پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 30ـ کلمه‌هایی که معنایش دانسته نیست (یک از دو)


در ایران بسیاری از کلمه‌هاست که در زبانها می‌گردد ولی اگر شما بپرسید کمتر کسی معنی آنها را می‌داند. مثلاً کلمه‌های اخلاق ، دین ، تربیت ، ادبیات ، تمدن ، عرفان ؛ همیشه بر سر زبانهاست و پیاپی در روزنامه‌ها درمیان گفتارها تکرار می‌شود. ولی شما اگر هر یکی را بگیرید ، و از هر کسی که می‌خواهید بپرسید خواهید دید معنی درستی از آنها نفهمیده و بشما شرح نمی‌تواند داد. ما بارها این را آزموده‌ایم.

مثلاً کلمه‌ی «اخلاق» را بگیریم. بارها آزموده‌ایم یک معنای روشن و درستی از آن در مغزها نیست. بارها رخ داده که کسی گفتاری در زمینه‌‌ی «اخلاق» نوشته و ستایشها از آن کرده ، و چون پرسیده‌ایم اخلاق چیست درمانده و پاسخی نتوانسته.

در چندی پیش جوانی گفتاری آورد بدین عنوان «باید اخلاق جامعه را تهذیب کرد». گفتم : این سخنیست که همه می‌گویند. باید دید «اخلاق» چیست؟.. چه معنایی از آن خواسته می‌شود؟.. در شگفت شد و گفت : «مگر معنی اخلاق دانسته نیست؟!.» گفتم : اگر دانسته است شما بگویید.

گفتم «اخلاق» یک کلمه‌ی عربی و خود جمع «خلق» است و «خلق» در فارسی خوی یا خیم می‌باشد [1] . این اندازه‌اش دانسته است. ولی شما بگویید چه چیزهاست که خوی یا خیم نامیده می‌شود؟!.. خویهای نیک کدام و خویهای بد کدام است؟!.. و آنگاه از چه راهی می‌توان خویهای یک توده را نیک گردانید؟!.. اینهاست که باید گفت و روشن گردانید.

گفت : «مگر مردم اینها را نمی‌دانند؟!..» گفتم : اگر مردم می‌دانند دیگر چه نیاز است که شما این گفتار را بنویسید؟!.. از آنسوی یکی از مردم شما هستید. شما آیا معنی اینها را می‌دانید؟!..

یک کلمه‌ی «اخلاق» بزبانها افتاده. هر کسی با میل خود معنی دیگری بآن می‌دهد. هر کسی هرچه خود دارد «خوش اخلاقی» می‌شمارد. یک درزی[= خیاط] که رخت شما را ضایع کرده شما اگر اندک‌تندی باو کنید خواهد گفت : «آقا برو اخلاقت را درست کن» یک اتوبوس‌نشین که بر سر ده شاهی دغلکاریها می‌نماید اگر بلیط‌فروش سختی نشان دهد بیدرنگ خواهد گفت : «باید اخلاق شما را تهذیب کرد». دو تن زن و شوهر که ‌اندک رنجیدگی پیدا کردند هر یک در پشت سر دیگری خواهد گفت : «بد اخلاق است». یک کسی با دزدی و پستی و دغلکاری اگر خوشرو بود و بروی این و آن خندید خواهند گفت : «خوش اخلاق است». یک شاعری چنین درس اخلاق می‌دهد :

چنان با نیک و بد سر کن که بعد از مردنت عرفی [2] مسلمانت به زمزم شوید و هندو بسوزاند.

چون معنی درست اخلاق یا خویها دانسته نشده و نیک و بد آنها از هم جدا نگردیده و قاعده‌ای برای شناختن درمیان نیست اینست هر کسی هرچه خود دارد «خوش‌اخلاقی» می‌شمارد و از هر کسی بدش آمد «بد اخلاق» مینامد.

کلمه‌ی «تربیت» را بگیرید : این کلمه به چه معنی است؟!. اینکه می‌گویند : «باید توده را تربیت کرد» تفسیرش چیست؟!. چه چیزهایی را باید بتوده یاد داد تا «تربیت» باشد؟!.

شما اگر نیک نگاه کنید در اینجا هم یک زمینه‌ی روشنی نیست و هر کسی این کلمه را با دلخواه خود تطبیق می‌کند. من اینک چند داستانی را برای مثل یاد می‌کنم :

چندی پیش یک مرد پاسبانی زن خود را که تازه گرفته بود کتک سختی زده سر و رویش را خون‌آلود گردانیده بود. در دادسرا در پاسخ بازپرس چنین می‌گفت : «این دختر بچه است و گرفته‌ام باید خودم تربیتش کنم».

در دکان سلمانی استاد بشاگرد خود سیلی زد و من به بازخواست برخاستم و چنین پاسخ داد : «این را گزارده‌اند پیش من که تربیتش کنم. این اگر کتک نخورد آدم نمی‌شود».

یک سر عمله‌ای سخن از کارگران زیردست خود می‌رانْد و چنین می‌گفت : «در روزهای اول که آمده بودند آدم نبودند که ، من با فحش و لگد و سیلی تربیتشان کرده‌ام».

یک شاعر هوسبازی از قم شعرهایی فرستاده که یک مثل کوچک فارسی [3] را ‌در ده و پانزده شعر بنظم کشیده بود. من نوشتم : این کار چه سودی دارد؟!.. جز اتلاف وقت چه نتیجه‌ می‌دهد؟!.. پاسخ نوشته بود : «یکی از طرقِ تربیتِ جامعه نظم اینگونه امثله است ...»

این داستانها را نیک اندیشید که هر یک از اینها «تربیت» را به چه معنی گرفته؟.. آن پاسبان و سلمانی و سرعمله «تربیت» را «خشم خود بکار بردن و بزیردست چیرگی نشان دادن و بزرگی فروختن و کتک زدن» دانسته‌اند و این شاعرک آن را «بیاوه‌بافیهای هوسمندانه برخاستن و قافیه جفت کردن» شناخته است.

از اینها بگذریم : این جوانها که از دبیرستانها یا دانشکده‌ها بیرون می‌ریزند و هر یکی بنام «تربیت توده» گفتارها می‌نویسند ، سخنها می‌رانند ، کتابها می‌پردازند ، رمانها بچاپ می‌رسانند ، «تربیت» را به چه معنی می‌شناسند؟.. نه اینست که آن را «خودنمایی کردن و هوسهای خود را بکار بردن و سخنان پراکنده و بیمایه نوشتن» می‌شناسند؟!..


👇
از این هم بالاتر می‌رویم : وزارت فرهنگ از سی سال باز در ایران بنیاد یافته و وظیفه‌اش «تربیت» جوانان می‌باشد آیا آن را به چه معنی می‌شناسد؟.. چه چیزهاست که یاد می‌دهد؟.. برای پاسخ این بهتر است کتابهایی را که در دبستانها و دبیرستانها درس خوانده می‌شود یا کتابهایی که برای خواندن بزرگان بچاپ می‌رسد بدیده گیرید. وزارت فرهنگ هم «تربیت» را یاد دادن اشعار شعرای زمان مغول ، و آموختن شرح حال شعرا ، و درس فلسفه‌های گوناگون کهن و نو ، و برانگیختن نوسالان بمناظره و سخنرانی و مانند اینها می‌شناسد.


پانوشتها :
1ـ نویسنده سپس معنی این دو واژه را از هم جدا گردانیده و خوی را بمعنی عادت و خیم را بمعنی خلق (خصلت) بکار برده.
2ـ عرفی نام شاعر است.
3ـ اصل : «کوچکی فارسی».


🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 22ـ چرا حقایق را نمی‌پذیرند؟.. (یک از دو)


یکی از آشنایان چنین می‌گوید : «بسیاری از مردم این سخنان شما را نمی‌پذیرند. بارها شده که در مجلسی گفتگوی نوشته‌های پرچم بمیان آمده و کسانی بهیاهو پرداخته چنین گفته‌اند : «ما اینها را نمی‌پذیریم»».

می‌گویم : پذیرفتن و نپذیرفتن حقایق اختیاری نیست. هر آدمی ‌باید حقایق را بپذیرد. یکی از فرقهای بزرگ آدمیان با چهارپایان همینست که خدا بآدمیان نیرویی بنام «خرد» برای شناختن حقایق و پذیرفتن آنها داده ولی بچهارپایان چنین نیرویی نداده. پس کسانی که با حقایق نبرد می‌کنند باید گفت : چهارپایانی بصورت آدمی می‌باشند باید گفت : از آدمیگری بهره‌ای ندارند.

از آنسوی اینها چاره‌ی دردهاست و اگر نپذیرند در این خواری و بدبختی خواهند ماند. باید گفت : شما می‌توانید اینها را نپذیرید ، ولی از این بدبختی رهایی نخواهید داشت. می‌توانید نپذیرید ولی لگدمال گردیده از میان خواهید رفت. اینجهان پیاپی می‌گردد و مردمان ناشایست را از میان می‌برد و شما نیز یکی از آنان خواهید بود.

تو گویی جهان ناز آنان خواهد کشید که بدینسان در برابر حقایق نازفروشی و بی‌نیازی می‌نمایند. این بدان می‌ماند که کسی به یک بیماری پستی گرفتار باشد و چون یک پزشکی چاره و درمانی نشان داد سر برآورده بگوید : «من اینها را نمی‌پذیرم». بسیار خوب نپذیر ، ولی با این بیماری پست جان خواهی سپرد و چیزی از جهان کم نخواهد شد.

این پاسخیست که بآن کسان باید داد ، و اگر راستی را بخواهیم امروز ایرانیان بدو دسته‌اند : یکی آنان که فهم و خرد و دیگر نیروهای خدادادی را از دست داده‌اند و درونهاشان تیره گردیده. دیگری آنان که فهمها و خردهاشان بحال درستی می‌باشد. این دو دسته در برابر حقایق از هم جدا خواهند گردید. این کوششهای ما و این سخنانی که می‌گوییم یک آزمایشی ، یک محکی برای آنان خواهد بود.

این ناگزیریست که یک دسته ‌اینها را نپذیرند. زیرا وسیله‌ی پذیرفتنِ اینها را ندارند. کسی که کر گردیده نخواهد شنید. کسی که کور شده نخواهد دید.کسی که فهم و خردش بیکاره شده حقایق را نخواهد پذیرفت. ولی از اینسوی مردان بافهم و خرد نه تنها اینها را خواهند پذیرفت در راهش بکوشش و جانفشانی خواهند برخاست.

این چیزیست که ما با دیده می‌بینیم : یک دسته آن دشمنیها را با ما می‌کنند ، و یک دسته ‌این کوشش و همراهی را. آیا این تفاوت از کجاست؟.. یک رشته سخنانی چرا گروهی را بدشمنی برانگیخته و گروهی را بهمراهی و پشتیبانی وامی‌دارد؟.. آیا جز از آنست که این دو دسته از هم جدایند و اگرهم در بیرون یکسان می‌نمایند از درون یکسان نیستند؟!..

یک نکته‌ی دیگری که باید گفت اینست که بسیاری از مردم ماهیت گفته‌های ما را درنیافته‌اند. برخی از ایشان خود نمی‌خوانند و از زبانها چیزهایی می‌شنوند. برخی دیگر راهی را رفته‌اند که مخالف گفته‌های ماست (مثلاً فلسفه خوانده‌اند یا در ادبیات کار کرده‌اند) و آن پرده‌ای در برابر چشمهای آنان می‌گردد و از درک حقایق مانع می‌شود.

یکی از یاران که خود مرد دانشمندی و اندازه‌ی حقشناسی او اینست که چند روز پیش با من می‌گفت : «سرهنگ جلالی که در انجام وظیفه و غیرت آن آسیب را دیده باید قدردانی ازو کرد بهتر است ما بدیدن او برویم». مردی باین حقشناسی خود می‌گوید : زمانی که در خراسان بودم چون سخنان شما را می‌شنیدم سخت دشمنی می‌نمودم که اگر در آنجا بودید بسراغتان آمده بمجادله می‌پرداختم. ولی سپس بتهران آمدم و خودم نوشته‌هاتان را خواندم ، تکانی خورده با خود گفتم : «آیا با این حقایقست که من دشمنی می‌نمایم» ، و بسراغتان آمدم که همراهی و پشتیبانی خود را آگاهی دهم.

دیگری که نیز مرد دانشوریست و بکتابهای اروپایی بسیار پرداخته پارسال همین هنگام یکی از دشمنان ما بود و چنین عقیده داشت که باید تا بتواند بجلوگیری از پیمان و دیگر نوشته‌های ما کوشد و چون در یک اداره‌ای بود ، این دشمنی او بما سخت می‌افتاد. همین مرد چند روز پیش با من می‌گوید : «هیچ تردیدی نیست که راه رهایی شرق این کوششهای شماست و باید بپذیریم که درد غرب دیگر است ، و درد شرق دیگر ، چاره‌ی دردهای شرق همین است که شما آغاز کرده‌اید».

از اینگونه چندانست که بشمردن نیاید. اینها خود دلیلست که چنانکه یک دسته نمی‌توانند حقایق را پذیرفت بلکه تاب شنیدن آنها را ندارند یک دسته‌ی دیگری بعکس ایشان نمی‌توانند از حقایق رو گردانند و بی‌اختیار آنها را پذیرفته در راهش بکوشش و جانفشانی می‌پردازند.


🌸
🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 4 🌑

(پستی و بلندی درآمدها )

🖌 کوشاد تلگرام

در سه بخش گذشته از حادثه‌ی معدن طبس ، استانداردهای ایمنی ، رد پای پولپرستی و بی‌پروایی به جان کارگران در آن حادثه و از ماهانه‌ی ناچیز ایشان سخن راندیم. در این بخش از کاهش کار در کشور ، افزایش جویندگان کار (از جمله کوچندگان افغان) و در نتیجه کاهش دستمزدها و سرانجام از پستی و بلندی بی‌اندازه‌ی درآمدها در کشور خواهیم گفت.

نبود کار آن اندازه وخیم شده که برای یک جای خالی کار ، دهها تن جویندگانِ کار صف می‌کشند تا آن را ازآنِ خود گردانند و نانی به خانه برند. اینست وادارشان می‌کنند ، کاغذ و چک سفید امضاء به کارفرما بدهند! اینها چیزهایی نیست که مردم ندانند.

اینکه مردم شعار می‌دادند : «سوریه (همچنین فلسطین) را رها کن ، فکری به حال ما کن» ، بازگو کننده‌ی نداری و بدبختی مردم است. اینکه حکومت بگوید : چون ما را تحریم کرده‌اند به چنین روزی افتاده‌ایم ، چنین بهانه‌ای «مسموع» نیست. مگر پیش از تحریم را فراموش کرده‌ایم؟!. آیا در آن زمان کم‌چیزان رفاه و بهداشت و امنیت شغلی داشتند؟! همیشه زندگیِ یک طبقه‌ی کوچکی‌ از مردم این کشور (همان تاراجگران) خوش‌گذرانی بوده و زندگی یک انبوهی از مردم (تاراج شدگان) بیچیزی. آنگاه در همان موضوع تحریم نیز باید دید چرا کشور تحریم شده. حکومت چه کرده که دشمنی کشورهای فراوانی را در جهان برانگیخته و دوستی ندارد؟!

یک کشور با اینهمه ثروت که نمونه‌ی آن خاک پرباردهی است که با حسابهایی که شده به دو سه برابر جمعیت کنونی خوراک تواند داد ، آب هم اگر ناکاردانی نکنند به اندازه‌ی نیاز دارد ، با آفتاب تابان ، کانیهای گوناگون ، نفت و گاز فراوان ، موقعیتهای مناسب برای گردشگری و صد امتیاز دیگر ، چرا باید به چنین حالی بیفتد؟!.

یک مثال بعنوان نمونه بیاوریم. همین آفتاب سوزان که کشور ما را از بارش فراوان کم‌بهره گردانیده آرزوی دهها توده‌ی دیگر است که از آن بهره‌ی کمی می‌برند. ولی ما چه بسا آرزو می‌کنیم که بجای چنین آفتابی ، آب و هوای پربارانتری می‌داشتیم. در حالی که از این آفتاب صد بهره می‌توان برد که ما کمتر در اندیشه‌اش بوده‌ایم. با حسابی که رفته ایران با چنین آفتاب فروزان می‌تواند برق خورشیدی تولید کند که درآمد آن از نفتش نیز بیشتر است. ما حتا در اندیشه‌ی سود بردن از تابش خورشید برای آب گرم و شوفاژ هم نبوده‌ایم و نیستیم.

این نیست مگر آنکه یک لشگری از مفتخوران و تاراجگران در این کشور تنها به سودهای خود و پولهایی که می‌توان از این خوان نعمت برداشت اندیشیده‌اند. از یکسو ، ثروتهای حقیقی کشور همچون سفره‌های آب زیرزمینی را با آلودن و بیحساب مصرف کردن ، جنگلها را تراشیدن ، زمینهای کشاورزی را با آلودن و بی‌حاصل کردن ، تغییر کاربری به مسکونی دادن ، جلو فرسایش خاک را نگرفتن و از آنسو ، نگهداری نکردن از آنچه مایه‌ی بهره‌مندی همگان از این آب و خاک است همچون هوای پاکیزه ، دریا ، دریاچه و رودها ، این کارها را جز اره کردن شاخه‌ای که بر آن نشسته‌ایم نمی‌توان نامید.

مردم این روزگار نه آنانند که در زمان ناصرالدین‌شاه جایگاه کشور و حال خود را ندانند یا از حق و حقوقشان ناآگاه باشند. این مردم امروز گذشته از آنکه از راه تلویزیون و موبایل و دیگر راهها از حال دیگر توده‌های جهان کمابیش آگاهند ، از چگونگی زیست پولداران همین کشور نیز آگاهند. می‌دانند روی‌همرفته در این کشور هرچه کاری دشوارتر و بیمناکتر ، درآمدش کمتر. می‌دانند کسانی که میلیارد میلیارد پول درمی‌آورند این نیست که همچون بیل گیتس و ایلان ماسک نوآور و تولیدکننده باشند. بلکه با لابیگری و رانت‌خواری یا خوردن حق دیگران به چنان پولهایی رسیده‌اند.

از اینرو درد و خشم این مردم از فرمانروایان و تاراجگران بسیار بیشتر از مردم آن زمانست. آنها از هنگامی که چشم باز کرده بودند خود را برده‌ی پادشاه می‌دانستند و هرچه سختی و ستم می‌دیدند گمان داشتند این سرنوشتیست که به پیشانی آنها نوشته شده. ولی مردم این دوره با دانستن حال دیگر مردمان و آگاهی به ثروت این کشور و اینکه چگونه تاراج می‌گردد ، نمی‌توانند این حال را سرنوشت قطعی خود بدانند.

نتیجه آنکه طبقه‌ی رنجبر و ستمکشِ امروز ، کینه‌ی بزرگی از فرمانروایان و پولداران دارند و در این باره ناحق هم نیستند.

آیا مالباختگانِ شرکتهای شیاد سرمایه‌گزاری یا بورس را بیاد دارید؟!. آنان از حکومتی که نمی‌تواند بورسش را کنترل کند و از شرکتهای شیاد جلو گیرد ، کینه به دل دارند و خشمگینند ، همچنان این رنجبرانِ بیچیز نیز از اینکه پول تو جیبی فرزند یک پولدار با ماهانه‌ی آنان برابری می‌کند از نابسامانی اقتصادی و بیدادگریهای درآمدی ناخشنود و خشمناکند. آشکارست که اینان همیشه اندوهها به دل دارند و زندگانی بکامشان تلخ است.
👇
اینکه مردم تظاهرات کرده می‌گویند : «اینهمه بیعدالتی هرگز ندیده ملتی» ، «فریاد ، فریاد از اینهمه بیداد» بازتاب همین بیدادگریهاست. حقوق کارکنان در آغاز هر سال 20 درصد کمابیش افزایش می‌یابد ، پرسش اینجاست : آیا بهای کالا و خدمات هم به همین روال افزایش می‌یابد؟! یا آنکه در سراسر سال چند بار افزایش می‌یابد؟!

در هر حال از دیدگاه خرد این وضع درخور دفاع نیست. این اندازه پستی و بلندی در برخورداریهای یک توده خود یک رسوایی بشمار می‌آید. به ماهانه‌های هنگفت در برخی اداره‌های دولتی (آمار سال 1400) در نشانی زیر بنگرید.
👇
این هم توضیحاتی از همان منبع :

بر اساس آخرین گزارش‌ها در سال 1400 ، میزان سرانه‌ [میانگین] هزینه‌ی پرسنلی کارکنان شرکت ملی گاز ماهانه 76 میلیون تومان بوده است.

«هزینه‌ی پرسنلی» عبارت است از مجموع حقوق و مزایا ، رفاهیات ، اضافه کار ، عیدی و پاداش ، حق بیمه و بازنشستگی سهم کارفرما که شرکت بابت نیروی انسانی شاغل در شرکت می‌پردازد.

بعد از شرکت ملی گاز ، بیشترین حقوق و مزایا به کارمندان فرودگاه امام خمینی تعلق دارد. سرانه‌ی ماهانه‌ی هزینه‌ی پرسنلی شرکت شهر فرودگاهی امام خمینی در سال 1400 معادل 52.5 میلیون تومان بوده است.

رتبه‌ی سوم نیز مربوط به شرکت توانیر است، میزان سرانه‌ی هزینه‌ی پرسنلی کارکنان شرکت توانیر در سال 1400، ماهانه حدود 44 میلیون تومان بوده است.
👇
توجه شود که نمایش هزینه‌ی میانگین باعث می‌شود حقوقهای بسیار گزاف دیده نشود. زیرا در جایی که میانگین هزینه‌ی پرسنلی را ماهانه 76 میلیون تومان فرض کنیم و برای مثال 100 کارکن هر کدام ماهی بطور میانگین 60 میلیون حقوق و مزایا و رفاهیات و اضافه کار و عیدی و پاداش داشته باشند ، هر کدام از آنها از سهم میانگین هزینه‌ی پرسنلی ماهانه مبلغ 16=60-76 میلیون و همگی در مجموع 1600= (16) ضرب در 100 ، میلیون تومان کمتر دریافت می‌کنند ، پس اگر این مبلغ تنها میان 5 تن از مدیران یکسان بخش گردد سهم میانگین آنها 1600 تقسیم بر 5 (320 میلیون) و دریافتی ایشان بعلاوه‌ی 76 میلیون تومان (میانگین هزینه‌ی پرسنلی) مبلغ 396 میلیون خواهد بود.

این را نیز باید بدیده گرفت که گذشته از «حقوق و مزایا» گاهی پاداشها و وامهایی به نورچشمیها می‌دهند که پستی و بلندی درآمدها در ایران را ده چندان می‌گرداند.

رسوایی «حقوقهای نجومی» را همگی بیاد داریم. اینها چیزهایی نیست که رخ نداده و یا شایعه باشد. هنوز هم آگاهیهایش در اینترنت هست و می‌توان آن مبلغها را بروز کرد تا بهای واقعیش دانسته شود.

این جستار را در روزهای پیش رو دنبال خواهیم کرد.
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸 30ـ کلمه‌هایی که معنایش دانسته نیست (دو از دو)


یکی دیگر از آن کلمه‌ها «تمدن» است. این کلمه از پنجاه سال پیش در ایران رواج یافته و تا ده سال پیش که ما سخنانی در پیرامون آن نوشتیم چندان شیوع داشت که شاید شما روزانه صد بار آن را می‌شنیدید و بر صفحه‌های روزنامه‌ها در هر ستونی ده بار می‌خواندید. کلمه‌ای بود تازه پیدا شده و بزبانها افتاده. ولی هیچ‌کس معنی درست آن را نمی‌دانست. هر کسی در معنی مبهم دیگری بکار می‌برد.

مثلاً یکی می‌نوشت : «ما تازه پا بدایره‌ی تمدن گزارده‌ایم». دیگری می‌نوشت : «تمدن بقزوین نیز سرایت کرده. عصرها رؤسای ادارات با خانمهای خود در خیابانها بگردش می‌پردازند». چون مدرسه‌ای برای تدریس آرتیستی (بازیگری) باز گردید در یک روزنامه‌ای چنین نوشت : «یک قدم دیگری بسوی تمدن برداشتیم». آن سالی که تازه به تهران آمده بودم چند بار رخ داد که دیدم چون کسی را می‌شناسانند چنین می‌گویند : «آقای میرزا فلان از دوستان منست ، جوانیست حسّاس متمدن ...» بارها دیدم گفتگو از «کروات» یا از زلف سر می‌کنند و می‌گویند : «علامت تمدنست». همیشه می‌دیدم در روزنامه‌ها و در کتابها اروپا را «دنیای متمدن» می‌نامند. روزی گفتاری در یک روزنامه خواندم که نویسنده از فزونی تقلب و دزدی سخن رانده می‌گفت : «تمدن در هر کشوری که جا گرفت تحولاتی در آن ایجاد می‌نماید و آثار نیک و بدی از خود بروز می‌دهد».

شما اینها را بسنجید و بیندیشید تا بفهمید که هر کسی تمدن را به چه معنایی می‌گرفته. باید گفت : هیچ یکی از آنان معنی تمدن را نمی‌دانسته و همان افزارهای نوین و عادتهای تازه‌ای را که از اروپا آمده بوده تمدن می‌نامیده‌اند.

یک روز دکتری که اکنون هم هست و بدانشمندی شناخته می‌شود گفتاری در «مجموعه‌ی معارف» نوشته بود بدینسان : مردم تصور می‌کنند تمدن سینماست ، تیاتر است ، رمانست ، فرنگی‌مآبیست ، اینها همه اشتباه است. تمدن تلگراف بی‌سیم است ، برقست ، اتومبیل است ، دارالفنونست. این که معنی تمدن را می‌دانست بدینسان معنی کرده بود.

ما هنگامی که کتابها و گفتارها درباره‌ی ماشین و اروپا نوشتیم و یک دسته بهایهو برخاسته چنین گفتند : «او بضد تمدنست» ، من ناگزیر شدم بپرسم : «تمدن چیست؟!..» در برابر این پرسش بود که همگی آن سخنها فراموش گردید و هیاهو بخاموشی تبدیل یافت.

همین تدبیر کمک بسیاری بما کرد. زیرا بارها رخ داد که در مجلسی یک تن را از هواداران پیمان پیدا کرده بهایهوی برمی‌خاستند. ولی همینکه او می‌گفت : آقا اول معنی تمدن را بگویید و سپس ایراد گیرید ناچار زبان درمی‌کشیدند.

یکی از آشنایانم می‌گفت : کسی از اروپا دیدگان بدزبانی بسیار درباره‌ی شما می‌کرد که او بضد تمدن است. من بیاد سخن شما افتاده پرسیدم معنی تمدن چیست؟.. تشر سختی زد : «یعنی ما معنی تمدن را هم نمی‌دانیم؟». گفتم : اگر میدانید شرح دهید. بدینسان خاموشش گردانیدم.

شگفتتر اینجاست که ما تاکنون بارها معنی درست تمدن را تفسیر کرده‌ایم. با اینحال دیده می‌شود باز کسانی آن معنی درست را پذیرفتن نمی‌خواهند و بتازگی یک نویسنده‌ای بمن نسبت می‌دهد که منکر تمدن غرب هستم و می‌گویم باید ما دست از تمدن شرق برنداریم.

من نمی‌دانم چنین سخنی را کجا گفته‌ام؟!.. نمی‌دانم اینان تمدن را به چه معنایی می‌شناسند که آن را شرقی و غربی می‌گردانند؟! ما تمدن را به یک معنایی می‌دانیم که شرقی و غربی نتواند بود.

بسخن بیش از این دامنه ندهیم. این یک نمونه‌ایست که چگونه فهمها و خردها از کار افتاده. یک رشته عنوانهایی را از بام تا شام در زبان دارند ولی معنی درست آنها را نمی‌دانند. ما در پرچم یک رشته گفتارهایی در همین زمینه آغاز کرده معنی هر یک از این کلمه‌ها را خواهیم روشن گردانید. [1]

(پرچم روزانه شماره‌های 138 و 139)


🔹 پانوشت :

1ـ از برجستگیهای نوشته‌های کسروی یکی هم اینست که همیشه واژه‌هایی مانند شعر ، ادبیات ، فرهنگ ، تمدن ، بزرگی ، دین ، کیش ، ادب ، تربیت ، خرد ، روان ، سیاست ، حزب ، یگانگی ، نیرومندی ،‌ دارایی ، مشروطه ، میهن‌پرستی ، انقلاب ، استقلال و مانندهای آن را در حال آنکه بکار می‌برد ، شرح دقیقی از آنها داده معنی درست و روشنشان را با مثالهایی نیک روشن می‌گرداند و اینست به نوشته‌هایش سخن گنگ و مبهمی راه نمی‌یابد. او همیشه می‌کوشد سخن را تا جایی که می‌توان روشن بنویسد تا میان سخن و معنی دیواری نباشد.


🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 22ـ چرا حقایق را نمی‌پذیرند؟.. (دو از دو)


امروز کاری که ما داریم آنست که هر کسی در سهم خود این حقایق را بیندیشد و بپذیرد و در دل خود جا دهد و سپس بکوشد و از دیگران هر کس را که شایسته می‌شناسد با اینها آشنا گرداند. چنانکه بارها گفته‌ایم این حقایق بسیار مهم است و بزودی نتیجه‌ی اینها درمیان توده پدیدار خواهند گردید. امروز کار ما اینست.

شاید کسانی در پیش خود چنین اندیشند : «گرفتم که من این حقایق را پذیرفتم و بنشر آنها کوشیدم. از من تنها چه برآید؟!.. با چنین کوششی کار یک توده بکجا رسد؟!..». می‌گویم : شما تنها نیستید و هزار کسان همچون شما با این حقایق روبرو می‌باشند که چون هر یکی از آنان بدانسان که گفتیم بکوشند در اندک‌زمانی این چند هزار ، چند صدهزار خواهد گردید و یک نیروی بزرگی پدید خواهد آمد.

کسانی می‌گویند : این راه دور است و ما بزودی به نتیجه نخواهیم رسید. می‌گویم : یک راهی هرچه دور باشد با رفتن نزدیک گردد. از این گذشته ، یگانه راه همینست و بس. شما اگر می‌خواهید از این درماندگی و بیچارگی بیرون آیید و همچون دیگران سرفراز و آزاد زندگی کنید چاره جز این ندارید که این اندیشه‌های پراکنده را دور رانید و گمراهیهای گوناگونی را که درمیانست رفع کنید ، و چنین کاری جز با شناختن حقایق و پذیرفتن آنها نخواهد بود.

شما همین را بیندیشید که آیا راه دیگری دارید یا نه؟.. سخنانی را که ما درباره‌ی اندیشه‌های پراکنده و زیانهای آنها نوشتیم دوباره بخوانید و بسنجید که آیا جای یک ایرادی هست یا نه؟..

این بتازگی رخ داده که یکی از آشنایان بنزد من آمده چنین می‌گوید : «شما اندیشه‌های پراکنده و گمراه را علت بدبختی ایرانیان می‌شمارید. بعقیده‌ی من اساس اخلاقست. اگر اخلاق توده را تصفیه کنیم بهمه‌ی دردها چاره خواهد شد». گفتم : تفاوت در آنجاست که شما نافهمیده سخن می‌گویید و ما فهمیده. من از شما می‌پرسم : اخلاق را چگونه تصفیه خواهید کرد؟!.. آیا راه آن چیست؟!.. شما این نمی‌دانید که راه تصفیه‌ی اخلاق نیز درست گردانیدن اندیشه‌هاست. این اندیشه‌های پست و پراکنده ، این سخنان بیپا و بیخردانه که کتابها و مغزها را پر کرده یکی از نتیجه‌های آنها پستی خویهاست. ما بیهوده نمی‌گوییم : سرچشمه‌ی بدیها اینهاست.

اخلاق نیک و بد هر دو در نهاد آدمی نهاده شده و اینست آدمی نیکخو و بدخو هر دو تواند بود. باینمعنی که اگر کسی دارای اندیشه‌های عالی بود و بحقایق زندگانی آشنا گردید ناگزیر اخلاق پست او ناتوان می‌گردد و از آنسوی خویهای نیکش نیرو گیرد ، و برعکس اگر کسی دچار اندیشه‌های پست و بدآموزیهای بیمغز گردید ناچار خویهای پستش نیرو یابد و خویهای ستوده‌اش سست و ناتوان می‌گردد. این چیزیست که با دلیل علمی نشان توان داد ولی در اینجا فرصت چنان کاری نیست. اینکه ما تاکنون از اخلاق گفتگو نکرده‌ایم برای همینست که نخواسته‌ایم آهن سرد بکوبیم. برای آنست که دانسته‌ایم تا اندیشه‌ها اینست که می‌بینیم امیدی به نیکی خویها نتوان بست.

بسخن بیش از این ادامه ندهیم. ما باید در این راه خود پافشاری نماییم و از اینکه کسانی گفته‌های ما را نمی پذیرند نومید نگردیم. چنانکه گفتیم : مردم در برابر این حقایق بدو دسته خواهند گردید و پاکان از ناپاکان جدا خواهند گردید و این خود یک نتیجه‌ای می‌باشد. ما باید اینها را نشر دهیم و بگوشها برسانیم. اگر کسانی نپذیرفتند کسان دیگری خواهند پذیرفت.

(پرچم روزانه شماره‌های 108 و 109)


🌸
🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 5 🌑

بیکاری (بخش یکم)

🖌 کوشاد تلگرام

در بخشهای گذشته از حادثه‌ی دلگداز معدن طبس ، جان باختن 50 تن بیشتر از کارگران هم‌میهنمان ، استانداردهای جهانی HSE ، رد پای پولپرستی در این حادثه ، کوتاهیهای حکومت در نظارت و واداشتن شرکتها به رعایت استانداردها ، ماهانه‌ی ناچیز کارگران و پستی و بلندی بی‌اندازه در درآمدها در کشور گفتگو کردیم. در نوشتار امروز از «غول بیکاری» سخن بمیان خواهیم آورد.

5ـ تا هشتاد نود سال پیش در ایران بلکه در کشورهای شرق چیزی بنام بیکاری به آن معنی که در غرب رخ می‌دهد نبود. هر کسی بکاری می‌پرداخت و این مایه‌ی سرفرازی زندگانی شرقی بود. زیرا در همان زمان در غرب بحرانهای بزرگی از بازایستادن بازار و بیکاری فراگیر و ورشکستگی بورس و اینگونه پیشامدها رخ می‌نمود (بویژه میان سالهای 1929 تا 1932) و هنوز هم از میان برنخاسته (نمونه‌اش بیکاری و رکود سالهای 2008 و 2009 در آمریکا و دیگر کشورهای غربی است). لیکن چون شرقیان خود را در برابر غربیان باخته ، غرب را معدن هر نیکی پنداشتند ، اینست زندگی ما نیز رنگ غربی بخود گرفت و آداب زندگی و شیوه‌ی کار و همبستگی کارگر و کارفرما بدانسان که در غرب بود در ایران نیز رفته رفته جایگزین شیوه‌ی کهن شرقی گردید.

در هر حال از همان هشتاد نود سال پیش در ایران نیز کارخانه‌ها و شرکتهایی بنیاد یافت و معدنهایی بکار آغاز کرد و اینها همه کارکنانی را استخدام کردند. پیش از آن ، حکومت اداره‌هایی داشت و برخی نیز سپس به آنها افزود که ناچار یک دسته از مردم کارکنان آنجاها بودند و هنوز هم هستند ـ همچون آموزگاران که کارکنان وزارتخانه‌ی آموزش و پرورش‌اند.

این کارکنان ـ چه کارمند ، چه کارگر ـ دولت و بخش خصوصی را راه می‌برند و دولت و بخش خصوصی نیز به ایشان دستمزد و ماهانه می‌دهند. بدینسان هم کارهای کشوری و بخشهای دیگر تولید و خدمات پیش می‌رود و هم خاندانها در سایه‌ی چنین کارهایی زندگیشان راه می‌افتد.

اکنون سخن در آنست که در غرب چنین عنوان شده که در یک کشور همیشه چند درصد «بیکاری» (مثلاً 3 تا 5 درصد) عادی است. گرچه دولتهای غربی تا جایی که بتوانند به سامان اقتصاد کشورشان می‌کوشند و این کوششها جلو بسیاری از نارواییهای اقتصادی را می‌گیرد ولی وظیفه‌ای بگردن خود در برابر تلاطمهای اقتصادی که به بیکاری و دیگر گرفتاریها بینجامد نمی‌گیرند. مردم شرق و از جمله ایرانیان نیز چون دنباله‌روی آنهایند و همان سیستم اقتصادی را برای خود برگزیده‌اند ، اینست بیکاری را همچون خشکسالی ، سیل یا توفان ، چیزی طبیعی می‌شمارند که بیرون اختیار حکومتهاست.

حال آنکه این باور بیکبار بی‌پاست. درست است که حکومتها صدها کار دیگر دارند که جلوگیری از بیکاری یکی از آنها می‌تواند باشد و از سوی دیگر ، بیکاری هم بیکبار از میان برخاستنی نیست ولی جلو گرفتن از بیکاری از وظایف اصلی و مهم هر حکومت و دولتی است.

مردم دولت تعیین نمی‌کنند که چنین وظایفی را بگردن نگیرد. اگر دولت این کارِ بسیار بنیادی را انجام ندهد ، گو صدها کیلومتر راه و راه‌آهن بسازد ، میلیونها شماره تلفن ثابت و موبایل به مردم دهد یا کارهایی مانند اینها کند ، چه سودی بحال مردم دارد؟! بیکاری غول هراس‌انگیزیست که دل هر میهن‌پرستی را بلرزه درمی‌آورد. در پس بیکاری ، بینوایی هست ، در پس آن جا ماندن از درس بچه‌ها و دور ماندن از کوششهای اجتماعی هست ، حس آزاردهنده‌ی بی‌بهرگی (محرومیت) هست ، پایین آمدن بهداشت و بیماریها هست.

روی‌همرفته کاهش سرمایه‌ی اجتماعی [1] و بسیار نارواییهای دیگر در پس بیکاری هست.
پس یکی از وظایف اصلی دولت فراهم کردن زمینه برای کار و پیشه است. بیشتر زمانها این نکته فراموش می‌شود. حکومتی که برای جلوگیری از بیکاری وظیفه‌ای بگردن نگیرد ، ناچار پاسخده (مسئول) همه‌ی نتیجه‌های بیکاری است.

[1] : برای آگاهی از سرمایه‌ی اجتماعی و تأثیر آن بر کیفیت زندگی و اقتصاد یک کشور این نوشتار خوانده شود.

این نوشتار دنباله دارد.
📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸31ـ چند پرسش و پاسخهای آنها (یک از سه)


شبهای آدینه و روزهای آن که کسانی بنزد من می‌آیند همیشه پرسشهایی می‌کنند و پاسخهایی می‌شنوند و من دوست می‌دارم که گاهی آنها را در نوشته‌های خود بیاورم ، و این خود راهی برای نزدیکی اندیشه‌هاست.

در آدینه‌ی گذشته دو تن بنزد من آمدند و چنین گفتند : «شما بارها در نوشته‌های خود نام «حقایق» را می‌برید و چنین می‌گویید که همگی باید حقایق را بپذیرند. ما می‌خواهیم چند پرسشی از شما کنیم» :

1) آیا در جهان حقایقی هست؟.. بسیاری از دانشمندان بحقایقی قایل نیستند. می‌گویند در جهان هرچه هست جز فریب نیست. می‌گویند : هر کسی که نیروی گویندگی و زبان شیوا دارد می‌تواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند و جمعیتی را پیرو خود گرداند. نه اینکه راستی را حقایقی باشد.

2) بر فرض آنکه حقایقی هست راه درک آنها چیست؟.. چگونه می‌توان حقیقت را شناخت؟..

3) آیا می‌توان از روی حقایق زندگی کرد و از هرچه نه حقیقت است چشم پوشید؟..

گفتم : به یکایک پرسشها پاسخ می‌گویم : در جهان حقایق بسیار است. مثلاً گفته می‌شود : «زمین بگرد خود می‌گردد» یا «ابر از بخار پدید می‌آید» یا «آمریکا در غرب اروپاست» و هزارها مانند اینها ، آیا اینها حقایق نیست؟.. اگر مقصودتان در چیزهای نامحسوس است یا در قواعد زندگانیست در آنها نیز حقایقی درمیانست. مثلاً در ایران یک دسته عقیده به «نجوم» دارند و چنین تصور می‌کنند که هرچه بروی زمین رخ می‌دهد نتیجه‌ی گردش ستارگان و دوری و نزدیکی آنها با یکدیگر است. بگفته‌ی شاعر «که سعد و نحس ز تأثیر زهره و زحل است» . یک دسته‌ی دیگری به «بخت» عقیده‌مندند و چنین می‌دانند که کسانی خوشبخت آفریده شده‌اند که همه‌ی پیشامدها بسود آنان درمی‌آید و همواره با خوشی زندگانی می‌کنند و کسانی بدبخت می‌باشند که به هر کاری برخیزند جز زیان و اندوه نبینند. یک دسته‌ی دیگری باور به سرنوشت دارند و چنین می‌پندارند که آدمی هر آنچه خواهد دید پیش از آنکه به اینجهان بیاید به پیشانیش نوشته می‌شود. یک دسته‌ی دیگری دعا و نذر را مؤثر می‌شمرند و اینست در گرفتاریها بجای کوشش ، بدعا و نذر و مانند آن توسل می‌جویند. یک دسته‌ی دیگری جادو و افسون و مانند اینها را دارای تأثیر می‌شناسند و در کارهای خود باینها تشبث می‌نمایند. شما اگر کتابها را جستجو کنید پر از این عقیده‌ها و باورهاست ، اگر گفتار و رفتار مردم را بسنجید همه استنادشان باینهاست. ولی ما می‌گوییم : اینها همه غلطست ، همه بیپاست ، همه کج‌اندیشیست ، و راستی (یا حقیقت) آنست که هر کس جز نتیجه‌ی کوشش خود را نمی‌برد و نتواند برد و برای این دلیلهای بسیار می‌آوریم. مثلاً می‌گوییم : در سال 1918 که جنگ جهانگیر گذشته پایان یافت آلمانها چون شکست خورده بودند از میان دولتهای بزرگ بیرون رفتند که اگر نمی‌کوشیدند به همان حال بازمی‌ماندند ولی در نتیجه‌ی کوششهای خود از آن خواری رها گردیدند. همان آلمانها پارسال به روسیه حمله کرده و می‌گفتند دو ماهه دولت روسیه را از پا خواهیم انداخت. روسها اگر نمی‌کوشیدند و مردانگی و جانفشانی نمی‌نمودند در اندک‌زمانی لگدمال می‌گردیدند. ولی چون کوشیده‌اند هنوز یک سال بیشتر است[1] که ایستادگی می‌نمایند. صدها مانند این می‌توان شمرد.

کنون این یکی از حقایق زندگانیست که هر باخردی باید بپذیرد ، و مانندهای آن بسیار است. پس چگونه می‌توان گفت که حقایقی نیست؟!.. همان کلمه‌ی فریب که شما بکار می‌برید دلیلست که حقایقی هست. زیرا فریب چیست؟.. فریب آنست که دروغی را در جامه‌ی حقیقت نشان دهند. پس باید گفت حقیقتی هست.

اینکه می‌گویید : هر کس که نیروی گویندگی یا زبان شیوا دارد می‌تواند مطالبی را بنام حقایق بقبولاند ، می‌گویم راست نیست. زیرا هواداران «بخت» یا «سرنوشت» یا مانند آنها در ایران شعرای شیوازبان بوده‌اند که هر یکی عقیده‌ی خود را با شیواترین زبانی سروده‌اند و با اینحال شما می‌بینید ما با یک تکانی که به خردها می‌دهیم و اندیشه‌ها را بیدار می‌گردانیم همه‌ی رشته‌های ایشان را پشم می‌گردانیم. کجیها تا هنگامی پیش تواند رفت که راستیها بمیان نیاید وگرنه همچون یخ در برابر آفتاب خود بخود خواهد گداخت.


پانوشت :
1ـ تاریخ این نوشتار سال 1321(1942) می‌باشد.


🌸
📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 23ـ چند سخنی با آقای فرامرزی (یک از سه)


چند روز پیش یکی گفت : «روزنامه کیهان نشر می‌شود و همه‌ی روزنامه‌ها یادی از آن کردند ولی شما نکردید». گفتم : «ما از هیچ روزنامه‌ای یاد نمی‌کنیم و از این «تعارفات» برکناریم. ولی آقای فرامرزی چون دوست ماست آرزومندیم روزنامه‌ی او باین توده و کشور سودمند افتد». این پاسخیست که بآن گوینده دادم. ولی می‌خواهم در اینجا چند سخنی با‌ آقای فرامرزی برانم. می‌خواهم حق دوستی را با وی بجا آورم.

آقای فرامرزی ، در این هنگام گرفتاری ایران یک روزنامه اگر از راهش درآید می‌تواند دستی از این مردم سرگردان بگیرد ، می‌تواند نیکیهای بسیار بهاداری را انجام دهد ، می‌تواند نام خود را در تاریخ جاویدان گرداند ـ ولی کدام روزنامه و از چه راه؟.. بهتر است قدری با شما گفتگو کنیم. بهتر است سخنانی را که گاهی با شما نشسته گفته‌ایم بروی کاغذ بیاورم :

امروز خواه و ناخواه یک میدان نبرد بزرگی میانه‌ی شرقیان با غربیان پدید آمده. امروز توده‌های شرقی به یک رشته کوششهای سختی نیاز دارند ـ ولی کوششهایی که از روی فهم و بینش باشد و آنان را به یک جایی رساند.

آقای فرامرزی ، در آخرهای قرن پانزدهم میلادی که در اروپا تکانهایی آغاز می‌یافت اروپاییان چون دارایی و توانگری هندوستان و دیگر سرزمینهای شرقی را شنیده بودند یگانه آرزوشان این بود که یک راه نزدیکی بشرق پیدا کنند و با کشورهای شرقی بداد و ستد و بازرگانی پرداخته بهره‌هایی یابند ، و برای این مقصود بود که کریستف کلمب رو بسوی غرب اروپا کشتیرانی کرد و ناگهان و نابیُوسان[=غیرمنتظره] بآمریکا رسید و آن سرزمین گمشده را پیدا کرد ، و واسکو داگاما با کشتی گرد آفریقا را گردیده و از دماغه‌ی امید[نیک] پیچیده یک راه دریایی برای هند باز نمود ، و ماچلان با کشتیهای خود بسوی غرب سفر کرد و پس از چهار سال یارانش از راه شرق بازگشتند و برای نخستین بار گرد جهان گردیدند.

آری آن روز اروپا یگانه آرزوشان راه داشتن بشرق بود و در این باره بکوششهای سختی برمی‌خاستند. لیکن امروز همان دولتها یکایک کشورهای شرقی را زیردست خود گردانیده سررشته‌ی آنها را در دست خود می‌دارند. این حقیقتی است که پوشیده نتوان داشت.

چرا چنین شده؟.. چرا شرقیان زبون گردیده‌اند؟.. پیداست که یک علتهای آشکاری دارد ، در این پانصد سال همیشه اروپا در پیشرفت بوده که از یکسو افزارهای بسیار شگفتی برای زندگانی ـ از راه‌آهن و کشتیهای بخاری و تلگراف و تلفن و برق و مانند اینها اختراع یافته ، و از یکسو تغییرهای بسیاری در فن جنگ رخ داده و دولتهای اروپایی افزارهای بسیار کاری و نوینی ـ از توپ و تفنگ و بمب و خمپاره و مانند اینها ـ در دست داشته‌اند که از رویهم‌رفته‌ی اینها دو نتیجه بدست آمده :

یکی آنکه فاصله از میانه‌ی شرق و غرب برداشته شده و تکه‌های پنجگانه‌ی زمین بهم پیوسته.

دیگری اینکه دولتهای اروپا بسیار نیرومند شده‌اند و شرقیان را تاب ایستادگی در برابر آنها نبوده.
اینها علتهای آشکار زبونی و بدبختی شرقیانست. ولی تنها اینها نیست و یک علت بزرگ دیگری درمیان می‌باشد و آن بیگمان ناشایستگی خود مردمانست.

آنچه یک توده را زیردست دیگران گرداند جز ناشایستی خودشان نتواند بود. حوادث بسیار می‌آید و می‌رود ولی هیچ یکی مردمی را از پا نیندازد. آنچه مردمان را از پا اندازد جز آلودگیهای خودشان نتواند بود.

امروز اگر نگاه کنیم تفاوتی که درمیانه‌ی شرقیان و غربیانست درخور سنجش نمی‌باشد : در دانشها آنان در کجایند و اینان در کجا؟. در پول و توانگری آنان در کجایند و اینان در کجا؟.. در صنعت و افزارسازی آنان در کجایند و اینان در کجا؟.. امروز در این جنگ و کشاکش اروپاییان توانایی را تا بآنجا رسانیده‌اند که در هر چند دقیقه یک آیروپلان[=هواپیما] بیرون می‌دهند ، و ده‌هزارها و صدهزارها هواپیما[=خلبان] [1] تربیت می‌کنند ، ده‌ملیونها سرباز بمیدان جنگ می‌آورند. اینها چیزهاییست که از اندیشه بیرونست.

با این نیرومندیها اگر شرقیان آلوده نبودندی زبون اروپاییان نگردیدندی. اگر آلوده نبودندی به همان اندازه نیرو تهیه کردندی. سخن کوتاه می‌کنم : امروز شرقیان بدبخت و زیردستند. ولی ریشه‌ی این بدبختی و زیردستی درمیان خودشانست. این مقدمه‌ایست که باید پذیرفت و بیچون و چرا شمرد. باید این را پایه‌ی گفتگوهای دیگری گردانید.


پانوشت :
1ـ این تنها جایی است که نویسنده هواپیما را بجای آنکه به معنی آن اختراع (آیروپلان) بکار بَرد به معنی طیاره‌چی (آن که هوا پیماید) بکار ‌برده. گویا در این زمان چون واژه‌ی نوساخته‌ی هواپیما به معنی آیروپلان هنوز چندان رواج نیافته بود ، او بکار بردنش را در معنی خلبان بهتر دانسته.



🌸
عبدالرحمان فرامرزی
🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ 6 🌑

بیکاری (بخش دوم)

🖌 کوشاد تلگرام

در کتاب ورجاوندبنیاد (بزبان عادی ، بخش سوم ، بند 15) درباره‌ی وظایف حکومت در زمینه‌ی نظارت بر کارها و پیشه‌ها و جلوگیری از بیکاری چنین آمده است :

«در هر کشوری حکومت باید نظارت بر کارها و حرفه‌ها و تنظیم آنها را از روی آیین یا راه زندگی یکی از وظایف بزرگ خود بداند و بآن کار اهمیت داده خوب توجه کند. در این باره قانونها تصویب کند ، دستورها دهد ، کسانی را برای نظارت و بازرسی منصوب کند.
باید بکارهای نامشروع و یا بیهوده ـ از دزدی و راهزنی و کلاهبرداری و دغلکاری و قماربازی و بخت‌‌آزمایی و فالگیری و افسانه‌نویسی و واسطه‌گری کالاها و هرچه از این گونه است ـ راه نداده و بکسانی که تمکین نکنند کیفر دهد.
...
حکومت باید مستحقها را نگهداری کند و از گدایی به هر بهانه‌ای که باشد جلوگیری کند. از مفتخوری چه به بهانه‌ی پیشوایی و راهنمایی و چه به هر بهانه‌ی دیگری که باشد جلوگیری کند. به بازارها و کارخانه‌ها ناظران بگذارد و از زیاده‌خواهی که از راه سرمایه یا ماشین می‌تواند پیش بیاید جلوگیری کند. برای کالاها قیمت تعیین کرده از گرانفروشی تولیدکنندگان و بازرگانان جلوگیری کند.
باید از پزشک و آموزگار گرفته تا باربر و چاه‌کن و (همچنین کارمندان اداره‌ها) برای مزدهاشان منصفانه اندازه تعیین کند. ارزش هر کاری از روی سودیست که بزندگانی اجتماعی می‌رساند و نیازی که بآن هست. همچنین باید رنجی را که در راه آن کشیده شده در نظر گرفت.
یکی از نافهمیها امروزه اینست که کارهایی را که به زحمت بدنی بیشتر نیازمند است ـ مثل باربری و چاه‌کنی و نظافتچیگری و مانند اینها ـ پست می‌شمارند و مزدْ کمتر می‌پردازند. ولی از دیده‌ی حقیقت‌جویی اینها پست نیست و مزد آنها را نیز منصفانه باید تعیین کرد : مثلاً یک کارگر ساده‌ی ساختمانی با روزانه هشت ساعت کار پیوسته ‌، باید دید اگر افراد خانواده‌اش بیش از اندازه نیست روزانه چه مبلغ می‌خواهد تا یک زندگی متوسط داشته باشد ، از روی این برای او مزد تعیین شود.

حکومت یک ملت باید هرچه لازمست بکند تا مانع بیکاری و درماندگی مردم شود ، تا جایی که کسی نتواند گله از نبودن کار و بسته بودن راه زندگانی کند.
اگر زندگانی از راهش باشد و آنچه گفته‌ایم عمل شود کسی بیکار نخواهد بود و کسی بینوا نخواهد ماند. هر کسی باندازه‌ی لیاقت خود و کوششی که می‌کند از داشته‌های زندگانی و از خوشیها بهره خواهد یافت. ...».

فشرده‌ی سخنان بالا چند چیز است :
1ـ جلوگیری دولت از مفتخوری و کارهای نامشروع و بیهوده
2ـ دیده‌بانی (نظارت) بر بازار و کارخانه و جلوگیری از گرانفروشی تولیدکنندگان و بازرگانان
3ـ تعیین دادگرانه‌ی دستمزدها بر پایه‌ی نیاز کشور به آن کار و همچنین بدیده گرفتن رنجی که در آن کشیده می‌شود. به زبان سازمانهای بیمه و بازنشستگی اینگونه کارهای پررنج و آسیب را «سخت و زیان‌آور» گفته‌اند.

چنانکه در بخش پیش گفتیم دولتهای غربیِ پیشرفته تا بتوانند کوششهایی می‌کنند که اقتصادشان پایدار بماند و تورمِ بالا و غول بیکاری پدیدار نشود. ولی در برخی جاها نیز نابسامانیهای (تلاطم) اقتصادی را طبیعی فرض کرده در برابرش خود را مسئول نمی‌بینند. اینکه چنان نابسامانیهایی را طبیعی می‌انگارند ، جای سخن بسیار دارد که در اینجا مجال آن گفتگو نیست. تنها این اندازه توان گفت که چون سرچشمه‌ی آن نابسامانیها ریشه در نهاد اقتصاد غربی دارد ، اینست بناچار آن را طبیعی بشمار می‌آورند.

با اینهمه در آن کشورها چون مجلس و رسانه‌ها آزادند ، از چنان دولتهایی پاسخدهی می‌طلبند و ممکنست زیر فشار رسانه‌ها و مجلس چنان کابینه‌هایی برافتند.

اکنون ببینیم در کشور ما وضع به چه ترتیب است. مثلاً یکی از کارهایی که هر حکومتی باید بکند ، حمایت از تولید ملیست ، این گونه‌ای جلوگیری از بیکاری نیز هست. قانونها باید گزارده شود تا آنچه در کشور تولید می‌شود یا می‌تواند به آسانی تولید گردد وارداتش ممنوع شود. اگر حکومتی چنین کار مهم و آشکاری نکرد یا قانونش را گزارد ولی بر اجرایش نظارت نکرد و از کنترلش بیرون شد ، مردم آسیبهای بزرگی خواهند دید. بیکاری هم فزونی خواهد یافت.
👇
ببینید این تنها گفتگوی روزگار ما نیست. این بیگفتگوست که هر تصمیم دولت اگر درست باشد می‌تواند بسود تولید و کار بینجامد و بوارونه اگر غلط باشد بزیان تولید و فزونی بیکاری بینجامد. زمانی که ناصرالدینشاه امتیاز توتون و تنباکو را به یک تن انگلیسی داد ، به این ترتیب بود که او می‌توانست توتون و تنباکوی سراسر ایران را در ازای پولی بنام حق امتیاز یکجا بخرد و یک بخش آن را به کشورهای دیگر فروخته بخشی را به خود ایرانیان گرانتر از آنچه خریده بفروشد. این آسیبی به مردم و از جمله بازرگانان ایرانی بود. هم از اینرو بود که چون علما در آن جنبش در برابر دربار ایستادند مردم نیز ایستادگی کردند و سرانجام ناصرالدین‌شاه ناچار شد آن امتیاز را با پرداخت تاوان بهم زند. نمونه‌ی دوم ، بوارونه‌ی امتیاز توتون و تنباکو قانونی بنام «انحصار تجارت» بود (1309) که از تولیدکنندگان کشور حمایت می‌کرد. آن قانون جلو فزونی کالاهای اروپا و آمريكا را در بازارهای ايران می‌گرفت. کالاهایی كه دست صنعتگران بومی را بسته بود.

تولید به عوامل محسوس و نامحسوس چندی بستگی دارد. مثلاً در زمینه‌ی عوامل محسوس دولت با ساختن راه و راه‌آهن ، بندرها و فرودگاهها و واداشتن حمل و نقل زمینی ، دریایی و هوایی ، فراهم کردن انرژی (مثلاً برق و گاز و بنزین) ، ساخت شبکه‌ی آب و فاضلاب ، تلفن و اینترنت ، فراهم کردن زیرساختهای آموزشی همچون دانشگاهها ، آموزشکده‌ها ، پژوهشکده‌ها ، آزمایشگاهها ، یا بکار واداشتن شبکه‌ی بانکی نیرومند و راه گشودن و راه نمودن به بازرگانان چه از راه اتاقهای بازرگانی و چه از راه سفارتخانه‌ها ، دادن وام به تولیدکنندگان می‌تواند زمینه را آماده‌ی کوششهای سالم اقتصادی ‌کند.

از آنسو ، با وضع معافیتهای مالیاتی ویژه (مثلاً برای کشاورزی) ، تعرفه‌ها‌ی گمرکی بالا برای کالاهای لوکس و بیهوده‌ی خارجی یا ممنوعیت ورود کالاهایی که در کشور ساخته می‌شود ، پدید آوردن وضع پایدار اجتماعی و تلاش برای افزودن به سرمایه‌ی اجتماعی و امید به آینده در دل مردم ، بطور غیرمستقیم و نامحسوس از تولید حمایت می‌کند.

درباره‌ی این زیرساختها و اقداماتی که به پایداری اوضاع اجتماعی ، سیاسی و اقتصادی می‌انجامد هنوز سخنان بسیاری هست که در نوشتاری دیگر به آن خواهیم پرداخت.