‌📘 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

✴️ بخش دوم از نشست یکم

اينها «دانش» چه چيز را مي‌گويند؟.. اگر دانش تنها رياضيات و طبيعيات و تاريخ و جغرافي است ، ما مي‌پرسيم : آيا كدام يكي از اينها كاري را كه ما مي‌كنيم تواند كرد؟!. كدام يكي آميغهاي زندگاني را بمردمان تواند آموخت؟!. و اگر دانش هر آن چيزيست كه راست باشد و از روي دليل بدست آيد ، در آن حال سخناني كه ما مي‌گوييم خود دانش است. كه گفت : اينها دانش نيست؟!. آنان معني دانش را نيز نمي‌دانند و چنين مي‌پندارند كه دانش ، آنست كه از اروپا بيايد. اگر اين سخناني كه ما مي‌گوييم از اروپا آمده بودي آنگاه ديده شدي كه آنان چه تكاپويي مي‌كنند و با چه آب و تابي آنها را مي‌پذيرند و به رخ مردم مي‌كشند.
...

👇

‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ 16ـ بازگشت به تهران و سفر قزوين

در آخرهاي تابستان چون «مرخصي» گرفته بودم براي كارهاي خانواده اي بتهران بازگشتم. وزارت عدليه خشنودي بسيار از كارهاي من ميداشت. ولي من ناخشنودي نموده فرستادن چنان مدعي العمومي را ايراد ميگرفتم. گفتند : «مگر شما از حال وزارت عدليه آگاه نيستيد. بيشتر قضات از همان قبيلند. او نيز چون خويش مدعي العموم تميز است وزارت عدليه ناچار است بيكارش نگزارد». اين بود پاسخي كه بمن دادند. ...

👇

✴️آیا معنی مشروطه[=دمکراسی] را میدانیم؟!✴️

جای افسوس است که اکنون پس از یک صد و یازده سال از جنبش و گرفتن فرمان مشروطه هنوز این سخن جای خود را دارد و کهنه نشده.

«مشروطه تنها بودن قانونها و مجلس شورا نیست.

مشروطه بیک معنی عالیتر دیگریست.

مشروطه معنایش آنست که یک توده می‌خواهد خودش کارهای خود را اداره کند. می‌خواهد کسی باو فرمان نراند.

برای آنکه سخن روشن باشد باید دانست ما در زندگانی دو رشته کارها داریم : یکی کارهای خصوصی ، دیگری کارهای عمومی.

مثلاً ما باید خانه داشته باشیم ، خواربار تهیه کنیم ، رخت خریم ، کفش خریم ، اگر ناخوش شدیم بنزد پزشک رویم. اینها کارهاییست که هر خانواده‌ای خودش برای خودش انجام میدهد.

ولی بدیهیست که زندگانی تنها با اینها نمی‌چرخد. بیک رشته کارهای دیگری هم نیاز هست.

ما در این شهر که هستیم باید آن را پاکیزه داریم ، باید دزدان را مانع شویم ، از شیوع بیماریها جلو گیریم ، عدلیه‌ای باشد که اگر دو کس دعوا داشتند بآنجا رجوع کنند ، راهها امنیت می‌خواهد تا کاروانها بیایند و بروند ، باید با کشورهای همسایه رابطه داشته باشیم و پیمانها بندیم.

باین رشته کارها نیز نیاز هست و اینهاست که ما کارهای عمومی یا کارهای کشوری می‌نامیم.

در زمانهای گذشته این کارها بیک تن سپرده می‌شد و او پادشاه بود که با میل و اراده‌ی خود کشور را اداره میکرد ، بمردم نیز فرمان میراند.

مردم او را «سایه‌ی خدا» می‌شناختند و فرمان می‌بردند و تکلیفی هم نداشتند. باین معنی مردم در آن روز نه اراده و اختیاری در کارهای کشور داشتند و نه مسئول بودند. مسئول تنها پادشاه بود.

این ترتیب هزارها سال در جریان بوده تا خردمندانی برخاسته و چنین گفته‌اند : چرا یک تن بدیگران فرمان راند؟!.. چرا مردم خودشان کارهای کشور را اداره نکنند؟!..

اینها را گفته با دلیل ثابت کرده‌اند که یک پادشاه هر قدر هوشیار و خردمند باشد نخواهد توانست مصالح کشور را چنانکه شایسته است تشخیص دهد ، نخواهد توانست کارها را از راهش بانجام رساند.

در نتیجه‌ی این مشروطه پیدا شده. باین معنی ، این حرفها در مردم تأثیر کرده که در همه جا بشورش برخاسته و دستگاه استبدادی پادشاهان را برانداخته خودشان رشته‌ی کارهای کشور را بدست گرفته‌اند.

پس در مشروطه افراد خودشان کارهای کشور را اداره میکنند.

هر فردی از ایشان مسئولیتی بگردن دارد ،

هر فردی باید بکشور و کارهای آن علاقه‌مند باشد و هر زمان که نیاز افتاد از فداکاری با جان و مال بازنایستد.

این وظیفه‌ی اوست ، این باو واجب است.

ولی در ایران کم کسی مشروطه را باین معنی فهمیده.

کم کسی خود را در برابر کشور و توده مسئول میداند.

اگر حقیقت را بخواهیم کسانی که در ایران پیشگام شدند و مشروطه را روان گردانیدند ، آنها نیز مشروطه را باین معنی نمیدانستند. اینست نخواسته‌اند بمردم نیز بفهمانند.

بهرحال در ایران امروز یکی از کارهای بسیار مهم اینست که کتابچه‌ها نوشته شود و سخنرانیها در رادیو بعمل آید و بمردم معنی مشروطه فهمانیده شود.

مشروطه والاترین شکل حکومت است.

امروز بیشتری از توده‌های پیشرفته و بزرگ جهان ـ از کشورهای متحده‌ی آمریکا و انگلستان و فرانسه و دیگران ـ با مشروطه اداره می‌شوند. اینها باید بمردم فهمانیده شود.

فهمیدن مردم معنی مشروطه را و علاقه‌مندی آنها بکشور و کارهای کشوری تأثیر محسوس خواهد داشت و بسیاری از دشواریهای امروزی را آسان خواهد گردانید.

گاهی کسانی میگویند : «این توده شایسته‌ی مشروطه نیست».

میگویم : باید کوشید و آنها را شایسته گردانید ، نه اینکه از مشروطه چشم پوشید».

(امروز چاره چیست؟ ، ص 39 تا 41)

‌‌زبان پاک

گفتار پنجم

✴️واژه‌های نوینی که بکار می‌بریم

چنانکه در گفتار یکم گفته‌ایم ، از آکهای فارسی درآمیختگی آن با واژه‌های بیگانه ، بویژه با واژه‌های عربی می‌بود ، و ما تا توانسته‌ایم آنها را از زبان دور رانده بجایشان واژه‌های فارسی روا گردانیده‌ایم.

در برخی جاها نیز واژه‌هایی از خود گزارده‌ایم. در برخی جاها نیز واژه‌ای را که می‌بوده برویه‌ي راستی انداخته و یا در معنی راستتری روا گردانیده‌ایم.

بسیاری از آن واژه‌های فارسی شناخته می‌بوده که هر کسی معنی آنها را می‌داند. برخی دیگر شناخته نمی‌بوده که در اینجا آنها را در فهرستی می‌نویسیم :

👇👇

‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ 17ـ داستاني كه با مدعي‌العموم پيش آمد

اين بار كه بزنجان آمده بودم مدعي العموم فروتنيها مينمود. باز ميگفت : «من آن تقي نيستم». با اينحال از بديها باز نمي ايستاد. مجدالسلطنه كه رفته و حكمران ديگري بجايش آمده بود چون اين حكمران بخود فريفته ميبود و پرواي قانون نميكرد من باو سخت گرفتم و پيامهاي درشتي دادم. مدعي العموم در نهان با او همدست ميبود. شبها نيز دستگاه قمار و باده ميچيدند. ...

👇👇

‌📘 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

✴️ بخش سوم از نشست یکم

يك گفته‌ي ديگر آنان اينست كه مي‌گويند : «در قرن بيستم هم دين مي‌شود؟!..» اين يكي از ريشخندهاي ايشانست.
نخست ، بايد پرسيد : شما از قرن بيستم چه مي‌داريد كه چنين بآن مي‌نازيد؟!.. شما از صده‌ي بيستم جز بدبختي و توسري‌خوري چه بهره‌اي برده‌ايد؟!. داستان شما داستان كسيست كه بدارايي همسايه بنازد.
دوم ، گذشت زمان آميغها را ديگر نگرداند. دين اگر چيز سودمنديست بايد در صده‌ي بيستم هم باشد و در صده‌ي سي‌ام نيز باشد. اگر سودمند نيست و زيانمند است ، بايستي هيچگاه نباشد. شما اگر دين را چيزي بد ميدانيد و ايراد ميداريد ، آن را بگوييد. چه كار با قرن بيستم يا سي‌ام ميداريد؟!.
سوم ، در همان قرن بيستم است كه جهانيان راه زندگي را گم كرده‌اند و از خوشيها بهره‌مندي نمي‌توانند. در همان قرن بيستم است كه در يكسو سالانه مليونها مردم از گرسنگي مي‌مردند ، و در يكسو از نبودن خريدار ، غله و قهوه و شكر و ديگر چيزها را بدريا مي‌ريختند. در همان قرن بيستم است كه بيكاران و گرسنگان دسته‌ها مي‌بستند و لشکرها مي‌آراستند و در شهرها مي‌گرديدند.
...

👇

ایرانیها شیوه‌ی خود قرار داده‌اند كه چون آسوده‌اند ، بیباك و بیپروا روز گذرانند و گمان كمی و آلودگی بخود نبرند و اگر كسی كمیهای آنان را یادآوری كرد بیپروایی نمایند ، بلكه بآزارش كوشند ،

با صد درماندگی دم از «غرور ملی» زنند و خود را یكی از توده‌های بنام جهان شمارند ، و همینكه روز گرفتاری رسید بناله و فریاد پردازند و بزاری و فغان كوشند.

این یك شیوه‌ایست كه از سالها گرفته‌اند و در این راه بسیار ورزیده گردیده‌اند كه ما می‌بینیم همینكه یك گرفتاری پیش می‌آید بی‌هیچ درنگی آواز بناله و فریاد بلند میكنند ،

و چون آن میگذرد چنان به بیپروایی میگرایند كه تو گویی هیچی رخ نداده و آن كسانی كه دیروز می‌نالیدند اینها نبوده‌اند.

(پرچم روزانه شماره‌ی 237)

‌زبان پاک

گفتار پنجم (بخش دوم)

✴️واژه‌های نوینی که بکار می‌بریم

پتیاره : بلا ، آسیبهای همگانی که از سپهر[= طبیعت] پدید آید.
پرستیدن : خدمت کردن. اینکه آن را در یک معنی پنداری بکار برده می‌گویند : من ترا می‌پرستم (که هیچ دانسته نیست چه کاری می‌کند) غلطست و باید از میان رود.
پَرگ : اذن ، اجازه. از این جداشده‌ها نیز توان آورد : پرگید ، پرگنده ، پرگیده و مانند اینها (این از واژه‌هاییست که ما گزارده‌ایم).

‌📘 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

✴️ بخش چهارم از نشست یکم

از يكسو ، چون خرد را كه داور نيك و بد و راست و كجست ، نشناخته‌اند ، از اينجا بخود نيك و بد و راست و كج باور نداشته‌اند.
از يكسو ، از دستگاه روان كه ناآگاه مانده‌اند ، آدمي را با جانوران يكسان شناخته‌اند ، و چون سرچشمه‌ي كارهاي جانوران خودخواهيست كه هر يكي از آنها تنها خود را خواهد و هر چیزی را بهر خود خواهد ، و از اينرو زندگاني آنها جز نبرد با يكديگر نيست (و نتواند بود) ، آنان آدميان را هم به سان[=حال] آنها پنداشته ، اينها را نيز در زندگاني ناچار از نبرد و كشاكش شمارده‌اند.
اينها لغزشهاي بسيار بزرگيست. اينها لغزشهاييست كه جهان را زير و رو توانستي گردانيد (چنانكه گردانيده). در نتيجه‌ي همينهاست كه يك رشته بدآموزيهاي زهرآلودي در سراسر جهان پراكنده شده :
...

👇

‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ 18ـ سفر به خوزستان

در همان روزها در تهران كابينه افتاده و اين بار خود سردارسپه وزير جنگ سروزيري را پذيرفته كابينه پديد آورده بود. وزير عدليه معاضد السلطنه و معاون آقا ميرزا علي قمي شده بودند. من از اين آگاهي خشنود نگرديدم. زيرا اين وزير و معاون هيچيكي با من آشنايي نميداشت و من گمان بردم كه در زنجان همچنان باز خواهم ماند. ليكن اين گمان وارونه درآمد و در همان روزها ديدم نامه اي ويژه از معاون رسيد ، بدينسان : ...

👇

‌گفتار پنجم (بخش سوم)

✴️واژه‌های نوینی که بکار می‌بریم

سنگين : آنچه از سنگ پدید آمده باشد. بکار بردن آن در معنی گران غلطست.
سَهیدن : شادی یا اندوه یا خشم یا مهر یا مانند اینها در دلش پیدا شدن (حس).
شَدسیدن [همچون ترسیدن] : (با زبر شین) دریافتن از راه شنیدن یا دیدن یا بوییدن ، یا چشیدن ، یا دست مالیدن ، دریافتن با یکی از اندامهای پنجگانه.
شَلپ : شیرین (آخشیج تلخ).
شهریگری : تمدن.

👇👇

✴️دمکراسی ، انجمنهای استانی و شهرستانی✴️

«چنانکه میدانیم در رژیم دمکراسی (مشروطه) دولت نماینده‌ی توده است. مردم نمایندگان برای مجلس برمیگزینند و آن نمایندگان بدولت رأی اعتماد میدهند.

پس در واقع دولت با رأی توده پدید آمده ، نماینده‌ی اوست.

با اینحال در مقام عمل ، دولت جدا و توده جداست. بخصوص از نظر استانها و شهرستانها ، که چون دولت مصالح همگی کشور را در نظر دارد چه بسا که مصلحت خاص یک استان یا شهرستان منظور نگردد.

آنگاه دولت کارها را که بدست کارمندان می‌سپارد ، چه بسا که کارمندان دولت با مردم آزار و ستم روا دارند.

پس بسیار بجاست که در برابر تشکیلات دولتی یک اساسی هم از خود مردم باشد که از یکسو دیده‌بانی برفتار و کردار کارمندان دولت کند و از یکسو مصالح خاص آن استان و شهرستان را منظور داشته بدولت یادآوریها کند و یا خود باقداماتی برخیزد.

... کسانی اگر قانونی را که از مجلس درباره‌ی این انجمنها گذشته (قانون ربیع الثانی 1325) از دیده گذرانند خواهند دید که آن نیز از روی بینش تنظیم گردیده.

این قانون بانجمنهای استانی گذشته از آنکه حق نظارت بکارهای ادارات و اعتراض به تصمیمات وزارتخانه‌ها بخشیده ، بخود آنها حق پاره‌ای اقدامات اصلاحی و تعمیری داده ،

و آنگاه بودجه‌ای برای آنها منظور داشته و نظر قانونگزاران بر این بوده که در هر استانی یک سهم از مالیات آنجا بمصالح خود استان صرف شود و این یک عدالتی بوده که منظور گردیده.

یکی از چیزهایی که در ایران مایه‌ی گله‌مندی و نومیدی مردم گردیده همانست که مالیاتها گرفته می‌شود و در تهران بی‌آنکه عدالتی منظور گردد صرف می‌شود.

مفتخوران زندگی خود را تأمین میکنند و پروایی بشهرستانها نمی‌نمایند.

تهران درمیان شهرها «عزیز بیجهت» گردیده».

(امروز چاره چیست ص 25)

‌📘 ده سال در عدلیه

🖌 احمد کسروی

✴️ 19ـ خوزستان را چگونه ديدم؟!.

در محمره (يا خرمشهر) دانستم كه شيخ خزعل در آبادان در كشتي خود ميباشد ، در تهران سپرده بودند كه او را ديدار كنم. نخست آگاهي فرستادم و سپس موتوري گرفته بكشتي رفتم. در پايين تفنگچيان و كسان شيخ ميبودند. از پله ها كه بالا رفتم عربي را سرپا ايستاده ديدم. من پيكر شيخ خزعل را در مهنامه‌ي «العمران» كه در مصر با پول او پراكنده شدي ديده بودم. اين مرد را باو ماننده نيافتم. ولي از پيش آمدنش پيدا بود كه خزعل ميباشد. سلامي بهم داديم و نشستيم. گفتم من رئيس عدليه‌ي خوزستانم. خواستم جناب شيخ را ببينم و بروم. از تهران پرسشهايي كرد. سپس گفت. «حقوق شما چقدر است؟...». بمن گفته بودند كه خزعل از سران اداره ها كه بپيشش روند چنين پرسشي كند و چون او از كمي «حقوق» خود سخن بميان آورد همانرا دستاويز گرفته ماهانه ...

👇👇

‌📘 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

✴️ بخش پنجم از نشست یکم

همينست حال ديگر ماشينها كه هر يكي بيش از همه در راه چيرگي به ماشين‌نداران بكار مي‌رود ، و هر يكي افزاري در دست آزمندان و ستمگران مي‌باشد.
پس مي‌بايد گفت : دانشها از يكسو با بدآموزيهاي ماديگري ، نفت بآتش آز و ستم و هوس آدميان مي‌پا‌شد و آزمندان و ستمگران و هوسبازان را دلير و گستاخ مي‌گرداند ، و از يكسو با ساختن ماشينها افزارهاي كارگر[=مؤثر] بدست آنان مي‌سپارد و از همينجاست كه نبرد آدميان را از هر باره سختتر و زندگاني آنان را از هر رو ، دشوارتر مي‌گردانند.
چنانكه در خود اروپا كه گهواره‌ي دانشهاست ، در سايه‌ي همانها ، زندگاني بسيار دشوار گرديده و در سالهاي پيش از جنگ بيكاران و گرسنگان در هر كشوري با مليونها شمرده مي‌شد و اينها دسته‌ها بسته در شهرها نمايش مي‌دادند. سالانه چهار مليون كمابيش از گرسنگي مرده و يا از بيم چنان مرگي خود را مي‌كشتند. در شهري همچون نيويورك ...
👇