سرتیپ عبدالجواد قریب

محسن جهانسوز

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸34ـ در پیرامون جان و روان (دو از چهار)


2ـ آدمی دارای دو گوهر است

راستی آنست که آدمی دارای دو گوهر است : یکی گوهر جان و دیگری گوهر روان ، و این دو اگرچه باهمند از هم جدایند. برای توضیحِ مقصود باید دانست که چهارپایان و مرغان و دیگر جانوران هر کدام یک تنی دارد و یک جانی. تن همان رگ و پوست و گوشت و استخوان ، و جان همان نیروی زندگیست که از گردش خون پدید می‌آید و با ایستادن آن از میان می‌رود. در جانوران جز این دو نیست. ولی در آدمی جز از تن و جان ، گوهر دیگری بنام «روان» هست. از اینجاست می‌گوییم : «آدمی دارای دو گوهر است ، گوهر جان و گوهر روان».

این را فلسفه‌ی مادّی درنیافته است. ولی یک موضوع بسیار مهمی است و دلیل آن کارهای خود آدمی می‌باشد. زیرا چنانکه دیروز شرح دادیم کارهای آدمی به دو رشته است :

یک رشته آنهایی که بگفته‌ی فلاسفه‌ی مادّی سرچشمه‌ای جز خودخواهی (یا حب‌الذات) ندارد. همچون پول‌اندوزی ، انبارداری[=احتکار] ، دزدی ، کلاهبرداری ، ستمگری ، جنگ و کشاکش ، رشک ، هوس ، برتری‌فروشی و مانند اینها. اینها کارها و خویهایی است که چهارپایان و درندگان نیز دارند و سرچشمه‌اش جز خودخواهی نیست. فلان بازرگان با دارایی بسیاری که دارد باز شب و روز در تلاش است و پول می‌اندوزد ، برای چه؟ .. برای آنکه دارایی را تنها برای خود می‌خواهد و درپی آنست که از همگی داراتر گردد.

فلان توانگر با آنکه خانه‌اش پر از خواربار است ، باز هرچه می‌تواند خواربار می‌خرد و پروای دیگران نمی‌کند ، برای چه؟.. برای آنکه جز خود را در نظر ندارد و بدیگران دلش نمی‌سوزد. امروز دولتها بجان هم افتاده‌اند و اینهمه خونها می‌ریزند و اینهمه شهرها ویران می‌گردانند ، برای چه؟.. چه مقصودی را دنبال می‌کنند؟.. اگر نیک سنجید خواهید دید هیچ مقصودی را دنبال نمی‌کنند و خواست هر یکی جز این نیست که هرچه نیرومندتر گردد و مردمان را زیردست گرداند و بآنها حکومت کند و برتری فروشد و داراییهای آنها را باختیار خود آورد. این مانند همان جنگی است که دو خروس باهم می‌کنند.

یک رشته‌ی دیگر کارهایی که با خودخواهی سازش ندارد بلکه مخالف آنست. همچون دلسوزی بفلان ستمدیده ، بخشایش بفلان بینوا ، دستگیری از فلان بیچیز ، نیکخواهی بمردم ، جانفشانی در راه دیگران ، گرویدن بحقایق ، کوشش و فداکاری در راه آنها و بسیار مانند این. اینها کارها و دریافتهاییست که جانوران ندارند و با خودخواهی نیز سازگار نیست. شما مردی را می‌بینید در راه افتاده و پایش شکسته ، بی‌اختیار متأثر می‌شوید و از رفتن بازمانده بر سر او می‌ایستید و او را از زمین بلند می‌کنید و چه‌بسا بدوش کشیده بخانه‌اش می‌رسانید. این کار با خودخواهی چه سازش دارد؟!.. اگر از روی قوانین طبیعی قضاوت کنیم دیگری که پایش شکسته بشما چه ربطی دارد؟!.. در یک خانه‌ای آتش افتاده می‌سوزد و کسی آواز زنی یا مردی را از آن تو می‌شنود و بی‌اختیار خود را بآتش می‌زند و بیرونش می‌آورد ، در اینجا خودخواهی در کجاست؟!. کسی که خود را برای نجات دیگری بآتش می‌اندازد ، این خودخواهیست یا از خودگذشتگی؟!. این چه تعلیل طبیعی دارد؟!.. شما فلان سخن حق را می‌شنوید و با آنکه بزیان خودتان است می‌پذیرید و در راه آن بکوشش و جانفشانی می‌پردازید و از مال ـ بلکه از جان نیز ـ می‌گذرید ، باین چه علتی توان اندیشید؟!.. آنهمه جانفشانیها که در انگلیس و فرانسه و ایران و عثمانی و دیگر جاها در راه پیشرفت مشروطه کرده شد و مردان بزرگی دانسته و فهمیده خود را بکشتن دادند چه عنوانی از خودخواهی توانستی داشت؟!.. ده دوازده سال پیش در پیرامونهای تبریز سیلی برخاست و به چند دیهی زیان رسانید و یک زن و یک مردی را که دچار سیل شده و صدمه دیده بودند برای معالجه به بیمارستان شهر آوردند ، آن زن داستان خود را چنین گفت : سیل مرا برداشت و در هنگامی که دست و پا زنان روی آن می‌رفتم یک جوانی که در کناری بروی سنگی ایستاده بود مرا بآن حال دید و خود را بآب انداخته شناکنان بمن رسید و از دستم گرفته با هر سختی بود کشیده بروی آن سنگ آورد. در همان هنگام این مرد پیدا شد که او نیز غلت‌زنان بروی سیل می‌رفت. آن جوان همینکه مرا بروی سنگ گزاشت ، خود بازگشت و شناکنان باین مرد رسید و او را نیز کشیده تا بروی سنگ رسانید. ولی چون قوایش بتحلیل رفته و بیتاب شده بود خود او نتوانست بروی سنگ بیاید و بیکبار سیل او را پیچانیده با خود برد. این داستان که نظایرش بسیار است بخودخواهی چه نسبت دارد؟!..


👇

آنچه این موضوع را روشنتر می‌گرداند آنست که این رشته کارها که سرچشمه‌ی آنها غمخواری بدیگران و دلسوزی و نیکخواهی و حقیقت‌پرستیست در چهارپایان و دیگر جانوران نیست ، گوسفندی را که در اینجا سر می‌برند گوسفندان دیگر در پهلویش بآسودگی می‌چرند و کمترین تأثری در آنها پیدا نمی‌شود. شما بارها دیده‌اید که در خیابان یک اسب درشکه پایش می‌لغزد و می‌افتد و زخمی می‌شود و آن اسب دیگر بجای دلسوزی و دستگیری بسرکشی پرداخته یک لگدی هم از پهلوی آن می‌زند. این است حال جانوران.


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 27ـ باید به پستی خویها چاره کرد (یک از دو)


گردن نهادن بزور ، و فروتنی نمودن در برابر زورمند ، و همچنین گردن کشیدن بناتوان ، و پا گزاردن بروی افتاده ، در بسیاری از ایرانیان طبیعت دوم گردیده.

این خوی پست در کمتر جایی باندازه‌ی ایران رواج دارد. در کشوری که قرنها استبداد فرمانروا بوده و پادشاهان ستمگر سایه‌ی خدا شمرده می‌شدند ، در کشوری که کتابها پر از دستورهای چاپلوسی و پستیست : «اگر شه گفت هنگام شب است این بباید گفت اینک ماه و پروین» چه شگفت که چنین پستی بیش از اندازه باشد.

بیست سال سررشته‌داری رضاشاه و دیکتاتوری او ، سپس افتادن و از ایران رفتنش یک فرصتی بود که ما بفهمیم این خوی پست چگونه در این توده ریشه دوانیده. کسانی دیروز آن فروتنی و پرستش و نیکوبندگیها را می‌نمودند و امروز برگشته‌اند و اینگونه بیزاری ازو می‌جویند ، و چون این تلوّن و بوقلمونکاری در آنان طبیعی گردیده شاید خودشان هیچ شگفتی درمیان نمی‌بینند و این را وظیفه‌ی خود می‌شمارند که با هر کسی بهنگام زورمندی آن رفتار را کنند و بهنگام افتادگی این را.

این خود نکته‌ایست که ستمگر همیشه یک تن است. پس چگونه می‌تواند یک توده‌ی بیست‌ملیونی را زبون و زیردست خود گرداند؟. پاسخ آنست که ستمگر یک تن است ولی ستمگرپرستان هزارها و ده‌هزارهایند ، و این پستنهادانند که گرد او را می‌گیرند و به بیست‌ملیون مردم چیره‌اش می‌گردانند.

من از این خوی پست ایرانیان دلسوختگیها دارم ، داستانها دیده‌ام. یکی از چیزهایی که همیشه مرا غمگین و سرافکنده می‌دارد این خوی ننگین هم‌میهنانم می‌باشد. شاید کسانی اندازه‌ی رواج این خوی پست را ندانند اینست یک داستانی برای گواهی یاد می‌کنم :

پنج سال پیش روزی یک پرونده‌ای می‌خواندم دیدم موضوعش اینست : یک مرد بازرگانی که تا بیست سال پیش در قفقاز بوده چون در آشوبهای آنجا سرمایه‌ی خود را از دست داده بایران بازگشته و در تهران به یک داد و ستد کوچکی پرداخته که با سختی زندگانی خود و خاندانش را اداره می‌کرده. این مرد یک روز نوشابه خورده و مست گردیده و در آن حال مستی و بیخودی در خیابان به یک پیره‌زنی تنه زده ، و آن پیره‌زن فریاد کشیده که پسر او و مردمِ دیگر بیاریش شتافته‌اند و با این مرد مست بنزاع برخاسته‌اند و در این هنگام یک پاسبانی رسیده و این مرد را بکلانتری برده و در آنجا سه روز زندان برایش نوشته‌اند و این داستان پایان یافته.

لیکن یکی از نزاع‌کنندگان برای کینه‌جویی راپورتی[گزارش] باداره‌ی آگاهی فرستاده که فلان مرد در خیابان درمیان تظاهرات مستی می‌گفت : «من بالشویک هستم» همین یک راپورت باعث شده که دوباره مرد بدبخت را باداره‌ی آگاهی کشانیده و از آنجا بدادسرا فرستاده‌اند و بازرس و بازپرس پرونده‌ی بزرگی پدید آورده و آن روز که من پرونده را می‌خواندم نُه ماه بود که متهم بدبخت در زندان می‌خوابید. بازپرس به سه دلیل گناه او را مسلم دانسته بود :

1) مدتی در قفقاز مانده است و قفقاز خاک بالشویک است 2) مستی راستی. چون متهم «من بالشویک هستم» را در حال مستی گفته باید آن را باور کرد 3) گواهیِ گواهان.

روزی که در دادگاه محاکمه آغاز شد گفتم : این پرونده آبروی قضاوت را برده است. این بازپرس دلیلهایی که یاد کرده بیپاتر از آن دلیلهاییست که بگفته‌ی لافونتین ، گرگ برای محکوم کردن بره می‌آورده. [1] دلیل یکم ماندن در قفقاز است. مگر همه‌ی کسانی که در قفقازند مرام بالشویکی دارند؟.. دلیل دوم «مستی راستی» را یاد کرده. این یک سخن رندانه‌ایست. در قضاوت عکس آنست. در قضاوت به اقرار یک مست اعتبار نمی‌دهند برای آنکه اختیار زبان او در دست اندیشه و خرد نمی‌باشد. یک مست سخنان بیپا بسیار تواند گفت. اما گواهان که دلیل سوم است پرونده را بخوانید تا ببینید چیست؟.. بازپرس هر کسی را که در هنگام نزاع حاضر بوده خواسته و استنطاق کرده همگی گفته‌اند ما چنین سخنی از او نشنیدیم. حتا آن زن و پسرش که شاکی اصلی ، ایشان بوده‌اند گفته‌اند : دشنام بسیار می‌داد ولی ما حرف بالشویکی نشنیدیم.

این گواهیست که داده شده ولی شما بیشرمی بازپرس را ببینید که آنها را وارونه می‌گرداند و یکی از دلیلها برای ثبوت تهمت می‌شمارد.

این خلاصه‌ی دفاعیست که کرده شد و از خوشبختی آن مرد این روز اختیار دادگاه در دست یک جوان نیکی (آقای امیرعلایی) بود که نترسید و حکم به بیگناهی او داد که پس از یازده ماه گرفتاری رها گردید.

👇

کنون شما این داستان را نیک اندیشید : چه چیزی آن بازپرس را بچنین سیاهکاری واداشته بوده؟.. شاید گمان کنید که از شهربانی یا از وزارت عدلیه سفارش شده بوده. ولی ما این را جستجو کردیم و سفارشی درمیان نبوده. مردک پستنهاد همینکه می‌دیده پای یک دولت زورآوری درمیانست بخود وظیفه می‌شمارده که حق و دادگری را فراموش کند و چشم بسته طرف دولت را بگیرد و جز این خوی پست علت دیگری نداشته. من از خودش پرسیدم. چنین پاسخ داد : مگر می‌شد غیر از آن رأیی دهم؟!..


پانوشت :
1ـ داستان گرگ و بره‌ی لافونتن نویسنده‌ی فرانسوی شناخته شده می‌باشد. نک. کتاب «در راه سیاست».


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸34ـ در پیرامون جان و روان (سه از چهار)


خلاصه‌ی سخنان گذشته‌ی ما این است : آدمی دارای دو گوهر ، یا دو طبیعت ، یا دو جنبه است ، یکی جنبه‌ی تن و جان با خویهای ناستوده‌ی خودخواهی و خشم و رشک و کینه و ستمگری و دروغگویی و دزدی و آزمندی و چاپلوسی و مانند اینها ، که در این جنبه با چهارپایان و دیگر جانوران شریکست. دیگری جنبه‌ی روان با خویهای ستوده‌ی غمخواری و دلسوزی و نیکخواهی و آبادی‌دوستی و راستی‌پرستی و مانند اینها که این جنبهْ خاص خود اوست. از همینجاست که کارهای آدمی به دو گونه است و نیک و بد در او توأم می‌باشد.

شما می‌بینید فلان آدمی در اینجا بر سر صد ریال با برادرش کشاکش می‌کند و باو زور می‌گوید و در جای دیگری هزار ریال به بیچیزان می‌دهد. آن کجا و این کجا؟! این دو کارِ ضد هم ، از یک کسی چگونه معقولست؟!.. باید گفت : آن کشاکش بر سر صد ریال از جنبه‌ی جانی اوست ، و آن دادن هزار ریال از جنبه‌ی روانیش.

در تبریز در سی سال پیش حاجی‌ابوالقاسم‌ نامْ بازرگانی بود. این مرد با همه‌ی توانگری با قناعت می‌زیست و یک قران و دو قران پول گرد می‌آورد و درمیان مردم بآزمندی شناخته بود. همین مرد در خشکسالی 1336[ق ، 1296خ] که بینوایان از گرسنگی می‌مردند و روزانه گروه انبوهی از میان می‌رفتند به یک کار بسیار نیکی برخاست ، و آن اینکه بخش بزرگی از دارایی خود را بیرون ریخته به بینوایان کویِ خود دستگیریهای بسیاری کرد و می‌توان گفت صدها خاندان را از نابودی نگه داشت. آیا آن آزمندی و طمعکاری از کجا بوده و این دلسوزی به بینوایان و دستگیری کردن از کجا؟.. در اینجا هم باید گفت : آن از جنبه‌ی جانیش بوده و این از جنبه‌ی روانیش.

این بارها رخ داده ، که یک دزدی از دیوار خانه‌ای بالا رفته و خود را بسر صندوقی رسانیده و در آن پول و جواهری یافته ولی در هنگامی که خواسته دست یازد و آنها را بردارد یک نیرویی از درون او را بازداشته و این است از همان راهی که رفته بوده بازگشته. آیا آن نیرو که این را بدزدی واداشت و از دیوار بالایش بُرد چه بود و این نیرو که او را از برابر صندوق پر از پول و جواهر بازگردانید چه؟!. آیا این دو را یکی توان گفت؟!.

شما اگر نیک اندیشید همیشه در درونتان کشاکش و داوری هست : چنین فرض کنید یک مرد موهونی در خیابان بشما توهین کرده و شما با خشم و کینه بخانه برگشته‌اید ، خواهید دید یک چیزی از درون شما را وادار می‌کند که بروید و با او گلاویز شوید و کتکش زنید و یک چیز دیگری جلوتان را گرفته می‌گوید : «یک توهین بیجا چه تأثیری دارد که شما بر سر آن بنزاع پردازید» این دو چیز در دل شما یکی نتواند بود.

از اینگونه مثلها فراوان است و آنچه تردید نباید داشت این است که آدمی گذشته از طبیعت تن و جان که سرچشمه‌ی کارهایش خودخواهیست یک جنبه‌ی دیگری دارد که سرچشمه‌ی کارهای آن نیکخواهی و دلسوزی و آبادی‌دوستی و راستی‌پرستی و مانند اینهاست ، و هرآینه از روی این جنبه است که ما بآدمی ارزش بسیاری قائل شده او را برگزیده‌ی آفریدگان می‌شماریم. از روی این جنبه است که امیدها بنیکی او می‌بندیم و کوششها می‌کنیم.

ولی فلاسفه‌ی مادّی این جنبه را نشناخته‌اند و اینست آدمیان را با چهارپایان و درندگان یکسان شناخته‌اند. اینکه شوپنهاور نسبت بجهان بدبینی نموده می‌گوید : «بهترین چاره خودکشی یا زن نگرفتن است» این بدبینی نتیجه‌ی آنست که آدمی را چنانکه هست نشناخته است. شگفتتر آنست که خود شوپنهاور یک مرد نیکخواهی بوده و دلش بگرفتاری و بدبختی جهانیان می‌سوخته و از روی دلسوزی بوده که چنین سخنی را بزبان می‌آورده و با این حال درک نمی‌کرده که در آدمی یک نیروی نیکخواهی هست و چنان نیست که ناگزیر از بدی باشد.

این است خلاصه‌ی مطالب ما درباره‌ی «روان» ، و ما از این سخن نتیجه‌های بسیار بزرگی برمی‌داریم که باید آن را در گفتارهای دیگری بشرح بنویسیم. همچنین موضوع «خرد» را در گفتار جداگانه روشن گردانیم.

(پرچم روزانه شماره‌های 179 ، 180 و 181)


🌸

(از این نوشتار)
.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 27ـ باید به پستی خویها چاره کرد (دو از دو)


چندی پیش یکی از آشنایان از تبریز آمد و یک لایحه‌ای آورده بود در این زمینه که باید رضاشاه محاکمه شود. چند تنی مهر و دستینه نهاده فرستاده بودند که در پرچم بچاپ رسانیم. در دل خود گفتم : ای کاش شما آن شایستگی را داشتید که بتوانید سررشته‌داران کشور را بمحاکمه کشید. متأسفانه ندارید. بآورنده‌ی لایحه گفتم : رضاشاه گزاشته و رفته و شما دیگر دست باو ندارید که محاکمه کنید. ولی کسانی که سزاوار محاکمه هستند بسیارند. اگر شایستگی دارید آنها را بمحاکمه بخوانید. گفت : مثلاً که؟.. گفتم : مثلاً جناب آقای اسفندیاری رئیس دارالشورا. [1]

این جناب دیروز به رضاشاه صد چاپلوسی می‌نمود. در جایگاه «رئیس پارلمان» که از دیده‌ی اهمیت پایین‌تر از پادشاهی نیست می‌نشست و خود را «چاکر» می‌خواند. هنگامی که از مجلس هیئتی برگزیده می‌خواستند به نزد شاه فرستند چنین می‌گفت : «سلامهای عبیدانه (یا چاکرانه‌ی) ما را نیز بخاک پای همایونی عرض کنید». کنون شما از او بپرسید : آقا تو که مشتاق چاکری هستی با ریاست مجلس چه کار داری؟!. چرا آن را پذیرفته‌ای؟!. چاکر کجا و رئیس مجلس کجا؟!. رئیس مجلس نماینده‌ی بیست‌ملیون توده و خود رئیس قوه‌ی مقننه است. چنین کسی نمی‌تواند خود را چاکر گرداند. چنین کاری خود خیانت بتوده و کشور می‌باشد. اینجا جای سرشکستگی و فروتنی نیست. جای سرفرازی و امانت‌نگه‌داریست.

درست مانند آنست که شما بکسی وکالت دهید که برود و با طرف شما زانو بزانو نشیند و محاکمه کند. و بادعاهای او پاسخ دهد و حق شما را نگه دارد ، و او برود و در برابر طرفتان بتواضع و فروتنی پردازد و خود را چاکر و عبید او خواند. و بجای دفاع از حق شما ، بدعواهای او «بلی ، بلی» بگوید و بدینسان حق شما را ضایع و خودتان را سرشکسته و بی‌آبرو گرداند. آیا چنان کسی گناهکار نیست؟!.. آیا چنان کسی بدخواه نیست؟!.. شما اگر بمحاکمه کشید اینک این گناهکار و بدخواه را من بشما نشان می‌دهم. گناه این مرد کمتر از گناه رضاشاه نیست. رضاشاه هرچه کرده با دست اینها کرده ، مشروطه را با دست اینها کشته.

کنون ببینیم آقای اسفندیاری معنی مشروطه و مجلس را نمی‌داند؟.. نمی‌داند که در آن جایگاهی که (بازور یا از هر راه دیگری) نشسته جایگاه نمایندگی بیست‌ملیون توده است؟.. نمی‌داند که رئیس قوه‌ی مقننه از پادشاه که رئیس قوه‌ی مجریه است چندان پائینتر نیست؟.. نمی‌داند که فروتنی و چاکری شایسته‌ی او نمی‌باشد و اساساً چنین اختیاری را ندارد؟..

بیگمان همه‌ی اینها را می‌داند. چیزی که هست کمترین علاقه‌ای بکشور ، و توده و وظیفه ، و اینگونه چیزها ندارد و او در زندگانی تنها بخوشگذرانی خود علاقمند است. تاریخچه‌ی زندگانی او را بدست آورید تا بدانید هشتاد سال عمر را چگونه بسر داده. در سال 1325[قمری] که محمدعلی‌میرزا ، میرزاعلی‌اصغرخان اتابک را بتهران خواسته سروزیر گردانید و اتابک با یک جدیت به برانداختن مشروطه و مجلس می‌کوشید این مرد معاون او و یکی از بدخواهان نامی مشروطه بود سپس بعنوان نمایندگی در کمیسیون سرحدی به ارومی[=رضاییه] رفت و چون محمدعلی‌میرزا مجلس را بست او نیز انجمن ارومی را برانداخت.

یازده ماه که تبریز در جنگ و کشاکش بود و از همه جای جهان تلگرافهای همدردی می‌رسید این در آن نزدیکی کمترین آشنایی نشان نداد و بلکه در برابر دسته‌های مجاهدان در ارومی یک دسته بنام «فداییان شاه» پدید آورد. آنگاه چنین کسی همینکه محمدعلی‌میرزا برافتاد و استبداد ریشه‌کن گردید خود را بمیان مشروطه‌خواهان انداخت و همچون درباریان دیگر ، جا برای خود درمیان نمایندگان و وزیران باز کرد و با تزویر خود را «وجیه‌المله» گردانید.

این نمونه‌ای از طرز زندگانی اوست و نیک می‌رساند که پابندی بهیچ چیزی ندارد و مشروطه و استبداد برای او یکسانست. بماند آنچه مستر شوستر آمریکایی در کتاب خود ، او را یکی از هواداران سیاست دولت استبدادی روس در ایران می‌شمارد. ما چون از آن موضوع آگاهی درستی نداریم متعرض نمی‌شویم و تنها آنچه را که در آشکار بوده و هر کس دیده و شنیده بشمار می‌آوریم.

از این کارها نیز همه چیز را بکنار گزارده تنها داستان اخیر (داستان عبیدی و چاکری و پیرغلامی را) دنبال می‌کنیم. همین یکی بتنهایی بدی با توده و درخور محاکمه است. شما اگر می‌توانید پافشاری نمایید و او را بداوری بخوانید. [2]


👇

گفت : ما چگونه بخواهیم؟.. او را بکدام دادگاه توانیم کشید؟.. گفتم : پس رضاشاه را چگونه بمحاکمه می‌خواهید؟.. یک مردمی که شایستگی دارند که بدخواهان را بمحاکمه کشانند راهش را نیز پیدا توانند کرد. شما اگر در آرزوی چنان کاری هستید نخستین گامش اینست که این بدخواهان را خوار دارید و در همه جا بد گویید و نامشان را بزشتی ببرید و گناهانشان را یکایک بمردم بشمارید. باری این کنید که دیگر این کسان دست‌اندرکار نباشند و خود را بکناری کشند. این گام نخست کار است.

(پرچم روزانه شماره‌های 131 و 132)


پانوشت :

1ـ خوانندگان می‌دانند برای کسروی پرونده‌ای درباره‌ی سیزده کتابش پدید آوردند تا او را از کوشش بازدارند و در گام دیگر بزندان اندازند. همان پرونده که برای دفاع ناگزیر به رفت و آمدهای پیاپی به دادگستری گردید و روزی که پایان بازپرسی خواستی بود او را در همانجا کشتند.
این حسن اسفندیاری (حاجی‌محتشم‌السلطنه) ، رئیس مجلس ، نخست کسی است که در سال 1322 برای بازداشت روزنامه‌ی پرچم به نخست‌وزیر سهیلی نامه نوشت. بدینسان نخستین گام را برای بستن دست و بال کسروی او برداشت.

2ـ در این هنگام حاجی محتشم‌السلطنه‌ی اسفندیاری رئیس مجلس سیزدهم بوده و آخرین تصمیم این مجلس تعیین ده‌هزار ریال ماهیانه برای او بوده! (نک. روز شمار تاریخ ، دکتر عاقلی ، ص 340)


🌸

محتشم‌السلطنه‌ی اسفندیاری

میرزاعلی‌اصغرخان اتابک

(از این نوشتار)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸34ـ در پیرامون جان و روان (چهار از چهار)


کوشاد تلگرام : نویسنده فلسفه‌ی مادّی (یا مادّیگری ، نامی که وی بروی آن گزارد) را آن مجموعه‌ باورهایی می‌نامد که همه چیز را در این جهان جز مادّه و تظاهرات مادّه نمی‌داند و آن فلسفه را نه از روی تاریخچه یا «طبقه‌بندی» میان خود فیلسوفان بلکه از روی نتیجه‌هایش می‌شناساند. بدینسان :

نخست ، آن فلسفه آدمی را بسیار پست گردانیده. از دیده‌ی آن فلسفه آدمی جانوریست سردسته‌ی جانوران ، بدانسان که میمون از لیمور برخاسته و اندکی از آن بالاتر است ، آدمی نیز از میمون برخاسته و اندکی از آن بالاتر است. جدایی دیگری درمیانه نیست. آن خیمها که جانوران راست آدمی را نیز هست و جز آنها چیزی نیست. سرچشمه‌ی همه‌ی خواهاکها و کناکهای[اَعمال] جانوران خودخواهیست و در آدمی نیز چنانست.

دوم ، از روی آن فلسفه آدمی نیکی‌پذیر نیست. در حالی که آدمی از هر باره مانند جانورانست پیداست که نیکی‌پذیر نخواهد بود ، چنانکه جانوران نیستند. چیزیست بسیار روشن : آنچه در نهاد کسی یا چیزی نهاده شده دیگر نتواند بود.

سوم ، از روی آن فلسفه خودِ نیکی و بدی در جهان نیست. هر کس هرچه را می‌خواهد و بسود اوست نیک می‌شناسد و هرچه را نمی‌خواهد و بسود او نیست بد می‌شمارد. سرچشمه‌ی دریافتهای آدمی مغز اوست. مغز مادّه است و هر چیزی از بیرون و درون در آن تواند هَنایید[اثر کردن].

چهارم ، خرد را که داور نیک و بد و راست و کج و سود و زیان و خود گرانمایه‌ترین داشته‌ی آدمیست آن فلسفه نمی‌شناسد. بودن چنین چیزی را در ‌آدمی نمی‌پذیرد. از روی آن فلسفه آدمی همین کالبد مادّی و همین تن و جان سَتَرسا[=محسوس] است ، و برای فهم و دریافت درو چیزی جز مغزش نمی‌باشد و این مغز چنانکه گفتیم هَنایش‌پذیر[=تأثیرپذیر] از چیزهای بیرون و درونست. ...

پنجم ، از دیده‌ی آن فلسفه ، زندگانی جز نبردی درمیان زندگان و جهان جز نبردگاهی نیست ، از روی آن فلسفه چنانکه در جانوران سرچشمه‌ی همه‌ی خواهاکها[امیال] و کناکهاشان[اَعمال] «خودخواهی» است در آدمیان نیز چنانست. هر زنده و جنبنده‌ای در اینجهان تنها خود را خواهد و همه چیز را برای خود خواهد و ناچاریست که در میانه‌ی آنها کشاکش پدید آید. ناچاریست که کشاکش پدید آید و هر توانایی ناتوانان را زیر پا گزارد و در راه خوشیهای خود پیش رود. ناچاریست که چنین کند. جز این نتواند کرد و نشاید کرد.

ششم ، این فلسفه نیکخواهان جهان را بسیار خوار می‌گرداند و از ارج می‌اندازد. زردشت و کنفوسیوس و موسا و عیسا و محمد و دیگران که هر یکی در زمان خود برخاسته و در راه نیکی جهانیان کوششها کرده و رنجها برده‌اند ، در اندیشه‌ی پیروان مادّیگری جز کسان سودجو نمی‌بوده‌اند و جز سود خود و توده‌ی خود را نمی‌خواسته‌اند. هر یکی از آنان را نیازمندیهای مادّی بکوششها برانگیخته بوده. (در پیرامون روان ص 1)


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 28ـ تندیسه‌های شاه گذشته (یک از یک)


در این چند روزه دو سه بار باداره‌ی پرچم تلفن کرده چنین پرسیده‌اند : «شنیدیم مدیر پرچم از برداشته‌ شدن مجسمه‌های شاه سابق ممانعت کرده» و برخی گله‌ها نموده و ایرادها گرفته‌اند.

چنین پیداست که در این باره دروغهایی انتشار داد‌ه‌اند و اینست ما خود داستان را شرح می‌دهیم : در یکی از جلسه‌های روزنامه‌نویسان با آقای شهردار تهران که روزهای پنجشنبه برپا می‌شود یکی از روزنامه‌نویسان چنین عنوان نمود : «مردم نامه‌ها باداره‌ی روزنامه فرستاده می‌پرسند که چرا این مجسمه‌ها برداشته ‌نمی‌شود؟!.. اگر کشور ما مشروطه و دمکراسی است چرا این آثار دیکتاتوری از میان نمی‌رود؟!..» آقای شهردار پاسخ دادند : «این مجسمه‌ها تنها در تهران نیست که راجع بشهرداری تهران باشد؟! در شهرهای دیگر نیز هست و مطلب راجع بدولت است». نمی‌دانم همان پرسنده یا کسی دیگری گفت : «ما ایرادمان بمجسمه‌هاییست که در تهرانست. شهرهای دیگر خود بدانند. باید در تهران در انجمن شهرداری این موضوع طرح شود و تصمیم بگیرند که برداشته شود». من که دارنده‌ی پرچم هستم در سخن دخالت نموده چنین گفتم : این موضوع پیش از همه مربوط بشرافت ایران و به نیکنامی ایرانیانست. این شیوه‌ای را که کسانی برای خود برگزیده‌اند که یک پادشاهی یا هر کس دیگری تا نیرومند و تواناست بستایشگری پردازند و چاپلوسیها نمایند و با پولهای گزافی تندیسه‌ها ازو برپا کنند ، ولی همینکه از توانایی افتاد این زمان برگشته کینه‌جویی نمایند و همه‌ی گناهان را بگردن او گزارند و هر روز یک بدگویی دیگری پیش آورند یک شیوه‌ی زشت و ناستوده‌ایست که جز مایه‌ی بدنامی نخواهد بود. مردمی با این شیوه درمیان دیگران سربلند و ارجمند نتوانند گردید.

این رفتاری که امروز برخی روزنامه‌‌نویسان پیش گرفته‌اند که دیروز آن ستایشگریها را می‌کردند و امروز این نکوهشها را می‌نمایند ، باید دید آیا توده هم این رفتار را می‌پذیرد؟.. آیا راضیست که توده‌های دیگر جهان او را دارای چنین شیوه و رفتاری شناسند؟!..

از این سخن من کسانی رنجیدند و اینست در بیرون انتشار داده‌اند که من هواداری از شاه گذشته نموده‌ام. در حالی که من هواداری از توده‌ی ایران کردم و به نگهداری آبروی آن کوشیدم. نمی‌دانم من از رضاشاه چه مهربانیها دیده بودم که کنون هوادار او باشم؟!.. من جز از حقایق هواداری ندارم و نخواهم داشت. اینست چگونگی داستان. جز از این هرچه بگویند دروغست.

(پرچم روزانه ش 137)


🌸

تندیسه‌ی رضاشاه

(از این نوشتار)
.

تبلیغ «اسلام» در تایلند
.