نمونه‌ای از به باد دادن درآمدهای کشور و مفتخورپروری را در بودجه‌ای که به سازمانها و ستادهای «فرهنگی مذهبی» داده‌اند می‌توان دید. از آنسو ، اقتصاد کشور در 46 سال گذشته بیشترین ناکاردانی و بی‌اعتنایی را بخود دیده است. زیرا بجای آنکه دیده شود اقتصاد را درست راهبری می‌کنند و بهبود می‌دهند ، آنچه دیده شده کم‌اعتنایی به تولید صنعتی و سودجوییهای شخصی بوده. روشنتر بگوییم : از ناکاردانی ، نادانی و پولپرستی یک بخش بزرگی از ثروت کشور را که کارگاهها و کارخانه‌های آن و تجربه‌ای که صنعت اندوخته بود به باد داده‌اند. در کشاورزی هم ناکاردانی و بی‌پروایی کم نکرده‌‌اند. لیکن چون ما در اینجا توجهمان به صنعت است ، بیش از همه از آن زمینه سخن بمیان خواهیم آورد.
👇

داستان از آنجا آغاز شد که پنج ماه پس از بهمن 57 حاکمان «انقلابی» برای «حفاظت و توسعه‌ی صنایع ایران» «قانونی» به تصویب «شورای انقلاب» رسانیدند. از روی تبصره‌ی الف 2 ماده‌ی یک این قانون ، «صنایع و معادن بزرگی که صاحبان آن از طریق روابط غیرقانونی با رژیم گذشته ، استفاده نامشروع از امکانات و تضییع حقوق عمومی به ثروت‌های کلان دست یافته‌اند» باید مصادره شوند و دولت آنها را در دست گیرد.

در دیباچه‌ی این «قانون» سخنانی آمده که برای مردم در آن روز خوشنما بود. مثلاً آمده : «نظام گذشته ضمن حمایت ظاهری از صنایع کشور که به بهای نابودی کشاورزی به عمل می‌آورد آنها را به صورت وسائلی برای چپاول سرمایه‌های ملی ‌به دست عمال خود و وابستگی اقتصاد ایران به سرمایه‌داری خارجی و مصرفی ساختن کشور درآورده بود. ... اینک ‌نجات صنعت و اقتصاد کشور ایجاب می‌کند اقدامی قاطع در جهت احیاء و اداره‌ی صحیح و توسعه‌ی آنها به منظورهای ذیل به عمل آید :

‌الف : رعایت نظام اسلامی در مورد حقوق کار (آیا «نظام اسلامی در مورد حقوق کار» ، موضوع روشن و دانسته‌ا‌ی است؟! کتابی در این زمینه در دست می‌بود یا هر کسی با پندار خود می‌بایست آن را تفسیر کند؟!)
ب : خروج اقتصاد ایران از وابستگی به نفت و احراز استقلال از طریق تولید نیازهای داخلی تا سرحد خودکفایی و توسعه‌ی صادرات. (امروز نیک آشکار است که درآمدهای این کشور بیشترش از نفت و گاز است و اگر چنان درآمدهایی نداشت به چه فلاکتی دچار می‌گردید. آمدیم به «خودکفایی». این یک لاف و یک اندیشه‌ی گمراه یا افزار نیرنگ و فریب در آن دوره بود. هیچ کشوری بخودکفایی نرسیده و اساساً خواهان افتادن به چنان چاهی نیز نیست. فرض کنید کشوری خودکفا شد ، این بدان معنیست که با دیگران داد و ستدی نخواهد داشت. بلکه نیازی به همبستگی با دیگران نیز نخواهد دید. آیا چنین چیزی شدنیست؟! آیا این پندارپروری نیست؟! آری ، آدمهای غارنشین خودکفا بودند و در آن زندگانی ابتدایی نیازی به دیگران نداشتند. ولی آیا گامهای آدمی در راه پیشرفت و تمدن به سوی خودکفایی بوده یا به وارونه‌ی آن در راه «تقسیم کار» هرچه بیشتر و افزودن به همبستگی میان همنوعان؟! «توسعه‌ی صادرات» نیز چیزی نیست که مردمِ امروز فریب چنان واژه‌ای را بخورند و ندانند که تنها یک لاف بوده. باید پروا کرد که گام زدن در راه خودکفایی خود به معنای افزودن به تولید و در همان حال کاستن از واردات کالا است. آیا در این چهل و اند سال ما از واردات کالا کاسته‌ایم؟!. امروز همه می‌دانند اقتصاد کشور تا چه اندازه در این راه گام برداشته! تنها یک نکته در خودکفایی و بکار بردن این واژه هست که اگر در یک زمینه و یک کالا بکار برود غلط و لاف نیست. مثلاً بگویند ایران در زمینه‌ی تولید تخم‌مرغ یا شوینده‌ها به خودکفایی رسیده.).
ج : گسترش زمینه‌ی کار و اشتغال و تخصص. (اگر سخن پا در هوایی نبوده یکی بگوید : با چه برنامه‌ای و چه افزارهایی؟!)
‌د : قطع ید از عمال نظام استبدادی و استثمارگران. (نظام استبدادی؟!. این بدان معنیست که نویسندگانِ چنان جمله‌های بیپای انشایی درپی آن بودند که ، یک نظام دمکراسی بجای نظام استبدادی بنشانند. آیا در این آرزو فیروزی یافتند؟!. برای رسیدن به دمکراسی دهها بنیاد دیگری می‌بایست درست شود ، آیا در این زمینه‌ها کوششهایی شده؟! .. آمدیم به «قطع ید از عمال نظام استبدادی». بسیار نیک ، گیریم برخی از کارخانه‌داران با دربار روابط دوستانه‌ای داشتند و با پارتی‌بازی یا به عبارت امروز رانتخواری و رشوه دادن کارهاشان را پیش برده بودند. آیا اینگونه موارد نیازمند آن نبود که در دادگاه اثبات شود و بزهکار کیفر بیند؟! بیشتر آن کارخانه‌ها و شرکتها ، پس از مصادره سرگذشتشان به وضع افسوس‌آوری رسید ، جای پرسش است : آیا باید کشور و کارکنان آن کارخانه‌ها تاوان چنان گناههایی را بدهند؟!).
ﻫ : احتراز از دولت‌سالاری و تشویق و حمایت از فعالیتهای غیردولتی و ابتکار در بخش خصوصی».

چنانکه دیده می‌شود اینها همه یک رشته جمله‌های انشایی و «آرزومندانه» است (که بیشتر آنها را نیز از روی دست سوسیالیستها نوشته‌اند) و روی کاغذ خوشنماست ولی در کار دیده شده که چون هیچ برنامه و آرمانی نداشتند و با اینهمه خواسته‌اند آنها را «اسلامی» (بخوانید دکان ملایان) وانمایند ، اینبود چنان تصمیم ویرانگری گرفتند که فرجام آن کارخانه‌ها و شرکتها به وضع وخیم امروز کشید. آیا این بود «احیاء و اداره‌ی صحیح و توسعه‌ی» صنایع؟!

(فردا این گفتگو را دنبال خواهیم کرد)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸39ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (دو از چهار)


در سال 1327[ق] و پس از آن ، دشمنی آزادیخواهان با ملایان باندازه‌ای بود که من یاد دارم در تبریز که مرکز آزادیخواهی ایران شده بود بسیاری از ملایان از خانه بیرون نمی‌آمدند و بجای عمامه کلاه بسر می‌گزاردند. لیکن در آن میان چون سپاه روس در ایران بود و دولت استبدادی روس از آن شور و تکانی که درمیان آزادیخواهان می‌دید بیم می‌کرد و بجلوگیری از آنان می‌کوشید از راههای نهانی بملایان پشتگرمی می‌داد که این خود داستان دیگری دارد که من در اینجا بآن نمی‌پردازم. لیکن سپس که در سال 1329 دولت روس اُلتیماتم به ایران داد و در نتیجه‌ی آن در تهران مجلس بسته گردید و دستگاه مشروطه برچیده شده و از آنسوی در تبریز و گیلان جنگ و خونریزی رخ داد روسها هر کس را از غیرتمندان بنام ایران بدست آوردند بدار زدند ، ملایان از این فرصت استفاده جسته بکینه‌جویی سختی از آزادیخواهان برخاستند. در تبریز این پیشامد را جشن بزرگی شمارده ملایان بدیدار همدیگر می‌شتافتند و چون بهم می‌رسیدند بشادمانی مصافحه می‌کردند و بخدا ستایش و سپاس می‌گزاردند. ثقةالاسلام و شیخ‌سلیم و ضیاءالعلما و آقامیرزاعلی که از جنس خودشان می‌بودند و در راه غیرت و مردانگی بالای دار رفته اینان بکشته شدن آنان شادمانی می‌نمودند. برای کشور یک چنان گرفتاری پیش آمده همه‌ی غیرتمندان را از خودی و بیگانه ، بحیرت انداخته بود ، و آنان اندک‌پروایی ننموده تنها بنام آنکه میدان برای خودشان باز شده بود بآن جشن و شادی می‌پرداختند ، و آزادیخواهان را بیدین یا بابی نامیده و مردم عامی را بدشمنی با ایشان برمی‌انگیختند. در تبریز چند داستان ننگینی رخ داده که باید تبریزیان همیشه سرافکنده‌ی آن باشند. یکی از آنها اینست که کسانی از خود مردم جلو سالداتها افتاده بر سر آزادیخواهان می‌بردند و نهانگاه ایشان را نشان می‌دادند که سالداتها بگیرند و ببرند و بدار زنند. ضیاءالعلما و شیخ‌سلیم و دیگران بدینسان دستگیر افتادند. مردم را باین ننگین‌کاری ملایان وامی‌داشتند. بمرد بزرگواری همچون آخوند خراسانی زباندرازیها می‌نمودند ، چرا که چیزفهم و غیرتمند بود و آن دلبستگی را به ایران و استقلال ایران نشان می‌داد. از این داستانها چندانست که اگر بنویسم باید چند صفحه را پر گردانم.

بدینسان ملایان چند سال از آزادیخواهان کینه می‌جستند تا شورش روسیه رخ داد و دولت امپراتوری که پشت و پناه ملایان بود برافتاد. این زمان ملایان از در پوزش و فروتنی درآمدند. در تبریز مجتهد بزرگ (حاجی‌میرزاحسن) نامه‌ای بروزنامه‌ی تجدد نوشت و هواخواهی از مشروطه نمود. از آنسوی آزادیخواهان نیز این زمان کسان دیگری بودند ، و آن خونگرمی و شور آغاز مشروطه از میان رفته بود ، از اینرو دو تیرگی درمیان ملایان و آزادیخواهان نامحسوس گردید ، و بیشتر ملایان خود را به «تجدد» زدند و یک سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند. [1] لیکن در همان حال هر گامی که بسوی پیشرفت و نیکی کشور برداشته می‌شد اینان با آن مخالفت می‌نمودند چنانکه سالها دبستان رفتن را بیدینی می‌شماردند و همیشه در منبرها می‌گفتند. چون نامهای برجها برانداخته شده بجای آنها نامهای فروردین و اردی‌بهشت گزارده گردید مدتها ملایان تعرض می‌کردند. چون محاضر رسمی ‌برپا شدند آنها زیر بار نمی‌رفتند و آن را «خلاف شرع» می‌نامیدند چون نظام‌وظیفه اجرا گردید آن آشوب و هیاهو را راه‌انداختند که نخست در قم اجتماع بزرگی کردند و سپس در تبریز قیام نمودند. یک کلمه باید گفت : در برابر هر گامی که بسوی نیکی برداشته می‌شد بمخالفت برمی‌خاستند ، چرا که مردم عامی را بشورانند و بازار خود را گرم سازند.


👇

این بود رفتار زشت ملایان با کشور و توده. از اینرو چون شاه گذشته بکار برخاست ناگزیر شد اینها را از جلو بردارد. ما چنانکه نوشته‌ایم از هر باره از شاه گذشته خشنود نیستیم و از بی‌پروایی آن شاه بمشروطه و مجلس گله‌مندیم ولی با این حال نیک می‌دانیم که آن شاه علاقه بکشور داشت و می‌خواست یک سپاه نیرومندی پدید آورد و ایمنی را در سراسر کشور فرمانروا گرداند و روگیری زنان و نمایشهای بیخردانه‌ی محرم و مانند اینها را که دستاویزی به بدخواهان ایران داده مایه‌ی سرزنش و شرمساری شده بود از میان بردارد ، برای فیروزی در این آرزوهای خود ناچار بود که جلو ملایان را بگیرد و باید گفت حق با او بود. شما می‌گویید : در زمان او «روحانیت» انقراض یافت. نمی‌دانم روحانیت چه چیز را می‌گویید؟!.. آیا آن رفتارهای نافهمانه‌ی ملایان که افزار دست بیگانگان می‌شدند «روحانیت» بودی؟! من نمی‌خواهم در اینجا زبان بدگویی باز کنم وگرنه می‌گفتم : آن ملایان بیشترشان بیدین بودند و مقصودی جز آدم‌فریبی نداشتند باین دلیل که از یکسو دبستانها را تکفیر می‌کردند و مردم را از فرستادن بچگانشان بآنها بازمی‌داشتند و از سوی دیگر همگی بچگان خودشان در دبستانها درس خوانده‌اند [2] و امروز در ادارات پهن می‌باشند آیا این بیدینی نیست؟! آیا این مردم را فریب دادن نیست؟!.


🔹 پانوشتها :

1ـ این سخن تو گویی حال این چهل و اند سال گذشته‌ی ما را بزبان می‌آورد : «سخنان نوینی برای جلب مردم بیرون آوردند». افسوس و صد افسوس که ایرانیان ندانستند این دسته‌ی شوم به چه رنگها و نیرنگها تواند درآمد. بی‌جهت نیست که نویسنده در کتاب «گفت و شنید» می‌نویسد : «این مذهب شما رنگ ثابتی ندارد و علمای شما آزادند که مطابق مصالح دکانداری خودشان هر زمان آن را برنگ دیگری اندازند».

2ـ یکی از ملایان سرجنبان تبریز ، اَنگَجی نامست که پس از چند سال پسرش را با پول دولت باروپا فرستاد که درس خواند. او و یا پسر دیگرش بنام محمود بود که پزشک شد و تا دیرزمانی (تا دهه‌ی60 بلکه بیشتر) در دروازه دولت تهران مطب داشت.


🌸

23ـ شادروان ضیاءالعلماء با داییش حاجی محمدقلی‌خان

24ـ حاجی‌میرزا حسن‌آقا

(از این نوشتار)


🛎 فهرست کتابخانه

.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 34ـ سازمان پرورش افکار لازم است (یک از یک)


یادداشت گردآورنده : این نوشته در پاسخ بخواننده‌ای است که راه درمان خویهای بد مردم را پدید آوردن «سازمان پرورش افکار [1] » می‌نمود و آن را پیش می‌نهاد و همچنین دو تن دیگر که به خرابی وضع ادارات ایراد گرفته چاره نشان می‌دادند.


پرچم : آقای عمادی بدانند که ما با این کوششهای خود به «پرورش اندیشه‌ها» پرداخته‌ایم و بسازمان دیگری نیاز نیست. هر چیزی سرمایه لازم دارد. پرورش اندیشه‌ها بسته به آنست که یک دسته‌ای با اندیشه‌های راست و سودمند باشند و دست بهم داده ‌اندیشه‌های دیگران را نیز راست گردانند. شما اگر می‌خواهید یک سپاه مرتب و آراسته‌ای پدید آورید باید یک دسته افسرانی را که خود دانش و سرمایه دارند وادارید که هر کدام گروهی را از جوانان تربیت کنند و در فنون جنگی آموخته گردانند وگرنه راه دیگری نخواهید داشت. چنین انگارید که شما افسرانی ندارید ولی پافشاری می‌کنید که باید سپاهی ترتیب داده شود آیا چه نتیجه‌ای از این پیدا می‌شود جز از آنکه هر کس با یک ترتیب من‌درآورده‌ای گروهی را ورزیده گرداند و یک سپاهی پدید آید که جز بدرد مسخره و خنده نخورد. شما می‌گویید : «پرورش افکار» و هیچ نمی‌اندیشید که پرورندگان که‌ها باشند؟.. شگفتتر آنست که این داستان یک بار آزموده گردیده. در چند سال پیش یک دستگاهی بهمین نام پدید آوردند و خرجهای گزافی را بگردن گرفتند ولی چون سرمایه‌ای درمیان نبود نتیجه آن شد که بیست و سی تن بمیان افتادند و بمردم نطقهایی کردند : یکی از شاه‌پرستی سخن راند و در کشورِ مشروطه شاه را یگانه امیدگاه مردم نشان داد ، دیگری از پرورش ذوق (که ما هیچ نمی‌دانیم ذوق چیست؟) گفتگو کرد ، سومی از مقامات سعدی و حافظ سخن راند ، چهارمی ستایشهای گزافه‌آمیز از تیمور لنگ سروده او را «دارای اخلاق پیغمبری» نامید ، پنجمی از رادیو [2] گفتگو کرد ، ششمی از حجامت سخن راند و مردم را خندانید ... این شد نتیجه‌ی پرورش اندیشه‌ها و جز این نبایستی بود. چنانکه امروز هم اگر بخواهند از همان راه بیایند همان نتیجه را خواهند گرفت و جز پریشان‌گوییهای خنک سودی در دست نخواهد بود.

راه درست پرورش اندیشه‌ها همینست که ما حقایق مهمی را نشر می‌کنیم و این باعث است که صدها و هزارها مردان و جوانان باور و اندیشه یکی گردانند و سپس هر یکی در نوبت خود آموزگار توده باشند و همه را دارای یک اندیشه گردانند. آقای عمادی و دیگران نیز باید این راه را تقویت کنند و از این راه بکنار نروند.

آن گفتارهایی که آقایان حکمی‌زاده و محیط [3] درباره‌ی خرابی ادارات و راه چاره‌ی آنها نوشتند ما بنام همراهی بچاپ رسانیدیم وگرنه دوباره می‌گوییم تا کارها از ریشه درست نگردد تنها یک بخشی از آن درست نخواهد گردید. امروز با حال کنونی ، ادارات اصلاح‌پذیر نیست. یک توده‌ی اینچنانی اداراتش بهتر از آن نتواند بود.

آقایان محیط و حکمی‌زاده ایراد گرفته‌اند که بسیاری از کارکنان ادارات پول دولت را حرام و دزدیدن آن را بخود حلال می‌شمارند. این یک ایراد بزرگیست. از یک توده‌ی اینچنانی چشم رستگاری نتوان داشت ولی باید فراموش نساخت که این در اساس کیش آنهاست و این ایرادها که شما می‌گیرید اگر نتیجه دهد جز این نخواهد بود که از کیش [دست] بردارد و این زمان هم گرفتار مادّیگری گردیده باز دزدی را زشت نخواهد شمرد و اگر چاره بخواهیم راه آنست که معنی درست دین روشن گردد و این کیشها که خود گمراهیست از میان رود و این همانست که در جزو کوششهای ماست.

آقای عمادی هوادار جدی فرهنگ هستند. میگویند باید فرهنگ را تعمیم داد ولی هیچ اندیشیده‌اند که کدام فرهنگ؟.. اگر مقصودشان فرهنگ کنونیست نتیجه‌ی آن همانست که خودشان در همین گفتار شرح داده‌اند. اگر فرهنگ دیگری را می‌گویند آن که وجود ندارد و باید بکوشیم بوجود آوریم.

اینها را می‌نویسم و مقصودم آنست که آقایان شتاب در کار کنند و اندیشه‌های خود را بچیزهای جزیی صرف نکنند. راه نیکی همینست که ما پیش گرفته‌ایم و باید همه‌ی نیرو و توان خود را در این راه بکار بریم. ما اگر از همین یاران خود چند هزار تن آموزگار پدید آوریم خواهیم توانست همه‌ی اندیشه‌ها را اصلاح کنیم و این زمینه‌ی دیگر اصلاحات را فراهم خواهد گردانید. الحق باید در این راه کوشیم.

(پرچم روزانه شماره‌ی 192)


🔹 پانوشتها :

1ـ «سازمان پرورش افکار» اداره‌ای در زمان رضاشاه بود که مردم را به خواستها و تصمیمهای دولت آشنا می‌کرد و می‌کوشید با برگزاری سخنرانیها و جشنهایی ایشان را با دولت همراه و هم‌اندیشه گرداند.

2ـ همانا خواست «اهمیت رادیو» بوده. در آن هنگام هنوز ایران رادیو نداشت.

3ـ حکمی‌زاده همانست که کتاب «اسرار هزارساله» را نوشته. محیط نیز جوان روشن‌اندیشی بوده که در دادگاه «مقصران شهربانی» یکی از وکیلان او را گمارده بودند.


🌸

(از این نوشتار)
.

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ8 🌑

علتهای افزایش بیکاری و کاهش تولید

(بخش دوم)

🖌 کوشاد تلگرام

کارخانه‌های هر کشوری فرزندان نان‌آورِ آن کشورند و اگر ورشکستگی یا کم‌کاری آنها به علت بی‌پروایی و ناکاردانی بلکه سودجویی و زدوبندهایی بوده مانند آنست که یکی از فرزندان خاندانی از سر نادانی و بجا نیامدن وظایف پدر و مادرِ خانواده سخت بیمار شده یا درگذشته باشد. ورشکستگی یا کم‌کاری یک کارخانه بویژه که بزرگ و کارگرانش فراوان باشد برای آن کشور بسیار ناگوارست. مثلاً اگر در آلمان کارخانه‌ی زیمنس ، در ژاپن میتسوبیشی ، در کره‌ی جنوبی سامسونگ و در انگلیس رولزرویس ورشکست یا بسته شود ، همان اندازه که به روحیه‌ی مردم ، اعتبار و درآمدهای آنها آسیب می‌خورد و به نرخ بیکاریشان می‌افزاید ، همچنان است بسته شدن کارخانه‌هایی همچون ارج ، جنرال استیل ، کفش ملی و نساجی مازندران در ایران.

در سال 57 کشوری که ملایان حکومتش را بدست گرفتند ، گذشته از کارخانه‌های بزرگی مانند ذوب آهن و آلومینیوم سازی ، کارخانه‌های دیگری همچون آزمایش و ارج و پارس الکتریک و جنرال استیل داشت که لوازم خانگی تولید می‌کردند. سه کارخانه‌ی بزرگ کفش دوزی داشت که به روسیه و دیگر جاها کفش می‌فروختند. نساجیهایی مانند وطن و مازندران داشت که پارچه‌های خوبی در آنجا بافته می‌شد. کارخانه‌ی داروگر داشت که در آن زمان 50 سال از بنیاد یافتنش (1307) می‌گذشت. گروه صنعتی بهشهر داشت. ... اینجا کمی درنگ کنیم و ببینیم این کارخانه‌ها چه تولید می‌کردند و دولتهای سالهای 60 تاکنون برای بهبود بهره‌وری آنها چه کردند. مثلاً همین داروگر دهه‌ها صابون و شوینده و شامپو و خمیردندان می‌ساخت. گروه صنعتی بهشهر ، در کشت پنبه ، پنبه‌پاک‌کنی ، صنایع روغن گیاهی ، تولید صابون ، پودر رختشویی و پارچه‌های مخملی و ابریشمی ، نخهای پلی استر و آکریلیک ، کارتن ، فرش ماشینی و سیمان کار می‌کرد.

ما می‌پرسیم در جایی که ما کارخانه‌ی داروگر و صابون‌سازیهای دیگر داشتیم چه جا داشت که از سالهای نخست حکومت ملایان تاکنون ، دولتها اجازه دهند بازرگانان از ترکیه صابون وارد کنند؟! در جایی که نساجیهایی مانند گروه صنعتی بهشهر ، وطن ، مقدم ، مازندران و چندین نساجی دیگر داشتیم چه جا داشت که ما پارچه از ترکیه و دیگر کشورها وارد کنیم؟!

صنعت ریسندگی و بافندگی (نساجی) از صنایع کهن ایران است و در کشورها جایگاه دوم یا سوم را دارد (پس از خوراک و یا خانه‌سازی). اینکه مجوزهای بازرگانی در یک کشور بی‌حساب به این و آن داده شود ، مرزهایش بی‌نگهبان بوده سالانه میلیاردها دلار (آری ، میلیاردها دلار) پوشاک با مجوز بازرگانی یا قاچاقی وارد کشور شود یک رسوایی است. معنایی جز این ندارد که صنعت را قربانی سودجویی یک مشت تاراجگر کرده‌اند. گفتن اینکه تکنولوژی این صنعت بروز نبوده یا کشت پنبه در ایران رونق ندارد یا گرانتر از بهای جهانی درمی‌آید ، اینها هیچ یک علت اصلی نتواند بود. اگر جلو قاچاق و واردات پارچه و پوشاک بیگانه گرفته می‌شد و در کشور آرامش فرمانروا بود ، چاره کردن به ماشینهای فرسوده و بهای پنبه دشوار نبود.

دانستنی است اگر واردات ده تَن را به کار مشغول ‌کند ، تولید برای هزار تَن کار فراهم می‌کند. گذشته از اینها ، گفته می‌شود صنعت ریسندگی و بافندگی بیشتر از دیگر صنایع کارگر در استخدام خود دارد و ارزش افزوده‌ی تولیدی آن 8/1برابر (هشتاد درصد بیشتر) میانگین صنعت است. از اینرو بسیاری از کشورها از این صنعت ، که ویژگی دیگرش سادگی نسبی آنست ، برای نخستین گامهای رشد صنعتی سود می‌برند.

(به این گفتار فردا ادامه خواهیم داد)
.

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸39ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (سه از چهار)


از تاریخ درگذریم : من می‌خواهم از شما که هم از ملایانید و هم در مشروطه پا درمیان داشته‌اید پرسشهایی کنم و من خواهشمندم از پاسخ خودداری ننمایید.

ملایان می‌گویند : حکومت حق ماست و مردم باید پیروی از ما کنند فرمان از ما برند. می‌گویند باید بجای مالیات ، زکات و مال امام بما پردازند. من از شما می‌پرسم :

1) آیا این سخن را می‌توان پذیرفت؟!.. امروز که حکومت یکتنه (فردی) بیکبار از میان رفته و در سراسر جهان حکومت دمکراسی برپاست آیا می‌توان پذیرفت که کسانی بگویند حکومت حق ماست؟!.. از آنسوی سرمایه‌ی ملایان چیست؟!.. آیا جز آنست که زبان عربی یاد می‌گیرند و فقه و اصول می‌خوانند؟!.. آیا با این سرمایه کسی سزاوار فرمانروایی بدیگران می‌گردد؟!.. گرفتم که ایرانیان این سخن را پذیرفتند و حکومت را بدست ملایان سپردند آیا جهانیان با چه دیده در اینان خواهند نگریست؟!..

2) چنین انگارید که این دعوا از ملایان پذیرفته شده و ایرانیان می‌خواهند در زیر فرمانروایی یک مجتهدی زندگی کنند ، امروز که دست‌کم سه‌هزار تنها مجتهد هست آیا کدام یکی از آنان [اصل : آن] فرمانروا برگزیده خواهد شد؟!.. اگر مقصود آنست که چنانکه اکنون هست همگیشان فرمان رانند آن مایه‌ی هرج و مرج خواهد بود ، اگر می‌خواهند یک تنی را از میان خود برگزینند بسیار خوب همین کار را بکنند تا بدانیم که خواهند توانست. این بیگمان است که هیچ‌ کس از آنان گردن بدیگری نخواهد گزاشت و هر یکی جز خود دیگری را شایسته‌ی فرمانروایی و سررشته‌داری نخواهد دانست. چنانکه همین اکنون رفتارشان همانست. از بس پاکدل و «روحانی»اند هر یکی جز خود را نمی‌شناسد.

3) گرفتم که پاکدلی نمودند و یکی را از میان خود (مثلاً حاجی‌میرزا حسین نایینی را) برگزیدند و مردم نیز پذیرفتند و شاه ایران نیز بنام عقیده‌ی مذهبی (که می‌شنویم علاقه‌ی بسیار دارد) از جایگاه خود چشم پوشید و آقا را از نجف به ایران خواستند و با هلهله و شادی به تهران آوردند و کاخ پادشاهی را برایش تهی ساختند آیا کشور را چگونه راه خواهد برد؟!.. نه آنست که باید وزارت جنگ و دیگر وزارتخانه‌ها و اداره‌ها را بهم زند و از مالیات چشم‌پوشی کند و همه‌ی قوانین را کنار گزارد و بجای آنها از طلبه‌ها «جند شرعی» بیاراید ، و برای رفع اختلافات ، قضاتی از فقیهان برگمارد ، بجای پاسبان و کارکنان شهربانی عدولی را برای امر بمعروف و نهی از منکر و اجرای حدود وادارد؟!.. نه آنست که باید از گاو و گوسفند و شتر زکات بطلبد؟!.. نیک اندیشید که تا چه ‌اندازه خنک و بیمعنی است! این سخنان برای پیِس[=نمایشنامه] و صحنه‌ی تئاتر خوبست نه آنکه کسانی عنوان کنند و بدستاویز آنها یک توده‌ی بیست‌ملیونی را بخاک سیاه نشانند!

کسانی که می‌گویند : این دولت غاصب است و حکومت حق علماست باین پرسشها پاسخ دهند. پاسخ دهند تا بدانیم چه می‌گویند؟! پاسخ دهند که اگر پذیرفتنی است بپذیریم.

من می‌خواهم این دوتیرگی از میان برخیزد. اگر ملایان می‌توانند حکومت را راه برند بیایند رشته‌ی کارها را بدست گیرند [1] و مردم نیز گردن گزارند. اگر نمی‌توانند دست از آن سخن بردارند و بیش از این مایه‌ی بدبختی یک توده نباشند.

آن کسانی که در منبر یا در پایین می‌گویند : مالیات دادن بدولت گناه است ، سرباز دادن گناه است ، کسی که در جنگهای دولتی کشته شود مرتد از جهان رفته ، می‌گویند : اگر کسی مال دولت را بدزدد تقاص کرده گناهی بَرو نیست ـ بهتر است بما پاسخ دهند که آیا دولتی باشد یا نباشد؟!.. اگر می‌گویند نباشد پس کشور را که اداره کند؟!.. بمردم که ایمنی دهد؟!.. دست بیدادگران و تاراجگران را که برتابد؟!.. اگر می‌گویند دولت باشد پس چگونه مردم را از دادن مالیات و پذیرفتن سربازی بازمی‌دارند؟!.. خواستارم باینها پاسخ دهید.

بسیار شگفت است که اگر ملایی دزد بخانه‌اش بیاید یکسره بکلانتری می‌شتابد و با پرخاش و تندی دادخواهی می‌کند. ولی از آنسوی می‌گوید : کار اینها خلاف شرعست ، پولی که می‌گیرند حرامست ، اینها روز قیامت بدوزخ خواهند رفت. آن پاسبانی که شب تا سحر بیداری می‌کشد و در سایه‌ی بیداری او مردم آسوده می‌خوابند ملا می‌گوید بدوزخ خواهد رفت. من نمی‌دانم باین تناقض‌گویی و تناقض‌کاری چه بگویم و چه نام دهم. خواهشمندم شما آقای «الداعی عبدالله» مرا از این تحیّر بیرون آورید.


👇

🔹 پانوشتها :

1ـ خوانندگان پروا کنند که کسانی آگاهانه یا ناآگاهانه (خدا میداند) این سخن را تحریف کرده از زبان کسروی دروغی بدینسان ساخته‌اند : «ایرانیان یک حکومت به ملایان بدهکارند». زبان دروغسازان بریده باد!

آیا در گفتارهای کسروی هیچ دیده‌اید او بخواهد مردم سر به تاریک‌اندیشیها فرود آورند؟! یا بجای پیروی از خرد ، ایشان را به پیروی از کیشهای سراسر بیخردی بخواند؟! گویا این دغلکاران می‌پنداشته‌اند کتاب داوری (شیعیگری) و دهها گفتاری که کسروی در زمینه‌ی کیشها و ملایان نوشته به دست مردم نخواهد رسید و دغلکاری و دروغگویی ایشان آشکار نخواهد گردید.

افسوسمندانه اینترنت و فضای مجازی میدان پهناوری برای دروغسازان و دغلکاران گردیده. از آنسو ، ایرانیان «درسخوانده» هنوز تا این اندازه خردمند نگردیده‌اند که به راست و ناراست سخنان پروا کنند و پیام‌رسانِ دروغها و دغلها نگردند. تنها این یک دروغ نیست. دروغهای دیگر نیز ساخته‌اند. شما می‌بینید ما هیچ سخنی را ازو بی‌آنکه جایش بنویسیم نمی‌آوریم تا خوانندگان خو گیرند بسخن بی‌منبع پروا نکنند. گذشته از آنکه پیمانها ، پرچمها و دیگر نوشته‌های آن یگانه مرد را نیز گرد آورده و در کانال تلگرامی «پاکدینی» در دسترس همگان گزاشته‌ایم که بتوانند سرچشمه‌ی هر سخنی را جسته پیدا کنند.


🌸

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 35ـ ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (یک از سه)


اگر خوانندگان فراموش نکرده‌اند ما در شماره‌ی 178 و 179 پرچم گفتار درازی را زیر عنوان «تاریخ مختصر نیروی دریایی ایران» که بخامه‌ی یکی از افسران ایرانی بود بامضای س. ب. بچاپ رسانیدیم. آن گفتار تاریخچه‌ی نیروی دریایی ایران را دربر داشت و از این جهت سودمند بود و ما نیز از چاپش خودداری ننمودیم. ولی برداشت آن گفتار و لحن نویسندگی آن با حقیقت و همچنین با راه پرچم سازشی نداشت اینبود وعده دادیم که سپس در آن پیرامون بگفتگو پردازیم و اینک آن وعده‌ی خود را بکار می‌بندیم و مخصوصاً می‌خواهیم نویسنده‌ی آن گفتار که یک افسر بافهم و دانشسیست این نوشته‌های ما را بخواند.

آقای س. ب. در دیباچه‌ی گفتار خود چنین می‌نویسد : در زوایای تاریخ اغلب ملل دیده شده است که ملتی بعلت انحطاط اخلاقی و باشتباهات تاریخی زعمای آن ملت بپرتگاه نیستی افتاده و مدتها دستخوش هوا و هوس ملل وحشی دیگر واقع شده است. ولی ملل زنده‌ی عالم نه فقط در مقابل اینگونه شداید از میان نرفته‌اند بلکه با نیروی صبر و دانش و فرهنگ آنقدر کوشیده‌اند تا وقتی که تمدن خود را بملل فاتح تحمیل و بدین طریق از رنج و زحمت اسارت و بدبختی خود را رهایی بخشند.

یکی از آن مللی که دیوارهای تمدن باستانیش همیشه پایدار و چراغ تابناک فرهنگش سالهای سال فروزان بوده و خواهد بود ملت ایرانست. این ملت کهنسال آسیایی بارها محل تاخت و تاز بیگانه قرار گرفته است ولی هیچگاه ملت فاتح نتوانسته‌اند تیشه بریشه‌ی تمدن این ملت باستانی زده و آن را از پای درآورد. چه جوانان و خردمندان این کشور همینکه احساس زوال را نموده‌اند فوراً گرد هم آمده و بر بالای کاخ ویران کشور که پایه‌اش همیشه محکم و بر قلوب افراد ملت استوار بوده کاخ نوینی و محکم و زیبایی ساخته‌اند که چشم مردان روزگار را خیره ساخته است و باین علت است که چنین ملتی هیچگاه مضمحل نشده و از بین نرفته و نخواهد رفت.

تا اینجاست گفته‌های آقای س. ب. متأسفانه باید گفت خود را و دیگران را فریب دادن است. این اندیشه از چندی پیش در دلهای بسیاری از ایرانیان پیدا شده که شکستهایی را که ایران در قرنهای گذشته در برابر بیگانگان خورده است تأویل کرده چنین می‌گویند : اگرچه ایران در هر یکی از آنها شکست خورده و استقلال خود را از دست داده ولی چندی نگذشته که تمدن خود را بآن مردم فاتح تحمیل کرده و آنها را در خود بتحلیل برده و بدینسان استقلال خود را نگه داشته است. مثلاً درحادثه‌ی مغول ایرانیان ناگزیر شدند گردن بیوغ آن مردم وحشی بگزارند ولی پس از چندی همان مغولان را تابع تمدن ایران گردانیده و در واقع از خود ساختند که پادشاهان اخیر آنها دیگر یادی از مغولستان نمی‌کردند و خود را ایرانی می‌شناختند و مذهب و عادات ایرانی را پذیرفته بودند. اینست می‌گویند : ایران با این خاصیتی که دارد از میان نرفته و پس از این هم نخواهد رفت.

ولی دوباره می‌گویم این خود را فریفتنست. باین اندیشه ایرادهای بسیاری وارد است که من یکایک شرح خواهم داد. نخست می‌خواهم از «تمدن ایران» که اینهمه بآن می‌نازند و پشتگرمی نشان می‌دهند گفتگو کنم :

تمدن چیست؟.. تمدن یا بزبان فارسی «شهریگری» پیشرفت آدمیان در شیوه‌ی زندگانیست. آدمی یک روز در غارها و جنگلها می‌زیسته که نه رختی می‌پوشیده ، و نه کاچالی (اثاث البیت) داشته ، و نه صنعتی می‌شناخته. از بام تا شام روز می‌گزارده و تنها کارش آن می‌بوده که از میوه‌های جنگل بچیند و بخورد و شکم خود را سیر گرداند و بآسایش و خوشی پردازد. ولی کم‌کم آغاز کرده که کاچال و افزارهایی از سنگ یا از استخوان بسازد و خانه‌ای برای خود بنیاد گزارد و پوشاکی از برگ درختان یا از پوست جانوران آماده گرداند ، سپس دست بآهن و مس و دیگر فلزات یافته و افزارهای فلزی برای خود ساخته ، کشاورزی آغاز کرده ، صنعت یاد گرفته ، چهارپایانی را برای کمک خود خانگی گردانیده و بدینسان روز بروز در پیشرفت بوده تا بآنجا رسیده که بمعنی حکومت پی برده و حکومت و قانون بنیاد نهاده و از این راه منتقل بشهرنشینی گردیده است. این پیشرفت پی هم که آدمیان از آغاز زندگی داشته‌اند و هنوز دارند شهریگری یا تمدن نامیده می‌شود.

معنی درست تمدن این است و باید دانست که این نه چیزی است که ایرانی و ناایرانی داشته باشد. من نمی‌دانم اینهایی که می‌گویند : «تمدن ایرانی» چه معنایی می‌خواهند؟!. از سوی دیگر تمدن یا پیشرفت آدمیان ـ چنانکه گفتیم ـ از صدها هزار سال پیش آغاز یافته است و خود چیزی که مایه‌ی بخود بالیدن باشد نیست. برای بخود بالیدن باید چیزهای دیگری پیدا کرد.


👇

این چه چیز است که کسانی بگویند ما اگرچه در برابر فلان بیگانگان شکست خوردیم و زبون گردیدیم و صدها هزار جوانان و مردان خود را بکشتن دادیم ، و صدها هزار دختران و زنان باسارت فرستادیم ، و سالیان دراز توسری‌خور بودیم ولی خوشبختانه تمدنمان از میان نرفت و همان بیگانگان کم‌کم از ما گردیدند و عادتهای ما را پذیرفتند؟!.. این چه نازیدن است؟!.. این چه بخود بالیدن است؟!..

یک مثلی بیادم می‌افتد که باید بنویسم : یک سالی که در زنجان بودم می‌شنیدم یک مردی سالیان دراز در راه کیمیا رنج برده و یک دارایی بزرگی را در آن راه هدر گردانیده است که اکنون با سختی زندگی می‌کند. روزی با خود او مصادف گردیدم. درمیان صحبت داستان خود را شرح داد که چه رنجهایی کشیده و چه زیانی برده. می‌گفت : ولی یک نتیجه‌ی خوبی بدست آمده و آن اینکه در ضمن آزمایشهای شیمیایی ساختن سلفات دُ سود را یاد گرفتم که حالا اگر گاهی بیماری در خانه اتفاق افتد و نیاز بسلفات دُ سود باشد خودم می‌سازم و احتیاج بدواخانه ندارم. در برابر آنهمه زیانهای بزرگ باین یک نتیجه‌ی بسیار کوچک خوشدلی می‌نمود.


🌸

(از این نوشتار)
.

(از این نوشتار)
.

🌑 پیشامد دلگداز انفجار در معدن زغال سنگ ــ9 🌑

علتهای افزایش بیکاری و کاهش تولید

(بخش سوم)

🖌 کوشاد تلگرام

کاش روزی می‌رسید که سیگار در هیچ جای جهان تولید نمی‌شد و ما به آوردن چنین مثالی نمی‌پرداختیم. ولی در این روزگار که یک دسته از جهانیان و نیز ایرانیان سیگار می‌کشند و این کالا تولید می‌شود و تولید آن در ایران در انحصار شرکت دخانیات بوده ، جا دارد بپرسیم : آیا واردات سیگار با کدام یک از آن «آرزوها» که در قانون مصوب «شورای انقلاب» برای «حفاظت و توسعه‌ی صنایع ایران» آمده و پیشتر سخنش رفت می‌سازد؟!. آیا جز اینست که واردات این کالا همچون برخی کالاهای پرمصرف ، در انحصار یک یا چند کس بیشتر نمی‌باشد؟! آیا همین یک مثال نشان نمی‌دهد که در این کشور سودجویان دست بسفره‌ی مردم دراز می‌دارند؟!.

مثال دیگر ، واردات بی‌حساب چای است. این محصول که کمابیش همسال مشروطه‌ی ایران است با رنج و تلاشهای فراوان کاشف‌السلطنه به ایران رسید ، سالها او و دیگران در زمینه‌ی کاشت و پرورش آن بجان کوشیدند تا یکی از محصولات ارزشمند کشاورزی ایران گردید. آیا جا ندارد بپرسیم : چرا با بودن قانون «حفاظت و توسعه‌ی صنایع ایران» مصوب تیرماه 1358 اجازه دادند واردات این کالا چنان از اندازه بگذرد که چایکار ایرانی را به مرز نداری و رها کردن پیشه‌ی پدری خود بکشاند؟!. اختلاس «چای دبش» حسابش جدا.

هر حکومتی ‌باید به صنایعش اهمیت دهد و وظیفه دارد تا می‌توان کوشش کند از بسته شدن هر کدام از آنها جلو گیرد. این وضعیت در پیوستن آلمان غربی و شرقی دیده شد. یک بخشی از صنایع آلمان شرقی ناکارآمد بود و دولت آلمان برای نوسازی آنها بودجه‌ی هنگفتی را بکار برد تا آنها نیز دهه‌ها عقب‌ماندگی خود را جبران کنند. این تصمیم یکی دو دهه بار گرانی بدوش مردم آلمان غربی گزارد ولی چون به بزرگی و نیرومندی کشورشان می‌انجامید ، مردم تاب آوردند تا آن صنایع از کار نیفتند و بازساخته شوند.

به وارونه‌ی آنچه در آلمان انجام گرفت ، در اینجا با جلو نگرفتن از قاچاق و دادن مجوزهای نابجای واردات و راهبری پرخطا یا سودجویانه (بهتر بگوییم : خائنانه) ، صنعت ایران را از جایگاهی که داشت بیکبار پایین آوردند. مثلاً در صنعت کفشدوزی در جایی که سه کارخانه‌ی بزرگ مانند کفش ملی ، عمده نیاز سراسر کشور به کفش را تدارک می‌کردند جای پرسش است که چرا گمرکها و مرزهای کشور بروی کفشهای بیگانه باز شد؟!

دو علت برای ورشکستگی یا کم‌کاری این کارخانه‌ها می‌توان یافت. نخست آنکه بدیده گیریم قاچاقچیان و بازرگانانِ آزمند کمترین پروایی به تولید بومی نداشتند و جز پول به چیز دیگری نمی‌اندیشیدند. برای آنها هیچ اهمیتی نداشت وارد کردن کالاهایی که در ایران مانندش ساخته می‌شود ، باعث آسیب به تولید بومی و در درازمدت سبب ورشکستگی و تعطیلی آن کارخانه‌ها گردد. دوم ، راهبری چنان کارخانه‌هایی را به دست ناآزمودگانی سپاردند که برخی از آنها یک مغازه را نیز نمی‌توانستند راه برند. یا اینکه با پارتی‌بازی و رشوه به بهای بسیار کمی به کسانی فروختند که نه تنها شایستگی راهبری آنها را نداشتند ، بلکه برخی از آنان اساساً نه در اندیشه‌ی بهبود کارخانه بلکه درپی سودجویی از زمین و دیگر داراییهای آن بودند. یکی از شیوه‌های کارشان این بوده که کارخانه‌ی سود‌آور را زیانده نشان دهند و بدستاویز آن بخشی از کارگران را اخراج یا بازخرید کنند و رفته‌رفته آن را به تعطیلی کشانند. سپس زمین آن را فروشند یا بکار دیگری (مثلاً انبوه سازی) پردازند و پی خوشیهای خود باشند.

(این نوشتار دنباله دارد)

📖 حقایق زندگی

🖌 احمد کسروی

🔸39ـ خرده‌گیری و پاسخ آن (چهار از چهار)


امروز توده‌ها باهم در نبرد بسیار سختی هستند و زندگانی رُویه‌ی جنگ و کشتار بخود گرفته ... اینست در همه‌ی کشورها مردم ، چه زن و چه مرد ، چه پیر و چه جوان بدولت خود پشتیبانی می‌نمایند و جان و دارایی در راه آن دریغ نمی‌گویند.

ببینید دخترهای روسی رخت سربازی پوشیده همدوش شوهران و برادران خود برای جانفشانی در راه مقاصد دولت آماده گردیده‌اند. در خیابانهای تهران و قزوین و تبریز چشم باز کرده این دختران جانباز را تماشا کنید. این نمونه‌ای از دلسوزی و علاقه‌مندی توده‌های دیگر بکشور و دولت خودشان می‌باشد.

در چنین هنگام جهان ، ملایان در ایران بالای منبر می‌روند و داد می‌زنند : مردم بدولت مالیات نپردازید ، بسربازی نروید ، اگر در جنگ دولتی کشته شوید مرتد هستید ، اگر پول دولت را بدزدید با اجازه‌ی علما تقاص کرده‌اید. پس از سالیان دراز که زنان ایران از توبره‌ی سیاه [1] بیرون آمده‌اند و می‌توانند در این روزهای سخت شریک درد و گرفتاری مردان خود باشند ، آخوندها می‌کوشند که دوباره آنان را بدرون توبره بیندازند.

اینها درخور خاموشی نیست. باید باینها چاره کرد. این سخنان زهر است که بخورد توده داده می‌شود. باید موضوع یکرویه[=قطعی] گردد. اگر سخنان ملایان راستست و دلیلی برای گفته‌های خود دارند باید حکومت بدست آنان سپرده شود که اداره کنند ، و اگر راست نیست و دلیلی ندارد ، و یا نمی‌توانند حکومت را اداره کنند باید هرچه زودتر جلو آنان گرفته شود.

اینجا جای تسامح نیست. اینجا پای زندگانی بیست‌ملیون مردم درمیانست. برای آنکه دانسته شود آن گفته‌های ملایان چه نتیجه‌های زشتی را درپی دارد داستانهایی یاد می‌کنم :

دو سال پیش من به تبریز رفته بودم آقای احمد کاوه‌ که آن روز رییس مالیات بر درآمد تبریز بود و امروز رییس دارایی اقتصادی آنجا می‌باشد و تبریزیان و اسپهانیان و دیگران از اندازه‌ی پاکدلی و راستگویی او آگاهند با یک شگفتی این داستان [را] بازگفت : یکی از بازرگانان توانگر تبریز بایستی سی ‌و چند هزار ریال مالیات بر درآمد پردازد و چون نمی‌پرداخت گفتم فشار آورند و سخت گیرند و شبانه دیدم همان توانگر بخانه‌ی من آمد و پول از کیف خود درآورد و بجلو من گزاشت و گفت : «این سی‌ و چند هزار ریال است که می‌خواهید. من نادار نیستم. این پول را بخودت می‌دهم بدولت نمی‌دهم. مذهبم مرا نهی کرده» این را گفت و برخاست و من درماندم که باو چه بگویم و فردا دستور دادم رسید برایش فرستادند.

نیک اندیشید که بدآموزیها چه نتیجه‌ای را داده. مرد تیره‌درون می‌خواهد رشوه بدهد ولی مالیات نپردازد و می‌گوید : «مذهبم مرا نهی کرده» شما از اینجا پی برید که چرا در ایران همیشه بخشی از مالیات لاوصول می‌ماند.

یک سیدی از تبریز به تهران آمده چون پسرش از کارکنان وزارت دارایی است بنام آنکه نان او از پول دولت و خود حرامست بخانه‌ی او نرفته و چون خود نیز پیر است و تاکنون عادت بکار و پیشه نداشته ناچار از این و از آن پول می‌طلبد و زندگی بسر می‌برد. مرد نادان گدایی و آبروریزی را بخوردن نان یک کارکن دولتی ترجیح می‌دهد.

از این داستانها صدها و هزارها توان نوشت و زیانش نیز بیشتر از آنست که من در اینجا توانم یاد کرد.

یکی از بزرگترین علل بدبختی ایرانیان همینست. اینکه پس از سی‌وهفت سال که از تاریخ جنبش مشروطه می‌گذرد ، هنوز یکی از هزار تن معنی درست مشروطه را نمی‌داند ، اینکه انبوه مردم بکشور و توده علاقمندی ندارند ، اینکه امروز این بدبختی بکشور رو داده که در سالی که از آسمان باریده و از زمین روییده مردم گرسنگی می‌کشند و در هنگامی که تازه خرمنها برداشته شده در جلو نانواییها ازدحام می‌شود علت بزرگ آن همینست. یک مردمی که پشتیبانی از دولت نمی‌نمایند بلکه خود را مؤظف از کارشکنی می‌دانند خواری و زبونی به پیشانی آنان نوشته شده و بیگمان در این جنگ و کشاکش لگدمال و نابود خواهند گردید.

اینست دوباره می‌نویسم : باید باین چاره کرد. دوباره می‌نویسم : شما یا خود ملایان به پرسشهای من پاسخ دهید. پاسخ دهید که ببینم اگر حکومت حق شماست ما نیز بیاوری کوشیم و این دستگاه را برانداخته سررشته‌ی کارها را بدست شما دهیم. اگر حق با شما نیست و یا نمی‌توانید آن نیز دانسته گردد و راه روشن باشد. به هر حال چشم براه پاسخ خواهم بود.

(پرچم روزانه شماره‌های 219 تا 222)


🔹 پانوشت :

1ـ توبره‌ی سیاه یا کفن سیاه ، نامی که به چادر داده‌اند.


🔸 یادداشت کوشاد تلگرام از فردا می‌آید.

🌸

(از این نوشتار)
.

📖 کتاب «بدبختیهای توده و ریشه‌ی آن»

🖌 احمد کسروی

🔸 35ـ ایرانیان بکوشش بیشتر نیاز دارند تا بخودستایی (دو از سه)


من اگر بخواهم از یکایک شکستهای تاریخی ایران گفتگو کنم سخن بدرازی می‌انجامد. تنها از داستان مغول بگفتگو می‌پردازم. این داستان چندان دردآور است که ایرانیان باید جز بافسوس و دریغ یاد ننمایند. اگر وزارت فرهنگ دانشور می‌پرورانید تاکنون بایستی ده کتاب بیشتر در رازهای آن حادثه و علت زبونی ایران نوشته شود. ایرانِ آن روزی از هر باره بسیار بزرگتر از ایرانِ امروزی بوده. از حیث خاک ، مرز شرقی از کنار سیحون (می‌گویم سیحون ، نمی‌گویم جیحون) آغاز شده تا بهمدان می‌رسید و این قسمت در زیر دست خوارزمشاهیان بود ، و از همدان ، قلمرو خلیفه‌ی بغداد آغاز یافته تا شام ممتد می‌گردید ، و اینها همه بهم بسته می‌بود. از حیث انبوهی نفوس بیگمان انبوهی آن روزی سه برابر امروز بوده است. آن روز شهرهای ری و نیشابور و مرو و هرات و خوارزم و بخارا هر کدام بیش از دوملیون و سه‌ملیون مردم داشته.

پس چه شد که یک چنین کشور پهناوری با آن مردم انبوه ، زبون چند صدهزار مغول گردید؟.. می‌دانم خواهند گفت سلطان‌محمد خوارزمشاه ناشایستی نشان داد و او باعث شد. ولی این سخن پذیرفتنی نیست. مردم اگر حس مردانگی داشتند همینکه می‌دیدند خوارزمشاه جنگ نکرد خود بمیان می‌افتادند و دسته‌ها می‌بستند و با دشمن بجنگ و آویز می‌پرداختند. در هر شهری بزرگان آنجا پیش افتاده و جوانان را شورانیده شهر خود را نگاه می‌داشتند.

برای اینکه موضوع نیک روشن گردد باید فراموش نکرد که چنگیزخان چون بر سر ایران آمد خود او با انبوه مغولان در ماوراءالنهر نشست و بقصابی پرداخت. ولی دو تن از سرداران خود را بنام یمه و سوتای با سی‌هزار تن دنبال خوارزمشاه فرستاد و این سی‌هزار تن از رود جیحون گذشته از خراسان گرفته بکشتار و تاراج پرداختند و چون بسمنان رسیدند بدو دسته گردیده یکی از راه مازندران و دیگری از راه خوار کشتارکنان پیش آمده در ری بهم رسیدند و شهری باین بزرگی را که بیش از دومیلیون مردم داشت کشتار کردند و از آنجا روانه‌ی همدان گردیده از آنجا از راه زنجان بآذربایجان رفته و زمستان را در آنجا گذرانیدند و بهار دوباره کشتارکنان از راه قفقاز و شمال دریای خزر بلشگرگاه مغول پیوستند و از اینهمه شهرهای بزرگ تنها تبریز بود که ایستادگی نمود و در سایه‌ی مردانگی و غیرت شمس‌الدین طُغرایی از کشتار و تاراج آسوده ماند.

این یک داستان بسیار حیرت‌آوری است که ایرانیان در آن روز تا باین اندازه زبون و پست بودند. ولی ما علت آن را می‌دانیم. علت آن همان بدآموزیهای صوفیان و باطنیان و خراباتیان و شاعران بوده که غیرت و مردانگی را در تنهای مردان افسرده گردانیده بودند. در جایی که یک مردمی همه چیز را از خدا بدانند و کوشش را وظیفه‌ی خود نشمارند ، در جایی که مردم ، جهان را هیچ و پوچ شناخته و تنها دم را غنیمت دانند ، در جایی که در یک کشوری صد دسته‌بندی باشد پیداست که اینگونه زبون و خوار خواهند بود. شاعر آن زمان سعدی است که بهم‌میهنان خود دستور بیغیرتی داده می‌گوید :

چون زهره‌ی شیران بدرد نعره‌ی کوس
زینهار مده جان گرامی بفسوس

با هر که خصومت نتوان کرد بساز
دستی که بدندان نتوان برد ببوس

یکی از بزرگان صوفیانِ آن زمان ابوبکرِ رازیست که از مشایخ سلسله شمرده می‌شود و یکی از «اقطاب» بوده. این مرد در دیباچه‌ی کتاب خود شرح می‌دهد که چون آمدن مغول را به ری شنیده با چند تن درویش لخت و پخت جان خود را برداشته گریخته است و زنان و فرزندان خود را بازگزارده که می‌گوید مغولان همه را از تیغ گذرانیدند. ببینید چنین بیغیرتی در کجا بوده است؟!.

از این گذشته داستان مغول چند آسیب بزرگی را بایران زده. زیرا بیگمان در آن حادثه یک سوم مردم ایران کشته شده و یا باسارت رفتند. یک سوم دیگر نیز در آشوبهای دیگر در پایان پادشاهی مغولان نابود شدند. این کمی مردم ایران از آن زمان است ، و آنگاه مغولان تا توانستند بپستی و زبونی ایرانیان کمک کردند و خویهای ایرانیان که پست شده بود پستترش گردانیدند. بدآموزیهای صوفیگری و خراباتیگری و جبریگری و مانند اینها که گفتیم باعث زبونی ایرانیان در برابر مغول شده بود در زمان آنها چند صد برابر بالا رفت. یک رشته پستیها درمیان ایرانیان امروز هم هست (از جمله باب پنجم گلستان) که یادگار مغولانست.

چیرگی مغولان بایران ، نژاد ایرانی را چندان پایین آورد که پس از مرگ ابوسعید آخرین پادشاه مغول ، چون او فرزندی برای جانشینی نداشت و درمیان امراء کشاکش افتاده بود می‌رفتند و از گوشه و کنار یک بچه مغول گمنامی را بشرط بودن از خاندان چنگیز می‌جستند و بپادشاهی برمی‌داشتند و چون در همان زمان در خراسان امیرحسین غوری پادشاهی آشکار کرده تاریخنگار بیغیرت ایرانی عبدالرزاق سمرقندی باو دشنام می‌دهد که چرا پادشاه شده :


👇