در زیر یک رشته از سخنرانیهای ملایان آمده که بستگی به دفتر «گفت و گو» دارد. در همه‌ی آنها این دستور بی‌پرده‌ی قرآن نقض شده است که می گوید : اگر به اندازه‌ی ذره ای بدی کنید کیفرش را خواهید دید.

در دفتر گویای «گفت و گو» (بالا) سخنی از امامزاده داوود رفته است. ویدئوی بالا و این نوشتار ما چون به این گفت و گو بستگی دارد اینجا می‌آوریم.

✴️ ترور کسروی و تاوان اجتماعی آن

🔸بخش1 از 2

کوشاد تلگرام : نوشتار زیر با عنوان «آیا ایران قربانی ترور کسروی شده است…؟! / ترور کسروی و تاوان اجتماعی آن» درباره‌ی همبستگی میان بدبختیهای کنونی ایران و ترور احمد کسروی نوشته شده و ما تاکنون در دو کانال تلگرامی دیده‌ایم. از نویسنده سپاسمندیم و بجا دانستیم به چند نکته در این نوشته‌ی اشاره کرده سخنانی بیفزاییم. او می‌نویسد :

«در خاطرات آیت الله مستجابی چنین آمده است:

«در نجف حین تحصیل با نواب صفوی آشنا شده بودم. با سید مجتبی نواب صفوی قرار گذاشتیم که بیاییم تهران با احمد کسروی و چند تا از علمایی که بعد از مشروطه منحرف شده بودند بحث و مناظره کنیم. آمدیم ایران با آشیخ باقر کمره‌ای بحث کردیم. اطراف این شیخ را کمونیست‌ها گرفته بودند. بعد از چند روز بحث قانع شد. دیگران هم به همین منوال، خیلی زود راه افتادند اما کسروی نه.

روزی که برای بحث رفتیم سراغ کسروی هر سه نفر ما را یک لقمه کرد. آدم کارکرده و بسیار باسوادی بود. وکیل هم بود. با همه آن حرارتی که نواب صفوی و ما داشتیم، ما را یک لقمه کرد. یاران نواب چند تا جلسه دیگر هم گرفتند و بعد دیدند فایده ندارد و حریفش نمی‌شوند. بالاخره رفتند و او را کشتند.
بار اول که نواب اقدام کرد کسروی کشته نشد. بار دوم سید حسین امامی کار را تمام کرد. در راهروی دادگستری۲۴ضربه چاقو بهش زد و البته چند تایی هم گلوله»
 
این چند خط بخش تلخی از تاریخ عبرت آموز معاصر ماست که نشان می دهد ما چه راه سختی از اعماق تصلب تا به امروز پیموده‌ایم.

اما تاسف بار تر از عمل ترور که توسط چند متعصب خشونت طلب رخ داد واکنش جامعه و رفتار خواص پس از قتل کسروی بود.
 
فردای واقعه برخی علماي نجف‌ به تهران تلگراف زدند و خواستار آزادی فوری عاملان ترور شدند. كاشاني و دیگر حامیان معنوی فداییان اعلاميه پخش كردند که درصورت محاکمه ضاربین دست به اقدامات جدي و اساسي خواهند زد.
 
دادگستری(بعنوان نماینده دستگاه سلطنت) علاوه بر اینکه راپورت زمان و مکان دادگاه کسروی را به فداییان داده بود، هیچ محافظتی از کسروی نکرد. چندی پس از ترور هم تحت فشار علما طی یک دادگاه نمایشی حکم به برائت فدائیان داده شد و برادران امامی آزاد شدند.
 
بازاریان ثروتمند علاوه بر اینکه وثیقه کلانی برای آزادی قاتلین مهیا کردند در خيابان نقل و شيريني پخش كردند‌ و گوسفند سر بريدند. بخشی از عوام و طبقات سنتی هم تعداد زیادی سند برای آزادی برادران امامی به دادگستری بردند.
 
اما تاسف بارتر از همه واکنش روشنفکران بود!

جز اندک مقاله‌هایی در روزنامه‌های چپ‌گرا، قتل کسروی با سکوت محض رسانه‌ها، سکولارهای روشنفکر و نواندیشان مذهبی و حتی ملی گرایان مواجه شد. قتل یک پژوهشگر، زبان شناس و مورخ ملی گرا، اندیشمند خردگرا و منتقد نظام فکری ـ فرهنگی معیوب ایران(و نه صرفا نظام مذهبی) [آخرین و بزرگترین و عمیق ترین مصلح اجتماعی ایران] که اتفاقا معتقد به زدودن بددینی ها بود در سالهایی که بانگ مشروطه خواهی، حکومت قانون و نوگرایی ملی و مذهبی در هر محفل روشنفکری بلند بود نمی‌توانست بدون تاوان باشد.

تاوان این سکوت و همراهی را جریان روشنفکری و کل جامعه ایران بعدها با ضرباتی که از واپس گرایان خورد به سختی پرداخت کرد. برای جامعه ایران نیز سکوت در برابر حذف روشنفکران به رویه‌ای مرسوم بدل گشت و روشنگری به خاموشی گرایید.
 
پی نوشت:

ما ایرانیان از این حجم مصیبت و فاجعه که این سالها بر این ملک و ملت رفت بهت زده‌ایم. به واقع ما چه گناه بزرگی کرده‌ایم؟ ما چه حق عظیمی را ناحق کرده‌ایم؟ در پیشگاه تاریخ کدام وقت سوی حقیقت ایستاده‌ایم؟»

 
کوشاد تلگرام : در اینجا نویسنده سخنانی را در میان گیومه ( " " ) آورده ، چنان که خواننده می‌پندارد نوشته‌ی خود کسروی است. در حالی که نویسنده خواسته راه چاره به دردهای ایران را با «نقل به معنی» از نوشتارهای کسروی در یک پاراگراف بگنجاند. ولی باید گفت این شیوه‌‌ی نقل از نوشته‌های کسروی نتیجه‌ی درستی بدست نمی‌دهد. زیرا کسروی برای بازنمودن هر حقیقتی چند صفحه دلیل و مثال می‌آورد تا زمینه روشن گردد. گذشته از این ، چون در هر زمینه باورهای باطل فراوانی هست ، ناچار هنگام روشن گردانیدن حقایق ، با باورهای زیانمند در آن زمینه هم به نبرد برخاسته به برانداختن آنها می‌کوشد. شیوه‌ی نویسش او چنینست که نبرد با گمراهیها و بازنمودن حقایق زندگی را دو روی یک کار می‌داند و در هر زمینه به هر دو می‌پردازد. زیرا بازنمودن هر یک از آن دو وجه به تنهایی تأثیر چندانی ندارد. هنگامی که این ویژگیها را از نوشته‌ی او بزداییم و در یک پاراگراف بگنجانیم آن ارج و تأثیر را از آن خواهیم گرفت.

✴️ ترور کسروی و تاوان اجتماعی آن

🔸بخش 2 از 2

کوشاد تلگرام : ما از اینکه نویسنده احساسات پاک نشان داده سپاس می‌گزاریم و از افسوسهایی که خورده افسوسمندیم. لیکن چنانکه گفتیم ناچاریم در دو زمینه سخنانی بیفزاییم. نخست می‌پرسیم : از چه رو «تاسف‌بارتر از همه واکنش روشنفکران بود!»؟! نویسنده‌ی کتاب «قتل کسروی» و برخی دیگر که به این نکته اشاره کرده‌اند علت را بازننموده‌اند. در حالی که علت این ، خود درخور جستجو و اندیشه است.
آری ، جای صد افسوس است که چنین شد. جای افسوس است که ارتجاع دانست که می‌تواند به هر وحشیگری دست بزند و نیرویی جلوگیرش نیست.

 آری ، سه ماه و نیم پس از آن ترور وحشیانه که لکه‌ی ننگی در تاریخ کشور بود ، در نخستین انجمن نویسندگان ایران در خانه‌ی فرهنگ شوروی ، که 78 تن از نویسندگان و شاعران ایرانی گرد هم آمدند ، کمترین سخنی از این قتل بمیان نیامد و بخاموشی برگزار شد (4 تا 13 تیرماه 1325). صادق هدایت که از اعضای هیئت مدیره بوده بدوستش شهید نورایی چنین نوشته :

«... انجمن فرهنگی ایران و شوروی ، کنگره‌ی نویسندگان درست کرده و دو ، سه روز است که در آنجا هستم. مخصوصاً دیروز به قدری بغل گوشم شعر خواندند که هنوز سرم گیج می‌رود».

تنها از این کنگره نیست که فهمیده می‌شود برجستگان توده‌ی ایران سرگرم چه‌ها بوده‌اند. در حکومت محمدرضاشاه نیز از این دسته که انتظار می‌رفت اندیشه‌های مردم را روشن کنند و راهنماشان باشند ، کارهایی سراغ داریم که جز بیهوده‌کاری و تباهی نبود. از آنان جز یک خروار دفتر شعر و رمان یا نوشتارهایی در ستایش عرفان و مثنوی و قلم‌فرسایی با عنوان «حافظ شناسی» یا سخن راندن از فیلسوفان یونان و فلسفه‌ی آنان را شرح دادن ، کوشش ارجداری بجا نمانده. جز چند تن انگشت شمار ، از آن دیگران کاری دیده نشده که بتوان گفت مردم را با یک رشته حقایق ارجداری که هر توده‌ای باید بداند آشنا کرده‌اند.

شما از اینجا پی به آن برید که برجستگان کشور به چه کارهایی سرگرم و خود تا چه اندازه از حقایق دور بودند. پرداختن به بدآموزیهایی مانند ادبیات آلوده و قافیه جفت کردن ، مثنوی کاوی ، درباره‌ی مناقب شاعران قلمفرسایی کردن ، دیوان حافظ را برای یافتن یک معنی خردپذیر زیر و رو کردن و همچنین به فلسفه‌ی یونان و رمان پرداختن ، خرد این دسته را از کار انداخته بود.

ببینید یک دسته از اینان همزمان کسروی بودند و در آن زمان یک پاسخ خردپذیر به سخنان او ندادند بلکه 90 درصدشان خاموشی گزیدند. ولی ده سال بیش یا کم ، پس از کشته شدن او ، آغاز کردند به بدزبانی ازو. باز کاش سخن تازه‌ای و ایراد تازه‌ای پیش کشیده دلیل برای سخنانشان می‌آوردند. همه به هو و غوغا پناه آوردند که به مفاخر ما توهین کرده و به پرتگوییهایی از اینگونه پرداختند.

 در جایی که پیش افتادگان و برجستگان توده به چنان بیهودگیها می‌پردازند از مردم عادی چه می‌توان چشم داشت؟!

آخرین نکته‌ای که می‌خواهیم یاد کنیم بازپسین پاراگراف نوشتار است. در آنجا نویسنده چنین می‌نویسد :

«گفتنی است علت عدم حمایت دستگاه سلطنت از کسروی این بود که وی همان قاضی بود که حکم به رفع تصرف رضاخان از املاک مردم حاشیه تهران داد و رییس دادگستری رضاشاه برای خوش خدمتی او را منتظر خدمت کرد اما کسروی در پایین این حکم نوشت : من منتظر خدمت نمی‌مانم ، این خدمت است که باید منتظر من بماند!
و اکنون بیش از هفتاد سال است که خدمت منتظر یک کسروی مانده است…!»

  سخن نویسنده در اینجا روشن نیست. آیا خواست او هواداری از کدام دستگاه سلطنت است : رضاشاه یا محمدرضاشاه؟! درباره‌ی رفتار هر کدام از این دو دستگاه گفتنی بسیار است.

نویسنده به داستان اوین و نتیجه‌های آن اشاره می کند که کسروی در زندگانی من آنها را آورده است. کوتاهش اینست که رضاشاه می‌خواست ده اوین را از دست روستاییان آنجا درآورد. آنها به دادگستری «تظلم» کردند. در آن زمان کسروی رئیس کل محاکم بدایت تهران بود. رای به سود روستائیان اوین داد. این کار خشم دربار و پیش و بیش از آن خشم داور وزیر (نه رئیس) دادگستری را برانگیخت و از اینرو کسروی را منتظر خدمت کردند.
👇

آن یگانه‌مرد زیان بسیاری از این رهگذر کشید. سرانجام دیرگاهی پس از آن توانست پروانه‌ی وکالت بگیرد و به وکالت پردازد. سپس هم امتیاز مهنامه‌ی پیمان را گرفت. در سال دوم آن مهنامه (1313) ، به شعر و شاعری در ایران که حال دیوانگی گرفته بود تاختها برد. از این زمان فروغی نخست وزیر و حکمت وزیر فرهنگ تا توانستند با او دشمنی کردند. فروغی گفته بود :
 

«کسی که می‌خواهد با سعدی و حافظ مبارزه کند باید قوه‌ی بزرگی داشته باشد ...».

 
 چون قانون استادان دانشگاه از مجلس گذشته بود و کسروی نیز بایستی استاد باشد ، حکمت شرط استادی او را پس گرفتن سخنانش درباره‌ی شعر و شاعری گزارد. آن مرد بزرگ از سخنان خود که جز حقیقت نبود بازنگشت و بدینسان از استادی (و بهره‌مندیهای آن) چشم پوشید.

پس می‌بینید که در زمان رضاشاه دشمنی را بیش از همه حکمتها ، فروغیها و داورها و کسانی  می‌کردند که زمینه را برای بزندان افتادن او در آن دستگاه فراهم آوردند (این نیز داستانی دیگر است و در جایی دیگر باید از آن گفت).

 کسانی که با تاریخ معاصر آشنایی دارند می‌دانند که رضاشاه جلو ارتجاع را تا توانست گرفت. در زمان او ملایان پر و بالی نداشتند. نمایشهای خواری‌آور محرم و مانندهای آن ممنوع شده بود. زنان با روهای باز به توده درآمدند. چنان شده بود که ملایان «دوره‌ی روحانیت را خاتمه یافته» دانسته بسیاری از آنها رخت ملایی را کنار گزاردند. در همان کتاب «قتل کسروی» به این زمینه خوب پرداخته شده.

ولی شهریور 1320 آغاز دوره‌ی بدبختی در ایران بود. ملایان را «کمپانی خیانت» پیش آورده نیرو دادند. (کتاب دادگاه دیده شود). محمدرضاشاه برای بدست آوردن زور بیشتر در فرمانروایی بوارونه‌ی پدر با ملایان مماشات کرد و بدینسان به آنان وامدار بود (دفتر دولت بما پاسخ دهد دیده شود). دستگاه سلطنت با چنان سیاستی چگونه می‌توانست از کسروی هواداری کند؟!

پایان