🔶 خرده‌ها‌یی که به کیش شیعیگری توان گرفت

(دنباله‌ی ایراد هفتم) : در همان مشهد از اینگونه داستانها بسیار رخ داده : در سال ١٣٢۴[ق] که جنبش مشروطه درمیان میبود در مشهد گروهی از طلبه‌ها و دیگران از کمی نان به شورش برخاستند و در صحن گردآمدند و حاجی‌محمدحسن نامی که نان و گوشت شهر را در «کنترات» میداشت تفنگچی بسر آنان فرستاد و چهل تن در همان صحن کشته شده از میان رفتند.
در سال١٣٣٠[ق] که سیدمحمدیزدی با گروهی در صحن بستی [1] نشسته بازگشتن محمدعلی‌میرزا را میخواستند روسیان برای پراکندن ایشان توپ و شصت تیر به آنجا بستند و سالداتها [2] به درون رفته کسانی را کشتند و سیدمحمد را گرفته بیرون کشیدند. جاهای گلوله‌ی توپ در گنبد تا چند سال نمایان میبود.
آخرین داستان کشتار زمان رضاشاه است که گروه انبوهی در آنجا گردآمده از دستور دولت درباره‌ی شاپو و رو باز کردن زنان سرپیچیدند ، و چون دولت سپاه فرستاد چنانکه میگویند چند هزار تن کشته شده از میان رفتند.
در کربلا بارها کشتار و تاراج سختی رو داده و بارها آن صندوقها را شکسته و کنده‌اند :
در سال ٨۵٨ مولاعلی پسر سیدمحمدمشعشع به آنجا دست یافت و تاراج و کشتار سختی کرد و کسان بسیاری را بند کرده با خود برد.
در سال ١٢١۶ چون وهابیان به آهنگ تاراج و کشتار به عراق تاخته بودند در روز عاشورا به آن شهر ریخته در شهر و در پیرامون بارگاهها به کشتار پرداختند و به خانه‌ها آمده دست به زنان و دختران یازیدند و بچگان شیرخوار را سر بریدند و صندوقها را شکستند و گورها را کندند. و در چند ساعت نزدیک به هفت هزار تن را از مجتهدان و سادات و دیگران کشته بارگاهها را تاراج کرده فیروزانه بازگشتند.
بار دیگر در سال ١٢۶٠ نجیب پاشا والی بغداد لشکر بسر آن شهر آورد که با توپ و تفنگ آنجا را بگشادند و سه ساعت به کشتار پرداخته نُه هزار تن را بخاک انداختند. در ناسخ‌التواریخ مینویسد : «در بقعه‌ی سید الشهداء و حضرت عباس خونها از ناس براندند و در این دو بقعه‌ی مبارکه اسب و شتر بستند و هر مال و خزانه که در آن بلد یافتند به غارت برگرفته و الواحی که در روضه‌ی مطهره بود خُرد و درهم شکستند». در کتابی مینویسد : «از سردابی که در زیر رواق عباس ‌علیه‌السلام است بیش از سیصد تن کشته بیرون آمد».
در نجف در همان سال ٨۵٨ مولاعلی پسر سیدمحمدمشعشع دست به آنجا یافت و بارگاه را ویران گردانید و سپاهیانش چوب صندوق را در پختن خوراک بکار بردند.
یکی نمیپرسد : پس چرا در این خونریزیها معجزهای از آن گنبدها دیده نشده؟!. آیا بیشرمی نیست که با این داستانهای تاریخی شما هر زمان دروغ دیگری درباره‌ی معجزه ساخته بیرون ریزید؟!...
شگفتست که وهابیان در آن تاخت خود به عراق ، نخست آهنگ نجف کردند. ولی چون این شهر باروی استوار میداشت دست یافتن نتوانستند و آنجا را گزارده آهنگ کربلا کردند و به آن کشتار و تاراج پرداختند. شیعیان از همان داستان نجف عنوانی بدست آورده «معجزه‌‌ای» ساختند.«یکی از صلحا» در خواب امیرالمؤمنین را دید که کفهای دستش سیاه شده و چگونگی را پرسید. پاسخ داد : «پس آن توپها را از شهر که باز میگردانید؟!».
ببینید اندازه‌ی نادانی را. بجای آنکه ببینند که نجف چون بارو میداشت از آسیب دور مانْد ، و کربلا چون نمیداشت آن آسیب را یافت ، و از همینجا پی به آمیغها[=حقایق] برده بدانند که در این جهان هر کاری جز از راهش نتواند بود و از آن گورها و گنبدها هوده‌ای[نتیجه] نتواند برخاست ، بدانسان کوردرونی نشان داده دروغی به آن رسوایی ساخته بیرون داده‌اند.
اکنون سخن در آنست که اگر درباره‌ی همین زیارت با ملایان و دیگران به گفتگو پردازیم ، نخست ایستادگی خواهند نمود و به پاسخ خواهند برخاست و سپس که درماندند ، یک سنگر پس نشسته چنین خواهند گفت : «ما امامان را خدا نمیدانیم. آنان در نزد خدا ارجمندند و ما به آنان توسّل میکنیم (میانجی میگردانیم)».
میگویم : بت‌پرستی جز همین نیست. بت‌پرستان قریش نیز در برابر بنیادگزار اسلام همین بهانه را آورده میگفتند : «ما به اینها بندگی میکنیم که به خدا نزدیکتر شویم». یا میگفتند : «اینها میانجی‌های مایند». میباید گفت : «بت‌پرستان همگی یک گروهند و بهانه‌هاشان همیشه یکیست».
چون این را هم شنیدند باز یک سنگر پس نشسته چنین خواهند گفت : «بالاخره آنها بزرگان مایند ، مگر شما به سر خاک بزرگانتان نمیروید؟!» بدینسان در یک نشست چند رنگی به کیش خود خواهند داد.
میگویم : «آری آنها بزرگان شمایند. بنیادگزاران کیشتان بوده‌اند. ولی این در کجای جهانست که برای بزرگی گنبدهای زرین و سیمین افرازند و آن دستگاه را چینند و از صدها فرسنگ به دیدنش رفته به آن کارها پردازند؟!... آنگاه مگر ما از کتابهای شما و از زیارتنامه‌هاتان آگاه نیستیم و نمیدانیم که چه ستایشهای گزافه‌آمیز از مردگان هیچ‌کاره میکنید؟!... نمیدانیم که آن مردگان را یاوران خدا و گردانندگان جهان می‌شناسید؟!.

(کتاب داوری سات 33 از 105)

[1] : بستی = متحصن ـ و
[2] : سالدات = سرباز (به) روسی ـ و

خانه‌ی تاریخی منطقی‌نژاد ـ شیراز

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش سوم
✴️ گفتار پنجم
(تکه‌ی دوم)
چگونه پيزارو با آلماكرو جنگ كردند؟.
در نتيجه‌ي اينها اسپانياييها را بستوه آوردند. جوان برادر پيزارو با چند تن سركرده كشته شدند. يك‌نيم شهر بدست پروييها افتاد. چون در آن مدت هيچ آگاهي از ليما يا از جاي ديگر نرسيده خواربار نيز بسيار كم شده بود اسپانياييها از بازماندن در شهر نوميد گرديده سرانشان باهم نشسته چنين سكاليدند كه شهر را رها كرده بيرون روند ، كه اگر همشهريانشان در ليما يا در جاي ديگري هستند و ايستادگي مي‌نمايند بآنها پيوندند و اگر نيستند رو بسوي كنار دريا آورده خود را بكشتيها رسانند و از كشور شوريده دور گردند ، و چون اين انديشه را بسپاهيان و سركردگان بازگفتند ، با آنكه انديشه‌ي بسيار بيم‌آوري بود و با آن انبوهي بوميان در پيرامون كوزكو گمان بيرون جستن و آسوده رستن نمي‌رفت ، چون چاره‌ي ديگري نمي‌شناختند از ناچاري همه پذيرفتند. ولي هنگامي كه آماده‌ي حركت و سفر مي‌شدند ناگهان آوازه‌ی بازگشت آلماكرو از چيلي و رسيدن او با سپاهيانش به پيرامون كوزكو در شهر پيچيد. اين آوازه‌ي ناگهاني اندك‌اميدي در دلهاي آنها پديد آورد كه از بيرون رفتن بازايستادند.

🗂 آدمی نیکی‌پذیر نیست



🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش دوم

گفتار دارنده‌ی پیمان در انجمن ادبی
ما بکار برخاستیم و «خدا با ماست» گفتیم. آرزومان چه بود؟.. فیروزبختی ایران و سرفرازی ایرانیان. خدا گواه است که جز از این آرزوی دیگری نداریم.
من از انجمن سپاسگزارم که با آنکه مرا دشمن ادبیات می‌شمارند امشبم برای گفتگو دعوت نموده‌اند. آدمی خردمند از دشمن خود نیز سخنش را شنیده اگر پسندید می‌پذیرد وگرنه با دلیل پاسخ آن را می‌دهد. این کار بیخردان است که در برابر سخن بهیاهو برمی‌خیزند و غوغا می‌انگیزند.
راستی هم اینست که من نه دشمن ادبیات بلکه یگانه هوادار آن می‌باشم و همانا می‌کوشم که ادبیات را از آلودگیهایی که پیدا کرده پاک نمایم. اگر بگویید : کدام آلودگیها؟ پاسخ آن را در پایان گفتار ، خودتان خواهید دانست.
کنون بسخن آغاز کنم : نخست باید معنی ادبیات را شناخت. اینهمه گفتگوها از آن برخاسته که معنی ادبیات روشن نیست بلکه می‌توانم بگویم در ایران از هزار سال پیش معنی ادبیات در پرده‌ی تاریکی بوده. باید دانست «ادبیات» چیز جداگانه (مستقل) نیست بلکه چگونگی سخن است. بدینسان که ما چون اندیشه‌ای در دل خود پیدا می‌کنیم آن را بقالب سخن می‌ریزیم و این سخن گاهی ساده است و گاهی آرایشهایی بر آن می‌افزاییم. آن سخنی که با آرایش باشد آن را «ادبیات» می‌نامیم.
درست مانند آنکه ما برای نشیمن خود نیازمند خانه هستیم و این خانه را گاهی بدینسان می‌سازیم که چند کلوخ و سنگی را رویهم چیده از اینسو و آنسو دیوار پدید می‌آوریم و سقفی بروی آن نهاده ، کلبه‌ای مانند کلبه‌های روستایی بنیاد می‌گزاریم. گاهی نیز در ساختن آن دقت بکار برده از روی علم هندسه خانه‌ی زیبایی پدید می‌آوریم و دیوارها را سفید کرده نقشهایی بروی آن می‌نگاریم. ادبیات در سخن جایگیر این زیبایی و قشنگی خانه می‌باشد.
اینست معنایی که ما برای ادبیات می‌شناسیم. کسانی اگر معنای دیگر می‌شناسند بگویند تا بدانیم. ولی یقین است که نخواهند گفت. یقین است که ادبیات معنای دیگری ندارد.
پس با اینحال ادبیات چیز جداگانه‌ای نیست بلکه چگونگی سخن است که تا سخن نباشد نیازی بآن چگونگی نخواهیم داشت. سخن نیز قالب معنی است که تا معنایی درمیان نباشد زبان بآن باز نخواهیم کرد. معنی نیز فرع پیشامد است که تا کاری درمیان نباشد و اندیشه در دل پدید نیاید معنا پیدا نخواهد بود.
ادبیات با نثر و با نظم هر دو می‌توان بود. کنون ببینیم تفاوت شعر با نثر چیست؟ در اینباره هم سخنان بسیار گفته‌اند. کسانی شعر را «نغمه‌ی فرشتگان» می‌خوانند. کسانی آن را «زبان گلها» می‌شناسند. دیگرانی زبان طبیعتش می‌نامند. ولی همه‌ی اینها بیجاست. تفاوت شعر با نثر دو چیز است :
یکی آنکه ما در نثر سخن را سرهم و توده‌وار می‌آوریم ولی در شعر آن را به بخشهای یکسان بخش باید کرد. دیگری آنکه باید میانه‌ی آن بخشها قرینه‌سازی کرد. بعبارت دیگر تفاوت شعر با نثر تنها از جهت وزن و قافیه می‌باشد وگرنه هیچ تفاوت دیگری باهم ندارند.
مثلاً این عبارت از قدیم معروف بود : آیین چرخ چنین است که گاهی آدمی را پشت زین می‌نشاند و گاهی زین بر پشت آدمی می‌گزارد. شاعر آن جمله را گرفته برخی کلمه‌ها را انداخته و بازمانده را بدو بخش یکسان بخش کرده و برای قرینه‌سازی کلمه‌ی «درشت» را از خود بر آن افزوده و آن را شعری ساخته بدینسان :
چنین است آیین چرخ درشت گهی پشت زین و گهی زین به پشت
نتیجه‌‌ای که از سخن خود تا اینجا برمی‌داریم آنست که ادبیات چه شعر و چه نثر چیز جداگانه‌ای نیست. بلکه دوباره میگویم که ادبیات آرایشها و نکته‌سنجیها است که ما در سخن خود بکار می‌بریم. سخن هم قالب معنی است که اگر معنایی درمیان نباشد نیازی بآن نخواهد بود. معنی نیز بسته به پیشامد و دربایست می‌باشد.

🔸گواهی پاكدلانه و یك راهنمایی

بیش از یك سال است كه مهنامه‌ی پیمان را میخوانم و از مقصود دارنده‌ی آن (آقای كسروی) بخوبی آگاه شده و با كمال سرفرازی خود را در شماره‌ آزادگان معرفی مینمایم و بعلاوه خوشوقتم از اینكه در این زمان كم توانستم چهار نفر از خویشان نزدیك خود را با پیمان آشنا و با خود همراه نمایم. با دوستان نیز این زمینه را در میان نهادم كم و بیش زیر بار حقیقت رفته بزودی بما یاری خواهند كرد. امیدوارم كه سایر آزادگان دست كم بهمین اندازه در پیشرفت آمال دارنده‌ی پیمان جدیت بخرج دهند و یقین بدانند خدا پشتیبان آنها خواهد بود. ضمناً چون خودم آزموده‌ام بدیگران نیز یادآوری میكنم كه با هر كس جز از راهش درنیایند و در گفتگو فقط به دلیل بسنده كنند و هیچگاه به مجادله با كسی نپردازند كه هم مخالف منظور پیمان است و هم نتیجه‌ی وارونه میدهد.
ابوالفضل باغگلی
(پرچم روزانه شماره‌ی 225 چهارشنبه سیزدهم آبانماه 1321)

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش سوم
✴️ گفتار پنجم
(تکه‌ی سوم)
چگونه پيزارو با آلماكرو جنگ كردند؟.
با اين فيروزي آلماكرو خود را در كوزكو و پيرامونهاي آن استوار گردانيد. پس از اين فيروزي يكي از سركردگان جهانديده بنزد او آمده دورانديشانه پيشنهاد كرد كه برادران پيزارو و آلوارادو و ديگر سركردگان بدخواه را كه اسير گرفته بكشد و خود فرصت آمادگي به پيزارو نداده هرچه زودتر آهنگ ليما كند كه او را بشكند و دستگير گرداند و خود را آسوده سازد.
آلماكرو كه با همه‌ي سنگدلي بي‌بهره از سادگي نبود پيشنهاد او را پسنديده ولي گفت : «نخست بيجهت اين كسان را كشتن دور از مردانگيست. دوم ليما و آن بخشها از خاك پرو را پادشاه ما به پيزارو داده. من نبايد بآن تجاوز نمايم». با اين پاسخ او را بازگردانيد.

🗂 از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟

💎 بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش سوم

در ایران همه‌ی نارواییها و بیراهیها از اینجا برخاسته که کسانی ادبیات را چیز جداگانه پنداشته‌اند و از اینجا بدو خطای بسیار بزرگی دچار گردیده‌اند. زیرا از آنجا که شعر و ادبیات را کاری پنداشته‌اند پی کار دیگری نرفته خواسته‌اند از اینراه روزی بخورند با آنکه توده بآن کار نیازی نداشته و ارجی نمی‌گزارده. از اینجا آنان ناگزیر شده‌اند که خود را بدربارها ببندند یا بستگی این توانگر و آن توانگر را بپذیرند. از اینجا هم ناگزیر شده‌اند که راه چاپلوسی را پیش گیرند و روی مردمی و آزادگی را سیاه سازند.
از آنسوی چون شعر را کاری می‌پنداشته‌اند دیگر پایبند نیاز و دربایست نشده و هر روز و هر زمان بشعرسرایی برخاسته‌اند. بهار آمده شعر سروده. پاییز آمده شعر سروده. در عید شعر سروده.
در سوگواری شعر سروده. یکی مرده شعر سروده. یکی زاییده شده شعر سروده. یک روز جیبش پر از پول بوده شعر سروده و جهان را به غلامی خود نپسندیده. روز دیگر جیبش تهی بوده شعر سروده و صد گِله از روزگار نموده. از همینجا کار بیهوده‌گویی بالا گرفته و معنای درست ادبیات و شعر از میان برخاسته است.
کسانی از شعرا که پی کارهای دیگر رفته و تنها بهنگام نیاز و دربایست زبان بشعر گشاده و سخنانی را برشته‌ی نظم کشیده‌اند جایگاه خود را دارند و هر کسی آنان را گرامی می‌دارد. ولی اینگونه شاعران بسیار اندکند.
کنون از این سخنان نتیجه گرفته میگویم : شعرهایی که از چند سال پیش در ایران رواج گرفته و ما هر روز در روزنامه‌ها و مجله‌ها آنها را می‌خوانیم آیا از ادبیات بشمار می‌روند؟! این شعرها که نه بهنگام نیاز سروده می‌شود و نه سودی از آنها بدست می‌آید آیا با معنایی که ما برای ادبیات نگاشتیم سازگار می‌آید؟!
جوانی از آنجا که خود را از جرگه‌ی شعرا می‌شمارد و دربایست خود می‌پندارد که هفته‌ای یک بار غزلی بسراید و بروزنامه‌ها بدهد از اینجهت شبانه که بخانه برگشت خود را بگوشه‌ای می‌کشد بی‌آنکه نیازی در کار باشد یا معنای پرارجی را در نظر بگیرد تنها بنام آنکه شعرهایی بسراید و از دیگران بازپس نماند هوش و مغز خود را گداخته قافیه‌پردازی می‌کند ـ آیا این شعرهای او درخور ارج و بها می‌باشد؟!
نپندارید که همه‌ی شعرها را میگویم و نیک را از بد جدا نمی‌سازم. من بارها این موضوع را یادآور شده‌ام که شعر در ایران پیشرفت بسیار نموده و ما امروز باید از این جربزه‌ی ایرانیان بهره برداریم. ولی باید زمینه را عوض کرده شعر را از حال کنونی بیرون آوریم.
این شعرها را من از ورق روزنامه‌ای که به پشت جلد کتابی چسبانیده بودند برداشته‌ام و نمی‌دانم گوینده‌ی آنها کیست ولی پیداست که پیش از مشروطه سروده شده و چون دوست داشته‌ام و نمونه‌ای از شعرهای سودمند می‌باشد در اینجا می‌آورم که اگر کسی از آقایان ، گوینده‌ی آزاده‌ی آن را می‌شناسد یادآوری نماید :1
بشب پهلو زده بر بالش زر سحرگه کرده در بر خز ادکن
بساط افکنده گه بر کوه و صحرا نشاط افزوده گه بر باغ و گلشن
غزل خوانده گهی بر لاله و گل لغز بسته گهی بر سرو و سوسن
مقابل کرده گه رویی بخورشید نظیر آورده گه مویی بلادن
به عشرت مولعیم و غافل از چرخ که دارد سنگها اندر فلاخن
چنین مخمور و مست افتاده تا کی یکی هم چشم باید باز کردن
نظر انداختن بر گلستانی که ما را مولد پاکست و موطن
وطن الحق بمعشوقیت اولیست که هست از دیرگه ما را نشیمن
کدامست این وطن ایران که گردید بسی شهنامه ز آثارش مدون
خهی بیچارگی و شوربختی که رفت این دلبر از یاد تو و من
بدین گلشن نداریم آنقدر عشق که گلخن‌تاب را باشد بگلخن
اینست نمونه‌ی شعرهای سودمند. همانا این شعرهاست که می‌توان ادبیات نامید. در آنزمان که ایرانیان سرگرم کارهای بیجا بودند و هرگز معنای وطنپرستی و ایراندوستی بگوششان نرسیده بود شاعر آزاده ، زبان باز کرده و با سخنان سنجیده و شیوایی ایرانیان را بایراندوستی خوانده است.
  
پابرگیها :
1ـ بهنگام خواندن ، آقاي اورنگ که خود سینه‌ی ایشان گنجینه‌ی اینگونه اشعار گرانبهاست شعرها را شناخته آنها را ازبر داشته و گوينده‌ی آنها را يكي از سخنوران گيلان نام بردند. ولي سپس يكي از دوستان يادآوري كرد كه شعرها از قصيده‌ی شيوا و درازيست كه جناب سميعي در سال 1323 [قمري] سروده‌اند و آنزمان در روزنامه‌ی «تربيت» چاپ شده.

🔶 بیماری گزارش

بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

‌✴️پیدایش آمریکا
بخش سوم
✴️ گفتار ششم
(تکه‌ی یکم)
چگونه پيزارو كشته گرديد؟
دُگاسترو ـ پسر آلماكرو ـ كشته شدن پيزارو ـ فرمانروايي پسر آلماكرو در پرو ـ رسيدن دُگاسترو و جنگ او ـ كشته شدن پسر آلماكرو
  
كشاكش با آلماكرو و كشتن او از هر باره مايه‌ي نابودي پيزارو بود. نخست دولت اسپانيا را ببدخواهي برانگيخت. اين دولت كه برخلاف سياست خود تاكنون با پيزارو با نيكي راه مي‌رفت كنون بهانه بدست آورد كه رفتارش را ديگر گرداند.
پس از شورش اينگا و پروييان كه چنانكه گفتيم ماهها كشيد ميانه‌ي پرو و اسپانيا آمد و رفت بريده شده از حال آنجا آگاهي بپايتخت نمي‌رسید. نخست كساني كه پس از آن حادثه از پرو به اسپانيا رسيدند چند تن از هواداران آلماكرو بودند. اينها بدگوييهاي بسياري از رفتار پيزارو و برادران او مي‌كردند و آنها را درباره‌ي آلماكرو ستمگر مي‌خواندند. از دشمني بديهاي آنها را چند برابر گردانيده بگوش شاه و درباريان مي‌رسانيدند.

✴️سخنرانی کسروی در انجمن ادبی ـ بخش چهارم

ولی چه می‌توان گفت بشعرهایی که هر روز در روزنامه‌ها چاپ می‌شود و ما چون آنها را می‌خوانیم جز سخنان بیهوده‌ای نمی‌یابیم. من از شعرهایی که می‌خوانم کمتر یکی را بیاد خود می‌سپارم ولی چون می‌خواستم یادداشتی برای این گفتار تهیه نمایم از یاد خود چند شعری را یادداشت نمودم و اینست که برای نمونه در اینجا یکایک می‌خوانم ولی منظورم جز مثال نمی‌باشد و با گویندگان آنها سروکار ندارم و آنان را با نام و نشان نمی‌شناسم. می‌گوید :
با یک دو شیشه مِی که اگر جرعه‌ای از آن نوشد گدای شهر شود شاه نیکبخت
آیا این شعر در ستایش مِی است یا در نکوهش شاهانست یا برای وادار کردن گدایان به مِی‌خواریست؟!
آیا براستی مِی اینچنانست که گدایی اگر آن را خورد شاه می‌شود؟! من نمی‌گویم : دین پاک اسلام باده‌خواری را حرام کرده. نمی‌گویم : طب امروزی آبروی باده را بباد داده. از همه‌ی اینها چشم پوشیده می‌گویم : باده یک چیز سودمند و خوب ولی آیا رواست که شعرای ایران دیوانها در ستایش یک چیز بپردازند و باز سیر نشوند؟! آیا چه سودی از این ستایشها بدست خواهد آمد؟! آیا این شعر بایستی جزو ادبیات ایران باشد یا سرجمله‌ی اعلانات میکده‌ها برود؟!
میگوید : گر قطع کنی پای مرا از سر زانو با سر بسرِ راه تو آیم بگدایی
به‌‌به چه هنرنمایی‌ای شده؟! چه صنعت بدیعی بکار رفته؟! ولی در کشوری همچو ایران که دختران ماهروی دلارا بفراوانی یافت می‌شود و با اندک مؤنه[=رنج] می‌توان یکی از آنان را برشته‌ی زناشویی کشید و خانه بیاراست آیا رواست که شاعر در برابر دلبر پنداری چندین زبونی کند و جمله‌ای را که دل هر کسی از شنیدن آن بلرزه می‌افتد بر زبان براند؟! آیا از این شعر چه سودی را می‌توان در دست داشت که ما آن را از ادبیات بشماریم؟! کسانی که خود را زیر پا بگزارند خدا بر آنان نخواهد بخشود. کسی که چنین اندیشه‌ی دلگدازی را بخیره[=بی‌سبب] بر زبان راند چه‌بسا که روزگار او را گرفتار اندیشه‌ی خود سازد.
میگوید : گذری کن بسر تربت محمود و ببین که چسان بر لب او ذکر ایاز است هنوز!
دریغا پادشاه ترکی غلام ترکی داشته و سخنی درباره‌ی آنان گفته شده که نمی‌دانیم راست یا دروغ بوده بهر حال روزگار آن را کهنه گردانیده. ولی شعرای ایران هر زمان یاد آن را تازه می‌گردانند. کسی نمی‌پرسد آیا معنی شعر و ادبیات تکرار این افسانه‌های زشت می‌باشد؟!
میگوید : لیلیا شرمت بود تو خفته در آغوش یار باوفا مجنون بکوه و دشت و هامون دربدر
بیچاره شاعر می‌پندارد راستی را لیلی هنوز زنده است و مجنون هنوز آواره می‌گردد و بحال او دلسوزی می‌کند. داستانی در عربستان در هزار سال پیش روی‌ داده که شاید هم دروغ بوده شعرای ایران تاکنون پنجاه مثنوی درباره‌ی آن سروده‌اند و پنجاه‌هزار مغز را هدر ساخته‌اند و باز دست از آن برنمی‌دارند. شما اگر امروز بمصر بروید و در آنجا نام لیلی یا مجنون را ببرید کسی نخواهد شناخت و اگر بر مجنون نوحه‌سرایی کنید شاید دیوانه‌تان پنداشته بدارالمجانین [=دیوانه‌خانه] خواهند برد. ولی در ایران هی لیلی و مجنون هی لیلی و مجنون!
سرزمینی که صدها دلیران و پهلوانان از آن برخاسته که می‌توان از داستان هر یکی کتابی پدید آورد شعرا همه‌ی آنها را کنار گزارده‌اند و همه‌ی عمر را با یاد لیلی و مجنون و اسکندر و خضر و وامق و عذرا و محمود و ایاز و مانند آنها هدر می‌سازند! دریغ صد دریغ!
خواهید گفت اینها ادبیات نیست. ما کی اینها را از ادبیات می‌شماریم؟
میگویم : اگر اینها ادبیات نیست و شما آنها را از ادبیات نمی‌شمارید برای چه بجلوگیری نمی‌پردازید؟ مگر این جوانان که عمرشان در این راه هدر می‌شود جوانان این کشور نیستند؟ برادران شما نیستند؟ مگر اینان نیستند که پس از ده و بیست سال که من و شما از اینجهان رخت بربسته‌ایم اینان سررشته‌دار کارها خواهند بود؟! پس چگونه می‌گزارید امروز استعداد جوانی خود را در راه این بیهوده‌گوییها هدر کنند و فردا همگی ابله و فرسوده‌خِرد در یک گوشه‌ای بیفتند؟! مگر می‌توان انکار کرد که بیهوده‌گویی خِرد را تباه می‌سازد و هوش را می‌فرساید؟!
کسی چه می‌داند که در ایران اگر از هزار سال پیش دستگاه شعر با این ترتیب گسترده نبود امروز ایران در آسیا جایگاه ایتالیا را داشت در اروپا و امروز درفش ایران بر روی سراسر آسیا سایه می‌گسترد! مگر انکار می‌کنید که حوادث جهان معلول یکدیگر است و یک مردمی که بپستی می‌افتد و بدبختی گریبان ایشان را می‌گیرد علت آن همانا بیهوده‌کاریها و بیخردیهاست که درمیان خود ایشان پدید می‌آید؟

🗂 از گفتار جان و روان چه نتیجه میخواهیم؟

💎 بخش دوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 بیماری گزارش

بخش دوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)