🔶نيكويي و نيكرفتاري براي خود تكيه‌گاه يا پشتيبان خواهد.

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶ما چه میخواهیم؟
بخش سوم ـ تکه‌ی 8

🔸آيا دين چه كارهايي كند و دانش چه كارهايي؟.. مي‌بايست اين روشن گردد و درميانه مرزي پديد آيد.

🔸دين و دانش پشتيبان همند. هر دو يك خواست را دنبال مي‌كنند و هميشه همدوشند.

بسياري چنين مي‌پنداشتند هر آنچه در كتابست يا هر آنچه از زبان يك اروپايي درمي‌آيد دانش است و بايد پذيرفت. يكي از آنان كه در تهران است و درميان «مصلحين» از سرجنبانان مي‌باشد روزي نزد من آمد و درباره‌ی نيارَستنيها[=معجزات] سخن ميراند. گفتم گذشته از همه چيز ، اينها با تاريخ درست نيايد ما چنين داستانهايي در آن نمي‌يابيم. گفت : «ما از خود فرنگيها نوشته در دست ميداريم كه تاريخ همه‌ی حوادث را ضبط نتواند كرد و بآن اعتماد نتوان نمود». گفتم مگر هرچه فرنگي گفت بايد پذيرفت؟!. يا ما مگر بتاريخ از روي گفته‌ی فرنگيها ارج مي‌گزارديم كه اكنون چون مي‌گويند ارج نگزاريد نگزاريم. آري تاريخ همه‌ی پيشامدها را نگهداري نتواند كرد. ولي پيشامدهايي را ـ همچون مرده را زنده كردن و آفتاب را بازگردانيدن و چوب را اژدها ساختن ـ فراموش هم نتواند كرد.
درميان اين گفتگو از دانشها بود كه با فلسفه‌ی كهن يونان روبرو گرديديم و گفتارهاي بسيار درباره‌ی آن نوشتيم. زيرا در شرق اين را دانش شماردندي و آنچه افلاطون يا ارسطو يا ملاصدرا يا بوعلي سينا يا فارابي يا ديگري گفته «حجت» دانستندي ، و ما اگر بنكوهش از آن برنخاسته و بي‌پاييش را روشن نكرده بوديم نتيجه اين شدي كه بجاي دانش در ترازويش گزارند و دين را با آن سنجند.
گفتارهايي كه درباره‌ی فلسفه‌ی يونان در پيمان و ديگر جاها نوشته‌ايم يكي از ارجدارترين كوششهاي ماست و از آنها توان دانست كه آن گمراهي كهن چه ريشه‌اي در شرق دوانيده بوده ، و شما اگر ميخواهيد اندازه‌ی گمراهي پيشوايان دين را بشناسيد آن را ببينيد كه اين فلسفه را كه سراپا پندار است و كمترين دانشي از آن بدست نيايد و آشكاره با دين ناسازگار مي‌باشد و در آغاز پيدايشش پيروان آن را بيدين دانسته و مي‌كشته‌اند اينان اكنون آن را بد نمي‌دانند و در نجف و قم و همه جا درس ميخوانند. ولي فلسفه‌ی داروين كه بنياد آن آزمايش و جستجوست و يك رشته آگاهيهاي بسيار گرانبها را دربر ميدارد اينان آن را نپذيرفته و چهل سال پيش چون تازه در شرق رواج مي‌يافت بهياهوي بزرگي برخاستندي و خوانندگان آن را بيدين ناميدند. اينست آگاهي اينان از دانش و جز از دانش.
در اينجا جُستار ارجدار ديگري رخ مي‌نمود ، و آن اينكه : آيا دين چه كارهايي كند و دانش چه كارهايي؟.. مي‌بايست اين روشن گردد و درميانه مرزي پديد آيد. گفتيم دين براي شناسيدن معني جهان و زندگاني ، و گزاردن آييني براي زيست جهانيان ، و بنيكي رسانيدن و بالا بردن آدميان و اين چيزها مي‌باشد ، و خود روشنست كه بايد جز باين زمينه‌ها نپردازد. بايد جز از اين را بدانشها بازگزارده ولي از بيراهيهاي آنها جلو گيرد.
چنانكه گفتيم راه دانشها جستجو و آزمايش است و دين براي چيزهايي مي‌باشد كه از آن راه بدست نيايد و جز با يك نيروي والاتري (يك نيروي خدايي) دانسته نشود. اين مرزي ميانه‌ی دين و دانشهاست. هر يكي زمينه‌اش ديگر و راه بدست آمدنش ديگر است. ولي دين و دانش پشتيبان همند. هر دو يك خواست را دنبال مي‌كنند و هميشه همدوشند. دين از دانشها والاتر است و هميشه از آنها بهره جويد و از نتيجه‌هاي آنها برخوردار گردد ولي در همان حال بايد عنوان راهنمايي بآنها دارد و از لغزشها و بيراهيها كه در پيرامون آنها پيش آيد جلو گيرد ، و راه بهره‌مندي از آنها را بمردم نشان دهد.
سخن را با مثل روشن گردانيم : دين مي‌گويد : «اينجهان با اين سامان و آراستگي بخود نتواند بود و بيگمان آفريدگار دانا و توانايي آن را پديد آورده و هم مي‌گرداند.» مي‌گويد : «بيگمان از اين آفريدن ، او را خواستي هست و بايد خواست او را شناخت و بكار بست ...» اينها چيزهاييست كه بايد از دين ياد گرفت و در اينجا است كه ما مي‌گوييم : «دين زبان طبيعت مي‌باشد». ولي چگونگي پيدايش زمين ، و چگونگي ابر ، و بارش باران و تگرگ و گرفتن خورشيد و ماه ، و داستان پيدايش جانوران و آدميان و كره بودن زمين ، و گردش آن بگرد خورشيد و بسيار مانند اينها چيزهاييست كه بايد از دانشها بدست آورد.

📘 شهریاران گمنام

بخش یکمین - 34

✅ گفتار سومین ـ سالاریان در آذربایگان و اران و ارمنستان

✴️ جنگهای ابراهیم با وهسودان و گریختن او از آذربایگان
✴️ بازگشت ابراهیم بآذربایگان

🔶ارزش سیم و زر چیست؟.
(بخش پایانی)

🔸ایرانیان این حقایق را نمیدانند و همچون كودكان از سود و زیان ناآگاهند. چنانكه بارها گفته‌ایم بیك رشته زر و سیم و جواهرات كه در بانك است دلبستگی بی‌اندازه نشان میدهند ولی بزمینهایی كه خدا بایشان داده و سرچشمه‌ی زندگانی خودشان و فرزندانشان میباشد همه گونه بی‌پروایی مینمایند.

🔸یك توده‌ای كه در نادانی فرورفته و معنی زندگانی را نمیداند بهتر از این نتواند بود.

🔸 ایرانیان فریب پندار را نخورند و دل به زر و سیم نبندند ، بلكه معنی درست ثروت را ... بشناسند ، و اینست از یكسو ارج كشور خود را بدانند و بنگهداری و آبادی آن بیشتر كوشند و از یكسو به پدید آوردن كالاها دلبستگی فزونتر یافته و درباره‌ی آنها تلاش بیشتر گردانند.

🔶 ارزش سیم و زر چیست؟.

(بخش پایانی)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 امروز پايه‌اي برای نیک و بد درمیان نیست.

🔸یکی از گرفتاريها اینست که پايه‌اي برای نیک و بد درمیان نیست و هر کسی بدلخواه چیزهایی را نیک یا بد می‌شمارند و جز سود و هوس خود را بدیده نمی‌گیرند.

🔸بسيار سخت است كه بكسي بگوييم : خود را درست گردان. امروز كيست كه خود را درست نمي‌شناسد و كمي در خويش سراغ مي‌دارد؟!.. هر كسي را ببينيم يك چيزهايي را فراگرفته و درپي آنست كه آنها را بديگران ياد دهد.

🔸تا تنها تنها مي‌كوشيد و هر كدام راه ديگري را دنبال مي‌نماييد دشمن توده‌ي خود هستيد.

🔶امروز پايه‌اي برای نیک و بد درمیان نیست.

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶ما چه میخواهیم؟
بخش سوم ـ تکه‌ی 9

🔸كشاكش دين و دانش از داستانهاي شناخته شده مي‌باشد ... در يك جا پيروان دين با دانشها بدشمني برخاسته‌اند و در يك جا هم هواداران دانشها از دين نكوهش و سرزنش دريغ نگفته‌اند.

دانشها از راه آزمايش و جستجو تا هر كجا كه پيش رود رفته است و به هر نتيجه‌اي كه رسد بايد پذيرفت و دين را بآنها پيكاري نخواهد بود. ولي اگر كساني خواهند از آغاز آفرينش و چگونگي پديد آمدن جهان سخن رانند (چنانكه فيلسوفان يونان كرده‌اند) چون راهي بآنجا باز نيست ناگزير رشته بدست پندار و انگار خواهد افتاد كه دانشي بدست نيامده و سخنهاي گوناگون پيدا خواهد شد و اين يكي از بيراهيهاييست كه بايد از آن دوري گزيد.
يك مثل ديگر : نتيجه‌هايي را كه دانشمند بنام داروين و شاگردان او از جستجوهاي خود در زمينه‌ی چگونگي پيدايش جانوران و جدا شدن آنها از يكديگر بدست آورده‌اند بايد پذيرفت و دربند سخنان بيپايي كه در توريت و ديگر كتابهاي جهود است نبود. ولي درباره‌ی جدا شدن آدمي از بوزينه كه آنان مي‌گويند بايد ايستادگي نمود. چه اين گفته از آنست كه بسرشت آدمي پي نبرده‌اند و تنها سرشت جاني او را بديده گرفته‌اند.
اين گمان از داروين و شاگردانش ، گذشته از آنكه لغزش است و دليل به نادرستي آن در دست ماست از ديده‌ی پيشرفت جهان و نيكي آدميان نيز زيانها ميدارد. آدمي كه همپاي چهارپايان و ددان باشد ازو چشم آدمي نتوان داشت. ما در اين باره آنچه گفتني است بسيار گفته‌ايم. گفتگو از آدمي و سرشت او را دين بايد كند.
اين جُستار بسيار ارجداريست و ما مي‌بايست در پيرامون آن سخن بسيار رانيم. ولي در اين تاريخچه ناگزيريم بكوتاهي گراييم.
كشاكش دين و دانش از داستانهاي شناخته شده مي‌باشد و در اين باره كتابها و گفتارها فراوان نوشته شده و چنانكه گفتيم در يك جا پيروان دين با دانشها بدشمني برخاسته‌اند و در يك جا هم هواداران دانشها از دين نكوهش و سرزنش دريغ نگفته‌اند. اين هم گفتيم كه اين دسته‌ی دوم را گناهكار نمي‌شناسيم و تنها اين را مي‌گوييم كه از معني راستين دين آگاه نبوده‌اند.
هرچه هست از هنگامي كه دانشها برواج پرداخته رخنه به بنياد دينها افتاده و هواداران دين هرچه كوشيده‌اند بجايي نرسيده ، و از ديگران كساني كه بسازش ميانه‌ی اين دو برخاسته آنان هم نتيجه برنداشته‌اند. ما بارها مي‌شنيديم : «فلان پروفسور گفته دين را با دانشها ناسازگاري نيست» ، و يك چنين سخني كه از يك نويسنده‌ی اروپايي بدست مي‌افتاد هواداران دين آن را دستاويز ساخته گوينده را هرچه بزرگتر مي‌گردانيدند و سخنش را از روزنامه‌اي بروزنامه‌ی ديگري مي‌بردند.
ولي ما خود مي‌ديديم اين سخن جز گزافه نمي‌باشد. آن پرفسور كدام دين را گفته؟!. اگر اينها را گفته كه هست ما آشكاره مي‌بينيم كه با دانشها صد ناسازگاري ميدارند. مگر ميتوان بگفته‌ی يك مرد ناشناسي از فهم و دريافت خود چشم پوشيد؟!
من خود پيش از آنكه باين كار برخيزم هميشه در اين باره مي‌انديشيدمي و پيداست كه راه بجايي نمي‌بردمي ، و هنگامي كه باين كار برمي‌خاستم يكي از دشواريهايي كه همچون كوهي در برابر چشمم مي‌ايستاد همين بود. ولي چون بكار پرداختيم و گام بگام پيش آمديم دشواري بخود آسان گرديد و ناسازگاري ميانه‌ی آموزاكهاي[=تعلیماتِ] ما با دانشها ديده نشد و سپس گامهاي ديگري پيش آمده و باينجا رسيديم كه دين را با دانشها همدوش يابيم و در راه پيشرفتي كه از دويست سال پيش بروي جهان باز شده دين را با دانش همگام بينيم ، و سپس باز گامهايي بيشتر نهاده تا باينجا آمديم كه دين را پيشوا و راهنماي دانشها و نگهبان و نگهدار آنها يابيم.
ارج اين كار را هنگامي نيك توان دانست كه ارج دين و ارج دانش هر يكي را شناخته و آنها را رويهم بديده گيريم.
درباره‌ی دانشها ما از اختراع اتومبيل و راه‌آهن و هواپيما و تلگراف و تلفن و مانند اينها كه افزارهاي زندگانيست و بيكبار زندگي را براه ديگري انداخته گفتگو نمي‌كنيم و اينها نيست كه ميخواهيم بديده گيريم ما درباره‌ی اينها انديشه‌ی خود را بارها نوشته‌ايم. آنچه ما ميخواهيم و ارج بآنها مي‌گزاريم آگاهيهاي گرانبهاييست كه دانشها درباره‌ی زمين و ستارگان و آفتاب و ماه و هوا ، درباره‌ی آخشيجها (عناصر) و چگونگي سرشتن آنها ، و درباره‌ی تن آدمي و چگونگي زيست آن ، و چگونگي دردها و بيماريها ، و درباره‌ی ميكروبها و صد مانند اينها داده. يك كلمه بگويم : چشمهاي ما را باز گردانيده و هزارها چيزها را كه گذشتگان نمي‌شناختند و نمي‌دانستند بما ياد داده. همان دانشهاي طبيعي هر يكي را كه بگيريم بسيار ارجمند است و چيزهاي گرانبهاي بسيار را بما مي‌آموزد. اينها نه چيزيست كه ما ارج نگزاريم و جايگاهي براي آنها در گفتگوها و جستجوهاي خود باز نكنيم. دوباره مي‌گويم : ما اگر درپي دانستن و شناختن راستيها مي‌باشيم ، اينها در آن راه ياوري بزرگي بما مي‌كنند و ما نبايد ارج‌ناشناسي نماييم.

📘 شهریاران گمنام

بخش یکمین - 35

✅ گفتار سومین ـ سالاریان در آذربایگان و اران و ارمنستان

✴️ پایان کار ابراهیم

🔶 ارزش اسکناس ، زر و سیم

(همه‌ی بخشها در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 چرا بكار از راهش نمی‌آیید؟!.
(بخش یکم)

🔸این گرفتاریهای ایران یك كار «اتفاقی» نیست و چاره‌ی آن نیز باین سادگی نتواند بود.

🔸این گرفتاری نتیجه‌ی آلودگیهای ایرانست و به هر حال راه چاره پدید آمدن یك باهَماد (جمعیت) بزرگیست كه خردمندان و غیرتمندان در آن شركت كنند و از روی فهم و اندیشه بیكایك گرفتاریها چاره ‌اندیشند.

🔸این ترتیب كه خود را كنار گیرید و بی‌پروایی نمایید و اگر جایش افتاد ریشخند نمایید ، و چون به نتیجه‌ی نادانیهای خود گرفتار آمدید آنگاه بناله و گله پردازید بسیار بیخردانه است ، بسیار بیهوده است.

🔶چرا بكار از راهش نمی‌آیید؟!.

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶آریستیدیس و هانیبال
(بخش یکم)

🔸گاهي در جهان خردها بالا گرفته و خويهاي ستوده رواج يافته. يكي از آنها درميان يونانيان در همان زمانها بوده. ديگري درميان روميان در زمان جمهوريگري روي داده. سومي درميان مسلمانان در قرنهاي نخست اسلامي پیش آمده. چهارمي در اروپا در قرنهاي هفدهم و هجدهم انجام گرفته.

🔶آریستیدیس و هانیبال

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶ما چه میخواهیم؟
بخش سوم ـ تکه‌ی 10-1

🔸كيشها و دينهايي كه بوده همگي با دانشها ناسازگار است و هميشه با آن جنگ مي‌كند.

🔸شما بايد يكي از دو كار را بكنيد : يا بگوييد مردم پي دانشها نروند و اين رشته را بيكبار رها كنند و يا آنچه از دانشها بدست آمده بپذيريد و اين پندارهاي بيهوده را كه دين مي‌ناميد دست برداريد.

اين پيشرفت و فيروزي كه در قرنهاي آخر در زمينه‌ی تاريخ رو داده و گذشته را تا ده‌هزارها سال براي ما ـ بيش يا كم ـ روشن گردانيده و توده‌هاي نابود شده بسياري كه نمي‌شناختيم بما شناسانيده و پندارها و افسانه‌هاي بسياري را كه درميان بوده بكنار برده ، اگر تنها اين را بديده گيريم خود پيشرفت و فيروزي ارجداريست.
همين تاريخ يك آگاهي بسيار سودمندي را بما مي‌دهد ، و آن اينكه آدميان اين راه پيشرفت (يا بگفته‌ی اروپاييان تمدن) را كه مي‌پيمايند از لختي و تهيدستي و ناداني آغاز كرده‌اند. روزي بوده كه آدميان رختشان جز برگهاي درختان و پوستهاي جانوران نمي‌بوده ، و از صدها كاچال[=اثاث] و افزار زندگاني كه امروز در دست مي‌دارند يكي را نمي‌شناخته و نمي‌دانسته‌اند ، و از دانشها هيچي را نمي‌شناخته‌اند ولي سپس كم‌كم رو به پيشرفت نهاده و تا باينجا كه امروز هست رسيده‌اند.
اين آگاهي را تاريخ بما مي‌دهد و ما از آن پي برده و مي‌دانيم آفريدگار چنين خواسته جهان هميشه پيش رود و اين راه را گام بگام پيمايد ، و از همينجا مي‌دانيم كه آينده‌ی جهان بهتر و باشكوهتر از گذشته‌اش خواهد بود. مي‌دانيم كه اين تكان و جنبش كه در راه دانشها و افزارسازيها در قرنهاي آخر پيدا شده بخواست آفريدگار بوده و به همان دليل بايد يك تكان و جنبشي نيز در زمينه‌ی «آيين زندگي» روي دهد تا جهانيان راه بهره‌مندي از آن افزارها و اختراعها را بشناسند و آن همين است كه ما آغاز كرده‌ايم و بدستياري «پيمان» مي‌كوشيم.
در جاي ديگر هم نوشته‌ايم چنانكه بايد هستي آفريدگار و يگانگي و دانايي و توانايي او را از ديدن و سنجيدن گيتي بدست آورد ، و آن رفتار فيلسوفان و ديگران كه در كنج خانه نشسته از پندار و انگار خود چيزهايي بيرون مي‌آورند همه لغزش بوده ، همچنان بايد خواست آفريدگار و آيين او را درباره‌ی جهان از همان راه ديدن و سنجيدن جهان شناخت ، و در اينجا نيز در كنج خانه‌ها نشستن و از پندار خود چيزهايي بافتن بسيار بيهوده است.
اينست نمونه‌اي از ارزش دانشها. اما ارزش دين : در آن باره همين بس كه مي‌گوييم آموزاكهايي والاتر از همه‌ی انديشه‌هاست ، آموزاكهاييست كه آسايش جهانيان و آبادي جهان را دربر ميدارد. بيش از اين بسخن چه نياز است.
ما اين دو چيز بسيار ارجمند را باهم سازش داده و همدوش يكديگر گردانيده‌ايم ، و ارج اين كار است كه ميخواهيم خوانندگان بديده گيرند.
گفته‌اند هر چيزي با آخشيج[=ضد] خود شناخته گردد. چنانكه گفتيم كيشها و دينهايي كه بوده همگي با دانشها ناسازگار است و هميشه با آن جنگ مي‌كند. كنون شما از پيشوايان ديني بپرسيد : چه بايد كرد؟!.. آيا بايد از دانشها چشم پوشيد؟!. بهتر است اين روشن گردد كه آيا مردم در اينجهان كه هستند و زندگي بسر مي‌برند بينديشند و بجستجو و آزمايش بپردازند يا نه؟!. اگر مي‌گوييد نپردازند آشكار بگوييد تا همه بدانند. اگر مي‌گوييد بپردازند خوب نتيجه‌ی پرداختن همينها شده كه هست و شما با آنها دشمني مي‌كنيد اين در نتيجه‌ی جستجو بدست آمده كه گيتي در يك زمان بسيار درازي ـ در چند مليونها سال ـ پيدايش يافته : نخست سنگ و خاك و اينگونه چيزها پيدا شده. سپس درخت و رُستنيها سر برآورده. پس از آن جانوران پيدا شده‌اند. در پايان آدمي پديد آمده.
اين يك مثل كوچكيست و بسيار مانند اين مي‌باشد كه همگي نتيجه‌ی جستجو و آزمايش است و با دين و كيش كه شما ميداريد و دنبال مي‌كنيد و دست برنمي‌داريد آشكاره ناسازگار است. همان فلسفه‌ی داروين كه شما آن هياهو را در برابرش برانگيختيد نتيجه‌ی جستجوست. پس بگوييد چه بايد كرد؟!.

🔶ما چه میخواهیم؟
بخش سوم ـ تکه‌ی 10-2

شما بايد يكي از دو كار را بكنيد : يا بگوييد مردم پي دانشها نروند و اين رشته را بيكبار رها كنند و يا آنچه از دانشها بدست آمده بپذيريد و اين پندارهاي بيهوده را كه دين مي‌ناميد دست برداريد. شما ناگزيريد لغزشهاي دانشها را هم بپذيريد و بگفته‌ی داروين و شاگردان او درباره‌ی بوزينه و آدمي نيز گردن گزاريد زيرا از تهيدستي پاسخي باين لغزش آنان هم نداده‌ايد و نمي‌توانيد داد.
من خواستارم خوانندگان اين را از آنان بپرسند و پاسخ بخواهند ، بنويسند از علمايي كه در نجف يا مصر هستند پاسخ طلبند. يك شيوه‌ی اينان همينست كه با نادانيهاي خود مردم را دچار دشواري گردانند ، و آنگاه كنار كشيده خود را بناشنيدن زنند. ولي تا كي بايد اين رفتار را پيش برند؟!.
شنيدنيست كه با يكي اين سخن را مي‌گفتم و ايراد مي‌گرفتم چنانكه شيوه‌ی بسياري از اين كسان مي‌باشد كه سخن را درست نشنيده و نينديشيده بپاسخ پردازند زبان باز كرده چنين گفت : «ايراد شما درست نيست. زيرا مقصود از جن همين ميكروبها بوده در اخبار ما هم هميشه ميكروب را جن ناميده‌اند ...» گفتم بهتر بود بينديشي و سخن گويي تا سبكمغزي خود را نشان ندهي. در همان داستانهاي انجيل سخن گفتن جنها را ياد مي‌كند. مي‌گويد جنها بمسيح مي‌گفته‌اند اي پسر خدا چرا ما را بحال خود نمي‌گزاري؟!. آيا ميكروب سخن گويد؟!. وآنگاه بيرون كردن ميكروبها از تنها چه معني دارد؟!. پس از همگي ، مگر دشواري تنها همينست كه بدينسان دست بدامن گزارش زني؟!.
از آن شنيدني‌تر اينست كه با يكي از كشيشان و مسيونران كه اين سخن مي‌رفت گفت : «اينكه با آنهمه دانشگاهها و آزمايشگاهها باز كليساها مي‌ايستند اين خود معجز[ه‌ی] دين مسيح است ...» گفتم : اگر پافشاري بر كجيها و نادانيها معجزه باشد اين معجزه را پيش از شما جهودان نشان داده‌اند. پيش از ايشان زردشتيان نشان داده‌اند ، پيش از همه بت‌پرستان نشان داده‌اند. معجزه‌ی يك دسته از هندوها از همه بزرگتر است كه در اينجهانِ دانش و پس از آنهمه پيشرفتها در كار خداشناسي هنوز دست از مارپرستي و گاوپرستي برنداشته‌اند و صدها نكوهش كه مي‌شنوند خم به ابرو نمي‌آورند.