پاکدینی ـ احمد کسروی
7.54K subscribers
8.66K photos
494 videos
2.28K files
1.79K links
🔔 برای پاسخ شکیبا باشید.

کتابخانه پاکدینی
@Kasravi_Ahmad

تاریخ مشروطه ایران
@Tarikhe_Mashruteye_Iran

اینستاگرام
instagram.com/ketab.pakdini

کتاب سودمند
@KetabSudmand

یوتیوب
youtube.com/@pakdini

دونیت :
https://t.me/pakdini/25890
Download Telegram
har kãri az bahre natijei bãyad bud 1.pdf
73.8 KB
🔶 هر کاری از بهر نتیجه‌ای باید بود

هر دو بخش یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)
dar pirãmune xerad 2.pdf
75.5 KB
🔶 در پیرامون خرد

بخش پایانی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)
Wahriyãrãne Gomnãm 1-12.pdf
55.8 KB
📘 شهریاران گمنام

بخش دومین ـ 12

✅ گفتار دومین ـ کنکریان در تارم و زنگان و ابهر و سهرورد
✴️ 1- محمد پسر مسافر
dar pirãmune xerad 1,2.pdf
93.5 KB
🔶 در پیرامون خرد

هر دو بخش در یکجا

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)
ما چه میخواهیم؟
بخش 1 ـ تکه‌ی 12

روزگار صفويان يك دوره‌ی جدايي از تاريخ ايرانست و اثرهاي بسيار ـ از نيك و بد ـ در كشور گزارده. يكي از اثرهاي آن دوره بود كه چنانكه گفتيم تركان را تكان داده و آنان را بكارهاي كشوري پابند گردانيده و از آن زندگاني بياباني كه مي‌داشتند دور گردانيده بميان توده‌شان آورده ، و بدينسان يك آخشيج (عنصر) نيرومندي را بتوده‌ی ايران افزود و اندكي سستي و درماندگي مردم را جبران كرد. از آنسوي در آخر پادشاهي آنان ترك و تاجيك بهم آميختند و در بوميان دلمرده و انديشه‌آلوده نيز دلبستگي بكشور پديد آمد و آن نوميدي و بي‌پروايي كه سيصد سالِ گذشته در دلهاي اين مردم پرورانيده بود از ميان رفت ، و باز يك ايران و يك توده‌ی ايراني پديد آمد. سپس چون نادرشاه برخاست و آن كارهاي بزرگ را انجام داد از اين فيروزيهاي درخشان او دلبستگي مردم به ايرانيگري بيشتر گرديد ولي هيچ يك از صفويان و نادرشاه نتوانستند (و خود نمي‌توانستند) كه صدها پندارهاي بيهوده و درهم را كه چنانكه گفتيم از چند صد سال پيش پيدا شده و در دلها جاي گُزيده بود دور گردانند و چاره‌اي بآلودگيهاي انديشه‌ها كنند. بلكه در زمان صفويان برخي از آلودگيها بيشتر ريشه دوانيد و ويرانيِ دلها را فزونتر گردانيد. در زمان ايشان كينه‌ی شيعي و سني بيش از اندازه گرديد. بيهوده‌گويي شاعران رو بفزوني نهاد. بهم‌آميختگي صوفيگري و باطنيگري و خراباتيگري و ديگر بدآموزيها كه از زمان مغول آغاز شده بود در زمان اينان پيشرفت بسيار كرد.
پس از صفويان و نادرشاه ايران دچار آشوب گرديد و سپس قاجاريان پادشاهي يافتند و در زمان اينان شكستهاي پياپي از روس و انگليس بكشور رسيد و در نتيجه‌ی اين پيشامدها بار ديگر نوميدي و زبوني ايرانيان را فراگرفت و در اين دوره هرچه پيش آمد جز بآشفتگي انديشه‌ها و درماندگي خردها و ناتواني روانها نيفزود و چون در اينجا زمينه تنگ است ما ناگزير مي‌باشيم كه بدينسان سخن را كوتاه كنيم و اينك بآغاز جنبش مشروطه مي‌رسيم.
چنانكه بارها گفته‌ايم اين جنبش تكان ريشه‌داري در توده پديد آورد و يكي از نتيجه‌هاي آن بود كه توده‌ی ايران كه پس از قرنها خوابزدگي تكاني خورده و چشم باز كرده بودند خود را برابر اروپاي نيرومند و پرشكوه ديدند و براي نخستين بار با اروپاييان آشنايي پيدا كرده گوش و هوش خود را بسوي ايشان گردانيدند و هرچه شنيدند و ديدند فراگرفتند و بدينسان يك رشته انديشه‌هاي نويني را بدلهاي خود راه دادند. اگرچه آنان جدايي ميانه‌ی راست و دروغ و سودمند و زيانمند نگزارده و هر آنچه مي‌دانستند و مي‌شنيدند گرفته و همه را به يك ديده مي‌ديدند و همچنين كساني كه دشمني با اين انديشه‌هاي نوين مي‌كردند جدايي ميانه‌ی آنها نمي‌گزاردند ولي ما مي‌توانيم در اينجا آنها را بچند رشته كنيم و سودمند و زيانمند را از هم جدا گردانيم. ميتوان گفت ايرانيان پنج رشته را از اروپاييان فراگرفتند :
١ـ حكومت مشروطه و زندگاني از روي قانون و دلبستگي بميهن و جانفشاني در راه توده و برپا كردن اداره‌ها و شيوه‌ی سربازگيري و اينگونه چيزها.
٢ـ دانشهاي نوين از جغرافي و تاريخ و فيزيك و شيمي و ستاره‌شناسي و رياضيات و مانند اينها.
٣ـ بكار انداختن ماشينهاي بافندگي و ريسندگي و كشاورزي و افزارسازي و بهره‌مندي از اختراعها.
٤ـ شور اروپاييگري و لاف تمدن و هايهوي پيشرفت و حزبسازي و رماننويسي و اينگونه چيزها.
5ـ فلسفه‌ی مادي و بدآموزيهاي ماديگري و زندگي را نبرد دانستن و ديگر انديشه‌هاي تند و بيهوده.
پيداست كه سه رشته‌ی نخست نيك و سودمند بوده و ما اگر برخي خرده‌ها بآنها گيريم دليل آن نخواهد بود كه ايرانيان را در فراگرفتن آنها بيراه شماريم. نيز پيداست كه دو رشته‌ی آخر بد و زيانمند بوده و ما از هر يكي از آنها در جاي خود سخنها رانده‌ايم.
در اينجا خواستمان سرودن تاريخچه است و مي‌خواهيم بگوييم ايرانيان كه انديشه‌هاي آشفته و پراكنده‌ی هزار ساله را در دلهاي خود ميداشتند اين انديشه‌هاي پراكنده‌ی نوين را هم از اروپا فراگرفتند ، و اين نوينها كه با آن كهنها هيچ سازش نمي‌داشت با اينحال آنها را از ميان نبرد و بيش از اين نتوانست كه آنها را سست گرداند (چنانكه آن كهنه‌ها نيز اينها را سست گردانيد). گذشته از اينكه دسته‌ی انبوهي بيكبار دوري گزيده و باين انديشه‌ها نگراييدند.
rãsti parasti 1.pdf
85.8 KB
🔶 راستی‌پرستی

بخش یکم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)
(پیمان سال پنجم شماره‌ی دهم ص 456)
Wahriyãrãne Gomnãm 1-13.pdf
52.1 KB
📘 شهریاران گمنام

بخش یکمین ـ 13

✅ گفتار دومین ـ کنکریان در تارم و زنگان و ابهر و سهرورد
✴️ ۲ـ وهسودان پسر محمد
cãdorsiãh va sinezani.pdf
80.4 KB
🔶 چادرسیاه و سینه‌زنی

🖌 حبیب‌الله محیط

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)
rãstiparasti 2.pdf
70.5 KB
🔶 راستی‌پرستی

بخش دوم

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)
ما چه میخواهیم؟
بخش 1 ـ تکه‌ی 13

در آغازِ جنبش چون شور آزاديخواهي درميان يك دسته بسيار نيرومند بود تا ديري بر انديشه‌هاي پراكنده‌ی كهن چيرگي مي‌نمود و اميد ميرفت كه بآنها فيروز درآيد و كم‌كم از ميان بردارد. ولي در آزمايش نتيجه‌ی ديگري بدست آمد و چنين ديده شد كه آن انديشه‌ها در دلهايي كه مي‌بود شور آزاديخواهي و ميهن‌دوستي را از نيرو انداخت. از آنسوي پس از زماني شور آزادي[خواهي] خود كمتر گرديد و چنانكه خواهيم ديد دستهايي در كار بود كه مي‌كوشيد از يكسو آن شور را از نيرو اندازد و از يكسو نگزارد آلودگيهاي هزار ساله‌ی كهن از ميان رود و يا از اثر افتد ، و نتيجه‌ی آنها اين شد كه اين انديشههاي نوين با آنها آميخت و در دلها جا براي اينها نيز باز گرديد و مايه‌ی گيجي و سرشكستگي مردم هرچه فزونتر شد. در جايي كه انبوه مردم بدآموزيهاي ماديگري را پذيرفته و از دين بيزاري مي‌نمودند باز چهارده كيش گوناگون بجاي خود مي‌ايستاد و دسته‌بنديها همچنان برپا بود.
در هشت سال پيش هنگامي كه ما بكار برخاستيم زمان بحران اين آلودگيها بود و آشفتگي انديشه‌ها از اندازه مي‌گذشت و ما مي‌ديديم بيش از همه بايد با اينها نبرد كنيم ، و در اينجا پيش از آنكه بتاريخچه‌ی خود پردازيم مي‌بايد براي روشني گفته‌هاي خود اندكي از نتيجه‌هاي ناستوده‌ی آن آلودگيها را بنويسيم.
چنانكه گفتيم سرچشمه‌ی همه‌ی كارهاي آدمي انديشه‌هاي اوست ، و اين آشفتگي انديشه‌ها در ايرانيان روانها را ناتوان و خردها را سست و خويها را بسيار پست گردانيده و در همه‌ی اين زمينه‌ها نتيجه‌هاي شوم خود را آشكار ساخته بود. ليكن چون اثر يكسر[=مستقیم] آنها ناتواني روانها و سستي خردها و فهمها بود و ما نيز در گام نخست بيش از همه از اينرو زيان مي‌ديديم اينست در اينجا از اين زمينه نگذشته و تنها مثلهايي از اين باره مي‌آورم ، و اين براي آنست كه در آينده كساني پي باين چيزها نخواهند برد و ما اگر ننويسيم بيست سال ديگر كسي بچنين چيزهايي گمان نخواهد برد.
ما چون بكار برخاستيم يكي از سختيهاي ما كشاكشي بود كه در پيرامون خِرد گرفتار شديم. ما كه بايستي خردها را تكان دهيم و آنها را نيرومند گردانيده پشتيبان خود سازيم ، ما كه در هر سخني داوري خرد را پيش مي‌كشيديم با مردمي روبرو بوديم كه چه ديندار و چه بيدين ، چه كهنه‌خواه و چه تازه‌خواه همگي از خرد بيزار و گريزان مي‌بودند و برفتار ما تلخترين ريشخند را مي‌نمودند. زيرا آنكه ديندارانند باورشان اين بود كه خردهاشان نارساست و آدمي نتواند به خرد اعتماد نمايد. بلكه بايد همه چيز را از امامان و پيشوايان ياد گيرد. اين باوريست كه همه‌ی شيعيان مي‌داشتند. از آنسوي چنانكه در جاي ديگر گفته‌ايم1 باطنيان و صوفيان و خراباتيان هر سه دسته با خرد دشمني نموده‌اند و گفته‌ها و نوشته‌هاي آنها پر از نكوهش خرد مي‌باشد و اينست بيزاري از خرد و خوار داشتن آن ، ريشه در انديشه‌ها و باورهاي شرقيان دارد و مي‌توان گفت كه هر باسوادي شعرها و جمله‌هاي بسيار در نكوهش خرد و در بسته بودن راه راستيها و بيهوده بودن كوششها در اين راه ازبر مي‌خواند. اينان همگي بگفته‌هاي ما ايراد گرفته و از ريشخند بازنمي‌ايستادند.
مثلاً ما مي‌نوشتيم : «دين بايد خردپذير باشد» دسته‌ی بزرگي بگله و ايراد برخاسته مي‌گفتند : «مگر ما مي‌توانيم با عقول ناقص خود حق را تشخيص دهيم؟ اگر اينطور است پس وجود انبياء و ائمه براي چه بوده؟!.» كساني ريشخند نموده مي‌گفتند : «بيكبارگي ديني با عقل درست كن و اسمش را بگزار دين خرد» ما از حسين حلاج پسر منصور گفتگو كرده و تاريخچه‌ی او را نوشته نكوهش مي‌كرديم مي‌ديديم يكي از گرايندگان بصوفيگري نامه نوشته و دلسوزانه گله نموده : «چون حقيقتي معلوم نيست شما هم حسين منصور را ملامت نكنيد».
از آنسوي فلسفه‌ی ماديگري كه بدآموزيهاي آن با تندي بسياري در ايران رواج يافته بود آن نيز خرد را بمعني‌اي كه ما مي‌گوييم و شناسنده‌ی نيك و بدش مي‌شماريم نمي‌پذيرفت و پيروان آن بدآموزيها نيز از راه ديگري بگفته‌ی ما ايراد مي‌گرفتند و بارها مي‌ديديم كساني مي‌آمدند و مي‌نشستند و بسخن پرداخته مي‌گفتند : «بشر مگر قابل اصلاح است؟!. حق و باطل يعني چه؟!. هر كس مطابق ساختمان دِماغي خود تصورات ديگري دارد. طرز تفكر هر كس جداست. شما مي‌گوييد عقل .. عقل شما آنطور قضاوت مي‌كند و عقل من اينطور ...» اينها را كساني مي‌گفتند كه خود را از رده‌ی يكمِ دانشمندان مي‌شماردند. اينان نه تنها خرد را انكار مي‌كردند خود آدمي را نيكي‌پذير نمي‌شناختند و چنانكه بارها گفته‌ايم اين يكي از لغزشهاي بزرگ فلسفه‌ی مادي مي‌باشد.

پابرگیها :
1ـ [کتاب] «راه رستگاری»
صفهای دراز مردم بیکار و گرسنه در آمریکا هنگام «بحران بزرگ» (دهه‌ی 1930) برای دریافت سوپ رایگان
جنبش وال استریت یا نودونه درصدیها در آمریکا (12-2011 م)
✴️راه چاره به درماندگی ایرانیان و دیگر شرقیان چیست؟..

🔸هنوز هم انبوه مردم ـ بویژه درسخواندگان ـ همین باور را دارند و چنین میدانند كه شرقیان باید بكوشند و تمدن اروپا را نیك فراگیرند و آن هنگامست كه خواهند توانست از این درماندگی رها گردند و با اروپاییان همسری نمایند.
این عقیده‌ی انبوه مردمست.

ولی ما میگوییم این عقیده ناسنجیده و نااندیشیده است.

🔸زیرا از یكسو شرقیان با حال كنونی این نخواهند توانست كه تمدن اروپا را بگیرند و در آن راه با اروپاییان همگام گردند ، و از یكسو اگر هم بتوانند تازه بجایی نخواهند رسید زیرا همان اروپاییان در سختیها گرفتارند و در كار خود درمانده‌اند.
...
🔸 آری راستست كه [ایرانیان] در بیرون چیزهای بسیاری از اروپاییان گرفته‌اند ولی از درون هیچ كاری نكرده‌اند و فاصله درمیان اینها با اروپاییان همان است كه بوده.

🔸برای آنكه سخن را با دلیلِ روشن توأم گردانم میگویم : در ایران سی و هفت سال است كه حكومت مشروطه[=دمکراسی] برپا گردیده و آنهمه كوششها و خونریزیها در راه این رخ داده ، با این حال امروز هزار یك مردم این سرزمین معنی درست مشروطه را نمیدانند و از درون دل خواهان آن نمی‌باشند[1].

🔸همین یكی بسست كه شما بدانید این توده تمدن اروپا را چگونه میگیرد و چه رفتاری با آن میكند مشروطه را گرفته ولی باین حال ننگین انداخته كه می‌بینید.

میدانم كسانی خواهند گفت تا بامروز مردم بیسواد بودند و اینست درست نتوانسته‌اند تمدن را بگیرند. ولی از این پس كه همگی باسواد گردند بآسانی خواهند توانست.

🔸میگویم برای آنكه بی‌پایگی پاسخ خود را دریابید بهتر است حال جوانان درسخوانده را بیاد آورید.

(پرچم روزانه شماره‌ی213)

[1] : کانال : جای افسوس فراوانست که اکنون نیز پس از صد و دوازده سال که از مشروطه میگذرد هنوز بیشتر درسخواندگان دمکراسی را جز انتخابات و مجلس و قانون اساسی و اینگونه چیزها نمی‌دانند.
اینکه در دمکراسی رفتار توده و اندیشه‌هاشان بناچار باید دیگر گردد و حقایق زندگانی را یاد گیرند ، چیزی نیست که به گوشهاشان رسیده باشد.
🔸رفته‌رفته نشانه‌های بیداری و آگاهی از این‌ گوشه و آن گوشه نمایان میگردد و این مایه‌ی امید و سرفرازی ایرانیان است. گفتار زیر یک نمونه‌ای از آن نشانه‌هاست.
دهها سال بود که «بنیادگزاران دستگاه فرهنگ» در این کشور میدان سخنرانی و قلم‌دوانیها را در دست داشتند و بدیگران مجال نمی‌دادند که زبان گشایند و به نقد یادگار گذشته‌ی ایران بپردازند. همینکه آواز مخالفی برمی‌خاست با غوغا و هوچیگری بلکه با دسیسه کوشیده‌ می‌شد جلوش گرفته شود. اینکه در این کار چه سودی ایشان را بود و چه سیاستی در پشت آن ،‌ زمینه‌ی دیگریست و باید در جای خود گفتگو کرد. ولی آنچه اکنون باید گفت اینست که آن دوره در کار بسر رسیدن و میدان از چنگ بدخواهان بدرآمدنست و امروز دیگر چنان نیست که صدایی جز از بلندگوهای آنها شنیده نشود. امروز این یک نیکبختیست که ما فرصت می‌یابیم سخنان خردمندانه و دلسوزانه‌‌ای نیز بشنویم.

گفتار زیر نماینده‌ی پیدایش دسته‌ایست که سخنانی جز گفته‌های تکراری و خمود «سران فرهنگ» دارند. این مایه‌ی دلگرمی بسیار برای ایرانخواهان می‌باشد.
نویسنده در این گفتار خردمندی و باریک‌بینی و دلسوزی و حقگویی همه را بهم درآمیخته و با زبان شیرین و ساده‌ای از یکی از بدبختیهای بزرگ این کشور که باید «سرطان اندیشه‌ها» نامیدش پرده برمیدارد. باید آفرینها بر این قلم گفت و شادمانیها از اینگونه اندیشه‌های روشن و نیکخواه نمود.
نشانی گفتار در پایان آمده. ما از گفتار جز اندکی نکاستیم. بعنوان انگیزه‌ی آن ، بسنده است بگوییم : رنسانس در اروپا رخ نداد و دانشها پیش نرفت مگر آنکه دانشمندان توانستند گریبان خود را از دست ارسطوها و جالینوسها و سرانجام بطلمیوس و مانندگانش رها گردانند.

✴️ لزوم بازگشت ایرانیان به جاده‌ی عقل و خرد ✴️

🔸مژگان باقری (کارشناس ارشد جامعه‌شناسی)

پنجشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۷

✴️ بالای کوه چهل‌مقام در شرق تنگه‌ی الله‌اکبر شیراز ، آرامگاه یکی از صوفیان قرن دهم قرار دارد به نام مرتاض‌علی. قبر او تقریباً در عمق شش متری زمین واقع شده که به چاه مرتاض‌علی معروف است. حدود پانزده پله‌ی لیز و خطرناک را که با سلام و صلوات پایین میروید به یک فضای نمور و تاریک میرسید با ارتفاع ۱۵۰ تا ۱۸۰ سانتی‌متر که وسط آن یک سنگ یادبود نصب است و نام مرتاض‌علی‌شاه بر روی آن نوشته شده. بر روی دیواره‌های آن فضای مسطح ، تاقچه‌هایی وجود دارد که ظاهراً مرتاض‌علی و مریدانش روی آن می‌نشسته‌اند و چهل روز ذکر میگفته‌اند و تمام آن چهل روز ، خود را با خوردن روزانه یک عدد خرما سیر میکرده‌اند و از آن فضای تاریک قبرگونه بیرون نمی‌آمده‌اند تا چله تمام شود! اما چرا صوفیان چنین رنجی را بر خود هموار میکرده اند؟ ظاهراً برای تزکیه نفس و پالایش گناهان و فناء فی‌الله و رسیدن به معبود.
در آن تاریکی وحشت‌زا اگر چراغ گوشیهایتان را روشن نکنید قادر به دیدن جلوی پایتان هم نیستید اما بدتر از تاریکی ، بوی بسیار متعفنی است که نفس کشیدن را مشکل میکند ، به همین دلیل افراد بیش از چند دقیقه قادر به ماندن در آن دخمه نیستند و در حالی که دست یکدیگر را گرفته‌اند با احتیاط از چاه بیرون می‌آیند و بالای چاه باید آنقدر اکسیژن به درون ریه‌های خود بفرستند تا حالشان جا بیاید!
بیرون از چاه اولین چیزی که توجه هر کسی را جلب میکند تابش آفتاب درخشان بر فراز شهر زیبای شیراز است که همه را سرخوش و از خود بیخود کرده است به طوریکه عده‌ای ناخودآگاه شروع به پایکوبی و دست‌افشانی میکنند! اینجاست که این سؤال در ذهن هر بازدید کننده‌ای به وجود می‌آید که اگر مرتاض‌علی به جای آن چاه متعفن و تاریک ، زیر همین آسمان آبی صاف و در این هوای دل‌انگیز ذکر میگفت آیا به مقام فناء فی‌الله نمیرسید؟! اگر به جای گرسنگی کشیدن ، روزانه سه وعده غذا میخورد تا انواع ویتامینها و مواد معدنی لازم به بدنش برسد آیا خدا را بهتر نمی‌شناخت؟! و یک سؤال مهمتر اینکه اساساً وجود این همه صوفی و مرتاض در طول چندین قرن ، چه کمکی به پیشرفت جامعه‌ی ایران کرده است و کدام درد از هزاران درد تاریخ پررنج این سرزمین را درمان نموده است؟
(بخش 1 از 4)
✴️همان طور که میدانیم صوفیگری در کشور ما پس از حمله‌ی ویرانگر مغول به شدت رواج یافت. مردمی که در مقابل هجوم بی‌امان بیابانگردان آسیای میانه ، تمام زندگی خود را باخته بودند و اندک مقاومتشان با خشونت بی‌سابقه‌ای سرکوب شده بود ، به یکباره امید به زندگی خود را از دست دادند و دچار یأس و افسردگی شدند. در چنین شرایطی برخی برای فرار از واقعیت تلخ پیش رو به خانقاه‌ها پناه بردند ؛ بنابراین از مهم‌ترین پیامدهای فرهنگی حمله‌ی مغولان ، رشد و گسترش صوفیگری بود که با اعتقادات آنان به جادوگری و دنیای غیب نیز هماهنگی داشت.
به واسطه‌ی خرابیها و کشتارها و به نتیجه نرسیدن تلاشهای دفاعی و تدابیر امنیتی مردم در برابر قوم مهاجم ، به تدریج حس ناامنی ، تسلیم و رضا و بی‌اعتنایی نسبت به امور دنیوی و تقویت روحیه‌ی گوشه‌گیری بیش از پیش در مردم ایجاد شد.
قرن هفتم هجری همزمان با قرن چهاردهم میلادی مصادف بود با آغاز رنسانس در اروپا و مهمترین حرکت علمی و فرهنگی غرب که تا سه سده ادامه یافت و موجب دگرگونی دانش و روش زندگی در غرب شد. به عبارت دیگر درست همان زمانی که اروپاییان به تدریج خود را از زیر یوغ حاکمیت کلیسا و دوران سیاه قرون وسطی بیرون میکشیدند و میرفتند تا با تکیه بر عقل و خرد بشری بنیانگذار تمدنی شوند که تمام مرزهای جغرافیایی را درمی‌نوردید ، در همان زمان ایرانیان که وارث تمدنی بزرگ در قبل از اسلام بودند و پس از اسلام نیز دانشمندانی چون ابوعلی سینا ، ابوریحان بیرونی و زکریای رازی را به تمدن بشری هدیه داده بودند ، به ناگهان از جاده خرد بازگشتند تا به نام وصال معشوق و فناء فی‌الله در سراشیبی جهل و خرافات سقوط کنند.
البته مبارزه با خردگرایی قرنها قبل از حمله‌ی مغول آغاز شده بود ؛ تقریباً از ابتدای قرن پنجم و با ظهور جزم‌گرایانی چون امام‌محمد غزالی و خواجه‌نظام‌الملک توسی. اما این خردستیزی پس از حمله‌ی مغول و در پیوند با یأس و وحشت شدید ایرانیان چنان تبدیل به ایدئولوژی غالب شد که عرصه را بر هر نوع عقل و خرد بشری تنگ کرد.
عقلای قوم به جای امید دادن و یافتن راه حل برای دردهای بیشمار ایرانیان ، به کوهها گریختند و بدبختی و فلاکت را جزء سرنوشت محتوم مردم شمردند.
شاعران نیز در همنوایی با صوفیان و عارفان ، ندای«دلا خو کن به تنهایی که از تن‌ها بلا خیزد» سر دادند و بدینسان مردم بیچاره‌ی غرق در ظلم و ستم را با چادرنشینانی که تفاوت مسجد و اصطبل را نمی دانستند تنها گذاشتند.
آنها نه تنها به ساختن شهرهای ویران شده و احیاء مزارع لگدکوب شده و آباد کردن کتابخانه‌های سوخته شده همت نگماشتند بلکه حتی به نظر میرسد این گفته‌ی چنگیز را که «من همان بلای الهی‌ام که بر شما نازل شده‌ام» با جان و دل پذیرفته بودند و شاید به همین دلیل بود که در مقابل آن بلای الهی به جای مقاومت کردن به کوهها و چاهها گریختند تا تضرع کنان از خداوند بخواهند از سر تقصیراتشان بگذرد!
(بخش 2 از 4)