پاکدینی ـ احمد کسروی

نشست احضار روح

580 views04:34

📗 بهائیگری ـ گفتار دوم ـ ایرادهاي بزرگی که بکیش بهائی توان شمرد. 16

درس خواندن قرةالعین چنین بوده : پدر او حاجی ملا صالح و عموهایش حاجی ملا محمدتقی و حاجی ملا علی از مجتهدان بزرگ آن زمان بوده‌اند و در قزوین دستگاهی بزرگ داشته‌اند. دو مدرسه‌ی بزرگی در پهلوی خانه‌هاشان بنیاد گزارده بوده‌اند ، یکی بزرگ برای طلبه‌ها و دیگری کوچک برای فرزندان و بستگان خودشان (این مدرسه‌ها اکنون هم برپاست و نویسنده آنها را دیده‌ام).
ملا محمدتقی همانست که هنگامی که شیخ احمد اَحسایی بقزوین آمده بود او را تکفیر کرد و هیاهوی بزرگی در سراسر ایران براه انداخت. با این حال برادرش حاجی ملا علی و یکی از خویشانش حاجی ملا عبدالوهاب از شاگردان شیخ احمد و از پیروان او می‌بودند (ملا علی سپس از پیروان باب نیز گردید).
قرةالعین از بچگی درس خوانده و چون همیشه درمیانه‌ي عموها و عموزادگان و پدر و برادرانش که گروهی می‌بودند «مباحثه‌ها» می‌رفته از آنها بهره جسته. چون مدرسه‌ي کوچک خانوادگی بخانه‌شان پیوسته و درمیانه راهی باز می‌بوده بدرسها نیز گوش داده. از کشاکش شیخی و متشرع که از خانه‌ي ایشان سرچشمه گرفته بود نیک آگاه گردیده ، و همانا بسخنان شیخ احمد گراییده و گرویده.
سپس گویا همراه شوهرش (حاجی ملا محمد) به عراق عرب رفته و در آنجا بسخنان سید کاظم آشنا گردیده و از کسانی می‌بوده که چشم براه امام زمان و گوش بشنیدن آواز او دوخته بوده. اینست همانکه پیدایش سید باب را شنیده ، پیروی او را پذیرفته و با یک شور شگفت‌آوری بهواداری ازو برخاسته و از آنجا با پیرامونیانی به بغداد و از بغداد به ایران آمده و در همه جا شوری برپا گردانیده.
در قزوین هم در خانه‌ي خود می‌زیسته. ولی با پیروان باب همبستگی می‌داشته. اینست چون بابيان حاجی ملا محمدتقی را که عمو و پدرشوهر او می‌بود کشته‌اند و گمان همدستی باو می‌رفته ، از خانه‌اش بیرون جَسته و همراه کسانی از بابيان به تهران آمده و از اینجا به رشت رفته که داستانش را در تاریخها نوشته‌اند. آنچه بیگمانست آنست که قرةالعین باب را ندیده و از سخنان او نیز جز بسیار کمی نشنیده بوده ، و بیگفتگوست که شوریدگی او از مغز خودش می‌بوده ، از آن پندار هزارساله‌ي امام زمان می‌بوده ، از آن بافندگیهای سیدکاظم می‌بوده. از آن شعرهایش نیک پیداست که در مغز او بدآموزیهای شیعیان و پندارهای صوفیان و بافندگیهای مغزآشوب سیدکاظم درهم آمیخته و تکانی در وی پدید آورده بوده. آن جایگاه پنداری امامان و جانفشانی و از خود گذشتگی که «یک شیعی خالص» را در راه آنان بایستی بود ، افسانه‌ي پیدایش امام زمان و شوری که از شیعیان در چنان روزی پدیدار بایستی گردید ، پندار «وحدت وجود» و کوشش به «فنا فی الله» صوفیان که آرزوی هر «انسان کامل» شمرده می‌شد ، و «عشق» بی‌نام و نشانی که در شعرهای فارسی با آن آب و تاب پیاپی یادش رفته ، چیزهایی می‌بوده که در دل این شیرزن جا گرفته و او را ناآسوده می‌گردانیده. این شعرها نمونه‌ای از ناآسودگی مغز اوست. سخنان تندیست که گفته شده و شوریدگی گوینده‌اش را می‌رساند ... ولی چه معنایی از آنها درمی‌آید؟!. روی سخنش با که می‌بوده؟!. به که می‌گوید : «ز چه روالست بربکم نزنی بزن که بلی بلی»؟!. که را می‌گوید : «چو شنید ناله‌ي مرگ من پی ساز من شد و برگ من»؟!.. به که می‌گوید : «بگذر ز منزل ما و من بنما بملک فنا وطن»؟!. یک جمله بگویم : از این سخنان چه معنایی می‌توان فهمید؟!.. گوینده‌ي او را دارای چه راهی و چه باوری توان شناخت؟!.. بگذرید از آنکه ایرانیان خو گرفته‌اند که هر شعری که دارای «مضمونکی» باشد آن را بخوانند و لذت برند. از این خوی ایرانی درگذرید و از آن راه بیایید که از این شعرها چه معنایی توان فهمید؟!.. گوینده‌اش چه می‌خواسته و چه راهی را دنبال کرده؟!. در اینجاست که خواهید دید جز سخنان آشفته و شورانگیزی که از یک مغز آشفته و شوریده‌ای تراویده نمی‌باشد.
چنانکه گفتم داستان قرةالعین شگفت‌آور است. ولی دلیلی از آن بسود کيشهای بابی و بهائی نتوان آورد. در کوششها نیز زیان قرةالعین کمتر از سودش نبوده. در جَستن او از خانه‌ی شوهر و همراهیش با مردان و آن داستان دشت بدشت که خود بهائیان پوشیده نداشته‌اند ، دستاویز دشمنان بیشتر گردیده تا دستاویز دوستان.
اینست در کتابها دیده می‌شود که خواهر عبدالبهاء که بهائیان او را همپای فاطمه‌ي زهرای شیعیان می‌شمارند ، در نامه‌ي خود به بهائیان تهران چنین نوشته : «قرةالعین یک دفعه بی‌حکمتی کرد و هنوز از كله‌ي مردم نمی‌توانیم بدر آوریم».
درمیان یاران باب آنکه داستانش شگفت می‌نماید ملا محمدعلی زنجانیست. این مرد یکی از ملایان بزرگ بشمار می‌رفته و خود شیخی نمی‌بوده و با این حال به باب گرویده و با دولت بجنگ برخاسته.

1.43K views04:40