📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 3ـ باید از بدان چشم نپوشید (یک از یک)
دیروز از نیکیهای شادروان سرلشگر امین سخن راندیم. همان داستان کشته شدنش دلیل دیگری بنیکی اوست. زیرا چنانکه نوشته شده برای آنکه یک عده سواران در دست اشرار نمانند خود را بکشتن داده. اینست نمونهی جوانمردی او.
دیروز یکی از افسران آذربایجانی داستانی گفت که باید در اینجا بیاورم. گفت : چند سال پیش که سرلشگر محتشمی در تبریز بود روزی دیدم از سرلشگر امین که آن زمان رتبهی سرتیپی داشت گله آغاز کرد و چنین گفت : این سرتیپ شما راضی نیست یک نفر افسر فارسی در آذربایجان باشد. گفتم : جای افسوس است که عبارت ترک و فارس را از زبان تیمسار میشنوم. دیگر سخنی نگفت. ولی دانستم که باحترام و جایگاه سرتیپ امین رشک میبرد و همین بود که به تهران گزارشهای شکایتآمیزی داد و چندی نگذشت که سرتیپ امین را به تهران خواسته و به مکران فرستادند.
این داستان را نوشتم تا دانسته شود که در این کشور با یک افسر پاکدامن و غیرتمند چه رفتاری میشده. آقای محتشمی چشم دیدن یک چنان سرکردهی درستکار و غیرتمند را نمیداشته ، و چون او را مانع آرزوها و امیدهای خود میشمارده بهانهی ترک و فارس را پیش میکشیده ، و خدا میداند که در شکایت خود به تهران چه سخنانی نوشته و چه تهمتهایی زده.
کنون شما ببینید همان سرلشگر محتشمی در پیشامد شهریورماه در خراسان بود ، و چنانکه میگویند همینکه جنگ آغاز گردید بیآنکه اندک تقیدی بوظیفهی خود داشته باشد همه را گزارده بگریخت و تنها اموال و اثاث خود را همراه آورد.
ما از دارایی آقای محتشمی آگاهی نداریم و بگفتههای مردم نیز اعتماد نمیکنیم. اما شادروان سرلشگر امین دارایی او را دانستیم. پس از سالها که همیشه در مأموریتهای مهم بوده ، داراییش یک خانهایست که در تهران بنا میگزارده و در برابر آن 000/220 ریال یا بیشتر قرض دارد. در حالی که خود از یک خاندان توانگری بوده و خانه و ملک در تبریز داشته که آنها را نیز فروخته است.
اینهاست چیزهایی که باید نوشته شود. اینهاست دردهایی که باید گفته شود.
چند روز پیش یک نوشتهای بدفتر پرچم رسیده که نویسندهی آن رفتار افسران را در پیشامد شهریورماه گذشته شرح میدهد. خلاصهی آن نوشته اینست که یک دسته از افسران بهنگام شروع جنگ ، فرار و استفاده هر دو را در نظر گرفتند باینمعنی که خواستند هم بگریزند و جان بدر برند و هم فرصت را از دست نداده استفادههایی کنند. اینست برخلاف دستور تهران به محض بیرون آمدن از سربازخانه ، با گرفتن پولهایی ، سربازان را آزاد گردانیدند ، و از اسلحه مقداری را فروخته و مقداری را در کوه و بیابان ریخته برای دزدان و راهزنان بازگزاردند و خود با رخت ناشناس و از راه قاچاق به تهران آمدند و با آن خطاهای آشکار بیم از مسئولیت نداشته خود را بمرکز معرفی کردند. مینویسد برخی از اینها در آنجاها که بودند دیهها [dih) سبکشدهی ده] را تاراج کردند و از ستمگری بازنایستادند.
ولی از آنسوی یک دستهی دیگری وظیفهی خود را بکار بسته هر یکی در مرکز خود ایستادگی نموده و گزندها و آسیبها دیدند و سرانجام اسیر افتادند که مدتها در اسارت بودند و زنان و فرزندانشان بیسرپرست در تهران و دیگر جاها روز میگزاردند.
کنون هر دو دسته در تهرانند و خود را بمرکز معرفی کردهاند و نویسندهی این شرح گله میکند که جدایی درمیانه گزارده نمیشود و بازپرس از بدان بعمل نمیآید.
ما دوست میداریم این نوشته دستینه میداشت و نویسندهاش را میشناختیم و آن را در پرچم بچاپ میرسانیدیم. این داستانها در پرده نباید مانَد. ما نمیدانیم این داستانها چه صورتی در وزارت جنگ پیدا کرده و چه رسیدگیهایی در این زمینه بجا آورده شده.
آن کاریست در جای خود. ما دوست میداریم نیکان و بدان درمیان توده شناخته گردند و باری یک جدایی درمیان آنان گزارده شود. باری زمینه برای داوری تاریخ آماده گردد.
تنها افسران و سپاهیان نیستند. همهی کارکنان دولت در آن پیشامد ، نیکان از بدان شناخته گردند. این بسیار بد است که کسانی دیروز وظیفهی خود را فراموش کرده و مردم را در آن گرفتاری بگزارند و بگریزند و امروز دوباره بازگشته به همان مردم چیرگی نمایند. این قضایا اگر بخاموشی گذرد برای آینده تأثیر بسیار شومی را دربر خواهد داشت و بیکبار مایهی نومیدی مردم خواهد بود و بیکبار رشتهی ارتباط میان کارکنان دولت و دلهای مردم بریده خواهد گردید.
چنانکه شنیده میشود چون در برخی جاها پس از گریختن فرماندار یا مأمورین دیگری ، کسانی از خود مردم ، در آن روزهای سخت بنگهداری بازارها و دکانها پرداخته و چندگاهی رشتهی فرمانروایی را در دست گرفتهاند ، مأمورین دولت پس از بازگشتن ، بکینهجویی از آنان میکوشند و با یک زبان تلخی بنکوهش میپردازند.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 3ـ باید از بدان چشم نپوشید (یک از یک)
دیروز از نیکیهای شادروان سرلشگر امین سخن راندیم. همان داستان کشته شدنش دلیل دیگری بنیکی اوست. زیرا چنانکه نوشته شده برای آنکه یک عده سواران در دست اشرار نمانند خود را بکشتن داده. اینست نمونهی جوانمردی او.
دیروز یکی از افسران آذربایجانی داستانی گفت که باید در اینجا بیاورم. گفت : چند سال پیش که سرلشگر محتشمی در تبریز بود روزی دیدم از سرلشگر امین که آن زمان رتبهی سرتیپی داشت گله آغاز کرد و چنین گفت : این سرتیپ شما راضی نیست یک نفر افسر فارسی در آذربایجان باشد. گفتم : جای افسوس است که عبارت ترک و فارس را از زبان تیمسار میشنوم. دیگر سخنی نگفت. ولی دانستم که باحترام و جایگاه سرتیپ امین رشک میبرد و همین بود که به تهران گزارشهای شکایتآمیزی داد و چندی نگذشت که سرتیپ امین را به تهران خواسته و به مکران فرستادند.
این داستان را نوشتم تا دانسته شود که در این کشور با یک افسر پاکدامن و غیرتمند چه رفتاری میشده. آقای محتشمی چشم دیدن یک چنان سرکردهی درستکار و غیرتمند را نمیداشته ، و چون او را مانع آرزوها و امیدهای خود میشمارده بهانهی ترک و فارس را پیش میکشیده ، و خدا میداند که در شکایت خود به تهران چه سخنانی نوشته و چه تهمتهایی زده.
کنون شما ببینید همان سرلشگر محتشمی در پیشامد شهریورماه در خراسان بود ، و چنانکه میگویند همینکه جنگ آغاز گردید بیآنکه اندک تقیدی بوظیفهی خود داشته باشد همه را گزارده بگریخت و تنها اموال و اثاث خود را همراه آورد.
ما از دارایی آقای محتشمی آگاهی نداریم و بگفتههای مردم نیز اعتماد نمیکنیم. اما شادروان سرلشگر امین دارایی او را دانستیم. پس از سالها که همیشه در مأموریتهای مهم بوده ، داراییش یک خانهایست که در تهران بنا میگزارده و در برابر آن 000/220 ریال یا بیشتر قرض دارد. در حالی که خود از یک خاندان توانگری بوده و خانه و ملک در تبریز داشته که آنها را نیز فروخته است.
اینهاست چیزهایی که باید نوشته شود. اینهاست دردهایی که باید گفته شود.
چند روز پیش یک نوشتهای بدفتر پرچم رسیده که نویسندهی آن رفتار افسران را در پیشامد شهریورماه گذشته شرح میدهد. خلاصهی آن نوشته اینست که یک دسته از افسران بهنگام شروع جنگ ، فرار و استفاده هر دو را در نظر گرفتند باینمعنی که خواستند هم بگریزند و جان بدر برند و هم فرصت را از دست نداده استفادههایی کنند. اینست برخلاف دستور تهران به محض بیرون آمدن از سربازخانه ، با گرفتن پولهایی ، سربازان را آزاد گردانیدند ، و از اسلحه مقداری را فروخته و مقداری را در کوه و بیابان ریخته برای دزدان و راهزنان بازگزاردند و خود با رخت ناشناس و از راه قاچاق به تهران آمدند و با آن خطاهای آشکار بیم از مسئولیت نداشته خود را بمرکز معرفی کردند. مینویسد برخی از اینها در آنجاها که بودند دیهها [dih) سبکشدهی ده] را تاراج کردند و از ستمگری بازنایستادند.
ولی از آنسوی یک دستهی دیگری وظیفهی خود را بکار بسته هر یکی در مرکز خود ایستادگی نموده و گزندها و آسیبها دیدند و سرانجام اسیر افتادند که مدتها در اسارت بودند و زنان و فرزندانشان بیسرپرست در تهران و دیگر جاها روز میگزاردند.
کنون هر دو دسته در تهرانند و خود را بمرکز معرفی کردهاند و نویسندهی این شرح گله میکند که جدایی درمیانه گزارده نمیشود و بازپرس از بدان بعمل نمیآید.
ما دوست میداریم این نوشته دستینه میداشت و نویسندهاش را میشناختیم و آن را در پرچم بچاپ میرسانیدیم. این داستانها در پرده نباید مانَد. ما نمیدانیم این داستانها چه صورتی در وزارت جنگ پیدا کرده و چه رسیدگیهایی در این زمینه بجا آورده شده.
آن کاریست در جای خود. ما دوست میداریم نیکان و بدان درمیان توده شناخته گردند و باری یک جدایی درمیان آنان گزارده شود. باری زمینه برای داوری تاریخ آماده گردد.
تنها افسران و سپاهیان نیستند. همهی کارکنان دولت در آن پیشامد ، نیکان از بدان شناخته گردند. این بسیار بد است که کسانی دیروز وظیفهی خود را فراموش کرده و مردم را در آن گرفتاری بگزارند و بگریزند و امروز دوباره بازگشته به همان مردم چیرگی نمایند. این قضایا اگر بخاموشی گذرد برای آینده تأثیر بسیار شومی را دربر خواهد داشت و بیکبار مایهی نومیدی مردم خواهد بود و بیکبار رشتهی ارتباط میان کارکنان دولت و دلهای مردم بریده خواهد گردید.
چنانکه شنیده میشود چون در برخی جاها پس از گریختن فرماندار یا مأمورین دیگری ، کسانی از خود مردم ، در آن روزهای سخت بنگهداری بازارها و دکانها پرداخته و چندگاهی رشتهی فرمانروایی را در دست گرفتهاند ، مأمورین دولت پس از بازگشتن ، بکینهجویی از آنان میکوشند و با یک زبان تلخی بنکوهش میپردازند.
👇
از جمله از مراغه آقای ضیاء مقدم نامهای فرستاده که در آن ، پیشامدهای شهریور ماه مراغه را مینویسد و گرفتاریهایی که رخ داده [را] شرح میدهد. در مراغه روز پنجم یا ششم شهریور چون نظامیان شوروی بآنجا درآمدهاند فرماندار که بایستی در اندیشهی نگهداری شهر و مردم باشد بیش از همه اندیشهی جان خود را کرده و گریخته ، و این پیشامدها باعث شده که دزدان و تاراجگران از بیرون شهر و از درون آن بقصد تاراج بازار گرد آمدهاند و در چنان هنگامی آقای ضیاء و دیگران خود را بخطر انداخته و برای جلوگیری از تاراج بکوششهایی برخاستهاند و برای بازار نگهبانانی گماردهاند و بدینسان سرمایه و دارایی مردم را نگه داشتهاند و چون چند روز گذشته و ایمنی رخ داده در این هنگام بوده که آقای فرماندار بشهر بازگشته و باز آغاز بچیرگی و فرمانروایی کرده.
آقای ضیاء مینویسد : در یک مجلسی که من ناچار شدم و بآقای فرماندار ایرادی گرفتم دیدم ناخشنود گردیده و با یک لحن طعنآمیز غریبی چنین گفت : «میفرمایید من از جای فرمانداری برخیزم و شما بنشینید».
ما باین موضوعها اهمیت میدهیم و برآنیم که در پرچم آنها را دنبال کنیم. این خیانتها کوچک نیست و نباید باین سادگی و آسانی در زیر پرده بماند و از میان برود.
کسانی که آن پستیها را کردهاند چنین میپندارند که کاریست گذشته و رفته. ولی چنین نیست زیرا گذشته از آنکه هیچ خیانتی را دربارهی کشور و توده فراموش نباید کرد اساساً هنوز زیانهای آن پستیها از میان نرفته و نتیجههای شوم آنها هنوز در جریانست.
آیا همین داستان دلسوز کشته شدن سرلشگر امین ، نتیجهی چیست؟.. آیا نه آنست که برخی افسران بیغیرت بدنهاد اسلحهی دولتی را باشرار فروخته و یا دادهاند و بدینسان در کردستان و دیگر جاها آتش افروختهاند؟.. آیا رواست که پستنهادانی چنان آتش افزوزند و مردان دلیر و گرانمایهای در آن سوزند و در این میان هیچ بازپرسی درمیان نباشد؟!..
(پرچم روزانه شمارهی 18)
🌸
آقای ضیاء مینویسد : در یک مجلسی که من ناچار شدم و بآقای فرماندار ایرادی گرفتم دیدم ناخشنود گردیده و با یک لحن طعنآمیز غریبی چنین گفت : «میفرمایید من از جای فرمانداری برخیزم و شما بنشینید».
ما باین موضوعها اهمیت میدهیم و برآنیم که در پرچم آنها را دنبال کنیم. این خیانتها کوچک نیست و نباید باین سادگی و آسانی در زیر پرده بماند و از میان برود.
کسانی که آن پستیها را کردهاند چنین میپندارند که کاریست گذشته و رفته. ولی چنین نیست زیرا گذشته از آنکه هیچ خیانتی را دربارهی کشور و توده فراموش نباید کرد اساساً هنوز زیانهای آن پستیها از میان نرفته و نتیجههای شوم آنها هنوز در جریانست.
آیا همین داستان دلسوز کشته شدن سرلشگر امین ، نتیجهی چیست؟.. آیا نه آنست که برخی افسران بیغیرت بدنهاد اسلحهی دولتی را باشرار فروخته و یا دادهاند و بدینسان در کردستان و دیگر جاها آتش افروختهاند؟.. آیا رواست که پستنهادانی چنان آتش افزوزند و مردان دلیر و گرانمایهای در آن سوزند و در این میان هیچ بازپرسی درمیان نباشد؟!..
(پرچم روزانه شمارهی 18)
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترین گناهانست (یک از دو)
ما یادآوری کردیم که کیشهایی که امروز درمیان است بنیاد همهی آنها بر اینست که خدا چون چند تنی را آفریده آنان را چندان دوست داشته و گرامی گرفته که جهان را بهر ایشان آفریده و اینست رشتهی کارها را بدست آنان سپرده و مردمان باید آنان را بشناسند (بدانسان که خدا را میشناسند) و سررشتهدار کارهای جهانشان دانند و همیشه آنان را دوست دارند و رستگاری و خشنودی خدا را در دوستاری ایشان شناسند و همیشه آنان را بیاد دارند و پس از هزار سال و دوهزار سال هم که باشد نامهای ایشان را فراموش نکنند و جز بآنان نپردازند ، و بزندگانی و پیشرفت کار خود نپرداخته و دربند آزادی کشور خود نباشند و تنها درپی این باشند که دستگاه آن گرامیان بهم نخورد و اگر خودشان صد گزند دیدند و با سختترین اندوهها دچار آمدند به رو نیاورند و دربند چاره نباشند لیکن همیشه بستمدیدگی آن گرامیان بگریند و بنالند. نیز همهی آنها عمر جهان را هشت یا نُههزار سال بیشتر نمیشمارند و چنین وامینمایند که چون آنها که گوهر آفرینش و برگزیدهی آفریدگان بودهاند آمدهاند و رفتهاند اینست جهان نیز زمانش بپایان رسیده و خدا هر کاری را که بایستی با جهان کند کرده و آن را بخود رها کرده و دیگر بهبودی در کار نخواهد بود.
در جایی که همهی اینها بیدلیل است ، همه با خرد ناسازگار است. این باور نکردنیست که خدا با آفریدگانی مهر ورزد. باور نکردنیست که جهان را از بهر چند کسی آفریند و رشتهی کارها را بدست آنان سپارد. باور نکردنیست که مردگانی که هزار سالست درگذشتهاند با اینجهان پیوستگی دارند.
این بدترین زیانکاریست که مردمی خود را دنبالهی کاروان زندگی شناسند و دربند نیک و بد خود نباشند و صد ترس که پیرامون آنان را فراگرفته پروا ننمایند و همه بمردگان هزار ساله پردازند و سرگذشتهای هزار ساله را همیشه تازه نگه دارند. آری بدترین زیانکاریست و بدترین پستی و فرومایگی است. زیرا از این کار بآن مردگان هیچ سودی نتواند بود و به زندگان صد زیان خواهد رسید.
پس از همهی اینها جهان بسیار بزرگتر از آنست که کیشها مینمایند و باشد که ملیونها و صدملیونها سال برپا خواهد بود و این هرگز نشدنیست که خدا دیگر بجهان نپردازد و آن را بآزمندان و دغلکاران بازگزارد. این زشتترین گستاخیست که کسانی با پندارهایی که خود بافتهاند جلو خواست خدا را گیرند.
ما میپرسیم آخر شما باینها چه میگویید؟!.. اگر اینها راست نیست جمله بجمله ـ آری جمله بجمله ـ پاسخ گویید ، و اگر راست است شما باید خَستُوان [=معترف] گردید که همه در گمراهی بودهاید ـ خود در گمراهی بودهاید و مردمان را نیز گمراه گردانیدهاید.
شما مگر نمیدانید که همین سخنان نزدیکترین پیوستگی را با آزادی و رهایی شرق دارد. زیرا بر سر همین چیزهاست که پراکندگی بمیان شرقیان افتاده است و به هر کشوری ده یا بیست کیش پیدا شده ، در نتیجهی همین پرداختن بگذشتگان است که شرقیان بدینسان پس ماندهاند و زبون و بیچاره شدهاند. کنون نیز چارهی رهایی شرق جز در بیزاری از این گمراهیها و نادانیها نیست.
مگر نمیدانید که آزاد نیستید در برابر این سخنان بیپروایی نمایید و هیچی بروی خود نیاورید و یا تنها بهیاهو بسنده نمایید.
مگر نمیدانید که ایستادگی بر سر گمراهیها و نادانیها ، و بیپروایی به نیک و بد صدملیونها مردم از بزرگترین گناهان میباشد. نمیدانید که چنین کاری جنگ با خدا کردن میباشد. دوباره میگویم چنین کاری جنگ با خدا کردن میباشد.
شما همیشه گناهانی را برای مردم میشمارید. آدمکشی ، دزدی ، راهزنی و دروغگویی و دغلکاری و مانند اینها. باید بدانید که آن گناه خود شما بسیار بزرگتر و زشتتر از اینهاست.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترین گناهانست (یک از دو)
ما یادآوری کردیم که کیشهایی که امروز درمیان است بنیاد همهی آنها بر اینست که خدا چون چند تنی را آفریده آنان را چندان دوست داشته و گرامی گرفته که جهان را بهر ایشان آفریده و اینست رشتهی کارها را بدست آنان سپرده و مردمان باید آنان را بشناسند (بدانسان که خدا را میشناسند) و سررشتهدار کارهای جهانشان دانند و همیشه آنان را دوست دارند و رستگاری و خشنودی خدا را در دوستاری ایشان شناسند و همیشه آنان را بیاد دارند و پس از هزار سال و دوهزار سال هم که باشد نامهای ایشان را فراموش نکنند و جز بآنان نپردازند ، و بزندگانی و پیشرفت کار خود نپرداخته و دربند آزادی کشور خود نباشند و تنها درپی این باشند که دستگاه آن گرامیان بهم نخورد و اگر خودشان صد گزند دیدند و با سختترین اندوهها دچار آمدند به رو نیاورند و دربند چاره نباشند لیکن همیشه بستمدیدگی آن گرامیان بگریند و بنالند. نیز همهی آنها عمر جهان را هشت یا نُههزار سال بیشتر نمیشمارند و چنین وامینمایند که چون آنها که گوهر آفرینش و برگزیدهی آفریدگان بودهاند آمدهاند و رفتهاند اینست جهان نیز زمانش بپایان رسیده و خدا هر کاری را که بایستی با جهان کند کرده و آن را بخود رها کرده و دیگر بهبودی در کار نخواهد بود.
در جایی که همهی اینها بیدلیل است ، همه با خرد ناسازگار است. این باور نکردنیست که خدا با آفریدگانی مهر ورزد. باور نکردنیست که جهان را از بهر چند کسی آفریند و رشتهی کارها را بدست آنان سپارد. باور نکردنیست که مردگانی که هزار سالست درگذشتهاند با اینجهان پیوستگی دارند.
این بدترین زیانکاریست که مردمی خود را دنبالهی کاروان زندگی شناسند و دربند نیک و بد خود نباشند و صد ترس که پیرامون آنان را فراگرفته پروا ننمایند و همه بمردگان هزار ساله پردازند و سرگذشتهای هزار ساله را همیشه تازه نگه دارند. آری بدترین زیانکاریست و بدترین پستی و فرومایگی است. زیرا از این کار بآن مردگان هیچ سودی نتواند بود و به زندگان صد زیان خواهد رسید.
پس از همهی اینها جهان بسیار بزرگتر از آنست که کیشها مینمایند و باشد که ملیونها و صدملیونها سال برپا خواهد بود و این هرگز نشدنیست که خدا دیگر بجهان نپردازد و آن را بآزمندان و دغلکاران بازگزارد. این زشتترین گستاخیست که کسانی با پندارهایی که خود بافتهاند جلو خواست خدا را گیرند.
ما میپرسیم آخر شما باینها چه میگویید؟!.. اگر اینها راست نیست جمله بجمله ـ آری جمله بجمله ـ پاسخ گویید ، و اگر راست است شما باید خَستُوان [=معترف] گردید که همه در گمراهی بودهاید ـ خود در گمراهی بودهاید و مردمان را نیز گمراه گردانیدهاید.
شما مگر نمیدانید که همین سخنان نزدیکترین پیوستگی را با آزادی و رهایی شرق دارد. زیرا بر سر همین چیزهاست که پراکندگی بمیان شرقیان افتاده است و به هر کشوری ده یا بیست کیش پیدا شده ، در نتیجهی همین پرداختن بگذشتگان است که شرقیان بدینسان پس ماندهاند و زبون و بیچاره شدهاند. کنون نیز چارهی رهایی شرق جز در بیزاری از این گمراهیها و نادانیها نیست.
مگر نمیدانید که آزاد نیستید در برابر این سخنان بیپروایی نمایید و هیچی بروی خود نیاورید و یا تنها بهیاهو بسنده نمایید.
مگر نمیدانید که ایستادگی بر سر گمراهیها و نادانیها ، و بیپروایی به نیک و بد صدملیونها مردم از بزرگترین گناهان میباشد. نمیدانید که چنین کاری جنگ با خدا کردن میباشد. دوباره میگویم چنین کاری جنگ با خدا کردن میباشد.
شما همیشه گناهانی را برای مردم میشمارید. آدمکشی ، دزدی ، راهزنی و دروغگویی و دغلکاری و مانند اینها. باید بدانید که آن گناه خود شما بسیار بزرگتر و زشتتر از اینهاست.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 4ـ چشمپوشی از بدان تلخترین میوهها را خواهد داد (یک از یک)
در شمارهی پریروز نوشتیم : «از بدان چشم نباید پوشید». این زمینه بسیار مهم است و اینک دنبالهی آن را مینویسیم :
اگر از بدان چشم پوشیده شود چند نتیجهی زشتی را درپی خواهد داشت ، زیرا از یکسو همان بدان جری گردیده ترک آن بدیها نخواهند گفت ، و از این گذشته صدها کسان دیگری پیروی از آنان خواهند نمود. از یکسو هم نیکان نومید گردیده بنیکی کمتر خواهند گرایید.
مثلاً در همان داستان شهریور ماه چنانکه نوشتیم یک دسته از افسران نه تنها وظیفهی خود را فراموش کرده و از گام نخست جز در اندیشهی گریز نبودهاند ، بیباکانه در چنان هنگام گرفتاری بسودجویی پرداخته بنادرستیهایی دست زدهاند.
چنانکه میگویند : آقای سرلشگر مطبوعی فرستاده در همان هنگام از بانک 180 هزار ریال [کمابیش بهای یک خانه در تهران بوده] پول گرفته و با خود آورده و در چنان هنگامی او و چند تن دیگری از سرکردگان جز در اندیشهی حمل اثاثیهی خود نبوده و کامیونهای سپاه را باین کار خود تخصیص دادهاند.
ولی چند تنی از سرکردگان از سرهنگ هاشمی و سرهنگ جانپولاد و دیگران غیرتمندانه بوظیفهی خود پرداخته و در نتیجهی آن گزندها دیده و زیانها کشیدهاند. یک دسته از افراد نظامی غیرتمندانه ایستادگی نشان داده و کشته شدهاند.
از مأمورین دیگر آقای استاندار و فرماندار و رئیس شهربانی که وظیفهشان نگهداری شهر [تبریز] بوده همان روز نخست گریخته جان بدر بردهاند. پیداست وقتی که آنان نبوده کلانتریها و پاسبانان نیز نبودهاند و در چنان هنگامی شهر بیکبار بینگهدار مانده ، و چون بیم تاراج و آشوبهای دیگری میرفته دو سه تنی از آقایان محمدعلی آذر و محمدعلی اخباری ، جوانمردی نموده و بیرون آمده و برای ایمنی و آسایش بگفتگوهایی پرداختهاند. آقای بلوری ناگزیر شده رئیس شهربانی گردیده. آقای صلحی بجای بازرگانی باداره کردن شهر پرداخته. همچنین دیگران که هر کسی باندازهی خود جوانمردی کرده و کارهایی را که بگردن استاندار و فرماندار و سرشهربانیِ گریخته بوده بعهده گرفتهاند.
آیا باید از اینها چشم پوشید و آن بدان و این نیکان را به یک دیده دید؟!.. داستان گریز سرلشگر محتشمی را از خراسان بشکلی میگویند که آدم از شنیدن آن سرافکنده میگردد. مسئولیت لشگریِ یک استان بزرگی را در عهده داشته و همینکه خطر رو نموده جز در اندیشهی جان و دارایی خود نبوده و باری در آن باره هم متانتی از خود نشان نداده.
در مراغه چنانکه نوشتیم یک یا دو روز پیش از درآمدن سپاه مهاجم ، فرماندارْ شهر را گزارده و گریخته. رئیس شهربانی بازمانده و بروی وظیفهی خود پافشاری نموده. ولی کلانتر گریخته و از میان رفته و پاسبانان پراکنده شدهاند.
این کار رئیس شهربانی ، سید اسدالله فقری ، دلیل غیرت و مردانگی اوست. باآنکه در مراغه خانه یا زن و فرزند نداشته که پابستهی آنها باشد محض بنام وظیفهشناسی ایستاده و به نگهداری شهر کوشیده. ولی جای افسوس و دریغ است که پس از رسیدن سپاه مهاجم کشته شده.
در چنان هنگامی که در شهر بیم تاراج میرفته ، آقایان ضیاء و وثوق و دیگران پیش افتادهاند و کمیسیونی برپا کردهاند و پولها برای پرداختن بپاسداران بازار از میان خود گرد آوردهاند. باین ترتیب آن روزهای سخت را گذرانیدهاند تا پس از آرامش دوباره فرماندار و دیگران برگشتهاند.
آیا باید از اینها چشم پوشید؟!.. آن کسانی که این وظیفهناشناسیها را کردهاند چون در مجلسی مینشینند بیشتر از دیگران خودستایی مینمایند و همیشه از بدی توده شکایت میکنند. آیا نباید گفت : پس این رفتار شما چیست؟!..
اگر نگویید و از اینان بازپرس نکنید گذشته از آنکه خود گستاختر گردند و همین رفتار پست را شیوهی خود گیرند ، هزاران دیگران پیروی از ایشان نمایند ، و دیگر مرد غیرتمندی همچون اسدالله فقری که در راه انجام وظیفه خود را بکشتن داده پیدا نشود.
شگفت است که کسانی میگویند : «پس نبایستی جان خود را حفظ کنند؟! ». بیخردی را نگرید. اینان نمیدانند که کسی که بکار توده میپردازد نباید از جان خود بترسد. نباید بنام نگهداریِ جان از وظیفه گردن پیچد.
بکسی که فرمانداری داده و هزاران کسان را زیردست او گردانیدهاند ، بکسی که فرماندهی داده و اختیار جان هزارها سپاهی را بدست او سپردهاند ، این رتبه و جایگاه را مفت باو نسپردهاند. این برابر جانفشانیهاییست که او باید کند و اگر نیاز افتاد از جان خود نترسد. شما از یک فرد نظامی ، از یک تابین[=سرباز ساده] فداکاری میخواهید. در حالی که او همیشه زیردست است و کمترین حقوق را میبرد. ولی خودتان با آن رتبه و آن حقوق گزاف ، خود را مکلف بفداکاری نمیشناسید؟..
برخی هم ایراد دیگری گرفته میگویند : از گفتن و نوشتن چه نتیجه تواند بود؟!.. باینها که کیفر نمیدهند.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 4ـ چشمپوشی از بدان تلخترین میوهها را خواهد داد (یک از یک)
در شمارهی پریروز نوشتیم : «از بدان چشم نباید پوشید». این زمینه بسیار مهم است و اینک دنبالهی آن را مینویسیم :
اگر از بدان چشم پوشیده شود چند نتیجهی زشتی را درپی خواهد داشت ، زیرا از یکسو همان بدان جری گردیده ترک آن بدیها نخواهند گفت ، و از این گذشته صدها کسان دیگری پیروی از آنان خواهند نمود. از یکسو هم نیکان نومید گردیده بنیکی کمتر خواهند گرایید.
مثلاً در همان داستان شهریور ماه چنانکه نوشتیم یک دسته از افسران نه تنها وظیفهی خود را فراموش کرده و از گام نخست جز در اندیشهی گریز نبودهاند ، بیباکانه در چنان هنگام گرفتاری بسودجویی پرداخته بنادرستیهایی دست زدهاند.
چنانکه میگویند : آقای سرلشگر مطبوعی فرستاده در همان هنگام از بانک 180 هزار ریال [کمابیش بهای یک خانه در تهران بوده] پول گرفته و با خود آورده و در چنان هنگامی او و چند تن دیگری از سرکردگان جز در اندیشهی حمل اثاثیهی خود نبوده و کامیونهای سپاه را باین کار خود تخصیص دادهاند.
ولی چند تنی از سرکردگان از سرهنگ هاشمی و سرهنگ جانپولاد و دیگران غیرتمندانه بوظیفهی خود پرداخته و در نتیجهی آن گزندها دیده و زیانها کشیدهاند. یک دسته از افراد نظامی غیرتمندانه ایستادگی نشان داده و کشته شدهاند.
از مأمورین دیگر آقای استاندار و فرماندار و رئیس شهربانی که وظیفهشان نگهداری شهر [تبریز] بوده همان روز نخست گریخته جان بدر بردهاند. پیداست وقتی که آنان نبوده کلانتریها و پاسبانان نیز نبودهاند و در چنان هنگامی شهر بیکبار بینگهدار مانده ، و چون بیم تاراج و آشوبهای دیگری میرفته دو سه تنی از آقایان محمدعلی آذر و محمدعلی اخباری ، جوانمردی نموده و بیرون آمده و برای ایمنی و آسایش بگفتگوهایی پرداختهاند. آقای بلوری ناگزیر شده رئیس شهربانی گردیده. آقای صلحی بجای بازرگانی باداره کردن شهر پرداخته. همچنین دیگران که هر کسی باندازهی خود جوانمردی کرده و کارهایی را که بگردن استاندار و فرماندار و سرشهربانیِ گریخته بوده بعهده گرفتهاند.
آیا باید از اینها چشم پوشید و آن بدان و این نیکان را به یک دیده دید؟!.. داستان گریز سرلشگر محتشمی را از خراسان بشکلی میگویند که آدم از شنیدن آن سرافکنده میگردد. مسئولیت لشگریِ یک استان بزرگی را در عهده داشته و همینکه خطر رو نموده جز در اندیشهی جان و دارایی خود نبوده و باری در آن باره هم متانتی از خود نشان نداده.
در مراغه چنانکه نوشتیم یک یا دو روز پیش از درآمدن سپاه مهاجم ، فرماندارْ شهر را گزارده و گریخته. رئیس شهربانی بازمانده و بروی وظیفهی خود پافشاری نموده. ولی کلانتر گریخته و از میان رفته و پاسبانان پراکنده شدهاند.
این کار رئیس شهربانی ، سید اسدالله فقری ، دلیل غیرت و مردانگی اوست. باآنکه در مراغه خانه یا زن و فرزند نداشته که پابستهی آنها باشد محض بنام وظیفهشناسی ایستاده و به نگهداری شهر کوشیده. ولی جای افسوس و دریغ است که پس از رسیدن سپاه مهاجم کشته شده.
در چنان هنگامی که در شهر بیم تاراج میرفته ، آقایان ضیاء و وثوق و دیگران پیش افتادهاند و کمیسیونی برپا کردهاند و پولها برای پرداختن بپاسداران بازار از میان خود گرد آوردهاند. باین ترتیب آن روزهای سخت را گذرانیدهاند تا پس از آرامش دوباره فرماندار و دیگران برگشتهاند.
آیا باید از اینها چشم پوشید؟!.. آن کسانی که این وظیفهناشناسیها را کردهاند چون در مجلسی مینشینند بیشتر از دیگران خودستایی مینمایند و همیشه از بدی توده شکایت میکنند. آیا نباید گفت : پس این رفتار شما چیست؟!..
اگر نگویید و از اینان بازپرس نکنید گذشته از آنکه خود گستاختر گردند و همین رفتار پست را شیوهی خود گیرند ، هزاران دیگران پیروی از ایشان نمایند ، و دیگر مرد غیرتمندی همچون اسدالله فقری که در راه انجام وظیفه خود را بکشتن داده پیدا نشود.
شگفت است که کسانی میگویند : «پس نبایستی جان خود را حفظ کنند؟! ». بیخردی را نگرید. اینان نمیدانند که کسی که بکار توده میپردازد نباید از جان خود بترسد. نباید بنام نگهداریِ جان از وظیفه گردن پیچد.
بکسی که فرمانداری داده و هزاران کسان را زیردست او گردانیدهاند ، بکسی که فرماندهی داده و اختیار جان هزارها سپاهی را بدست او سپردهاند ، این رتبه و جایگاه را مفت باو نسپردهاند. این برابر جانفشانیهاییست که او باید کند و اگر نیاز افتاد از جان خود نترسد. شما از یک فرد نظامی ، از یک تابین[=سرباز ساده] فداکاری میخواهید. در حالی که او همیشه زیردست است و کمترین حقوق را میبرد. ولی خودتان با آن رتبه و آن حقوق گزاف ، خود را مکلف بفداکاری نمیشناسید؟..
برخی هم ایراد دیگری گرفته میگویند : از گفتن و نوشتن چه نتیجه تواند بود؟!.. باینها که کیفر نمیدهند.
👇
میگویم : همین نوشتن و گفتن خود یک کیفریست. بزرگترین کیفر همینست که شما جدایی میانهی آنان با نیکان گزارید و آنان را خوار دارید و از احترامشان بکاهید. شما در نوبت خود این کار را بکنید و دربند آن نباشید که کیفری میدهند یا نمیدهند.
امروز یک درد بزرگی در تودهی ایران همینست. همینست که حس نفرت از بدیها و قدردانی از نیکیها سست گردیده. ما نوشتیم که نیک و بد از میان رفته. کنون باید بگوییم : حس دریافت نیک و بد نیز از میان رفته.
ما میبینیم کسانی صد پستی میکنند و باز درمیان مردم با سرفرازی زندگی مینمایند و از کسی بیاحترامی نمیبینند. از روزی که ما بنوشتن پرچم آغاز کردهایم یکی از گرفتاریهای ما همینست. میآیند و میگویند : «از فلان کس بد نوشتهاید خوب نشده» ، آن وقت سری تکان داده میگویند : «دوست ماست». یا میگویند : «شما بد مینویسید او هم برمیدارد دشنام میدهد». یا میگویند : «امروز مردم باین چیزها مقید نیستند. شما هم خود را بزحمت نیندازید».
اینهاست سخنانی که هر روز میشنویم و ما برای همهی آنها یک پاسخ داریم ، و آن اینکه آیا میخواهید در این جهان سرفراز و آزاد زندگانی کنید و از این ذلت و بدبختی رها گردید یا نه؟.. اگر نمیخواهید بیکبارگی بروید درپی خوشیهای خود باشید ، و اگر میخواهید باید راهش را پیدا کنید. راه آن این نیست که پیش گرفتهاید.
برای آزاد زیستن و سرفراز بودن شرطهایی هست و یکی از مهمترین آنها اینست که جدایی میانهی نیک و بد گزارید و از بدان نفرت کنید. رفیقبازی کردن و عاطفههای بیهوده بخرج دادن با زندگانی شرافتمندانه نخواهد ساخت.
یک دسته هوسبازانی را که بدنهادانه دشمنی با کشور و تودهی خود میکنند باید بد دانست و بد نوشت. اگر آنان دشنام دهند این بدنهادی دیگری از آنان خواهد بود. دشنام بخود دشنامدهنده بازگردد نه بدیگری. بالاخره مگر باید از ترس دشنام از خیانتهای ایشان چشم پوشید؟!.. مگر باید از ترس دشنام ، گردن باسارت و بدبختی داد؟!..
به هر حال شما نخواهید توانست در زندگانی یک قاعدهی تازهای بگزارید. نخواهید توانست با طبیعت مخالفت ورزیده بآن غلبه کنید. این یک قاعدهی طبیعیست که مردمی که جدایی میانهی نیکان و بدان نگزارند و از بدان و خیانتکاران نفرت و بیزاری ننمایند روی رستگاری نخواهند دید.
(پرچم روزانه شمارهی 20)
🌸
امروز یک درد بزرگی در تودهی ایران همینست. همینست که حس نفرت از بدیها و قدردانی از نیکیها سست گردیده. ما نوشتیم که نیک و بد از میان رفته. کنون باید بگوییم : حس دریافت نیک و بد نیز از میان رفته.
ما میبینیم کسانی صد پستی میکنند و باز درمیان مردم با سرفرازی زندگی مینمایند و از کسی بیاحترامی نمیبینند. از روزی که ما بنوشتن پرچم آغاز کردهایم یکی از گرفتاریهای ما همینست. میآیند و میگویند : «از فلان کس بد نوشتهاید خوب نشده» ، آن وقت سری تکان داده میگویند : «دوست ماست». یا میگویند : «شما بد مینویسید او هم برمیدارد دشنام میدهد». یا میگویند : «امروز مردم باین چیزها مقید نیستند. شما هم خود را بزحمت نیندازید».
اینهاست سخنانی که هر روز میشنویم و ما برای همهی آنها یک پاسخ داریم ، و آن اینکه آیا میخواهید در این جهان سرفراز و آزاد زندگانی کنید و از این ذلت و بدبختی رها گردید یا نه؟.. اگر نمیخواهید بیکبارگی بروید درپی خوشیهای خود باشید ، و اگر میخواهید باید راهش را پیدا کنید. راه آن این نیست که پیش گرفتهاید.
برای آزاد زیستن و سرفراز بودن شرطهایی هست و یکی از مهمترین آنها اینست که جدایی میانهی نیک و بد گزارید و از بدان نفرت کنید. رفیقبازی کردن و عاطفههای بیهوده بخرج دادن با زندگانی شرافتمندانه نخواهد ساخت.
یک دسته هوسبازانی را که بدنهادانه دشمنی با کشور و تودهی خود میکنند باید بد دانست و بد نوشت. اگر آنان دشنام دهند این بدنهادی دیگری از آنان خواهد بود. دشنام بخود دشنامدهنده بازگردد نه بدیگری. بالاخره مگر باید از ترس دشنام از خیانتهای ایشان چشم پوشید؟!.. مگر باید از ترس دشنام ، گردن باسارت و بدبختی داد؟!..
به هر حال شما نخواهید توانست در زندگانی یک قاعدهی تازهای بگزارید. نخواهید توانست با طبیعت مخالفت ورزیده بآن غلبه کنید. این یک قاعدهی طبیعیست که مردمی که جدایی میانهی نیکان و بدان نگزارند و از بدان و خیانتکاران نفرت و بیزاری ننمایند روی رستگاری نخواهند دید.
(پرچم روزانه شمارهی 20)
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترین گناهانست (دو از دو)
سخن را که تا باینجا رسانیدهایم نامهی دیگری از حقیقتگو از اسپهان رسیده که در آن بخردهگیری دیگری پرداخته و بگمان خود این سخنانی را که ما امسال در پیمان مینگاریم با آنچه در سال یکم مهنامه نگاشتهایم دوگونه یافته و اینست از در ایراد و پرسش درآمده است.
این یکی از چیزهاییست که ما میدانستیم کسانی خُرده خواهند گرفت. امسال در تیرماه که به آذربایجان رفتم در مراغه پیش از حقیقتگو ، آقای ضیاء آن را پرسیده و من پاسخ کوتاهی بزبان گفتم و گفتم باید آن را در پیمان روشن گردانیم ، و بیجا نخواهد بود که این نگارش دوم حقیقتگو را بچاپ رسانیم و در پاسخ آن پرده از روی راستیها برداریم. چیزی که هست ما این زمینه را که دنبال میکنیم هنوز بپایان نرسانیدهایم و این نشدنیست که این را گزارده بسخن دیگری پردازیم. پس باید آن نگارش را برای شمارههای سال ششم نگه داریم. چنانکه یکی از خوانندگان دانشمند نگارشی از بغداد فرستاده و ما آن را هم بسال ششم نگه داشتهایم.
حقیقتگو بداند مرا از خردهگیریهای او رنجشی نیست و چنانکه در اسپهان بآقای نیکزاد گفتم اگر رنجشی داشتمی آن را بچاپ نرسانیدمی. ولی میخواهم بدانم آیا او از این پرسشها چه میخواهد؟!. کسانی که با ما درمیآیند و پرسشهایی میکنند به دو گونهاند : یک دسته آنان که درپی نیکی خود میباشند و از این پرسشها آن میخواهند که راست و دروغ و نیک و بد را خوب شناسند و خود را هرچه نیکتر و گرانمایهتر گردانند. یک دستهی دیگر آنان که درپی آزار ما میباشند و از پرسش و ایراد این میخواهند که ما را براندازند (و هرگز بچنان آرزویی نخواهند رسید.) میخواهیم بدانیم شما حقیقتگو از کدام دستهاید؟!. امیدواریم از دستهی دوم نباشید ، اگر از دستهی نخست هستید و در جستجوی راستی میباشید پس بگویید از این خردهها که گرفته بودید و ما پاسخ نوشتیم (و مینویسیم) چه نتیجه برداشتید؟!. ما در این گفتارها که بعنوان پاسخ بشما مینگاریم یک رشته از ارجدارترین راستیها را روشن گردانیدیم ، بگویید شما در برابر آنها چه حالی بخود میگیرید؟!. آیا آنها را میپذیرید یا نه؟!.
آیا میپذیرید که کیشهایی که امروز هست همه گمراهیست؟. میپذیرید که معنایی که به دین دادهاند درست نیست؟!. میپذیرید خدایی که میستایند آن خدای آفریدگار راستین نیست؟! بگردن میگیرید که کیشهایی که امروز درمیانست با پیشرفت زندگانی ناسازگار است و مردم ناگزیرند که یا از دین چشم پوشند و یا از پیشرفت زندگانی؟!. میپذیرید که نیارَستنی نیارَستنی است و هزارها داستان که در این باره در کتابهاست همه بیپاست؟!.. میپذیرید که سخنانی را که علماء در علم کلام راندهاند و از پیش خود بنیادی پدید آوردهاند همه بیپاست و باید آنها را بیکبار کنار گزاشت؟!. میپذیرید که خود شما تاکنون گمراه بودید و از این سپس است که میتوانید برستگاری درآیید؟!.
شما خردههایی گرفتید و ما نیز پاسخهایی نوشتیم و جای هیچ گمانی باز نگزاردیم ، و خرسندیم که همچون بسیاری از دیگران دوباره همان ایرادها را از سر نگرفتهاید ، ولی باین اندازه بس نتوان کرد. شما اگر راستیپژوهید باید تکانی بخود دهید و خشنودی و شادمانی نمایید ، و با نام آشکار خود بگواهی پاکدلانه برخیزید ، و گذشته از خودتان مایهی رستگاری صدها و هزارها کسان شوید ، و نام بس نیکی از خود در تاریخ بازگزارید. شما اگر راستیپرستید ، اگر آرزومند سرفرازی تودهی خود هستید باید این کار کنید و هرگز بازنایستید.
شما که روا میشمارید از اندکناسازگاری که میانهی آن سخن و این سخن ما پنداشتهاید (آری پنداشتهاید!) چشم نپوشید و آن را داستانی ساخته به رخ ما کشید چرا بخود نمیگویید : «آخر من دانش اندوختهام و خود مردی پنجاه و اند سالهام چگونه با راستیهایی باین روشنی نبرد مینمایم؟!.» نمیگویید : «من که روزانه ده بار زبان گشاده از خدا درخواست «راه راست» مینمایم چگونه از راهی باین راستی میگریزم؟!.» نمیگویید : «پس پاسخ خدا را چه خواهم داد؟!.» ، نمیگویید : «من که آنهمه پندارهای بیهوده و بیپا را بیهیچ دلیلی پذیرفته و در دل جا داده بودم کنون چگونه با سخنانی که سراپا راستی و سراپا رستگاریست از در نبرد میآیم ، و چون در این زمینه درماندم بزمینهی دیگری میشتابم؟!.» ، نمیگویید : «این کار با مردمی و آدمیگری من چه سازش دارد؟!.»
نمیگویید : «آخر من درپی چه هستم و چه میخواهم؟!. آیا میخواهم براستیها پی برم ، میخواهم معنی جهان و زندگی را شناسم ، میخواهم بآفرینش و آفریدگار راه یابم ـ آیا اینها را میخواهم یا یک رشته سخنان پست بیهودهای را ـ سخنانی که خرد و دانش از آنها بیزار است ـ فراگرفتهام و میخواهم بر سر آنها ایستادگی کنم؟!.»
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترین گناهانست (دو از دو)
سخن را که تا باینجا رسانیدهایم نامهی دیگری از حقیقتگو از اسپهان رسیده که در آن بخردهگیری دیگری پرداخته و بگمان خود این سخنانی را که ما امسال در پیمان مینگاریم با آنچه در سال یکم مهنامه نگاشتهایم دوگونه یافته و اینست از در ایراد و پرسش درآمده است.
این یکی از چیزهاییست که ما میدانستیم کسانی خُرده خواهند گرفت. امسال در تیرماه که به آذربایجان رفتم در مراغه پیش از حقیقتگو ، آقای ضیاء آن را پرسیده و من پاسخ کوتاهی بزبان گفتم و گفتم باید آن را در پیمان روشن گردانیم ، و بیجا نخواهد بود که این نگارش دوم حقیقتگو را بچاپ رسانیم و در پاسخ آن پرده از روی راستیها برداریم. چیزی که هست ما این زمینه را که دنبال میکنیم هنوز بپایان نرسانیدهایم و این نشدنیست که این را گزارده بسخن دیگری پردازیم. پس باید آن نگارش را برای شمارههای سال ششم نگه داریم. چنانکه یکی از خوانندگان دانشمند نگارشی از بغداد فرستاده و ما آن را هم بسال ششم نگه داشتهایم.
حقیقتگو بداند مرا از خردهگیریهای او رنجشی نیست و چنانکه در اسپهان بآقای نیکزاد گفتم اگر رنجشی داشتمی آن را بچاپ نرسانیدمی. ولی میخواهم بدانم آیا او از این پرسشها چه میخواهد؟!. کسانی که با ما درمیآیند و پرسشهایی میکنند به دو گونهاند : یک دسته آنان که درپی نیکی خود میباشند و از این پرسشها آن میخواهند که راست و دروغ و نیک و بد را خوب شناسند و خود را هرچه نیکتر و گرانمایهتر گردانند. یک دستهی دیگر آنان که درپی آزار ما میباشند و از پرسش و ایراد این میخواهند که ما را براندازند (و هرگز بچنان آرزویی نخواهند رسید.) میخواهیم بدانیم شما حقیقتگو از کدام دستهاید؟!. امیدواریم از دستهی دوم نباشید ، اگر از دستهی نخست هستید و در جستجوی راستی میباشید پس بگویید از این خردهها که گرفته بودید و ما پاسخ نوشتیم (و مینویسیم) چه نتیجه برداشتید؟!. ما در این گفتارها که بعنوان پاسخ بشما مینگاریم یک رشته از ارجدارترین راستیها را روشن گردانیدیم ، بگویید شما در برابر آنها چه حالی بخود میگیرید؟!. آیا آنها را میپذیرید یا نه؟!.
آیا میپذیرید که کیشهایی که امروز هست همه گمراهیست؟. میپذیرید که معنایی که به دین دادهاند درست نیست؟!. میپذیرید خدایی که میستایند آن خدای آفریدگار راستین نیست؟! بگردن میگیرید که کیشهایی که امروز درمیانست با پیشرفت زندگانی ناسازگار است و مردم ناگزیرند که یا از دین چشم پوشند و یا از پیشرفت زندگانی؟!. میپذیرید که نیارَستنی نیارَستنی است و هزارها داستان که در این باره در کتابهاست همه بیپاست؟!.. میپذیرید که سخنانی را که علماء در علم کلام راندهاند و از پیش خود بنیادی پدید آوردهاند همه بیپاست و باید آنها را بیکبار کنار گزاشت؟!. میپذیرید که خود شما تاکنون گمراه بودید و از این سپس است که میتوانید برستگاری درآیید؟!.
شما خردههایی گرفتید و ما نیز پاسخهایی نوشتیم و جای هیچ گمانی باز نگزاردیم ، و خرسندیم که همچون بسیاری از دیگران دوباره همان ایرادها را از سر نگرفتهاید ، ولی باین اندازه بس نتوان کرد. شما اگر راستیپژوهید باید تکانی بخود دهید و خشنودی و شادمانی نمایید ، و با نام آشکار خود بگواهی پاکدلانه برخیزید ، و گذشته از خودتان مایهی رستگاری صدها و هزارها کسان شوید ، و نام بس نیکی از خود در تاریخ بازگزارید. شما اگر راستیپرستید ، اگر آرزومند سرفرازی تودهی خود هستید باید این کار کنید و هرگز بازنایستید.
شما که روا میشمارید از اندکناسازگاری که میانهی آن سخن و این سخن ما پنداشتهاید (آری پنداشتهاید!) چشم نپوشید و آن را داستانی ساخته به رخ ما کشید چرا بخود نمیگویید : «آخر من دانش اندوختهام و خود مردی پنجاه و اند سالهام چگونه با راستیهایی باین روشنی نبرد مینمایم؟!.» نمیگویید : «من که روزانه ده بار زبان گشاده از خدا درخواست «راه راست» مینمایم چگونه از راهی باین راستی میگریزم؟!.» نمیگویید : «پس پاسخ خدا را چه خواهم داد؟!.» ، نمیگویید : «من که آنهمه پندارهای بیهوده و بیپا را بیهیچ دلیلی پذیرفته و در دل جا داده بودم کنون چگونه با سخنانی که سراپا راستی و سراپا رستگاریست از در نبرد میآیم ، و چون در این زمینه درماندم بزمینهی دیگری میشتابم؟!.» ، نمیگویید : «این کار با مردمی و آدمیگری من چه سازش دارد؟!.»
نمیگویید : «آخر من درپی چه هستم و چه میخواهم؟!. آیا میخواهم براستیها پی برم ، میخواهم معنی جهان و زندگی را شناسم ، میخواهم بآفرینش و آفریدگار راه یابم ـ آیا اینها را میخواهم یا یک رشته سخنان پست بیهودهای را ـ سخنانی که خرد و دانش از آنها بیزار است ـ فراگرفتهام و میخواهم بر سر آنها ایستادگی کنم؟!.»
👇
آقای خردهگیر : تو عبدالوهاب حقیقتگو یا محمدعلی شاهین یا هر کس دیگری میخواهی باش و دادگر و راستیپژوه باش. اگر فراموش نکردهاید کار شما در دین بجایی رسیده بود که بگویید : «خردهای ما نارساست» شما همین جمله را در گفتار خود نوشتهاید. راهی را در دین پیش گرفته بودید که سراپا بیخردانه است و ناگزیر شده بودید خردهای خود را نارسا شمارید. من از شما میپرسم : کسی که خردش نارساست او چه تواند راست از دروغ و نیک از بد بازشناسد؟!. من اگر بشما پاسخی نمیدادم و میگفتم : «کسی که خردش نارساست او را چه کار که بگفتگوهای خردمندانه درآید و به چون و چرا پردازد؟!.» شما چه گله از من توانستید داشت؟!. آیا کسی که از یکسو بنارسایی خرد خَستُوانست و از یکسو نیز گفتگو از راست و دروغ میراند داستانش داستان ملانصرالدین نیست که میگفته من باآنکه پیرم زور جوانیم بجاست. زیرا سنگ بزرگی را در خانهمان که در جوانی نمیتوانستم از زمین برداشت کنون هم نمیتوانم؟!.
آیا این درماندگی یک دسته نیست که یک رشته پندارهای بیهوده را از افسانههای جهود و دروغبافیهای سیاستگران عرب و مانند این بگیرند و آنها را دین شمارند و چون ببینند با خرد نمیسازد بجای دست کشیدن از آنها بگویند خردهای ما نارساست؟!. وآنگاه کنون که کسی برخاسته و دین را بروی خرد و دانش استوار گردانیده و آنهمه پندارهای بیهوده را دور رانده آیا ناسپاسی نیست که همه با او از در خردهگیری و کارشکنی درآیند؟!.
🌸
آیا این درماندگی یک دسته نیست که یک رشته پندارهای بیهوده را از افسانههای جهود و دروغبافیهای سیاستگران عرب و مانند این بگیرند و آنها را دین شمارند و چون ببینند با خرد نمیسازد بجای دست کشیدن از آنها بگویند خردهای ما نارساست؟!. وآنگاه کنون که کسی برخاسته و دین را بروی خرد و دانش استوار گردانیده و آنهمه پندارهای بیهوده را دور رانده آیا ناسپاسی نیست که همه با او از در خردهگیری و کارشکنی درآیند؟!.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 5 ـ بهار در کار فرارسیدنست (یک از دو)
زمستان گذشت و بهار در کار فرارسیدنست. یک بهاری که خدا میداند چهها رو خواهد داد. چنانکه میدانیم این زمستان را همهی دولتها بتدارکات جنگی پرداختهاند که از بهار بکار جنگ برخیزند. و اینک بهار نزدیک گردیده. ...
ما اگر آرزومند باشیم که در چنین زمانی بیکبار آسوده بمانیم آرزوی خامی کردهایم. از آنسوی ایران بارها جنگ دیده یک بار دیگر نیز ببیند. اینها باکی ندارد.
آنچه باک دارد و مایهی نگرانی میباشد حال خود کشور است. از این رهگذر است که ما در ترس هستیم و بنوشتن این گفتار برخاستهایم.
پیشامدهای شهریور ماه یک نمونهای بود که در این کشور چگونه بنیاد اجتماع سستست ، و چگونه پایهی اخلاق پست است. از آن پیشامدها باید عبرت گرفته و برای آینده بیباک و بیپروا ننشست.
در آن داستان ما دیدیم بسیاری از کارکنان عالیمقام دولت پابندی بوظیفهی خود ننموده و تو گویی در یک کشور بیگانهای مأموریت داشتند که همینکه خطر نمودار شد مردم را گزاردند و خود بگریختند. افسران بزرگ و سران لشگر ، هم گریختند و هم نادرستی کردند و همهی اسلحه و افزار بدست اشرار دادند.
اینها بماند. اینها را بارها گفتهایم. ما در تهران دیدیم همینکه خبری رسید که جنگی رخ داده در اندکزمانی نان کمیاب گردید. قند و شکر و نفت و ذغال و دیگر دربایستهای زندگی نایاب شد. دکانهای سَقَطفروشان[خردهفروش چای و قند و ادویه و پارهای از خشکبار] و بقالان و قنادان تهی گردید. نرخها دو برابر بالا رفت. مردان و زنان در جلو دکانها ازدحام کردند و همدیگر را لگدمال ساختند ، اتوبوسها از کار افتاد و آمد و شد بریده گردید.
باآنکه در اینجا خطر کم بود بلکه خطری نبود خاندانها بکوچ پرداختند. توانگران سوار اتومبیلها
(اتومبیلهای اداری یا شخصی) گردیده رو به اسپهان و شیراز نهادند. کجا میرفتند؟ ـ و چرا میرفتند؟... خودشان نیز نمیدانستند. سراسیمهوار رو بگریز نهاده بودند.
در تهران هر روز دروغهای رنگارنگی ساخته پراکنده میگردانیدند ، هر کسی به پیشامد معنای دیگری میداد و پیرایههای دیگری میبست. همچون وحشیان دست و پا گم کرده نمیدانستند چه باید کرد. اگر جنگ بیست روز امتداد مییافت در تهران مردم از گرسنگی میمردند و صد حادثهی ناگوار رخ میداد.
این در پایتخت کشور بود. از اینجا پیداست که بیرونها چه حال داشته. در جایی که مردم پایتخت این رفتار را میکردند چه شگفتی داشته که در بیرونها بیکبار رشته گسیخته گردد و هرج و مرج رخ نماید؟! چه شگفتی داشت که روستاییانِ گرمرود براهآهن ریزند و چوبها و تختههای آن را کشیده ببرند؟!.. چه شگفتی داشت که لران و شاهسونان بیدرنگ بتاراج و راهزنی پردازند؟!.. چه شگفتی داشت که کردان بکشتار و خونریزی برخیزند؟!.
این حالی است که من نمیدانم آن را چگونه تصویر نمایم. و از زشتی آن با چه زبانی سخن رانم! تو گویی درمیان این مردم کمترین رابطهای بازنمانده و هر کسی جز دربند خود نیست. تو گویی این کشور مال این مردم نمیباشد و هیچ گونه دلبستگی بآن ندارند. تو گویی یک گروه پراکندهی ویلگردیند که از راه باین سرزمین رسیدهاند و هیچ رابطهای درمیان نمیباشد.
این چیزیست که باید باکش داریم و درپی چارهاش باشیم. شما چنین انگارید بهاری رسیده و خدا نخواسته جنگ تا به ایران رسیده. آیا با این کسان و با اینحال سرنوشت این کشور چه خواهد بود؟!. دیگر چیزها بکنار آذوقه و خواروبار چه صورتی پیدا خواهد کرد؟!. داستان کوچ و گریز توانگران و اتومبیلداران چه رنگی پیدا خواهد نمود؟!
اینها چیزهاییست که باید اندیشیم و درپی چارهاش باشیم ـ چه جنگ بکشور ما برسد و چه نرسد یک سالهای پر تکان و آشوبی را در پیش داریم و باید خود را آمادهی آن گردانیم. خواهید گفت چگونه خود را آماده گردانیم؟ من در شمارهی آینده پاسخ این پرسش را خواهم نوشت.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 5 ـ بهار در کار فرارسیدنست (یک از دو)
زمستان گذشت و بهار در کار فرارسیدنست. یک بهاری که خدا میداند چهها رو خواهد داد. چنانکه میدانیم این زمستان را همهی دولتها بتدارکات جنگی پرداختهاند که از بهار بکار جنگ برخیزند. و اینک بهار نزدیک گردیده. ...
ما اگر آرزومند باشیم که در چنین زمانی بیکبار آسوده بمانیم آرزوی خامی کردهایم. از آنسوی ایران بارها جنگ دیده یک بار دیگر نیز ببیند. اینها باکی ندارد.
آنچه باک دارد و مایهی نگرانی میباشد حال خود کشور است. از این رهگذر است که ما در ترس هستیم و بنوشتن این گفتار برخاستهایم.
پیشامدهای شهریور ماه یک نمونهای بود که در این کشور چگونه بنیاد اجتماع سستست ، و چگونه پایهی اخلاق پست است. از آن پیشامدها باید عبرت گرفته و برای آینده بیباک و بیپروا ننشست.
در آن داستان ما دیدیم بسیاری از کارکنان عالیمقام دولت پابندی بوظیفهی خود ننموده و تو گویی در یک کشور بیگانهای مأموریت داشتند که همینکه خطر نمودار شد مردم را گزاردند و خود بگریختند. افسران بزرگ و سران لشگر ، هم گریختند و هم نادرستی کردند و همهی اسلحه و افزار بدست اشرار دادند.
اینها بماند. اینها را بارها گفتهایم. ما در تهران دیدیم همینکه خبری رسید که جنگی رخ داده در اندکزمانی نان کمیاب گردید. قند و شکر و نفت و ذغال و دیگر دربایستهای زندگی نایاب شد. دکانهای سَقَطفروشان[خردهفروش چای و قند و ادویه و پارهای از خشکبار] و بقالان و قنادان تهی گردید. نرخها دو برابر بالا رفت. مردان و زنان در جلو دکانها ازدحام کردند و همدیگر را لگدمال ساختند ، اتوبوسها از کار افتاد و آمد و شد بریده گردید.
باآنکه در اینجا خطر کم بود بلکه خطری نبود خاندانها بکوچ پرداختند. توانگران سوار اتومبیلها
(اتومبیلهای اداری یا شخصی) گردیده رو به اسپهان و شیراز نهادند. کجا میرفتند؟ ـ و چرا میرفتند؟... خودشان نیز نمیدانستند. سراسیمهوار رو بگریز نهاده بودند.
در تهران هر روز دروغهای رنگارنگی ساخته پراکنده میگردانیدند ، هر کسی به پیشامد معنای دیگری میداد و پیرایههای دیگری میبست. همچون وحشیان دست و پا گم کرده نمیدانستند چه باید کرد. اگر جنگ بیست روز امتداد مییافت در تهران مردم از گرسنگی میمردند و صد حادثهی ناگوار رخ میداد.
این در پایتخت کشور بود. از اینجا پیداست که بیرونها چه حال داشته. در جایی که مردم پایتخت این رفتار را میکردند چه شگفتی داشته که در بیرونها بیکبار رشته گسیخته گردد و هرج و مرج رخ نماید؟! چه شگفتی داشت که روستاییانِ گرمرود براهآهن ریزند و چوبها و تختههای آن را کشیده ببرند؟!.. چه شگفتی داشت که لران و شاهسونان بیدرنگ بتاراج و راهزنی پردازند؟!.. چه شگفتی داشت که کردان بکشتار و خونریزی برخیزند؟!.
این حالی است که من نمیدانم آن را چگونه تصویر نمایم. و از زشتی آن با چه زبانی سخن رانم! تو گویی درمیان این مردم کمترین رابطهای بازنمانده و هر کسی جز دربند خود نیست. تو گویی این کشور مال این مردم نمیباشد و هیچ گونه دلبستگی بآن ندارند. تو گویی یک گروه پراکندهی ویلگردیند که از راه باین سرزمین رسیدهاند و هیچ رابطهای درمیان نمیباشد.
این چیزیست که باید باکش داریم و درپی چارهاش باشیم. شما چنین انگارید بهاری رسیده و خدا نخواسته جنگ تا به ایران رسیده. آیا با این کسان و با اینحال سرنوشت این کشور چه خواهد بود؟!. دیگر چیزها بکنار آذوقه و خواروبار چه صورتی پیدا خواهد کرد؟!. داستان کوچ و گریز توانگران و اتومبیلداران چه رنگی پیدا خواهد نمود؟!
اینها چیزهاییست که باید اندیشیم و درپی چارهاش باشیم ـ چه جنگ بکشور ما برسد و چه نرسد یک سالهای پر تکان و آشوبی را در پیش داریم و باید خود را آمادهی آن گردانیم. خواهید گفت چگونه خود را آماده گردانیم؟ من در شمارهی آینده پاسخ این پرسش را خواهم نوشت.
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 34ـ نتیجههای شومی که از یک پندار برخاسته (یک از یک)
من از کیشهای پراکنده که سراپا از خرد و دانش بکنار است چشم میپوشم و یک گرهی را که در رشتهی خود دین پدید آورده بودند یادآوری مینمایم : شما نیک میدانید که از قرن دوم اسلام تا زمان ما چندین ملیون علماء آمدهاند و رفتهاند و از چند هزار تن از ایشان کتابها بازمانده است و اینان همگی «نبوت» یا پیغمبری را از ریشهی دین دانسته و چون بگفتگو از آن پرداختهاند نشان راستگویی یک پیغمبر را کارهای نیارَستنی یا «معجزه» شمارهاند و در کتابهای خود صدها و هزارها داستان از نیارَستنیهای پیغمبران بنگارش آوردهاند ، و این را چندان استوار شماردهاند که هر کسی ناگزیر بوده آن داستانها را باور بنماید و اگر نه پیغمبری را هم باور ننماید. این سخن به همانسان تا زمان ما رسیده. در جایی که در زمان ما دانشها پیش رفته و از هر باره بیپایی داستانهای نیارَستنی روشن گردیده. امروز دانشهای طبیعی و تاریخ و خرد همگی یکزبان دروغ بودن آن داستانها را میرساند.
آیا نتیجهی این چه بایستی بود؟!. بیگمان آن بایستی بود که مردم چون آن داستانها را دروغ میشناسند پیغمبری یا پیغمبران را نیز که دلیلش همانها شمرده شده باور ننمایند و چون آن را باور نکردند بچیزهای دیگر دین نیز بدگمان باشند و رو گردانند. این نتیجهایست که بایستی رو دهد و خود رو داده بود و مردمان بهمین انگیزه و از آنکه دین از هر باره از خرد و دانش بدور بود دسته دسته از دین میگریختند و آن را بازیچهای بیش نمیشماردند. آنگاه علماء یا هواداران دین که اگر بشماریم بچند صدهزار میرسند و اگر حاخامها و کشیشها را که در این زمینه با آنان همدست و همدردند بیفزاییم از چند ملیون بیشتر میشوند همگی در کار خود درمانده بودند. زیرا اینان اگر از آن داستانها چشم پوشیدندی دلیل دیگری برای پیغمبران نداشتندی و آن داستانها نیز درستشدنی نبود. اینبود بسیاری از آنان بخاموشی گراییده دم نمیزدند و بسیاری نیز بیش از این نمیتوانستند که بر روی آن داستانها ایستادگی نمایند و از خرد و دانش چشم پوشیده و از در پافشاری درآیند ولی پیداست که از این نتیجه بدست نمیآمد و هرچه آنان ایستادگی بیشتر مینمودند مردم بیشتر میرمیدند. راستی هم اینست که بیشتری از خود آنان نیز از دین رمیده بودند ولی چون روزیشان از این راه است ناگزیر جنب و جوشی نشان میدادند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 34ـ نتیجههای شومی که از یک پندار برخاسته (یک از یک)
من از کیشهای پراکنده که سراپا از خرد و دانش بکنار است چشم میپوشم و یک گرهی را که در رشتهی خود دین پدید آورده بودند یادآوری مینمایم : شما نیک میدانید که از قرن دوم اسلام تا زمان ما چندین ملیون علماء آمدهاند و رفتهاند و از چند هزار تن از ایشان کتابها بازمانده است و اینان همگی «نبوت» یا پیغمبری را از ریشهی دین دانسته و چون بگفتگو از آن پرداختهاند نشان راستگویی یک پیغمبر را کارهای نیارَستنی یا «معجزه» شمارهاند و در کتابهای خود صدها و هزارها داستان از نیارَستنیهای پیغمبران بنگارش آوردهاند ، و این را چندان استوار شماردهاند که هر کسی ناگزیر بوده آن داستانها را باور بنماید و اگر نه پیغمبری را هم باور ننماید. این سخن به همانسان تا زمان ما رسیده. در جایی که در زمان ما دانشها پیش رفته و از هر باره بیپایی داستانهای نیارَستنی روشن گردیده. امروز دانشهای طبیعی و تاریخ و خرد همگی یکزبان دروغ بودن آن داستانها را میرساند.
آیا نتیجهی این چه بایستی بود؟!. بیگمان آن بایستی بود که مردم چون آن داستانها را دروغ میشناسند پیغمبری یا پیغمبران را نیز که دلیلش همانها شمرده شده باور ننمایند و چون آن را باور نکردند بچیزهای دیگر دین نیز بدگمان باشند و رو گردانند. این نتیجهایست که بایستی رو دهد و خود رو داده بود و مردمان بهمین انگیزه و از آنکه دین از هر باره از خرد و دانش بدور بود دسته دسته از دین میگریختند و آن را بازیچهای بیش نمیشماردند. آنگاه علماء یا هواداران دین که اگر بشماریم بچند صدهزار میرسند و اگر حاخامها و کشیشها را که در این زمینه با آنان همدست و همدردند بیفزاییم از چند ملیون بیشتر میشوند همگی در کار خود درمانده بودند. زیرا اینان اگر از آن داستانها چشم پوشیدندی دلیل دیگری برای پیغمبران نداشتندی و آن داستانها نیز درستشدنی نبود. اینبود بسیاری از آنان بخاموشی گراییده دم نمیزدند و بسیاری نیز بیش از این نمیتوانستند که بر روی آن داستانها ایستادگی نمایند و از خرد و دانش چشم پوشیده و از در پافشاری درآیند ولی پیداست که از این نتیجه بدست نمیآمد و هرچه آنان ایستادگی بیشتر مینمودند مردم بیشتر میرمیدند. راستی هم اینست که بیشتری از خود آنان نیز از دین رمیده بودند ولی چون روزیشان از این راه است ناگزیر جنب و جوشی نشان میدادند.
🌸
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
سرمایهی اجتماعی ایرانیان
(شایندگی در چیست؟)
در هفتههای گذشته نوشتارهایی در زمینهی سرمایهی اجتماعی ایرانیان و ارتباط آن با درماندگی کشور آوردیم.
آنها پاسخی بود به پرسشهایی از اینگونه :
ـ دانشوران ایرانی علل عقبماندگی این کشور را چهها دانستهاند؟
ـ سرچشمهی آن علل کجاست؟!
ـ عمدهترین سرمایههای یک کشور کدامهاست؟
ـ سرمایهی اجتماعی چیست ، مثالهایش چیست؟
ـ از چه زمانی دانشمندان به این سرمایه توجه ویژه کردند و این موضوع وارد درسهای دانشگاهی شده؟
ـ آیا سرمایهی اجتماعی کشورها اندازهگیری میشود و جدولهای آن در دسترس است؟
ـ آیا میان سرمایهی اجتماعی و اقتصاد پایدار و همچنین اندازهی رفاه ارتباط هست؟!
ـ چه کار باید کرد تا این سرمایه افزایش یابد؟!
ـ عمدهترین نقص تودهی ایرانی چیست؟!
و دهها پرسش دیگر که پاسخشان در این نوشتار آمده. اساس این نوشتار جز از نوشتههای کسروی نیست. کوشادِ تلگرام کوشیده ارتباط میان آخرین دستاوردهای جامعهشناسان و آن نوشتهها را بازنماید. اهمیت نوشتههای کسروی گذشته از انگشت گذاردن روی علتهای خواری و درماندگیهای ایران و شرق ، یکی هم در نشان دادن راه چاره به دردهاست.
این نوشتارها در سیزده بخش تکه تکه در کانال آمد. اکنون آنها را در یک دفتر گرد آورده و به دلسوزان توده و کشور ، به خردمندان و حقیقتجویان ارمغان میداریم.
🛎 پیوند کتاب
💐
(شایندگی در چیست؟)
در هفتههای گذشته نوشتارهایی در زمینهی سرمایهی اجتماعی ایرانیان و ارتباط آن با درماندگی کشور آوردیم.
آنها پاسخی بود به پرسشهایی از اینگونه :
ـ دانشوران ایرانی علل عقبماندگی این کشور را چهها دانستهاند؟
ـ سرچشمهی آن علل کجاست؟!
ـ عمدهترین سرمایههای یک کشور کدامهاست؟
ـ سرمایهی اجتماعی چیست ، مثالهایش چیست؟
ـ از چه زمانی دانشمندان به این سرمایه توجه ویژه کردند و این موضوع وارد درسهای دانشگاهی شده؟
ـ آیا سرمایهی اجتماعی کشورها اندازهگیری میشود و جدولهای آن در دسترس است؟
ـ آیا میان سرمایهی اجتماعی و اقتصاد پایدار و همچنین اندازهی رفاه ارتباط هست؟!
ـ چه کار باید کرد تا این سرمایه افزایش یابد؟!
ـ عمدهترین نقص تودهی ایرانی چیست؟!
و دهها پرسش دیگر که پاسخشان در این نوشتار آمده. اساس این نوشتار جز از نوشتههای کسروی نیست. کوشادِ تلگرام کوشیده ارتباط میان آخرین دستاوردهای جامعهشناسان و آن نوشتهها را بازنماید. اهمیت نوشتههای کسروی گذشته از انگشت گذاردن روی علتهای خواری و درماندگیهای ایران و شرق ، یکی هم در نشان دادن راه چاره به دردهاست.
این نوشتارها در سیزده بخش تکه تکه در کانال آمد. اکنون آنها را در یک دفتر گرد آورده و به دلسوزان توده و کشور ، به خردمندان و حقیقتجویان ارمغان میداریم.
🛎 پیوند کتاب
💐
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 5 ـ بهار در کار فرارسیدنست (دو از دو)
آینده را جز خدا نمیداند. ما بِیقین نمیدانیم در بهار یا در تابستان آینده چه خواهد بود. ولی یک سال بیمناکیست. جنگ دولتها به یک دورهی بسیار سختی خواهد رسید و آتش آن گام بگام بما نزدیکتر خواهد گردید. بلکه اگر بسخنان رادیوی ویشی [1] گوش دهیم یکی از میدانهای جنگ «آسیای میانه» خواهد بود. [2]
این بیمها درمیانست و از آنسوی حال خود کشور بیشتر بیمآور است. زیرا گذشته از سستیِ تشکیلات دولت و پابند نبودن بیشتری از مأمورین بوظیفهی خود که دیدیم و آزمودیم ، در خود توده مرض نومیدی پیدا شده و هر یکی از راه دیگری نسبت بکشور و میهن خود بیعلاقگی نشان میدهند ، و هر کسی برآنست که جز در اندیشهی خود نباشد.
این بدترین دردیست که در یک توده پیدا میشود. چنین تودهای ، آن هم در چنین زمانی ، سرنوشتش جز لگدمالی و نابودی نتواند بود.
این نومیدیها و بیعلاقگیها علتهای گوناگونی دارد که ما در اینجا مجال گفتگو از آنها نداریم. اینها یک رشته دردهای کهنهایست که از بس درمان نشده و مانده جایگیر گردیده. کسانی سرچشمهی بداخلاقیها و آلودگیهای مردم را در بیست سال گذشته[دورهی رضاشاه] جستجو میکنند. ولی این خود لغزشیست و این آلودگیها بسیار کهنست و در بیست سال گذشته یک چیزهای کمی بآنها افزوده گردیده. [3]
هرچه هست ما در اینجا مجال گفتگو از آنها نداریم ، و از آنسوی چارهی آنها نیز باین آسانی و باین زودی نشدنیست. امروز با این حالی که جهان پیدا کرده و با این آیندهی بیمناکی که ما داریم راه چاره تنها یک چیز است و آن اینکه نیکان و علاقهمندان بکشور و توده در هر کجا که هستند جدا گردند و دست بهم داده دستهای پدید آورند و مقصد و راه یکی گردانند و نگهداری کشور و توده را بگردن گرفته در آن راه پاکدلانه جانفشانی نمایند.
اینان باید از یکسو به یک دولتی اعتماد پیدا کنند و از او پشتیبانی نمایند و بنگهداری او کوشند و با دست او اساس تشکیلات دولتی را استوار گردانند ، و از یکسو به بیدار کردن مردم و چاره بمرض نومیدی کوشند و تا بتوانند بیشتری از آنان را بر سر خود گرد آورند. [4]
امروز تنها یک چنین جمعیتی است که خواهد توانست دستی از این مردم بگیرد و کاری از پیش برد و باید هرچه زودتر باین کار برخاست.
امروز مردم بدو دستهاند : یک آنان که بتوده و کشور بیکبار بیعلاقهاند و جز دربند نگهداری خود نیستند ، دیگری آنان که علاقه بکشور و توده دارند ولی پراکنده و بیراهند. اینان هر دو بیهودهاند و هر دو بیکارهاند. آنچه بیعلاقگانند حال آنان گلهی گاوان و گوسفندانیست که در مرغزاری میچرند و کمترین علاقه بآن پیدا نمیکنند ، و هر زمان که یک گرگی یا شیری یا درندهی دیگری پدیدار گردید تنها درپی گریز باشند و هر یکی رو بسوی دیگری آورند و گریخته جان بدر برند.
این بیخردان نه معنی کشور را میدانند ، نه قدر آزادی را میشناسند. از همهی اینها ناآگاهند و زندگانی را تنها خوردن و خوابیدن و کامگزاردن میشمارند. آنچنان پستنهادند که کمترین علاقه بمیهن خود نشان نمیدهند و برآنند که اگر خطری پیش آمد با گریختن خود را رها گردانند و چندان گستاخند که مینشینند و آشکاره دم از بیعلاقگی میزنند و بکسان دیگری که علاقه دارند ریشخند دریغ نمیگویند.
اما علاقهمندان ، آنان نیز بیراه و پراکندهاند و با اینحال هرچه بکوشند نتیجهای در دست نخواهند داشت. تنها علاقه بکشور کافی نیست. از احساساتِ تنها نتیجه نتواند بود. باید نخست دست بهم داد و یکی بود و دوم راه کوشش را پیدا کرد.
من در شمارههای آینده در این باره سخنان روشنتری خواهم نوشت. باید توضیح دهم که راهی که میگوییم کدام است و چگونه میتوان بآن درآمد و آن را دنبال کرد.
در اینجا در پایان یک نکتهای را علاوه میکنم و آن اینکه پیشامد شهریورماه و آن رفتاری که از برخی افسران و کارکنان دولتی سر زد بسیار ننگین بود و ما برای آنکه در آینده بمانند این دچار نگردیم باید از بدیهای آن مأمورین چشم نپوشیم و آنان را همچنان دنبال کنیم.
ما در پرچم از چند تن نام بردیم و بدیهاشان نوشتیم و میبینیم کسانی میانجیگری مینمایند و گاهی چنین میگویند : «آنها دیگر گذشت و رفت». میگویم : نگذشته و نرفته : ما باید آنها را همیشه بد بدانیم و در توده خوارشان داریم. این گذشته از آنکه سزای پستیهای ایشانست برای آینده بسیار مؤثر میباشد. زیرا در آینده اگر باز یک چنان داستانی رخ داد نیکان چون دیدهاند که قدرشان میشناسیم با دلگرمی خواهند کوشید و از جان نخواهند ترسید. بدان نیز از ترسِ همین رسوایی تا توانند ایستادگی نموده وظیفهی خود را بکار خواهند بست.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 5 ـ بهار در کار فرارسیدنست (دو از دو)
آینده را جز خدا نمیداند. ما بِیقین نمیدانیم در بهار یا در تابستان آینده چه خواهد بود. ولی یک سال بیمناکیست. جنگ دولتها به یک دورهی بسیار سختی خواهد رسید و آتش آن گام بگام بما نزدیکتر خواهد گردید. بلکه اگر بسخنان رادیوی ویشی [1] گوش دهیم یکی از میدانهای جنگ «آسیای میانه» خواهد بود. [2]
این بیمها درمیانست و از آنسوی حال خود کشور بیشتر بیمآور است. زیرا گذشته از سستیِ تشکیلات دولت و پابند نبودن بیشتری از مأمورین بوظیفهی خود که دیدیم و آزمودیم ، در خود توده مرض نومیدی پیدا شده و هر یکی از راه دیگری نسبت بکشور و میهن خود بیعلاقگی نشان میدهند ، و هر کسی برآنست که جز در اندیشهی خود نباشد.
این بدترین دردیست که در یک توده پیدا میشود. چنین تودهای ، آن هم در چنین زمانی ، سرنوشتش جز لگدمالی و نابودی نتواند بود.
این نومیدیها و بیعلاقگیها علتهای گوناگونی دارد که ما در اینجا مجال گفتگو از آنها نداریم. اینها یک رشته دردهای کهنهایست که از بس درمان نشده و مانده جایگیر گردیده. کسانی سرچشمهی بداخلاقیها و آلودگیهای مردم را در بیست سال گذشته[دورهی رضاشاه] جستجو میکنند. ولی این خود لغزشیست و این آلودگیها بسیار کهنست و در بیست سال گذشته یک چیزهای کمی بآنها افزوده گردیده. [3]
هرچه هست ما در اینجا مجال گفتگو از آنها نداریم ، و از آنسوی چارهی آنها نیز باین آسانی و باین زودی نشدنیست. امروز با این حالی که جهان پیدا کرده و با این آیندهی بیمناکی که ما داریم راه چاره تنها یک چیز است و آن اینکه نیکان و علاقهمندان بکشور و توده در هر کجا که هستند جدا گردند و دست بهم داده دستهای پدید آورند و مقصد و راه یکی گردانند و نگهداری کشور و توده را بگردن گرفته در آن راه پاکدلانه جانفشانی نمایند.
اینان باید از یکسو به یک دولتی اعتماد پیدا کنند و از او پشتیبانی نمایند و بنگهداری او کوشند و با دست او اساس تشکیلات دولتی را استوار گردانند ، و از یکسو به بیدار کردن مردم و چاره بمرض نومیدی کوشند و تا بتوانند بیشتری از آنان را بر سر خود گرد آورند. [4]
امروز تنها یک چنین جمعیتی است که خواهد توانست دستی از این مردم بگیرد و کاری از پیش برد و باید هرچه زودتر باین کار برخاست.
امروز مردم بدو دستهاند : یک آنان که بتوده و کشور بیکبار بیعلاقهاند و جز دربند نگهداری خود نیستند ، دیگری آنان که علاقه بکشور و توده دارند ولی پراکنده و بیراهند. اینان هر دو بیهودهاند و هر دو بیکارهاند. آنچه بیعلاقگانند حال آنان گلهی گاوان و گوسفندانیست که در مرغزاری میچرند و کمترین علاقه بآن پیدا نمیکنند ، و هر زمان که یک گرگی یا شیری یا درندهی دیگری پدیدار گردید تنها درپی گریز باشند و هر یکی رو بسوی دیگری آورند و گریخته جان بدر برند.
این بیخردان نه معنی کشور را میدانند ، نه قدر آزادی را میشناسند. از همهی اینها ناآگاهند و زندگانی را تنها خوردن و خوابیدن و کامگزاردن میشمارند. آنچنان پستنهادند که کمترین علاقه بمیهن خود نشان نمیدهند و برآنند که اگر خطری پیش آمد با گریختن خود را رها گردانند و چندان گستاخند که مینشینند و آشکاره دم از بیعلاقگی میزنند و بکسان دیگری که علاقه دارند ریشخند دریغ نمیگویند.
اما علاقهمندان ، آنان نیز بیراه و پراکندهاند و با اینحال هرچه بکوشند نتیجهای در دست نخواهند داشت. تنها علاقه بکشور کافی نیست. از احساساتِ تنها نتیجه نتواند بود. باید نخست دست بهم داد و یکی بود و دوم راه کوشش را پیدا کرد.
من در شمارههای آینده در این باره سخنان روشنتری خواهم نوشت. باید توضیح دهم که راهی که میگوییم کدام است و چگونه میتوان بآن درآمد و آن را دنبال کرد.
در اینجا در پایان یک نکتهای را علاوه میکنم و آن اینکه پیشامد شهریورماه و آن رفتاری که از برخی افسران و کارکنان دولتی سر زد بسیار ننگین بود و ما برای آنکه در آینده بمانند این دچار نگردیم باید از بدیهای آن مأمورین چشم نپوشیم و آنان را همچنان دنبال کنیم.
ما در پرچم از چند تن نام بردیم و بدیهاشان نوشتیم و میبینیم کسانی میانجیگری مینمایند و گاهی چنین میگویند : «آنها دیگر گذشت و رفت». میگویم : نگذشته و نرفته : ما باید آنها را همیشه بد بدانیم و در توده خوارشان داریم. این گذشته از آنکه سزای پستیهای ایشانست برای آینده بسیار مؤثر میباشد. زیرا در آینده اگر باز یک چنان داستانی رخ داد نیکان چون دیدهاند که قدرشان میشناسیم با دلگرمی خواهند کوشید و از جان نخواهند ترسید. بدان نیز از ترسِ همین رسوایی تا توانند ایستادگی نموده وظیفهی خود را بکار خواهند بست.
👇
اینها چیزهای بسیار روشنیست که ما بنوشتن و گفتن نیاز نمیبینیم. یک تودهی زنده باید جدایی میانهی نیکان و بدان گزارد. در کارهای توده پروای دوستی و آشنایی نتوان کرد ، باید هزاران فرد را فدای توده گردانید.
ما چون در این هنگام برای رهایی این توده بکوششهایی برخاستهایم در این راه جز خدا و خشنودی خدا را بدیده نخواهیم گرفت ، و این بنام پیشرفت مقصود است که آن کسان را دنبال میکنیم و آرزومندیم این نوشتههای ما تنها نقشی بروی کاغذ نباشد و در دلها جایگیر گردد. آرزومندیم این نامردان بدکاره در نزد هر علاقهمندی بتوده و کشور خوار و بیقدر گردند. برای این نتیجه است که بد آنها را مینویسیم.
(پرچم روزانه شمارههای 30 و 31)
پانوشتها :
1ـ حکومت فرانسه در دورهی جنگ جهانی دوم که پس از شکست از آلمان هیتلری زیردست او بود.
2ـ در آن زمان آلمانها بسوی چاههای نفت قفقاز پیشروی میکردند و میدان جنگ به ایران هر دم نزدیکتر میشد.
3ـ در بیشتر نوشتههای کسروی تاریخچهی این آلودگیها و بدبختیها نوشته شده. خواننده برای نمونه میتواند کتاب «ما چه میخواهیم؟» را بخواند.
4ـ در آن زمان روزنامهها و نمایندگان مجلس همچون کسی که روی بام شنید : «عقب برو نیفتی» آن اندازه عقب رفت که از سوی دیگر افتاد ، پس از فراهم شدن زمینهی یک آزادی موقتی ، آن را جز هیاهو براه انداختن و باین و آن تاختن ندانسته میدان را بدولت تنگ گردانیده و هر چندگاهی سخن از تغییر دولت و کابینه پیش میآوردند و این را از دربایستهای آزادی میشماردند ، چندان که دولت درگیر چنان کشاکشهایی میبود و کار مؤثری نمیتوانست.
چون این نوشتار در روزهایی نوشته شده که بارها سخن از تغییر دولت بمیان آمده بود و چند روز بعد هم نخستوزیر فروغی افتاده سهیلی جای او را گرفت ، چنان مینماید که روی سخن او به این پیشامد است ، در حالی که خواست نویسنده کلیتر است. آن «نیکان و علاقهمندان بکشور و توده» که نام میبرد اعضای یک جمعیت «ایرانخواه» و آن«دولت» هم همانست که آن جمعیت به او اعتماد کرده و یا خود پدید آورده ـ چنانکه نوشتارهای بعدی مینمایاند و ما نیز در آینده آنها را خواهیم آورد.
🌸
ما چون در این هنگام برای رهایی این توده بکوششهایی برخاستهایم در این راه جز خدا و خشنودی خدا را بدیده نخواهیم گرفت ، و این بنام پیشرفت مقصود است که آن کسان را دنبال میکنیم و آرزومندیم این نوشتههای ما تنها نقشی بروی کاغذ نباشد و در دلها جایگیر گردد. آرزومندیم این نامردان بدکاره در نزد هر علاقهمندی بتوده و کشور خوار و بیقدر گردند. برای این نتیجه است که بد آنها را مینویسیم.
(پرچم روزانه شمارههای 30 و 31)
پانوشتها :
1ـ حکومت فرانسه در دورهی جنگ جهانی دوم که پس از شکست از آلمان هیتلری زیردست او بود.
2ـ در آن زمان آلمانها بسوی چاههای نفت قفقاز پیشروی میکردند و میدان جنگ به ایران هر دم نزدیکتر میشد.
3ـ در بیشتر نوشتههای کسروی تاریخچهی این آلودگیها و بدبختیها نوشته شده. خواننده برای نمونه میتواند کتاب «ما چه میخواهیم؟» را بخواند.
4ـ در آن زمان روزنامهها و نمایندگان مجلس همچون کسی که روی بام شنید : «عقب برو نیفتی» آن اندازه عقب رفت که از سوی دیگر افتاد ، پس از فراهم شدن زمینهی یک آزادی موقتی ، آن را جز هیاهو براه انداختن و باین و آن تاختن ندانسته میدان را بدولت تنگ گردانیده و هر چندگاهی سخن از تغییر دولت و کابینه پیش میآوردند و این را از دربایستهای آزادی میشماردند ، چندان که دولت درگیر چنان کشاکشهایی میبود و کار مؤثری نمیتوانست.
چون این نوشتار در روزهایی نوشته شده که بارها سخن از تغییر دولت بمیان آمده بود و چند روز بعد هم نخستوزیر فروغی افتاده سهیلی جای او را گرفت ، چنان مینماید که روی سخن او به این پیشامد است ، در حالی که خواست نویسنده کلیتر است. آن «نیکان و علاقهمندان بکشور و توده» که نام میبرد اعضای یک جمعیت «ایرانخواه» و آن«دولت» هم همانست که آن جمعیت به او اعتماد کرده و یا خود پدید آورده ـ چنانکه نوشتارهای بعدی مینمایاند و ما نیز در آینده آنها را خواهیم آورد.
🌸