانس مسکو «موضوع ایران را از نقطه نظر حفظ منافع مشترک خود و رفع نگرانیهای سیاسی از یکدیگر مورد مطالعه قرار دهند» و اظهار نگرانی می‌کند که دوباره ایران دچار مناطق نفوذ گردد. می‌گویم با این رفتاری که پیش گرفته شده بیگمان نتیجه آن خواهد بود. شما غائله برپا می‌گردانید و آنگاه چشم می‌دارید که بیگانگان بنشینند و آن را از «نقطه نظر حفظ منافع اولاد داریوش» مورد بررسی گردانند. آیا چنین چیزی تواند بود؟!..

من دوست می‌دارم گفتگو شود و اینها همه روشن گردد. مدتهاست در روزنامه‌های ایران مسلکهای مبهمی انعکاس پیدا کرده. من دوست می‌دارم آنها از ابهام بیرون آید و مسلک هر کسی روشن گردد.

دمکراتها در آذربایجان قیام مسلح کرده‌اند که کارهاشان اگر از روی احساسات باشد ، تازه احساسات آذربایجانیگریست و چنانکه خودشان می‌گویند جز کوشش بمنافع آذربایجان در نظر آنها نیست ، و با اینحال کسانی که در تهران نشسته‌اند و آذربایجانی هم نبوده‌اند ، با آنها هم‌آوازی می‌کنند و در احساسات شرکت نشان می‌دهند. اینهاست که ما می‌خواهیم بدانیم عنوانش چیست؟!..

از داریا پرسش دیگری هم دارم : دو سال پیش روزنامه‌های ترکیه سخن از ترک بودن آذربایجانیان می‌راندند و این روزنامه بآنها پاسخها نوشت و از جمله کتاب «آذری یا زبان باستان آذربایجان» را به رخ آنها کشید. در حالی که آن گفتارهای روزنامه‌های ترکیه نتیجه‌ی عملی دربر نداشت و بارها پیش از آن نوشته و پاسخها شنیده بودند. ولی همان داریا در برابر تمسکی که دمکراتهای آذربایجان بزبان ترکی نموده‌اند و این رفتارشان در جدا گردانیدن آذربایجان از ایران بسیار مؤثر خواهد بود بیکبار خاموشی گزیده. من نمی‌دانم باین چه نامی توان داد؟!..

در یکی از روزنامه‌های تهران خواندم که دمکراتها ثابت می‌کنند که آذربایجانیها از اول دارای «ملیت خاصی» بوده‌اند و درباره‌ی آن اصرار می‌ورزند. این دعوای عجیبی است. عجیبتر از آن اینست که داریا و روزنامه‌های دیگر در برابرش خاموشی گزینند.

ایران ما و داریا از روزنامه‌هاییست که من دوست می‌دارم و با لذت می‌خوانم. این روزنامه‌ها گذشته از آنکه پرمغزند ، به ایرانیان طرز چیزنویسی یاد می‌دهند. بسیاری از نویسندگان می‌پندارند جز با دشنام و توهین نمی‌توان با کسی مناظره کرد. این روزنامه‌ها بطلان آن تصور را ثابت می‌کنند. «ایران ما» نیکی بگردن من دارد و با نویسندگانش دوستی داریم.


👇

با همه‌ی اینها نمی‌توانم در این هنگام از خرده‌گیری بآنها خودداری نمایم. مسلک آنها را در این هنگام زیانمند می‌بینم.

باری در این هنگام ، نخست گام همانست که از سوی توده اظهار احساسات شود. ایرانیان باید نشان دهند که زنده‌اند و بکشور خود علاقه‌مندند ، استقلال کشور خود را می‌خواهند. نمی‌خواهند بنشینند تا دیگران درباره‌شان هر تصمیمی گرفتند گردن گزارند. این خودش بسیار مؤثر است. سرنوشت ایران بسته به اینست.

باز می‌گویم : برای ایرانیان روز آزمایش فرارسیده. امروز نوبت خردمندان و غیرتمندانست که پا پیش گزارند و خود را از خطرهای بزرگی که در پیش است برهانند.


🌸

📖 انکیزیسیون در ایران

🖌 نویساد (هیئت تحریریه)

🔸پیشگفتار : 2ـ اَنکیزیسیون (تکه‌ی یک از سه)


در ریشه بمعنی با پرس‌وجو سر از کاری درآوردن می‌باشد. پرس‌وجو یا بازجویی در دستگاه کشیشان در سده‌های میانه نه تنها برای شناسایی بلکه برای سرکوبی ‌دگراندیشان بکار می‌رفت. در آغاز سده‌های میانه ، دستگاه کلیساهای کاتولیک بس استوار گردیده و نیرویی بسیاری یافته بود. در آن روزگار اندیشه‌ها و کردارهای چندی بود که از دیدگاه آن دستگاه ، بیدینی و «الحاد» بشمار می‌رفت. با پیدایش نشانه‌های الحاد و بدعت ، پاپ گریگوری نهم در سال 1231 م. برای بازداشت و محاکمه‌ی «از دین برگشتگان» ، دادگاهِ بازجویی باورهای کیشی برپا گردانید که بنام «اَنکیزیسیون» شناخته شد.

انکیزیسیون منتظر شکایتی نمی‌مانْد تا بکار پردازد بلکه وظیفه داشت خود ، ملحدان و بدعت‌گزاران را بیابد. انکیزیسیون مراحلی داشت. بیشتر به فردی که باو گمانِ از دین برگشتگی می‌رفت فرصت اعتراف و آمرزش‌خواهی داده می‌شد. کسی که چنین نمی‌کرد به نزد بازجو می‌رفت و با گواهِ گواهان یا بی‌آن ، بازجویی و محاکمه می‌شد. شکنجه نیز مجاز بود.

بفرد گناهکار ممکن بود کیفرهای گوناگونی همچون نماز و روزه‌ی اجباری ، بازداشت داراییها و زندان (حتا تا پایان عمر) داده شود. متهمی ‌که از باور و سخن خود بازنمی‌گشت یا آنها که پس از محکومیت و پشیمانی نمودن به الحاد بازمی‌گشتند ممکن بود دستگاهِ کلیسا فرمانِ کشتنشان دهد.

شناخته شده‌ترین انکیزیسیونها در ایتالیا ، فرانسه و اسپانیا و در مستعمره‌هاشان بود. اسپانیا انکیزیسیون سختگیرتری داشت. در دوره‌ی یکی از کشیشان (1) شمارِ کسانی که بدستورِ انکیزیسیونِ او سوزانده شدند کمابیش 2000 تن بودند.

الحاد از دیده‌ی انکیزیسیون رختهای رنگارنگی بتن داشت : از دین برگشتن (مثلاً مسلمانان و یهودیانی که مسیحی شده ولی بمسیحیگری وفادار نمی‌ماندند) ، کیمیاگری ، افسونگری ، جادوگری ، انحراف جنسی ، چندهمسری ، دشنام و ناسزا بمقدساتِ مسیحیگری ، رباخواری ، بدعت (همچون پروتستان بودن) و مانند اینها.

بجاست پرسیده شود : چه شد که کلیسا بچنین دستگاهی نیاز دید؟!

پاسخ کوتاه آنکه ، مسیحیگری در دو سه قرن نخستین ، گسترش کندی داشت. سپس که ‌اندک‌نیرویی گرفت توانست بت‌پرستان آلوده‌اندیش ، تیره‌بخت و رنجکشِ آن روزگار را از چنگال پندارهای بیمگین و «روحهای پلید» و شیطان‌زدگی ، جن و افسون ، نگرانیهایی که همیشه در دلهاشان از سوی خدایانِ خُرد و کلان می‌داشتند و می‌بایست پیاپی قربانیها و نذرها برای خشنودیشان گزارند ، رهایی بخشد و از ایشان مردمی ‌پاک ، دلسوز و دلیر تربیت کرد که باهم برادرانه و یگانه راه می‌رفتند. در این دوره کلیسا در تبلیغ مسیحیگری و نگاه داشتن سامان زندگانیِ مسیحیان پیشرفتهای بسیار کرد. چنانکه ‌امپراتوری روم از ایشان هراسناک گردیده کمر به براندازیشان بست. همین امپراتوران دستگاهی همچون انکیزیسیون کلیسایی داشتند که برای شناختن مسیحیان و سرکوب ایشان بکار می‌رفت. لیکن کار بوارونه‌ی گمان امپراتوران پیش رفت و هرچه خونِ بیشتری از ایشان بزمین ریخت پایداری و تناوری مسیحیگری فزونتر گردید.


پانوشت :

1ـ بنام تُماسِ تُرکمادا (Tomás de Torquemada)


🌸