پاکدینی ـ احمد کسروی

🔶 پاکخویی

بخش نهم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

1K viewsedited 06:50

ما چه میخواهیم؟
بخش 1 ـ تکه‌ی 5

پيداست كه سخن مرا نفهميده و اين پاسخ از روي انديشه نبوده. مگر پيشرفت دانشها و هنرها مردم را ناگزير مي‌سازد كه هميشه باهم در نبرد باشند ، و يا جلوگيري از داشتن يك آيين خردمندانه براي زندگي مي‌كند؟!. چنين سخن را چگونه توان گفتن؟!.. شما چنين انگاريد كه مردي در شمشيرسازي استاد است و شمشيرهاي برنده و تيز مي‌سازد. آيا اين استادي او و شمشيرهايي كه مي‌سازد مردم را ناگزير مي‌گرداند كه هميشه با يكديگر در زد و خورد باشند و سر يكديگر را شكافند؟!. آيا او نتواند بجاي شمشير افزارهاي سودمند ديگر سازد؟!.. نتواند از استادي و هنر خود نتيجه‌ی ديگري گيرد؟!. وآنگاه آيا نتوان شمشيرها را جز بر سر دزدان و راهزنان فرود نياورد؟!. هرگز پذيرفتني نيست كه هنر شمشيرسازي مردم را ناگزير از جنگ و كشتار گرداند. آري اگر گروهي بنياد زندگاني خود را بروي دشمني و بدخواهي گزارده‌اند و هميشه باهم در كشاكش و زد و خورد مي‌باشند شمشير در دست آنان زيان‌آور خواهد بود. زيرا جنگ و خونريزي را سختتر خواهد گردانيد. ولي سرچشمه‌ی اين زيان بيش از همه آن رفتار بديست كه اين گروه باهم داشته‌اند و از روي آيين همدستي و همدوشي زيست نكرده‌اند. دانسته نيست چه چيزها را دانش مي‌پندارد كه آن را تیزکننده‌ی آتش‌ آز (يا بگفته‌ی خود او غريزه‌ی حرص و طمع) مي‌شمارد. اگر خواست او دانشهاي طبيعي است اينها چه كار با آز دارد؟! آز و كينه و رشك و تنگديدگي و ديگر خويهاي ناستوده در نهاد آدمي نهاده و آنچه كه در اروپا بفزوني اينها كمك مي‌كند بدآموزيهاي ماديگري و ديگر بدآموزيهاست و ما آيين زندگاني كه مي‌گوييم براي آنست كه جلوگيري از اينها كند.
اين نويسنده پيشنهاد مي‌كرد كه من سفري باروپا كنم و با آن «عظمت» روبرو شوم و «روحياتم» سراسر عوض گردد. كسي نمي‌گفت : شما خودتان باروپا نرفته و با آن عظمت روبرو نشده چگونه روحياتتان عوض گرديده ، وآنگاه گرفتم كه من باروپا رفتمي آيا در آنجا چه توانستمي ياد گرفت؟!.. مگر من از آبادي و شكوه شهرهاي اروپا و از قشنگي و آراستگي آنها و از بودن دانشگاههاي فراوان و كارخانه‌هاي بسيار بزرگ كه با ديده توان ديد ناآگاه بودم؟!. اين سخن را ديگران نيز مي‌گفتند و در آنجا و اينجا نشسته و گفتگو از نوشته‌هاي من بميان آورده و سري تكان داده چنين مي‌گفتند : «عيب اينجاست كه اروپا را نديده»!
در جايي كه از خود اروپاييان گفته‌ی مرا براست ميداشتند و نوشته‌هاي مرا بزبانهاي خود ترجمه مي‌كردند اينان در ايران چنين پاسخ مي‌دادند و چنين رنجيدگي مي‌نمودند.
ولي اين رنجيدگيها و پاسخگوييها دير نپاييد و هنوز سال نخست پيمان بپايان نرسيده بود كه آن شور و هياهو فروخوابيد و يك سنگ بزرگي از سر راه ما برخاست. كنون ما مي‌توانستيم كار خود را دنبال كنيم.
كار ما چه بود!؟. گفتيم : ما نيكي جهان را مي‌خواهيم. آن «آيين خردمندانه» كه مي‌گوييم و بودن آن را براي جهان دربايست مي‌شماريم ، ميخواهيم آن را پديد آوريم و روان گردانيم. اينست خواست ما. ولي مي‌بايست در گام نخست بشرق پردازيم و بگرفتاريهاي آن چاره كنيم. شرق از هزار سال پيش گرفتار و پريشان بوده و سپس از دويست سال پيش چنگال سياست اروپا به تن آن فرورفته. دولتهاي اروپا ، آسيا را بپاي آفريقا و اقيانوسيا برده و از هر گوشه دست بسوي آن يازيده‌اند و براي آنكه شرقيان تكان نتوانند هميشه كوشيده‌اند گرفتاريها و پريشانيهاي آنان را فزونتر گردانند. از اينجاست كه داستان آسيا و اروپا پيدا مي‌شود ، و از اينجاست كه ما ناگزير مي‌گرديم شرق را جدا از غرب گرفته و پيش از همه برهايي اين بكوشيم.
اينها بود كارهاي ما. اينها بود كه مي‌بايست دنبال كنيم. ولي اين كارها بيرون از توانايي يك آدمي ، بلكه بيرون از انديشه‌ی اوست. من اين را مي‌دانستم و كسي نبودم كه بخود مغرور باشم و ناتواني خود را درنيابم. ولي دستي مرا بسوي اين كار مي‌راند كه از يكسو سرپيچي نمي‌توانستم و ناچار از كوشش بودم و از يكسو اميد و دلگرمي به ياري و پشتيباني او مي‌داشتم. از اين گذشته ، من نمي‌خواستم به تنهايي كار كنم و اين راه كه پيش گرفته بودم از روز نخست بهمگامي مردان پاكدل و غيرتمند اميد مي‌داشتم. چنانكه در جاي ديگر گفته‌ام نيروي «راستي‌پژوهيِ» آدميان و راز پيشرفتِ راستيها برايم روشن گرديده نيك مي‌دانستم كه پس از پشتيباني خدا ، اين نيرو كمك بزرگي بمن خواهد كرد ، و فيروزي‌اي كه در نبرد با اروپاييگري رخ داده و ياوري‌اي كه از پاكدلان و غيرتمندان در آن كشاكش به پيمان شده بود از هر باره بر اميد و دلگرميم مي‌افزود. همه‌ی پيشرفتها هميشه از اين راه بوده.

1.29K views08:37