می‌گویم : همین نوشتن و گفتن خود یک کیفریست. بزرگترین کیفر همینست که شما جدایی میانه‌ی آنان با نیکان گزارید و آنان را خوار دارید و از احترامشان بکاهید. شما در نوبت خود این کار را بکنید و دربند آن نباشید که کیفری می‌دهند یا نمی‌دهند.
امروز یک درد بزرگی در توده‌ی ایران همینست. همینست که حس نفرت از بدیها و قدردانی از نیکیها سست گردیده. ما نوشتیم که نیک و بد از میان رفته. کنون باید بگوییم : حس دریافت نیک و بد نیز از میان رفته.
ما می‌بینیم کسانی صد پستی می‌کنند و باز درمیان مردم با سرفرازی زندگی می‌نمایند و از کسی بی‌احترامی نمی‌بینند. از روزی که ما بنوشتن پرچم آغاز کرده‌ایم یکی از گرفتاریهای ما همینست. می‌آیند و می‌گویند : «از فلان کس بد نوشته‌اید خوب نشده» ، آن وقت سری تکان داده می‌گویند : «دوست ماست». یا می‌گویند : «شما بد می‌نویسید او هم برمی‌دارد دشنام می‌دهد». یا می‌گویند : «امروز مردم باین چیزها مقید نیستند. شما هم خود را بزحمت نیندازید».
اینهاست سخنانی که هر روز می‌شنویم و ما برای همه‌ی آنها یک پاسخ داریم ، و آن اینکه آیا می‌خواهید در این جهان سرفراز و آزاد زندگانی کنید و از این ذلت و بدبختی رها گردید یا نه؟.. اگر نمی‌خواهید بیکبارگی بروید درپی خوشیهای خود باشید ، و اگر می‌خواهید باید راهش را پیدا کنید. راه آن این نیست که پیش گرفته‌اید.
برای آزاد زیستن و سرفراز بودن شرطهایی هست و یکی از مهمترین آنها اینست که جدایی میانه‌ی نیک و بد گزارید و از بدان نفرت کنید. رفیق‌بازی کردن و عاطفه‌های بیهوده بخرج دادن با زندگانی شرافتمندانه نخواهد ساخت.
یک دسته هوسبازانی را که بدنهادانه دشمنی با کشور و توده‌ی خود می‌کنند باید بد دانست و بد نوشت. اگر آنان دشنام دهند این بدنهادی دیگری از آنان خواهد بود. دشنام بخود دشنام‌دهنده بازگردد نه بدیگری. بالاخره مگر باید از ترس دشنام از خیانتهای ایشان چشم پوشید؟!.. مگر باید از ترس دشنام ، گردن باسارت و بدبختی داد؟!..
به هر حال شما نخواهید توانست در زندگانی یک قاعده‌ی تازه‌ای بگزارید. نخواهید توانست با طبیعت مخالفت ورزیده بآن غلبه کنید. این یک قاعده‌ی طبیعیست که مردمی که جدایی میانه‌ی نیکان و بدان نگزارند و از بدان و خیانتکاران نفرت و بیزاری ننمایند روی رستگاری نخواهند دید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 20)
🌸
امروز یک درد بزرگی در توده‌ی ایران همینست. همینست که حس نفرت از بدیها و قدردانی از نیکیها سست گردیده. ما نوشتیم که نیک و بد از میان رفته. کنون باید بگوییم : حس دریافت نیک و بد نیز از میان رفته.
ما می‌بینیم کسانی صد پستی می‌کنند و باز درمیان مردم با سرفرازی زندگی می‌نمایند و از کسی بی‌احترامی نمی‌بینند. از روزی که ما بنوشتن پرچم آغاز کرده‌ایم یکی از گرفتاریهای ما همینست. می‌آیند و می‌گویند : «از فلان کس بد نوشته‌اید خوب نشده» ، آن وقت سری تکان داده می‌گویند : «دوست ماست». یا می‌گویند : «شما بد می‌نویسید او هم برمی‌دارد دشنام می‌دهد». یا می‌گویند : «امروز مردم باین چیزها مقید نیستند. شما هم خود را بزحمت نیندازید».
اینهاست سخنانی که هر روز می‌شنویم و ما برای همه‌ی آنها یک پاسخ داریم ، و آن اینکه آیا می‌خواهید در این جهان سرفراز و آزاد زندگانی کنید و از این ذلت و بدبختی رها گردید یا نه؟.. اگر نمی‌خواهید بیکبارگی بروید درپی خوشیهای خود باشید ، و اگر می‌خواهید باید راهش را پیدا کنید. راه آن این نیست که پیش گرفته‌اید.
برای آزاد زیستن و سرفراز بودن شرطهایی هست و یکی از مهمترین آنها اینست که جدایی میانه‌ی نیک و بد گزارید و از بدان نفرت کنید. رفیق‌بازی کردن و عاطفه‌های بیهوده بخرج دادن با زندگانی شرافتمندانه نخواهد ساخت.
یک دسته هوسبازانی را که بدنهادانه دشمنی با کشور و توده‌ی خود می‌کنند باید بد دانست و بد نوشت. اگر آنان دشنام دهند این بدنهادی دیگری از آنان خواهد بود. دشنام بخود دشنام‌دهنده بازگردد نه بدیگری. بالاخره مگر باید از ترس دشنام از خیانتهای ایشان چشم پوشید؟!.. مگر باید از ترس دشنام ، گردن باسارت و بدبختی داد؟!..
به هر حال شما نخواهید توانست در زندگانی یک قاعده‌ی تازه‌ای بگزارید. نخواهید توانست با طبیعت مخالفت ورزیده بآن غلبه کنید. این یک قاعده‌ی طبیعیست که مردمی که جدایی میانه‌ی نیکان و بدان نگزارند و از بدان و خیانتکاران نفرت و بیزاری ننمایند روی رستگاری نخواهند دید.
(پرچم روزانه شماره‌ی 20)
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترین گناهانست (دو از دو)
سخن را که تا باینجا رسانیده‌ایم نامه‌ی دیگری از حقیقتگو از اسپهان رسیده که در آن بخرده‌گیری دیگری پرداخته و بگمان خود این سخنانی را که ما امسال در پیمان می‌نگاریم با آنچه در سال یکم مهنامه نگاشته‌ایم دوگونه یافته و اینست از در ایراد و پرسش درآمده است.
این یکی از چیزهاییست که ما می‌دانستیم کسانی خُرده خواهند گرفت. امسال در تیرماه که به آذربایجان رفتم در مراغه پیش از حقیقتگو ، آقای ضیاء آن را پرسیده و من پاسخ کوتاهی بزبان گفتم و گفتم باید آن را در پیمان روشن گردانیم ، و بیجا نخواهد بود که این نگارش دوم حقیقتگو را بچاپ رسانیم و در پاسخ آن پرده از روی راستیها برداریم. چیزی که هست ما این زمینه را که دنبال می‌کنیم هنوز بپایان نرسانیده‌ایم و این نشدنیست که این را گزارده بسخن دیگری پردازیم. پس باید آن نگارش را برای شماره‌های سال ششم نگه داریم. چنانکه یکی از خوانندگان دانشمند نگارشی از بغداد فرستاده و ما آن را هم بسال ششم نگه داشته‌ایم.
حقیقتگو بداند مرا از خرده‌گیریهای او رنجشی نیست و چنانکه در اسپهان بآقای نیکزاد گفتم اگر رنجشی داشتمی آن را بچاپ نرسانیدمی. ولی میخواهم بدانم آیا او از این پرسشها چه می‌خواهد؟!. کسانی که با ما درمی‌آیند و پرسشهایی می‌کنند به دو گونه‌اند : یک دسته آنان که درپی نیکی خود می‌باشند و از این پرسشها آن می‌خواهند که راست و دروغ و نیک و بد را خوب شناسند و خود را هرچه نیکتر و گرانمایه‌تر گردانند. یک دسته‌ی دیگر آنان که درپی آزار ما می‌باشند و از پرسش و ایراد این می‌خواهند که ما را براندازند (و هرگز بچنان آرزویی نخواهند رسید.) می‌خواهیم بدانیم شما حقیقتگو از کدام دسته‌اید؟!. امیدواریم از دسته‌ی دوم نباشید ، اگر از دسته‌ی نخست هستید و در جستجوی راستی می‌باشید پس بگویید از این خرده‌ها که گرفته بودید و ما پاسخ نوشتیم (و می‌نویسیم) چه نتیجه برداشتید؟!. ما در این گفتارها که بعنوان پاسخ بشما می‌نگاریم یک رشته از ارجدارترین راستیها را روشن گردانیدیم ، بگویید شما در برابر آنها چه حالی بخود می‌گیرید؟!. آیا آنها را می‌پذیرید یا نه؟!.
آیا می‌پذیرید که کیشهایی که امروز هست همه گمراهیست؟. می‌پذیرید که معنایی که به دین داده‌اند درست نیست؟!. می‌پذیرید خدایی که می‌ستایند آن خدای آفریدگار راستین نیست؟! بگردن می‌گیرید که کیشهایی که امروز درمیانست با پیشرفت زندگانی ناسازگار است و مردم ناگزیرند که یا از دین چشم پوشند و یا از پیشرفت زندگانی؟!. می‌پذیرید که نیارَستنی نیارَستنی است و هزارها داستان که در این باره در کتابهاست همه بیپاست؟!.. می‌پذیرید که سخنانی را که علماء در علم کلام رانده‌اند و از پیش خود بنیادی پدید آورده‌اند همه بیپاست و باید آنها را بیکبار کنار گزاشت؟!. می‌پذیرید که خود شما تاکنون گمراه بودید و از این سپس است که می‌توانید برستگاری درآیید؟!.
شما خرده‌هایی گرفتید و ما نیز پاسخهایی نوشتیم و جای هیچ گمانی باز نگزاردیم ، و خرسندیم که همچون بسیاری از دیگران دوباره همان ایرادها را از سر نگرفته‌اید ، ولی باین اندازه بس نتوان کرد. شما اگر راستی‌پژوهید باید تکانی بخود دهید و خشنودی و شادمانی نمایید ، و با نام آشکار خود بگواهی پاکدلانه برخیزید ، و گذشته از خودتان مایه‌ی رستگاری صدها و هزارها کسان شوید ، و نام بس نیکی از خود در تاریخ بازگزارید. شما اگر راستی‌پرستید ، اگر آرزومند سرفرازی توده‌ی خود هستید باید این کار کنید و هرگز بازنایستید.
شما که روا می‌شمارید از اندک‌ناسازگاری که میانه‌ی آن سخن و این سخن ما پنداشته‌اید (آری پنداشته‌اید!) چشم نپوشید و آن را داستانی ساخته به رخ ما کشید چرا بخود نمی‌گویید : «آخر من دانش اندوخته‌ام و خود مردی پنجاه و اند ساله‌ام چگونه با راستیهایی باین روشنی نبرد می‌نمایم؟!.» نمی‌گویید : «من که روزانه ده بار زبان گشاده از خدا درخواست «راه راست» می‌نمایم چگونه از راهی باین راستی می‌گریزم؟!.» نمی‌گویید : «پس پاسخ خدا را چه خواهم داد؟!.» ، نمی‌گویید : «من که آنهمه پندارهای بیهوده و بیپا را بی‌هیچ دلیلی پذیرفته و در دل جا داده بودم کنون چگونه با سخنانی که سراپا راستی و سراپا رستگاریست از در نبرد می‌آیم ، و چون در این زمینه درماندم بزمینه‌ی دیگری می‌شتابم؟!.» ، نمی‌گویید : «این کار با مردمی و آدمیگری من چه سازش دارد؟!.»
نمی‌گویید : «آخر من درپی چه هستم و چه میخواهم؟!. آیا میخواهم براستیها پی برم ، میخواهم معنی جهان و زندگی را شناسم ، میخواهم بآفرینش و آفریدگار راه یابم ـ آیا اینها را میخواهم یا یک رشته سخنان پست بیهوده‌ای را ـ سخنانی که خرد و دانش از آنها بیزار است ـ فراگرفته‌ام و میخواهم بر سر آنها ایستادگی کنم؟!.»
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 33ـ ایستادگی بر سر نادانیها از بزرگترین گناهانست (دو از دو)
سخن را که تا باینجا رسانیده‌ایم نامه‌ی دیگری از حقیقتگو از اسپهان رسیده که در آن بخرده‌گیری دیگری پرداخته و بگمان خود این سخنانی را که ما امسال در پیمان می‌نگاریم با آنچه در سال یکم مهنامه نگاشته‌ایم دوگونه یافته و اینست از در ایراد و پرسش درآمده است.
این یکی از چیزهاییست که ما می‌دانستیم کسانی خُرده خواهند گرفت. امسال در تیرماه که به آذربایجان رفتم در مراغه پیش از حقیقتگو ، آقای ضیاء آن را پرسیده و من پاسخ کوتاهی بزبان گفتم و گفتم باید آن را در پیمان روشن گردانیم ، و بیجا نخواهد بود که این نگارش دوم حقیقتگو را بچاپ رسانیم و در پاسخ آن پرده از روی راستیها برداریم. چیزی که هست ما این زمینه را که دنبال می‌کنیم هنوز بپایان نرسانیده‌ایم و این نشدنیست که این را گزارده بسخن دیگری پردازیم. پس باید آن نگارش را برای شماره‌های سال ششم نگه داریم. چنانکه یکی از خوانندگان دانشمند نگارشی از بغداد فرستاده و ما آن را هم بسال ششم نگه داشته‌ایم.
حقیقتگو بداند مرا از خرده‌گیریهای او رنجشی نیست و چنانکه در اسپهان بآقای نیکزاد گفتم اگر رنجشی داشتمی آن را بچاپ نرسانیدمی. ولی میخواهم بدانم آیا او از این پرسشها چه می‌خواهد؟!. کسانی که با ما درمی‌آیند و پرسشهایی می‌کنند به دو گونه‌اند : یک دسته آنان که درپی نیکی خود می‌باشند و از این پرسشها آن می‌خواهند که راست و دروغ و نیک و بد را خوب شناسند و خود را هرچه نیکتر و گرانمایه‌تر گردانند. یک دسته‌ی دیگر آنان که درپی آزار ما می‌باشند و از پرسش و ایراد این می‌خواهند که ما را براندازند (و هرگز بچنان آرزویی نخواهند رسید.) می‌خواهیم بدانیم شما حقیقتگو از کدام دسته‌اید؟!. امیدواریم از دسته‌ی دوم نباشید ، اگر از دسته‌ی نخست هستید و در جستجوی راستی می‌باشید پس بگویید از این خرده‌ها که گرفته بودید و ما پاسخ نوشتیم (و می‌نویسیم) چه نتیجه برداشتید؟!. ما در این گفتارها که بعنوان پاسخ بشما می‌نگاریم یک رشته از ارجدارترین راستیها را روشن گردانیدیم ، بگویید شما در برابر آنها چه حالی بخود می‌گیرید؟!. آیا آنها را می‌پذیرید یا نه؟!.
آیا می‌پذیرید که کیشهایی که امروز هست همه گمراهیست؟. می‌پذیرید که معنایی که به دین داده‌اند درست نیست؟!. می‌پذیرید خدایی که می‌ستایند آن خدای آفریدگار راستین نیست؟! بگردن می‌گیرید که کیشهایی که امروز درمیانست با پیشرفت زندگانی ناسازگار است و مردم ناگزیرند که یا از دین چشم پوشند و یا از پیشرفت زندگانی؟!. می‌پذیرید که نیارَستنی نیارَستنی است و هزارها داستان که در این باره در کتابهاست همه بیپاست؟!.. می‌پذیرید که سخنانی را که علماء در علم کلام رانده‌اند و از پیش خود بنیادی پدید آورده‌اند همه بیپاست و باید آنها را بیکبار کنار گزاشت؟!. می‌پذیرید که خود شما تاکنون گمراه بودید و از این سپس است که می‌توانید برستگاری درآیید؟!.
شما خرده‌هایی گرفتید و ما نیز پاسخهایی نوشتیم و جای هیچ گمانی باز نگزاردیم ، و خرسندیم که همچون بسیاری از دیگران دوباره همان ایرادها را از سر نگرفته‌اید ، ولی باین اندازه بس نتوان کرد. شما اگر راستی‌پژوهید باید تکانی بخود دهید و خشنودی و شادمانی نمایید ، و با نام آشکار خود بگواهی پاکدلانه برخیزید ، و گذشته از خودتان مایه‌ی رستگاری صدها و هزارها کسان شوید ، و نام بس نیکی از خود در تاریخ بازگزارید. شما اگر راستی‌پرستید ، اگر آرزومند سرفرازی توده‌ی خود هستید باید این کار کنید و هرگز بازنایستید.
شما که روا می‌شمارید از اندک‌ناسازگاری که میانه‌ی آن سخن و این سخن ما پنداشته‌اید (آری پنداشته‌اید!) چشم نپوشید و آن را داستانی ساخته به رخ ما کشید چرا بخود نمی‌گویید : «آخر من دانش اندوخته‌ام و خود مردی پنجاه و اند ساله‌ام چگونه با راستیهایی باین روشنی نبرد می‌نمایم؟!.» نمی‌گویید : «من که روزانه ده بار زبان گشاده از خدا درخواست «راه راست» می‌نمایم چگونه از راهی باین راستی می‌گریزم؟!.» نمی‌گویید : «پس پاسخ خدا را چه خواهم داد؟!.» ، نمی‌گویید : «من که آنهمه پندارهای بیهوده و بیپا را بی‌هیچ دلیلی پذیرفته و در دل جا داده بودم کنون چگونه با سخنانی که سراپا راستی و سراپا رستگاریست از در نبرد می‌آیم ، و چون در این زمینه درماندم بزمینه‌ی دیگری می‌شتابم؟!.» ، نمی‌گویید : «این کار با مردمی و آدمیگری من چه سازش دارد؟!.»
نمی‌گویید : «آخر من درپی چه هستم و چه میخواهم؟!. آیا میخواهم براستیها پی برم ، میخواهم معنی جهان و زندگی را شناسم ، میخواهم بآفرینش و آفریدگار راه یابم ـ آیا اینها را میخواهم یا یک رشته سخنان پست بیهوده‌ای را ـ سخنانی که خرد و دانش از آنها بیزار است ـ فراگرفته‌ام و میخواهم بر سر آنها ایستادگی کنم؟!.»
👇
آقای خرده‌گیر : تو عبدالوهاب حقیقتگو یا محمدعلی شاهین یا هر کس دیگری می‌خواهی باش و دادگر و راستی‌پژوه باش. اگر فراموش نکرده‌اید کار شما در دین بجایی رسیده بود که بگویید : «خردهای ما نارساست» شما همین جمله را در گفتار خود نوشته‌اید. راهی را در دین پیش گرفته بودید که سراپا بیخردانه است و ناگزیر شده بودید خردهای خود را نارسا شمارید. من از شما می‌پرسم : کسی که خردش نارساست او چه تواند راست از دروغ و نیک از بد بازشناسد؟!. من اگر بشما پاسخی نمی‌دادم و می‌گفتم : «کسی که خردش نارساست او را چه کار که بگفتگوهای خردمندانه درآید و به چون و چرا پردازد؟!.» شما چه گله از من توانستید داشت؟!. آیا کسی که از یکسو بنارسایی خرد خَستُوانست و از یکسو نیز گفتگو از راست و دروغ می‌راند داستانش داستان ملانصرالدین نیست که می‌گفته من باآنکه پیرم زور جوانیم بجاست. زیرا سنگ بزرگی را در خانه‌مان که در جوانی نمی‌توانستم از زمین برداشت کنون هم نمی‌توانم؟!.
آیا این درماندگی یک دسته نیست که یک رشته پندارهای بیهوده را از افسانه‌های جهود و دروغبافیهای سیاستگران عرب و مانند این بگیرند و آنها را دین شمارند و چون ببینند با خرد نمی‌سازد بجای دست کشیدن از آنها بگویند خردهای ما نارساست؟!. وآنگاه کنون که کسی برخاسته و دین را بروی خرد و دانش استوار گردانیده و آنهمه پندارهای بیهوده را دور رانده آیا ناسپاسی نیست که همه با او از در خرده‌گیری و کارشکنی درآیند؟!.
🌸
آیا این درماندگی یک دسته نیست که یک رشته پندارهای بیهوده را از افسانه‌های جهود و دروغبافیهای سیاستگران عرب و مانند این بگیرند و آنها را دین شمارند و چون ببینند با خرد نمی‌سازد بجای دست کشیدن از آنها بگویند خردهای ما نارساست؟!. وآنگاه کنون که کسی برخاسته و دین را بروی خرد و دانش استوار گردانیده و آنهمه پندارهای بیهوده را دور رانده آیا ناسپاسی نیست که همه با او از در خرده‌گیری و کارشکنی درآیند؟!.
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 5 ـ بهار در کار فرارسیدنست (یک از دو)
زمستان گذشت و بهار در کار فرارسیدنست. یک بهاری که خدا می‌داند چه‌ها رو خواهد داد. چنانکه می‌دانیم این زمستان را همه‌ی دولتها بتدارکات جنگی پرداخته‌اند که از بهار بکار جنگ برخیزند. و اینک بهار نزدیک گردیده. ...
ما اگر آرزومند باشیم که در چنین زمانی بیکبار آسوده بمانیم آرزوی خامی کرده‌ایم. از آنسوی ایران بارها جنگ دیده یک بار دیگر نیز ببیند. اینها باکی ندارد.
آنچه باک دارد و مایه‌ی نگرانی می‌باشد حال خود کشور است. از این رهگذر است که ما در ترس هستیم و بنوشتن این گفتار برخاسته‌ایم.
پیشامدهای شهریور ماه یک نمونه‌ای بود که در این کشور چگونه بنیاد اجتماع سستست ، و چگونه پایه‌ی اخلاق پست است. از آن پیشامدها باید عبرت گرفته و برای آینده بی‌باک و بی‌پروا ننشست.
در آن داستان ما دیدیم بسیاری از کارکنان عالیمقام دولت پابندی بوظیفه‌ی خود ننموده و تو گویی در یک کشور بیگانه‌ای مأموریت داشتند که همینکه خطر نمودار شد مردم را گزاردند و خود بگریختند. افسران بزرگ و سران لشگر ، هم گریختند و هم نادرستی کردند و همه‌ی اسلحه و افزار بدست اشرار دادند.
اینها بماند. اینها را بارها گفته‌ایم. ما در تهران دیدیم همینکه خبری رسید که جنگی رخ داده در اندک‌زمانی نان کمیاب گردید. قند و شکر و نفت و ذغال و دیگر دربایستهای زندگی نایاب شد. دکانهای سَقَط‌فروشان[خرده‌فروش چای و قند و ادویه و پاره‌ای از خشکبار] و بقالان و قنادان تهی گردید. نرخها دو برابر بالا رفت. مردان و زنان در جلو دکانها ازدحام کردند و همدیگر را لگدمال ساختند ، اتوبوسها از کار افتاد و آمد و شد بریده گردید.
باآنکه در اینجا خطر کم بود بلکه خطری نبود خاندانها بکوچ پرداختند. توانگران سوار اتومبیلها
(اتومبیلهای اداری یا شخصی) گردیده رو به اسپهان و شیراز نهادند. کجا می‌رفتند؟ ـ و چرا می‌رفتند؟... خودشان نیز نمی‌دانستند. سراسیمه‌وار رو بگریز نهاده بودند.
در تهران هر روز دروغهای رنگارنگی ساخته پراکنده می‌گردانیدند ، هر کسی به پیشامد معنای دیگری می‌داد و پیرایه‌های دیگری می‌بست. همچون وحشیان دست و پا گم کرده نمی‌دانستند چه باید کرد. اگر جنگ بیست روز امتداد می‌یافت در تهران مردم از گرسنگی می‌مردند و صد حادثه‌ی ناگوار رخ می‌داد.
این در پایتخت کشور بود. از اینجا پیداست که بیرونها چه حال داشته. در جایی که مردم پایتخت این رفتار را می‌کردند چه شگفتی داشته که در بیرونها بیکبار رشته گسیخته گردد و هرج و مرج رخ نماید؟! چه شگفتی داشت که روستاییانِ گرمرود براه‌آهن ریزند و چوبها و تخته‌های آن را کشیده ببرند؟!.. چه شگفتی داشت که لران و شاهسونان بیدرنگ بتاراج و راهزنی پردازند؟!.. چه شگفتی داشت که کردان بکشتار و خونریزی برخیزند؟!.
این حالی است که من نمی‌دانم آن را چگونه تصویر نمایم. و از زشتی آن با چه زبانی سخن رانم! تو گویی درمیان این مردم کمترین رابطه‌ای بازنمانده و هر کسی جز دربند خود نیست. تو گویی این کشور مال این مردم نمی‌باشد و هیچ گونه دلبستگی بآن ندارند. تو گویی یک گروه پراکنده‌ی ویلگردیند که از راه باین سرزمین رسیده‌اند و هیچ رابطه‌ای درمیان نمی‌باشد.
این چیزیست که باید باکش داریم و درپی چاره‌اش باشیم. شما چنین انگارید بهاری رسیده و خدا نخواسته جنگ تا به ایران رسیده. آیا با این کسان و با اینحال سرنوشت این کشور چه خواهد بود؟!. دیگر چیزها بکنار آذوقه و خواروبار چه صورتی پیدا خواهد کرد؟!. داستان کوچ و گریز توانگران و اتومبیل‌داران چه رنگی پیدا خواهد نمود؟!
اینها چیزهاییست که باید اندیشیم و درپی چاره‌اش باشیم ـ چه جنگ بکشور ما برسد و چه نرسد یک سالهای پر تکان و آشوبی را در پیش داریم و باید خود را آماده‌ی آن گردانیم. خواهید گفت چگونه خود را آماده گردانیم؟ من در شماره‌ی آینده پاسخ این پرسش را خواهم نوشت.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 5 ـ بهار در کار فرارسیدنست (یک از دو)
زمستان گذشت و بهار در کار فرارسیدنست. یک بهاری که خدا می‌داند چه‌ها رو خواهد داد. چنانکه می‌دانیم این زمستان را همه‌ی دولتها بتدارکات جنگی پرداخته‌اند که از بهار بکار جنگ برخیزند. و اینک بهار نزدیک گردیده. ...
ما اگر آرزومند باشیم که در چنین زمانی بیکبار آسوده بمانیم آرزوی خامی کرده‌ایم. از آنسوی ایران بارها جنگ دیده یک بار دیگر نیز ببیند. اینها باکی ندارد.
آنچه باک دارد و مایه‌ی نگرانی می‌باشد حال خود کشور است. از این رهگذر است که ما در ترس هستیم و بنوشتن این گفتار برخاسته‌ایم.
پیشامدهای شهریور ماه یک نمونه‌ای بود که در این کشور چگونه بنیاد اجتماع سستست ، و چگونه پایه‌ی اخلاق پست است. از آن پیشامدها باید عبرت گرفته و برای آینده بی‌باک و بی‌پروا ننشست.
در آن داستان ما دیدیم بسیاری از کارکنان عالیمقام دولت پابندی بوظیفه‌ی خود ننموده و تو گویی در یک کشور بیگانه‌ای مأموریت داشتند که همینکه خطر نمودار شد مردم را گزاردند و خود بگریختند. افسران بزرگ و سران لشگر ، هم گریختند و هم نادرستی کردند و همه‌ی اسلحه و افزار بدست اشرار دادند.
اینها بماند. اینها را بارها گفته‌ایم. ما در تهران دیدیم همینکه خبری رسید که جنگی رخ داده در اندک‌زمانی نان کمیاب گردید. قند و شکر و نفت و ذغال و دیگر دربایستهای زندگی نایاب شد. دکانهای سَقَط‌فروشان[خرده‌فروش چای و قند و ادویه و پاره‌ای از خشکبار] و بقالان و قنادان تهی گردید. نرخها دو برابر بالا رفت. مردان و زنان در جلو دکانها ازدحام کردند و همدیگر را لگدمال ساختند ، اتوبوسها از کار افتاد و آمد و شد بریده گردید.
باآنکه در اینجا خطر کم بود بلکه خطری نبود خاندانها بکوچ پرداختند. توانگران سوار اتومبیلها
(اتومبیلهای اداری یا شخصی) گردیده رو به اسپهان و شیراز نهادند. کجا می‌رفتند؟ ـ و چرا می‌رفتند؟... خودشان نیز نمی‌دانستند. سراسیمه‌وار رو بگریز نهاده بودند.
در تهران هر روز دروغهای رنگارنگی ساخته پراکنده می‌گردانیدند ، هر کسی به پیشامد معنای دیگری می‌داد و پیرایه‌های دیگری می‌بست. همچون وحشیان دست و پا گم کرده نمی‌دانستند چه باید کرد. اگر جنگ بیست روز امتداد می‌یافت در تهران مردم از گرسنگی می‌مردند و صد حادثه‌ی ناگوار رخ می‌داد.
این در پایتخت کشور بود. از اینجا پیداست که بیرونها چه حال داشته. در جایی که مردم پایتخت این رفتار را می‌کردند چه شگفتی داشته که در بیرونها بیکبار رشته گسیخته گردد و هرج و مرج رخ نماید؟! چه شگفتی داشت که روستاییانِ گرمرود براه‌آهن ریزند و چوبها و تخته‌های آن را کشیده ببرند؟!.. چه شگفتی داشت که لران و شاهسونان بیدرنگ بتاراج و راهزنی پردازند؟!.. چه شگفتی داشت که کردان بکشتار و خونریزی برخیزند؟!.
این حالی است که من نمی‌دانم آن را چگونه تصویر نمایم. و از زشتی آن با چه زبانی سخن رانم! تو گویی درمیان این مردم کمترین رابطه‌ای بازنمانده و هر کسی جز دربند خود نیست. تو گویی این کشور مال این مردم نمی‌باشد و هیچ گونه دلبستگی بآن ندارند. تو گویی یک گروه پراکنده‌ی ویلگردیند که از راه باین سرزمین رسیده‌اند و هیچ رابطه‌ای درمیان نمی‌باشد.
این چیزیست که باید باکش داریم و درپی چاره‌اش باشیم. شما چنین انگارید بهاری رسیده و خدا نخواسته جنگ تا به ایران رسیده. آیا با این کسان و با اینحال سرنوشت این کشور چه خواهد بود؟!. دیگر چیزها بکنار آذوقه و خواروبار چه صورتی پیدا خواهد کرد؟!. داستان کوچ و گریز توانگران و اتومبیل‌داران چه رنگی پیدا خواهد نمود؟!
اینها چیزهاییست که باید اندیشیم و درپی چاره‌اش باشیم ـ چه جنگ بکشور ما برسد و چه نرسد یک سالهای پر تکان و آشوبی را در پیش داریم و باید خود را آماده‌ی آن گردانیم. خواهید گفت چگونه خود را آماده گردانیم؟ من در شماره‌ی آینده پاسخ این پرسش را خواهم نوشت.
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 34ـ نتیجه‌های شومی که از یک پندار برخاسته (یک از یک)
من از کیشهای پراکنده که سراپا از خرد و دانش بکنار است چشم می‌پوشم و یک گرهی را که در رشته‌ی خود دین پدید آورده بودند یادآوری می‌نمایم : شما نیک می‌دانید که از قرن دوم اسلام تا زمان ما چندین ملیون علماء آمده‌اند و رفته‌اند و از چند هزار تن از ایشان کتابها بازمانده است و اینان همگی «نبوت» یا پیغمبری را از ریشه‌ی دین دانسته و چون بگفتگو از آن پرداخته‌اند نشان راستگویی یک پیغمبر را کارهای نیارَستنی یا «معجزه» شماره‌اند و در کتابهای خود صدها و هزارها داستان از نیارَستنیهای پیغمبران بنگارش آورده‌اند ، و این را چندان استوار شمارده‌اند که هر کسی ناگزیر بوده آن داستانها را باور بنماید و اگر نه پیغمبری را هم باور ننماید. این سخن به همانسان تا زمان ما رسیده. در جایی که در زمان ما دانشها پیش رفته و از هر باره بیپایی داستانهای نیارَستنی روشن گردیده. امروز دانشهای طبیعی و تاریخ و خرد همگی یکزبان دروغ بودن آن داستانها را می‌رساند.
آیا نتیجه‌ی این چه بایستی بود؟!. بیگمان آن بایستی بود که مردم چون آن داستانها را دروغ می‌شناسند پیغمبری یا پیغمبران را نیز که دلیلش همانها شمرده شده باور ننمایند و چون آن را باور نکردند بچیزهای دیگر دین نیز بدگمان باشند و رو گردانند. این نتیجه‌ایست که بایستی رو دهد و خود رو داده بود و مردمان بهمین انگیزه و از آنکه دین از هر باره از خرد و دانش بدور بود دسته دسته از دین می‌گریختند و آن را بازیچه‌ای بیش نمی‌شماردند. آنگاه علماء یا هواداران دین که اگر بشماریم بچند صدهزار می‌رسند و اگر حاخامها و کشیشها را که در این زمینه با آنان همدست و همدردند بیفزاییم از چند ملیون بیشتر می‌شوند همگی در کار خود درمانده بودند. زیرا اینان اگر از آن داستانها چشم پوشیدندی دلیل دیگری برای پیغمبران نداشتندی و آن داستانها نیز درست‌شدنی نبود. اینبود بسیاری از آنان بخاموشی گراییده دم نمی‌زدند و بسیاری نیز بیش از این نمی‌توانستند که بر روی آن داستانها ایستادگی نمایند و از خرد و دانش چشم پوشیده و از در پافشاری درآیند ولی پیداست که از این نتیجه بدست نمی‌آمد و هرچه آنان ایستادگی بیشتر می‌نمودند مردم بیشتر می‌رمیدند. راستی هم اینست که بیشتری از خود آنان نیز از دین رمیده بودند ولی چون روزیشان از این راه است ناگزیر جنب و جوشی نشان می‌دادند.
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 34ـ نتیجه‌های شومی که از یک پندار برخاسته (یک از یک)
من از کیشهای پراکنده که سراپا از خرد و دانش بکنار است چشم می‌پوشم و یک گرهی را که در رشته‌ی خود دین پدید آورده بودند یادآوری می‌نمایم : شما نیک می‌دانید که از قرن دوم اسلام تا زمان ما چندین ملیون علماء آمده‌اند و رفته‌اند و از چند هزار تن از ایشان کتابها بازمانده است و اینان همگی «نبوت» یا پیغمبری را از ریشه‌ی دین دانسته و چون بگفتگو از آن پرداخته‌اند نشان راستگویی یک پیغمبر را کارهای نیارَستنی یا «معجزه» شماره‌اند و در کتابهای خود صدها و هزارها داستان از نیارَستنیهای پیغمبران بنگارش آورده‌اند ، و این را چندان استوار شمارده‌اند که هر کسی ناگزیر بوده آن داستانها را باور بنماید و اگر نه پیغمبری را هم باور ننماید. این سخن به همانسان تا زمان ما رسیده. در جایی که در زمان ما دانشها پیش رفته و از هر باره بیپایی داستانهای نیارَستنی روشن گردیده. امروز دانشهای طبیعی و تاریخ و خرد همگی یکزبان دروغ بودن آن داستانها را می‌رساند.
آیا نتیجه‌ی این چه بایستی بود؟!. بیگمان آن بایستی بود که مردم چون آن داستانها را دروغ می‌شناسند پیغمبری یا پیغمبران را نیز که دلیلش همانها شمرده شده باور ننمایند و چون آن را باور نکردند بچیزهای دیگر دین نیز بدگمان باشند و رو گردانند. این نتیجه‌ایست که بایستی رو دهد و خود رو داده بود و مردمان بهمین انگیزه و از آنکه دین از هر باره از خرد و دانش بدور بود دسته دسته از دین می‌گریختند و آن را بازیچه‌ای بیش نمی‌شماردند. آنگاه علماء یا هواداران دین که اگر بشماریم بچند صدهزار می‌رسند و اگر حاخامها و کشیشها را که در این زمینه با آنان همدست و همدردند بیفزاییم از چند ملیون بیشتر می‌شوند همگی در کار خود درمانده بودند. زیرا اینان اگر از آن داستانها چشم پوشیدندی دلیل دیگری برای پیغمبران نداشتندی و آن داستانها نیز درست‌شدنی نبود. اینبود بسیاری از آنان بخاموشی گراییده دم نمی‌زدند و بسیاری نیز بیش از این نمی‌توانستند که بر روی آن داستانها ایستادگی نمایند و از خرد و دانش چشم پوشیده و از در پافشاری درآیند ولی پیداست که از این نتیجه بدست نمی‌آمد و هرچه آنان ایستادگی بیشتر می‌نمودند مردم بیشتر می‌رمیدند. راستی هم اینست که بیشتری از خود آنان نیز از دین رمیده بودند ولی چون روزیشان از این راه است ناگزیر جنب و جوشی نشان می‌دادند.
🌸
Forwarded from کتابخانه پاکدینی (کتابهای احمد کسروی و یاران او)
سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان
(شایندگی در چیست؟)
در هفته‌های گذشته نوشتار‌هایی در زمینه‌ی سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان و ارتباط آن با درماندگی کشور آوردیم.
آنها پاسخی بود به پرسشهایی از اینگونه :
ـ دانشوران ایرانی علل عقب‌ماندگی این کشور را چه‌ها دانسته‌اند؟
ـ سرچشمه‌ی آن علل کجاست؟!
ـ عمده‌ترین سرمایه‌های یک کشور کدامهاست؟
ـ سرمایه‌ی اجتماعی چیست ، مثالهایش چیست؟
ـ از چه زمانی دانشمندان به این سرمایه توجه ویژه کردند و این موضوع وارد درسهای دانشگاهی شده؟
ـ آیا سرمایه‌ی اجتماعی کشورها اندازه‌گیری می‌شود و جدولهای آن در دسترس است؟
ـ آیا میان سرمایه‌ی اجتماعی و اقتصاد پایدار و همچنین اندازه‌ی رفاه ارتباط هست؟!
ـ چه کار باید کرد تا این سرمایه افزایش یابد؟!
ـ عمده‌ترین نقص توده‌ی ایرانی چیست؟!
و دهها پرسش دیگر که پاسخشان در این نوشتار آمده. اساس این نوشتار جز از نوشته‌های کسروی نیست. کوشادِ تلگرام کوشیده ارتباط میان آخرین دستاوردهای جامعه‌شناسان و آن نوشته‌ها را بازنماید. اهمیت نوشته‌های کسروی گذشته از انگشت گذاردن روی علتهای خواری و درماندگیهای ایران و شرق ، یکی هم در نشان دادن راه چاره به دردهاست.
این نوشتار‌ها در سیزده بخش تکه تکه در کانال آمد. اکنون آنها را در یک دفتر گرد آورده و به دلسوزان توده و کشور ، به خردمندان و حقیقتجویان ارمغان می‌داریم.
🛎 پیوند کتاب
💐
(شایندگی در چیست؟)
در هفته‌های گذشته نوشتار‌هایی در زمینه‌ی سرمایه‌ی اجتماعی ایرانیان و ارتباط آن با درماندگی کشور آوردیم.
آنها پاسخی بود به پرسشهایی از اینگونه :
ـ دانشوران ایرانی علل عقب‌ماندگی این کشور را چه‌ها دانسته‌اند؟
ـ سرچشمه‌ی آن علل کجاست؟!
ـ عمده‌ترین سرمایه‌های یک کشور کدامهاست؟
ـ سرمایه‌ی اجتماعی چیست ، مثالهایش چیست؟
ـ از چه زمانی دانشمندان به این سرمایه توجه ویژه کردند و این موضوع وارد درسهای دانشگاهی شده؟
ـ آیا سرمایه‌ی اجتماعی کشورها اندازه‌گیری می‌شود و جدولهای آن در دسترس است؟
ـ آیا میان سرمایه‌ی اجتماعی و اقتصاد پایدار و همچنین اندازه‌ی رفاه ارتباط هست؟!
ـ چه کار باید کرد تا این سرمایه افزایش یابد؟!
ـ عمده‌ترین نقص توده‌ی ایرانی چیست؟!
و دهها پرسش دیگر که پاسخشان در این نوشتار آمده. اساس این نوشتار جز از نوشته‌های کسروی نیست. کوشادِ تلگرام کوشیده ارتباط میان آخرین دستاوردهای جامعه‌شناسان و آن نوشته‌ها را بازنماید. اهمیت نوشته‌های کسروی گذشته از انگشت گذاردن روی علتهای خواری و درماندگیهای ایران و شرق ، یکی هم در نشان دادن راه چاره به دردهاست.
این نوشتار‌ها در سیزده بخش تکه تکه در کانال آمد. اکنون آنها را در یک دفتر گرد آورده و به دلسوزان توده و کشور ، به خردمندان و حقیقتجویان ارمغان می‌داریم.
🛎 پیوند کتاب
💐
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 5 ـ بهار در کار فرارسیدنست (دو از دو)
آینده را جز خدا نمی‌داند. ما بِیقین نمی‌دانیم در بهار یا در تابستان آینده چه خواهد بود. ولی یک سال بیمناکیست. جنگ دولتها به یک دوره‌ی بسیار سختی خواهد رسید و آتش آن گام بگام بما نزدیکتر خواهد گردید. بلکه اگر بسخنان رادیوی ویشی [1] گوش دهیم یکی از میدانهای جنگ «آسیای میانه» خواهد بود. [2]
این بیمها درمیانست و از آنسوی حال خود کشور بیشتر بیم‌آور است. زیرا گذشته از سستیِ تشکیلات دولت و پابند نبودن بیشتری از مأمورین بوظیفه‌ی خود که دیدیم و آزمودیم ، در خود توده مرض نومیدی پیدا شده و هر یکی از راه دیگری نسبت بکشور و میهن خود بیعلاقگی نشان می‌دهند ، و هر کسی برآنست که جز در اندیشه‌ی خود نباشد.
این بدترین دردیست که در یک توده پیدا می‌شود. چنین توده‌ای ، آن هم در چنین زمانی ، سرنوشتش جز لگدمالی و نابودی نتواند بود.
این نومیدیها و بی‌علاقگیها علتهای گوناگونی دارد که ما در اینجا مجال گفتگو از آنها نداریم. اینها یک رشته دردهای کهنه‌ایست که از بس درمان نشده و مانده جایگیر گردیده. کسانی سرچشمه‌ی بداخلاقی‌ها و آلودگیهای مردم را در بیست سال گذشته[دوره‌ی رضاشاه] جستجو می‌کنند. ولی این خود لغزشیست و این آلودگیها بسیار کهنست و در بیست سال گذشته یک چیزهای کمی بآنها افزوده گردیده. [3]
هرچه هست ما در اینجا مجال گفتگو از آنها نداریم ، و از آنسوی چاره‌ی آنها نیز باین آسانی و باین زودی نشدنیست. امروز با این حالی که جهان پیدا کرده و با این آینده‌ی بیمناکی که ما داریم راه چاره تنها یک چیز است و آن اینکه نیکان و علاقه‌مندان بکشور و توده در هر کجا که هستند جدا گردند و دست بهم داده دسته‌ای پدید آورند و مقصد و راه یکی گردانند و نگهداری کشور و توده را بگردن گرفته در آن راه پاکدلانه جانفشانی نمایند.
اینان باید از یکسو به یک دولتی اعتماد پیدا کنند و از او پشتیبانی نمایند و بنگهداری او کوشند و با دست او اساس تشکیلات دولتی را استوار گردانند ، و از یکسو به بیدار کردن مردم و چاره بمرض نومیدی کوشند و تا بتوانند بیشتری از آنان را بر سر خود گرد آورند. [4]
امروز تنها یک چنین جمعیتی است که خواهد توانست دستی از این مردم بگیرد و کاری از پیش برد و باید هرچه زودتر باین کار برخاست.
امروز مردم بدو دسته‌اند : یک آنان که بتوده و کشور بیکبار بیعلاقه‌اند و جز دربند نگهداری خود نیستند ، دیگری آنان که علاقه بکشور و توده دارند ولی پراکنده و بیراهند. اینان هر دو بیهوده‌اند و هر دو بیکاره‌اند. آنچه بی‌علاقگانند حال آنان گله‌ی گاوان و گوسفندانیست که در مرغزاری می‌چرند و کمترین علاقه بآن پیدا نمی‌کنند ، و هر زمان که یک گرگی یا شیری یا درنده‌ی دیگری پدیدار گردید تنها درپی گریز باشند و هر یکی رو بسوی دیگری آورند و گریخته جان بدر برند.
این بیخردان نه معنی کشور را می‌دانند ، نه قدر آزادی را می‌شناسند. از همه‌ی اینها ناآگاهند و زندگانی را تنها خوردن و خوابیدن و کام‌گزاردن می‌شمارند. آنچنان پستنهادند که کمترین علاقه بمیهن خود نشان نمی‌دهند و برآنند که اگر خطری پیش آمد با گریختن خود را رها گردانند و چندان گستاخند که می‌نشینند و آشکاره دم از بیعلاقگی می‌زنند و بکسان دیگری که علاقه دارند ریشخند دریغ نمی‌گویند.
اما علاقه‌مندان ، آنان نیز بیراه و پراکنده‌اند و با اینحال هرچه بکوشند نتیجه‌ای در دست نخواهند داشت. تنها علاقه بکشور کافی نیست. از احساساتِ تنها نتیجه نتواند بود. باید نخست دست بهم داد و یکی بود و دوم راه کوشش را پیدا کرد.
من در شماره‌های آینده در این باره سخنان روشنتری خواهم نوشت. باید توضیح دهم که راهی که می‌گوییم کدام است و چگونه می‌توان بآن درآمد و آن را دنبال کرد.
در اینجا در پایان یک نکته‌ای را علاوه می‌کنم و آن اینکه پیشامد شهریورماه و آن رفتاری که از برخی افسران و کارکنان دولتی سر زد بسیار ننگین بود و ما برای آنکه در آینده بمانند این دچار نگردیم باید از بدیهای آن مأمورین چشم نپوشیم و آنان را همچنان دنبال کنیم.
ما در پرچم از چند تن نام بردیم و بدیهاشان نوشتیم و می‌بینیم کسانی میانجیگری می‌نمایند و گاهی چنین می‌گویند : «آنها دیگر گذشت و رفت». می‌گویم : نگذشته و نرفته : ما باید آنها را همیشه بد بدانیم و در توده خوارشان داریم. این گذشته از آنکه سزای پستیهای ایشانست برای آینده بسیار مؤثر می‌باشد. زیرا در آینده اگر باز یک چنان داستانی رخ داد نیکان چون دیده‌اند که قدرشان می‌شناسیم با دلگرمی خواهند کوشید و از جان نخواهند ترسید. بدان نیز از ترسِ همین رسوایی تا توانند ایستادگی نموده وظیفه‌ی خود را بکار خواهند بست.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 5 ـ بهار در کار فرارسیدنست (دو از دو)
آینده را جز خدا نمی‌داند. ما بِیقین نمی‌دانیم در بهار یا در تابستان آینده چه خواهد بود. ولی یک سال بیمناکیست. جنگ دولتها به یک دوره‌ی بسیار سختی خواهد رسید و آتش آن گام بگام بما نزدیکتر خواهد گردید. بلکه اگر بسخنان رادیوی ویشی [1] گوش دهیم یکی از میدانهای جنگ «آسیای میانه» خواهد بود. [2]
این بیمها درمیانست و از آنسوی حال خود کشور بیشتر بیم‌آور است. زیرا گذشته از سستیِ تشکیلات دولت و پابند نبودن بیشتری از مأمورین بوظیفه‌ی خود که دیدیم و آزمودیم ، در خود توده مرض نومیدی پیدا شده و هر یکی از راه دیگری نسبت بکشور و میهن خود بیعلاقگی نشان می‌دهند ، و هر کسی برآنست که جز در اندیشه‌ی خود نباشد.
این بدترین دردیست که در یک توده پیدا می‌شود. چنین توده‌ای ، آن هم در چنین زمانی ، سرنوشتش جز لگدمالی و نابودی نتواند بود.
این نومیدیها و بی‌علاقگیها علتهای گوناگونی دارد که ما در اینجا مجال گفتگو از آنها نداریم. اینها یک رشته دردهای کهنه‌ایست که از بس درمان نشده و مانده جایگیر گردیده. کسانی سرچشمه‌ی بداخلاقی‌ها و آلودگیهای مردم را در بیست سال گذشته[دوره‌ی رضاشاه] جستجو می‌کنند. ولی این خود لغزشیست و این آلودگیها بسیار کهنست و در بیست سال گذشته یک چیزهای کمی بآنها افزوده گردیده. [3]
هرچه هست ما در اینجا مجال گفتگو از آنها نداریم ، و از آنسوی چاره‌ی آنها نیز باین آسانی و باین زودی نشدنیست. امروز با این حالی که جهان پیدا کرده و با این آینده‌ی بیمناکی که ما داریم راه چاره تنها یک چیز است و آن اینکه نیکان و علاقه‌مندان بکشور و توده در هر کجا که هستند جدا گردند و دست بهم داده دسته‌ای پدید آورند و مقصد و راه یکی گردانند و نگهداری کشور و توده را بگردن گرفته در آن راه پاکدلانه جانفشانی نمایند.
اینان باید از یکسو به یک دولتی اعتماد پیدا کنند و از او پشتیبانی نمایند و بنگهداری او کوشند و با دست او اساس تشکیلات دولتی را استوار گردانند ، و از یکسو به بیدار کردن مردم و چاره بمرض نومیدی کوشند و تا بتوانند بیشتری از آنان را بر سر خود گرد آورند. [4]
امروز تنها یک چنین جمعیتی است که خواهد توانست دستی از این مردم بگیرد و کاری از پیش برد و باید هرچه زودتر باین کار برخاست.
امروز مردم بدو دسته‌اند : یک آنان که بتوده و کشور بیکبار بیعلاقه‌اند و جز دربند نگهداری خود نیستند ، دیگری آنان که علاقه بکشور و توده دارند ولی پراکنده و بیراهند. اینان هر دو بیهوده‌اند و هر دو بیکاره‌اند. آنچه بی‌علاقگانند حال آنان گله‌ی گاوان و گوسفندانیست که در مرغزاری می‌چرند و کمترین علاقه بآن پیدا نمی‌کنند ، و هر زمان که یک گرگی یا شیری یا درنده‌ی دیگری پدیدار گردید تنها درپی گریز باشند و هر یکی رو بسوی دیگری آورند و گریخته جان بدر برند.
این بیخردان نه معنی کشور را می‌دانند ، نه قدر آزادی را می‌شناسند. از همه‌ی اینها ناآگاهند و زندگانی را تنها خوردن و خوابیدن و کام‌گزاردن می‌شمارند. آنچنان پستنهادند که کمترین علاقه بمیهن خود نشان نمی‌دهند و برآنند که اگر خطری پیش آمد با گریختن خود را رها گردانند و چندان گستاخند که می‌نشینند و آشکاره دم از بیعلاقگی می‌زنند و بکسان دیگری که علاقه دارند ریشخند دریغ نمی‌گویند.
اما علاقه‌مندان ، آنان نیز بیراه و پراکنده‌اند و با اینحال هرچه بکوشند نتیجه‌ای در دست نخواهند داشت. تنها علاقه بکشور کافی نیست. از احساساتِ تنها نتیجه نتواند بود. باید نخست دست بهم داد و یکی بود و دوم راه کوشش را پیدا کرد.
من در شماره‌های آینده در این باره سخنان روشنتری خواهم نوشت. باید توضیح دهم که راهی که می‌گوییم کدام است و چگونه می‌توان بآن درآمد و آن را دنبال کرد.
در اینجا در پایان یک نکته‌ای را علاوه می‌کنم و آن اینکه پیشامد شهریورماه و آن رفتاری که از برخی افسران و کارکنان دولتی سر زد بسیار ننگین بود و ما برای آنکه در آینده بمانند این دچار نگردیم باید از بدیهای آن مأمورین چشم نپوشیم و آنان را همچنان دنبال کنیم.
ما در پرچم از چند تن نام بردیم و بدیهاشان نوشتیم و می‌بینیم کسانی میانجیگری می‌نمایند و گاهی چنین می‌گویند : «آنها دیگر گذشت و رفت». می‌گویم : نگذشته و نرفته : ما باید آنها را همیشه بد بدانیم و در توده خوارشان داریم. این گذشته از آنکه سزای پستیهای ایشانست برای آینده بسیار مؤثر می‌باشد. زیرا در آینده اگر باز یک چنان داستانی رخ داد نیکان چون دیده‌اند که قدرشان می‌شناسیم با دلگرمی خواهند کوشید و از جان نخواهند ترسید. بدان نیز از ترسِ همین رسوایی تا توانند ایستادگی نموده وظیفه‌ی خود را بکار خواهند بست.
👇
اینها چیزهای بسیار روشنیست که ما بنوشتن و گفتن نیاز نمی‌بینیم. یک توده‌ی زنده باید جدایی میانه‌ی نیکان و بدان گزارد. در کارهای توده پروای دوستی و آشنایی نتوان کرد ، باید هزاران فرد را فدای توده گردانید.
ما چون در این هنگام برای رهایی این توده بکوششهایی برخاسته‌ایم در این راه جز خدا و خشنودی خدا را بدیده نخواهیم گرفت ، و این بنام پیشرفت مقصود است که آن کسان را دنبال می‌کنیم و آرزومندیم این نوشته‌های ما تنها نقشی بروی کاغذ نباشد و در دلها جایگیر گردد. آرزومندیم این نامردان بدکاره در نزد هر علاقه‌مندی بتوده و کشور خوار و بیقدر گردند. برای این نتیجه است که بد آنها را می‌نویسیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 30 و 31)
پانوشتها :
1ـ حکومت فرانسه در دوره‌ی جنگ جهانی دوم که پس از شکست از آلمان هیتلری زیردست او بود.
2ـ در آن زمان آلمانها بسوی چاههای نفت قفقاز پیشروی می‌کردند و میدان جنگ به ایران هر دم نزدیکتر می‌شد.
3ـ در بیشتر نوشته‌های کسروی تاریخچه‌ی این آلودگیها و بدبختیها نوشته شده. خواننده برای نمونه می‌تواند کتاب «ما چه می‌خواهیم؟» را بخواند.
4ـ در آن زمان روزنامه‌ها و نمایندگان مجلس همچون کسی که روی بام شنید : «عقب برو نیفتی» آن اندازه عقب رفت که از سوی دیگر افتاد ، پس از فراهم شدن زمینه‌ی یک آزادی موقتی ، آن را جز هیاهو براه انداختن و باین و آن تاختن ندانسته میدان را بدولت تنگ گردانیده و هر چندگاهی سخن از تغییر دولت و کابینه پیش می‌آوردند و این را از دربایستهای آزادی می‌شماردند ، چندان که دولت درگیر چنان کشاکشهایی می‌بود و کار مؤثری نمی‌توانست.
چون این نوشتار در روزهایی نوشته شده که بارها سخن از تغییر دولت بمیان آمده بود و چند روز بعد هم نخست‌وزیر فروغی افتاده سهیلی جای او را گرفت ، چنان می‌نماید که روی سخن او به این پیشامد است ، در حالی که خواست نویسنده کلی‌تر است. آن «نیکان و علاقه‌مندان بکشور و توده» که نام می‌برد اعضای یک جمعیت «ایرانخواه» و آن«دولت» هم همانست که آن جمعیت به او اعتماد کرده و یا خود پدید آورده ـ چنانکه نوشتارهای بعدی می‌نمایاند و ما نیز در آینده آنها را خواهیم آورد.
🌸
ما چون در این هنگام برای رهایی این توده بکوششهایی برخاسته‌ایم در این راه جز خدا و خشنودی خدا را بدیده نخواهیم گرفت ، و این بنام پیشرفت مقصود است که آن کسان را دنبال می‌کنیم و آرزومندیم این نوشته‌های ما تنها نقشی بروی کاغذ نباشد و در دلها جایگیر گردد. آرزومندیم این نامردان بدکاره در نزد هر علاقه‌مندی بتوده و کشور خوار و بیقدر گردند. برای این نتیجه است که بد آنها را می‌نویسیم.
(پرچم روزانه شماره‌های 30 و 31)
پانوشتها :
1ـ حکومت فرانسه در دوره‌ی جنگ جهانی دوم که پس از شکست از آلمان هیتلری زیردست او بود.
2ـ در آن زمان آلمانها بسوی چاههای نفت قفقاز پیشروی می‌کردند و میدان جنگ به ایران هر دم نزدیکتر می‌شد.
3ـ در بیشتر نوشته‌های کسروی تاریخچه‌ی این آلودگیها و بدبختیها نوشته شده. خواننده برای نمونه می‌تواند کتاب «ما چه می‌خواهیم؟» را بخواند.
4ـ در آن زمان روزنامه‌ها و نمایندگان مجلس همچون کسی که روی بام شنید : «عقب برو نیفتی» آن اندازه عقب رفت که از سوی دیگر افتاد ، پس از فراهم شدن زمینه‌ی یک آزادی موقتی ، آن را جز هیاهو براه انداختن و باین و آن تاختن ندانسته میدان را بدولت تنگ گردانیده و هر چندگاهی سخن از تغییر دولت و کابینه پیش می‌آوردند و این را از دربایستهای آزادی می‌شماردند ، چندان که دولت درگیر چنان کشاکشهایی می‌بود و کار مؤثری نمی‌توانست.
چون این نوشتار در روزهایی نوشته شده که بارها سخن از تغییر دولت بمیان آمده بود و چند روز بعد هم نخست‌وزیر فروغی افتاده سهیلی جای او را گرفت ، چنان می‌نماید که روی سخن او به این پیشامد است ، در حالی که خواست نویسنده کلی‌تر است. آن «نیکان و علاقه‌مندان بکشور و توده» که نام می‌برد اعضای یک جمعیت «ایرانخواه» و آن«دولت» هم همانست که آن جمعیت به او اعتماد کرده و یا خود پدید آورده ـ چنانکه نوشتارهای بعدی می‌نمایاند و ما نیز در آینده آنها را خواهیم آورد.
🌸
📖 کتاب «در پاسخ حقیقتگو»
🖌 احمد کسروی
🔸 35ـ یک بهانه‌جویی شگفت (یک از یک)
شما در گفتار خود پس از آنکه به نارسایی خرد خَستُوان شده‌اید چنین می‌نگارید : «چنانکه آنچه را امروزه با وسایل طبیعی می‌بینیم از سیر بالای هوا و حرف زدن از مشرق بمغرب و صدها مانند آن را هرگاه کسی در صد سال یا هزار سال پیش بمردم می‌گفت او را دیوانه می‌پنداشتند و حال آنکه امروزه در مرئی و منظر همه کس است».
این یگانه پاسخی است که باندیشه‌ی ملیونها علماء و حاخامها و کشیشها رسیده است ولی این بسیار بیهوده است و هر کسی آن را شنود جز دلیل درماندگی پاسخده نخواهد شمرد و از همین پاسخ جای آنست که همه به دین بخندند. زیرا بگفته‌ی خودتان اینها همه از راه طبیعی انجام می‌گیرد و چیزی بیرون از آیین طبیعت نیست در حالی که شما نیارَستنی آن کارها را می‌گویید که بیرون از آیین طبیعت باشد و بی‌آنکه افزاری بکار رود انجام گیرد. آیا این کجا و آن کجا؟!. همان دانشهای طبیعی که تلگراف و تلفن و آیروپلان[=هواپیما] را پدید آورده خود می‌گوید که نشدنیست از سنگ شتر درآید ، نشدنیست آفتاب پس از فرورفتن بازگردد ، نشدنیست از انگشت چشمه روان شود. اینها چیزهاییست که هرگز نخواهد بود. وانگاه تلگراف و تلفن و مانندهای آن را ما با دیده می‌بینیم و در زندگانی خود بکار می‌بریم و این چه پیوستگی با داستانهایی دارد که کسانی ساخته‌اند و تاریخ نیز آنها را دروغ می‌شمارد؟!.
عیب آن داستانها تنها این نیست که خرد نمی‌پذیرد. دانشها نیز از آن بیزار است. تاریخ هم دروغ بودن آنها را می‌رساند. شما بتاریخ ارج نمی‌گزارید ، و اگر کسی پرسید : «اگر اینها راست است چرا تاریخ ننوشته؟!.» پاسخ می‌دهید : «مگر تاریخ همه چیز را نوشته است؟!.» ولی این خطای دیگری از شماست. زیرا این راست است که تاریخ همه چیز را ننوشته ولی داستانهایی همچون مرده زنده ساختن ، و شتر از سنگ درآوردن ، و خورشید فرورفته را بازگردانیدن نه چیزیست که تاریخ آن را فراموش کند.
درباره‌ی دانشها نیز این خطای زشتی است که کسی بگوید چون تلگراف و تلفن و آیروپلان که صد سال پیش کسی باور نکردی اختراع گردیده پس باید هیچ چیزی را «نشدنی» نشمرد و هر کسی هرچه گفت باور نمود. این زشتترین نتیجه‌ایست که کسانی از دانشها بردارند ، و از زشتترین کارهاست که شماها برای پیشرفت دادن به یک رشته پندارهای بیپا بچنین سخنانی برخیزید.
همه چیز بر کنار : آنهمه نیارَستنیها که در کتابها بنام پیغمبر اسلام نوشته‌اند من نشان دادم که قرآن آشکاره از آنها بیزاری می‌جوید و شما آن را ببینید که هزاران و صدهزاران علماء تاکنون آن را نمی‌دانسته‌اند و همگی ایشان معجزه یا نیارَستنی را یکی از دلیلهای راستی آن پیغمبر شمارده‌اند.
در این زمینه بیشتر از این نمی‌نگارم. این یکی از دشواریهاییست که درباره‌ی دین پدید آمده و همگی را ناتوان و درمانده ساخته بود و شما دیدید که ما همه‌ی اینها را از میان برداشتیم. ما معنی درست فرستادگی را نشان داده گفتیم دلیل راستی یک فرستاده خود او و کارهای اوست و هرگز نیازی بچنین داستانهای بیپا نیست. نیز ناسازگاریهای دیگری که دین را با دانش و خرد بود بر کنار گردانیدیم. ما گفتیم در دین جایی برای گفتگو از موسا و عیسا نیست. دین راه زندگانیست. دین برای اینست که زندگان بخوشی و رستگاری زیند نه برای آنکه همه گفتگو از مردگان نمایند. گفتیم دین آنست که امروز شما را از این گرفتاریها رهایی بخشد و باید بیکبار از داستانهای گذشته چشم پوشید و آنها را فراموش سازید.
کنون میخواهم ببینم شما باینها چه می‌گویید؟!. آیا آن هستید که از در راستی‌پرستی درآیید و بگمراهی خود و همراهان خود خَستُوان گردیده با روی باز براه رستگاری شتابید؟!.
می‌خواهیم بدانیم آیا شما ایستادگی بر سر گمراهی و پشت پا زدن براستیها را گناه می‌شمارید یا نه؟!. می‌خواهیم بدانیم آیا شما دلتان بتوده‌تان می‌سوزد و درپی رهایی آن می‌باشید یا نه؟!. این آزمایشهاست که می‌خواهیم از شما نماییم و شما را نیک شناسیم.
ما در شماره‌های امسال پیمان زیر عنوان «بیماریها» از بدخوییهایی که گریبانگیر مردم است سخن می‌راندیم ، ولی چون بپاسخ خرده‌گیریهای حقیقتگو پرداختیم ناگزیر آن را ناانجام گزاردیم و امیدواریم در شماره‌های سال دیگر آن را بپایان رسانیم ، و در اینجا برای آنکه گفته‌هامان در دلها جایگیرتر گردد برخی از آن بیماریها را که یکسره از پریشانی کار دین پدید آمده و نتیجه‌ی آلودگی کیشهاست یاد می‌نماییم و برای آنکه زمینه نیک روشن باشد بسخنانی در پیشرو آن می‌پردازیم ، و این جُستاریست از تاریخ سی سال ایران و از کارگر افتادن آن در اندیشه‌ها و باورهای ایرانیان و خود چیزهاییست که ما امروز می‌دانیم و می‌توانیم نوشت. ولی در آینده کسانی این را نخواهند دانست و در داوری‌ای که در تاریخ خواهند کرد باین نگارش ما نیاز خواهند داشت :
🌸
🖌 احمد کسروی
🔸 35ـ یک بهانه‌جویی شگفت (یک از یک)
شما در گفتار خود پس از آنکه به نارسایی خرد خَستُوان شده‌اید چنین می‌نگارید : «چنانکه آنچه را امروزه با وسایل طبیعی می‌بینیم از سیر بالای هوا و حرف زدن از مشرق بمغرب و صدها مانند آن را هرگاه کسی در صد سال یا هزار سال پیش بمردم می‌گفت او را دیوانه می‌پنداشتند و حال آنکه امروزه در مرئی و منظر همه کس است».
این یگانه پاسخی است که باندیشه‌ی ملیونها علماء و حاخامها و کشیشها رسیده است ولی این بسیار بیهوده است و هر کسی آن را شنود جز دلیل درماندگی پاسخده نخواهد شمرد و از همین پاسخ جای آنست که همه به دین بخندند. زیرا بگفته‌ی خودتان اینها همه از راه طبیعی انجام می‌گیرد و چیزی بیرون از آیین طبیعت نیست در حالی که شما نیارَستنی آن کارها را می‌گویید که بیرون از آیین طبیعت باشد و بی‌آنکه افزاری بکار رود انجام گیرد. آیا این کجا و آن کجا؟!. همان دانشهای طبیعی که تلگراف و تلفن و آیروپلان[=هواپیما] را پدید آورده خود می‌گوید که نشدنیست از سنگ شتر درآید ، نشدنیست آفتاب پس از فرورفتن بازگردد ، نشدنیست از انگشت چشمه روان شود. اینها چیزهاییست که هرگز نخواهد بود. وانگاه تلگراف و تلفن و مانندهای آن را ما با دیده می‌بینیم و در زندگانی خود بکار می‌بریم و این چه پیوستگی با داستانهایی دارد که کسانی ساخته‌اند و تاریخ نیز آنها را دروغ می‌شمارد؟!.
عیب آن داستانها تنها این نیست که خرد نمی‌پذیرد. دانشها نیز از آن بیزار است. تاریخ هم دروغ بودن آنها را می‌رساند. شما بتاریخ ارج نمی‌گزارید ، و اگر کسی پرسید : «اگر اینها راست است چرا تاریخ ننوشته؟!.» پاسخ می‌دهید : «مگر تاریخ همه چیز را نوشته است؟!.» ولی این خطای دیگری از شماست. زیرا این راست است که تاریخ همه چیز را ننوشته ولی داستانهایی همچون مرده زنده ساختن ، و شتر از سنگ درآوردن ، و خورشید فرورفته را بازگردانیدن نه چیزیست که تاریخ آن را فراموش کند.
درباره‌ی دانشها نیز این خطای زشتی است که کسی بگوید چون تلگراف و تلفن و آیروپلان که صد سال پیش کسی باور نکردی اختراع گردیده پس باید هیچ چیزی را «نشدنی» نشمرد و هر کسی هرچه گفت باور نمود. این زشتترین نتیجه‌ایست که کسانی از دانشها بردارند ، و از زشتترین کارهاست که شماها برای پیشرفت دادن به یک رشته پندارهای بیپا بچنین سخنانی برخیزید.
همه چیز بر کنار : آنهمه نیارَستنیها که در کتابها بنام پیغمبر اسلام نوشته‌اند من نشان دادم که قرآن آشکاره از آنها بیزاری می‌جوید و شما آن را ببینید که هزاران و صدهزاران علماء تاکنون آن را نمی‌دانسته‌اند و همگی ایشان معجزه یا نیارَستنی را یکی از دلیلهای راستی آن پیغمبر شمارده‌اند.
در این زمینه بیشتر از این نمی‌نگارم. این یکی از دشواریهاییست که درباره‌ی دین پدید آمده و همگی را ناتوان و درمانده ساخته بود و شما دیدید که ما همه‌ی اینها را از میان برداشتیم. ما معنی درست فرستادگی را نشان داده گفتیم دلیل راستی یک فرستاده خود او و کارهای اوست و هرگز نیازی بچنین داستانهای بیپا نیست. نیز ناسازگاریهای دیگری که دین را با دانش و خرد بود بر کنار گردانیدیم. ما گفتیم در دین جایی برای گفتگو از موسا و عیسا نیست. دین راه زندگانیست. دین برای اینست که زندگان بخوشی و رستگاری زیند نه برای آنکه همه گفتگو از مردگان نمایند. گفتیم دین آنست که امروز شما را از این گرفتاریها رهایی بخشد و باید بیکبار از داستانهای گذشته چشم پوشید و آنها را فراموش سازید.
کنون میخواهم ببینم شما باینها چه می‌گویید؟!. آیا آن هستید که از در راستی‌پرستی درآیید و بگمراهی خود و همراهان خود خَستُوان گردیده با روی باز براه رستگاری شتابید؟!.
می‌خواهیم بدانیم آیا شما ایستادگی بر سر گمراهی و پشت پا زدن براستیها را گناه می‌شمارید یا نه؟!. می‌خواهیم بدانیم آیا شما دلتان بتوده‌تان می‌سوزد و درپی رهایی آن می‌باشید یا نه؟!. این آزمایشهاست که می‌خواهیم از شما نماییم و شما را نیک شناسیم.
ما در شماره‌های امسال پیمان زیر عنوان «بیماریها» از بدخوییهایی که گریبانگیر مردم است سخن می‌راندیم ، ولی چون بپاسخ خرده‌گیریهای حقیقتگو پرداختیم ناگزیر آن را ناانجام گزاردیم و امیدواریم در شماره‌های سال دیگر آن را بپایان رسانیم ، و در اینجا برای آنکه گفته‌هامان در دلها جایگیرتر گردد برخی از آن بیماریها را که یکسره از پریشانی کار دین پدید آمده و نتیجه‌ی آلودگی کیشهاست یاد می‌نماییم و برای آنکه زمینه نیک روشن باشد بسخنانی در پیشرو آن می‌پردازیم ، و این جُستاریست از تاریخ سی سال ایران و از کارگر افتادن آن در اندیشه‌ها و باورهای ایرانیان و خود چیزهاییست که ما امروز می‌دانیم و می‌توانیم نوشت. ولی در آینده کسانی این را نخواهند دانست و در داوری‌ای که در تاریخ خواهند کرد باین نگارش ما نیاز خواهند داشت :
🌸
📖 حقایق زندگی
🖌 احمد کسروی
🔸 6 ـ باید جدایی میانه‌ی نیک و بد گزاشت (یک از دو)
یک مرده با یک زنده فرقهایی دارد و یکی از آن فرقها اینست که زنده نیک و بد فهمد و جدایی میانه‌ی خوشی و ناخوشی گزارد. مثلاً اگر کسی باو احترام کرد یا نوازش نمود یا در روز درماندگی دستگیری دریغ نگفت ازو خشنود می‌گردد و مهر او را به دل سپارد. برعکس اگر کسی باو بی‌احترامی نمود و یا زباندرازی کرد و یا خیانتی نشان داد او را دشمن دارد و کینه‌اش را در سینه جا دهد.
اینها خاصیت یک زنده است. ولی مرده هیچ جدایی میانه‌ی نیکی و بدی نتواند گزاشت. کسی اگر دلش باو سوخت و بالا سرش ایستاده گریست ، و دیگری بی‌احترامانه او را لگدمال ساخت ، هر دو یکی باشد و از مرده خشنودی و ناخشنودی پدیدار نگردد.
در توده‌ها نیز چنین است. در توده‌ها برخی زنده‌اند و خواص زندگانی توده‌ای را دارا می‌باشند و برخی مرده‌اند و خواص چنان زندگی از میانشان برخاسته.
یک توده‌ی زنده فرق میان نیکیها و بدیها گزارد. کسی را که نیکی کرد اگرچه یک فرد گمنامی باشد بزرگ گرداند و آنکه بدی نمود خوارش دارد و نابودش گرداند.
یکی از حالات غم‌انگیزی در توده‌ی ایران همینست که حس فرق‌گزاری میانه‌ی نیک و بد بسیار ضعیف گردیده ، و این یکی از علاماتست که این توده‌ی بدبخت بیمار است و حس زندگانی در آن کمتر گردیده.
ما می‌بینیم کسانی باین کشور خیانت کرده و از راه خیانت پول اندوخته‌اند و مردم با آنکه سیاهکاریهای آنان را می‌شناسند باز با آنان آمد و شد دارند ، در مجالس راهشان می‌دهند.
می‌بینیم کسانی که دیروز در زمان شاه گذشته در ستایشگری اندازه نمی‌شناختند و صد چاپلوسی می‌کردند همینکه او رفت بیکبار زبان برگردانیده بدگویی آغاز کردند ، و چنین شناعتی از صدها کسان سر زده! ولی مردم پروا نمی‌نمایند و هیچ نمی‌خواهند از این بدکاران بازخواستی کرده بگویند : آن ستایشگری دیروزی چه بود و این نکوهشگری امروزی چیست؟!..
می‌بینیم کسانی از سرکردگان سالها از وزارت جنگ حقوقهای گزاف گرفته و همیشه بنام سرلشگری یا سرتیپی یا سرهنگی ریاست کرده ، و همیشه با اتومبیلهای شیک دولتی در گردش بوده ، و همیشه در خیابانها و مجلسها بمردم برتری فروخته‌اند ، و چون پس از سالیانی یک آزمایش پیش آمد و هنگام آن رسید که این سربازان عالیمقام انجام وظیفه نمایند بیکبار همه چیز را فراموش کردند و با یک رسوایی فراموش نشدنی رو بسوی تهران آورده بگریختند؟
آن سرلشگر محتشمی بود که از خراسان چنان گریخته که آدم از شنیدن داستان آن شرمنده می‌گردد. آن سرلشگر مطبوعی و سرهنگ صفوی [1] بود که از تبریز با آن شرحی که بارها نوشته‌ایم رو بگریز آوردند ؛ آن سرتیپ قادری بود که همینکه خطر رو نموده عده را بافسران زیردست سپرده و خود از میان دررفته و از اردبیل رو به تهران آورده. آن سرتیپ پوریا بود که بسربازان دستور داده اسلحه را بریزند و بگریزند و خود نیز رو بگریز آورده.
کسانی که گناهی باین بزرگی کرده‌اند مردم چندان پروایی نمی‌کنند و چندان جدایی میان آنان با آن افسران غیرتمندی که ایستادند و کشته و یا دستگیر گردیدند نمی‌گزارند.
دریغا ! یک افسر و گریختن از جنگ؟!.. یک افسر و اسلحه دادن بدست راهزنان؟!.. دریغا ! صد دریغا !
اینها چیزهاییست که اگر می‌شنیدیم بآسانی باور نمی‌کردیم. ولی آمد روزی که با دیده‌ی خود دیدیم. کنون از آن بدتر این را می‌بینیم [2] که مردم باین سیاهکاریها با دیده‌ی عادت می‌نگرند و چندان پروایی نمی‌نمایند. در اینجاست که می‌فهمیم این توده سخت بیمار است و خواص زندگانی توده‌ای را از دست داده.
ما می‌شنویم در این پیشامدها در پیرامون مراغه شرارتهایی پیدا شده و کسانی در اینجا و آنجا سوارانی بگرد سرآورده براهزنی پرداخته‌اند و پس از آنکه مدتها مایه‌ی شرارت بوده‌اند و دارایی مردم را برده‌اند ، امنیه[=ژاندارمری] بر سر آنها رفته و با جنگ دستگیرشان گردانیده ولی شبانه رهاشان کرده و چنین شهرت داده که گریخته‌اند.
می‌شنویم صفر نامی را که چون امنیه اقدام نمی‌کرده خود مردم سوارانی ترتیب داده و بر سرش رفته و پس از جنگ و کشته شدن ، کسان او را شکسته‌اند که ناگزیر گردیده تسلیم شود و اسلحه سپارد ولی در همان هنگام ، ناگهانی رئیس امنیه‌ی مراغه خود را بآنجا رسانیده و بدخالت پرداخته و بنام آنکه صفر بمن ملتجی گردیده و دیگر شرارت نخواهد کرد سواران را بازگردانیده و بدینسان راهزن را از دست مردم گرفته و آزاد گردانیده.
یک چنین خیانت آشکاری از یک مأمور دولتی سرزده ، و این بدتر که مردم نیز بخاموشی گراییده‌اند و در برابر چنین زشتکاری جز بی‌پروایی از خود نشان نمی‌دهند.
👇
🖌 احمد کسروی
🔸 6 ـ باید جدایی میانه‌ی نیک و بد گزاشت (یک از دو)
یک مرده با یک زنده فرقهایی دارد و یکی از آن فرقها اینست که زنده نیک و بد فهمد و جدایی میانه‌ی خوشی و ناخوشی گزارد. مثلاً اگر کسی باو احترام کرد یا نوازش نمود یا در روز درماندگی دستگیری دریغ نگفت ازو خشنود می‌گردد و مهر او را به دل سپارد. برعکس اگر کسی باو بی‌احترامی نمود و یا زباندرازی کرد و یا خیانتی نشان داد او را دشمن دارد و کینه‌اش را در سینه جا دهد.
اینها خاصیت یک زنده است. ولی مرده هیچ جدایی میانه‌ی نیکی و بدی نتواند گزاشت. کسی اگر دلش باو سوخت و بالا سرش ایستاده گریست ، و دیگری بی‌احترامانه او را لگدمال ساخت ، هر دو یکی باشد و از مرده خشنودی و ناخشنودی پدیدار نگردد.
در توده‌ها نیز چنین است. در توده‌ها برخی زنده‌اند و خواص زندگانی توده‌ای را دارا می‌باشند و برخی مرده‌اند و خواص چنان زندگی از میانشان برخاسته.
یک توده‌ی زنده فرق میان نیکیها و بدیها گزارد. کسی را که نیکی کرد اگرچه یک فرد گمنامی باشد بزرگ گرداند و آنکه بدی نمود خوارش دارد و نابودش گرداند.
یکی از حالات غم‌انگیزی در توده‌ی ایران همینست که حس فرق‌گزاری میانه‌ی نیک و بد بسیار ضعیف گردیده ، و این یکی از علاماتست که این توده‌ی بدبخت بیمار است و حس زندگانی در آن کمتر گردیده.
ما می‌بینیم کسانی باین کشور خیانت کرده و از راه خیانت پول اندوخته‌اند و مردم با آنکه سیاهکاریهای آنان را می‌شناسند باز با آنان آمد و شد دارند ، در مجالس راهشان می‌دهند.
می‌بینیم کسانی که دیروز در زمان شاه گذشته در ستایشگری اندازه نمی‌شناختند و صد چاپلوسی می‌کردند همینکه او رفت بیکبار زبان برگردانیده بدگویی آغاز کردند ، و چنین شناعتی از صدها کسان سر زده! ولی مردم پروا نمی‌نمایند و هیچ نمی‌خواهند از این بدکاران بازخواستی کرده بگویند : آن ستایشگری دیروزی چه بود و این نکوهشگری امروزی چیست؟!..
می‌بینیم کسانی از سرکردگان سالها از وزارت جنگ حقوقهای گزاف گرفته و همیشه بنام سرلشگری یا سرتیپی یا سرهنگی ریاست کرده ، و همیشه با اتومبیلهای شیک دولتی در گردش بوده ، و همیشه در خیابانها و مجلسها بمردم برتری فروخته‌اند ، و چون پس از سالیانی یک آزمایش پیش آمد و هنگام آن رسید که این سربازان عالیمقام انجام وظیفه نمایند بیکبار همه چیز را فراموش کردند و با یک رسوایی فراموش نشدنی رو بسوی تهران آورده بگریختند؟
آن سرلشگر محتشمی بود که از خراسان چنان گریخته که آدم از شنیدن داستان آن شرمنده می‌گردد. آن سرلشگر مطبوعی و سرهنگ صفوی [1] بود که از تبریز با آن شرحی که بارها نوشته‌ایم رو بگریز آوردند ؛ آن سرتیپ قادری بود که همینکه خطر رو نموده عده را بافسران زیردست سپرده و خود از میان دررفته و از اردبیل رو به تهران آورده. آن سرتیپ پوریا بود که بسربازان دستور داده اسلحه را بریزند و بگریزند و خود نیز رو بگریز آورده.
کسانی که گناهی باین بزرگی کرده‌اند مردم چندان پروایی نمی‌کنند و چندان جدایی میان آنان با آن افسران غیرتمندی که ایستادند و کشته و یا دستگیر گردیدند نمی‌گزارند.
دریغا ! یک افسر و گریختن از جنگ؟!.. یک افسر و اسلحه دادن بدست راهزنان؟!.. دریغا ! صد دریغا !
اینها چیزهاییست که اگر می‌شنیدیم بآسانی باور نمی‌کردیم. ولی آمد روزی که با دیده‌ی خود دیدیم. کنون از آن بدتر این را می‌بینیم [2] که مردم باین سیاهکاریها با دیده‌ی عادت می‌نگرند و چندان پروایی نمی‌نمایند. در اینجاست که می‌فهمیم این توده سخت بیمار است و خواص زندگانی توده‌ای را از دست داده.
ما می‌شنویم در این پیشامدها در پیرامون مراغه شرارتهایی پیدا شده و کسانی در اینجا و آنجا سوارانی بگرد سرآورده براهزنی پرداخته‌اند و پس از آنکه مدتها مایه‌ی شرارت بوده‌اند و دارایی مردم را برده‌اند ، امنیه[=ژاندارمری] بر سر آنها رفته و با جنگ دستگیرشان گردانیده ولی شبانه رهاشان کرده و چنین شهرت داده که گریخته‌اند.
می‌شنویم صفر نامی را که چون امنیه اقدام نمی‌کرده خود مردم سوارانی ترتیب داده و بر سرش رفته و پس از جنگ و کشته شدن ، کسان او را شکسته‌اند که ناگزیر گردیده تسلیم شود و اسلحه سپارد ولی در همان هنگام ، ناگهانی رئیس امنیه‌ی مراغه خود را بآنجا رسانیده و بدخالت پرداخته و بنام آنکه صفر بمن ملتجی گردیده و دیگر شرارت نخواهد کرد سواران را بازگردانیده و بدینسان راهزن را از دست مردم گرفته و آزاد گردانیده.
یک چنین خیانت آشکاری از یک مأمور دولتی سرزده ، و این بدتر که مردم نیز بخاموشی گراییده‌اند و در برابر چنین زشتکاری جز بی‌پروایی از خود نشان نمی‌دهند.
👇
من ناگزیرم در اینجا به یک داستان تاریخی پردازم. خوانندگان نام اسپارت و آتن و یونان باستان را شنیده و داستان جنگهای آنان را با دولت هخامنشی دانسته‌اند ، این خود یک داستان شگفت‌آوریست که یک کشور کوچکی در یونان با دولت جهانگیر بزرگی همچون دولت هخامنشی جنگ کرد و در برابر آن ایستادگی توانست. این داستان چون شگفت است بسیاری از دانشمندان را واداشته که درباره‌ی زندگانی یونانیان باستان رسیدگی و جستجوی بسیاری کنند و راز این فیروزی را بدست آورند. اینست در اروپا تاکنون هزارها کتاب درباره‌ی تاریخ یونان و قانونهای یونانی و اخلاق و عادات مردم آنجا نوشته شده و رویهم‌رفته بسیاری از کارها و رفتارهای یونانیان دستور و سرمشق اروپاییان می‌باشد.
اینک من در اینجا رفتاری را که در اسپارت با گریختگان از جنگ کرده می‌شده می‌آورم تا دانسته شود توده‌های زنده با بدکاران چه رفتاری می‌کرده‌اند.
اسپارت یک شهری بود ولی خود کشوری شمرده می‌شد و سپاهیان او همیشه در جنگها فیروز درآمدندی تا آنجا که «سپاهیان شکست‌ناپذیر» پنداشته می‌شدند ، و علت این ، گذشته از دیگر موجبات ، آن سختگیری‌ای بود که قانون درباره‌ی گریختگان از جنگ داشت ـ زیرا از روی قانون اسپارت کسی که از جنگ می‌گریخت از بسیاری از حقوق قانونی محروم بود. مردم او را سخت خوار می‌گرفتند. دختر دادن باو و دختر گرفتن ازو ننگ شمرده می‌شد. اگر کسی در کوچه باو برمی‌خورد از روی قانون حق داشت او را بزند و آزار دریغ نگوید ، و او حق دفاع از خود نداشت. می‌بایست خود را نشوید و پاکیزه نباشد و رختهای خوب در بر نکند ، و بجامه‌های خود وصله‌های رنگارنگ ناجور زند و نیمی از ریش خود را تراشیده و نیمی را بازگزارد تا شناخته باشد و هر کس بتواند کینه از او بجوید. این بود دستور قانون اسپارت درباره‌ی گریختگان از جنگ. کنون شما این را با حال توده‌ی خود بسنجید.
پانوشتها :
1ـ درباره‌ی سرهنگ صفوی اشتباه از گزارشگر رخ داده و دو شماره بعد در روزنامه پوزشخواهی و نوشته شده که او نه تنها از گریختگان نبوده بلکه ایستادگی نموده و دستگیر گردیده بود که اخیراً با دیگران آزاد گردیده.
2ـ اصل : کنون از آن بدتر از این را می‌بینیم.
🌸
اینک من در اینجا رفتاری را که در اسپارت با گریختگان از جنگ کرده می‌شده می‌آورم تا دانسته شود توده‌های زنده با بدکاران چه رفتاری می‌کرده‌اند.
اسپارت یک شهری بود ولی خود کشوری شمرده می‌شد و سپاهیان او همیشه در جنگها فیروز درآمدندی تا آنجا که «سپاهیان شکست‌ناپذیر» پنداشته می‌شدند ، و علت این ، گذشته از دیگر موجبات ، آن سختگیری‌ای بود که قانون درباره‌ی گریختگان از جنگ داشت ـ زیرا از روی قانون اسپارت کسی که از جنگ می‌گریخت از بسیاری از حقوق قانونی محروم بود. مردم او را سخت خوار می‌گرفتند. دختر دادن باو و دختر گرفتن ازو ننگ شمرده می‌شد. اگر کسی در کوچه باو برمی‌خورد از روی قانون حق داشت او را بزند و آزار دریغ نگوید ، و او حق دفاع از خود نداشت. می‌بایست خود را نشوید و پاکیزه نباشد و رختهای خوب در بر نکند ، و بجامه‌های خود وصله‌های رنگارنگ ناجور زند و نیمی از ریش خود را تراشیده و نیمی را بازگزارد تا شناخته باشد و هر کس بتواند کینه از او بجوید. این بود دستور قانون اسپارت درباره‌ی گریختگان از جنگ. کنون شما این را با حال توده‌ی خود بسنجید.
پانوشتها :
1ـ درباره‌ی سرهنگ صفوی اشتباه از گزارشگر رخ داده و دو شماره بعد در روزنامه پوزشخواهی و نوشته شده که او نه تنها از گریختگان نبوده بلکه ایستادگی نموده و دستگیر گردیده بود که اخیراً با دیگران آزاد گردیده.
2ـ اصل : کنون از آن بدتر از این را می‌بینیم.
🌸