🔶 در پیرامون دبیرستان

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 نیک و بد

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش هفتم ـ تکه‌ی 3

🔸ما هنگامي كه بكار برخاستيم نام دين از خوارترين كلمه‌ها بشمار مي‌رفت

دينها همه يك خواست را پي مي‌كنند و همه دنباله‌ی يكديگرند و از هم جدا نمي‌باشند. اينست راز آنكه گفتيم مي‌بايست اسلام را به بنياد خود بازگردانيم و بروي آن راه خود آغاز كنيم.
ما را با اسلام كنوني ـ يا بهتر گويم كيشهاي پراكنده‌اي كه امروز اسلام خوانده مي‌شود پيوستگي نتوانستي بود. مي‌بايست اسلام راستين را پيدا كنيم ، و بنياد آن را بدست آوريم.
اين كار را كرديم ، بنياد اسلام آنهاست كه شمرديم. ولي تنها از اين چه نتيجه توانستي بود؟!.. گرفتم كه ما آن چند جمله را هي مي‌نوشتيم ، و هي داد مي‌زديم : دين اينهاست ، آيا چه سودي دادي؟!.. دين مگر ازبر كردن چند جمله است؟!..
ما مي‌بايست با چند رشته گمراهيها نبرد كنيم و همگي آنها را براندازيم تا بتوانيم در دلها جا براي اين معنيها باز كنيم وآنگاه در بيرون آنها را به نتيجه رسانيم.
ما هنگامي كه بكار برخاستيم نام دين از خوارترين كلمه‌ها بشمار مي‌رفت ، و همه‌ی آناني كه با انديشه‌هاي اروپايي آشنا گرديده و بگفته‌ی خود «متجدد» (يا نوانديش) مي‌بودند چنين مي‌دانستند كه دين يك دستگاه بيهوده مي‌باشد كه مرداني در قرنهاي تاريك جهان برخاسته و از ناداني مردم فرصت بدست آورده و بدروغ دعوي فَرهِش[=وحی] كرده و سخناني از راست و دروغ گفته‌اند ، و يكي از دليلهاي آن اين را مي‌شمردند كه اكنون كه روزگار دانش و آگاهيست ديگر كسي ياراي چنان دعوايي نتواند بود.
چنين مي‌دانستند كه «سوسيولوژي» اروپا جهان را از دست دينها رها گردانيده ، و بسيار خرسندي مي‌نمودند كه در چنين زماني بجهان آمده‌اند و همچون پدرانشان نيستند كه از ناداني پيرو دين بوده‌اند.
اين بود باوري كه همه‌ی نوانديشان مي‌داشتند و از اينرو بود كه هميشه به دين ريشخند مي‌نمودند و آن را بسيار خوار و بي‌ارج مي‌شماردند ، و هرگز گماني بآنكه يك راهي براي زندگاني بالاتر از دسترس انديشه‌ی ايشان باشد گمان نمي‌بردند.
كساني در خيابان جلو مرا گرفته و بگله مي‌پرداختند كه باز نام دين مي‌برم و مردم را «بخرافات تشويق» مي‌كنم. يكي از آشنايان كه سالها در اروپا زيسته و كنون در تهرانست جلو مرا گرفته چنين گفت : «اگر شخص ديگري بود مي‌گفتم فاناتيك است شما مگر نمي‌دانيد كه در قرن نوزدهم يكي از موضوعاتي كه مسلم گرديد بي‌اساسي دين بود؟» ديگري كه در اسپهان مي‌بود نامه نوشت : «انتقادات پيمان از اوضاع اروپا محملي دارد ولي بطرفداري شما از دين چه بگوييم؟!. مبداء و منتهاي دين كه عقيده بخدا و عالم آخرت بود علوم طبيعي از ميان برده» ديگري كه از تبريزيان است و در تهران مي‌زيد مي‌گفت : «چرا باري را بدوش مي‌گيريد كه بمنزل نتوانيد رسانيد. امروز شما خواهيد توانست اثبات صانع كنيد؟!. پدر من كه مي‌دانيد پيشواي يك دسته‌ی بزرگي بود و خود حكمت مي‌دانست بارها مي‌گفت تمام اينها اوهام است و هيچي نيست» ديگري كه بازرگان است مي‌گفت : «بد هم نمي‌كنيد. عوام بايد دين داشته باشد من با عقل و وجدان مي‌توانم زندگي كرد فلان حمال كه من نيستم» نوشته‌هاي ج ـ ض را خوانندگان پيمان فراموش نكرده‌اند1 .
اين بود نگاه انبوه مردم به دين ، و كسي هم باينها پاسخ نمي‌گفت و نمي‌توانست بگويد. با زور كه نيست ، كسي كه چيزي را نمي‌داند چه بگويد؟!. كساني اميدشان بآن مي‌رسيد كه بگويند : «فلاماريون دين داشته» يا جسته يك گفته‌اي را از فلان پروفسور پيدا كنند. چنين نوشته‌هايي را كه گاهي پيدا مي‌كردند با سپاس و شادماني در كتابها مي‌نوشتند.
روزي مي‌بينم يكي نوشته : «فلان پرفسور آمريكايي در فلان كتاب گفته : دين با علوم مخالف نيست شما آن را پيدا كنيد بدهيد ترجمه نمايند ...»
اين بود اندازه‌ی روگرداني مردم از دين و درماندگي و ناتواني هواداران آن. ما مي‌بايست نخست باين چاره كنيم. مي‌بايست گام نخست ما اين باشد كه نشان دهيم كه آدميان بيدين نتوانند زيست و گمراهي بيدينان را در راه زندگاني بخودشان بازنماييم.
اينست در سالهاي يكم و دوم پيمان ، درميان آنكه بگردانيدن اسلام به بنيادش كوشيده‌ايم ، با اين نوانديشان نيز در گفتگو بوده و معني دين و سودهاي آن را بازنموده‌ايم. بويژه درباره‌ی اسلام و يك دستگاه خدايي بودن آن سخنان فراوان رانده‌ايم.
بدينسان راه خود را آغاز كرده‌ايم. چنانكه گفتيم پس از آن مي‌بايست بكيشهاي پراكنده پرداخته و يكايك آنها را براندازيم و باين كار پرداخته‌ايم. زيرا چنانكه بارها گفته‌ايم همه‌ی اين كيشها از سني و شيعي و باطني و شيخي و متشرع و علي‌اللهي و بهائي و مسيحي و زردشتي و جهودي از يكسو بيپا و از يكسو زيانمند است و به هر حال با راهي كه ما آغاز كرده‌ايم ناسازگار مي‌باشد.


پابرگیها :
1ـ مهنامه‌ی پیمان ، سال سوم ، شماره‌ی هفتم ـ و

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۳۵

✳️ گفتار سومین - احمدیلیان

✴️ ۳- نصرةالدین ارسلان‌آبه خاصبک پسر آسنقر

🔶کتابسوزان چیست؟.. ـ11
کتابهای زیانمند چه بنیادهایی را که برنینداخته

🔸ولی آنچه پرسنده پیش چشم نیاورده آن نوجوانانی است که در حوزه‌ها از همین کتابهای سراسر گمراهی خوانده پله‌های ملایی را یکایک بالا رفته سرانجام از شمار مفتخوران و گمراه گردانان میگردند. داستان زیر را از یکی از آشنایان بعنوان نمونه می‌آوریم :
روزی تلفن زنگ زد و یک دختر بازاریاب تلفنی به تبلیغ کتابی از شیخ صدوق بدینسان پرداخت : عنوان کتاب «فضایل و مکافات عجیب اعمال در دنیا و آخرت» است ، در این کتاب شما خواهید دانست که چه سوره‌ای باعث افزایش رزق و روزی می‌شود ، چه سوره‌ای سختیها و مشکلات را دور میکند ، چه سوره‌ای فشار قبر را کم میکند ... صدقه در روز بهتر است یا در شب ... کتاب سیصد صفحه است به بهای هفت‌هزار تومان با پیک رایگان!
شما از همین یک نمونه آن را ببینید که نیروهای این کشور در کجاها بکار میرود و چه راههایی برای دست اندازی به داراک (مال و ثروت) مردم پدید آورده‌اند. ولی کاش تنها پول مردم بود که به کیسه‌ی یک مشت گمراه و گمراه‌گردان میرفت ، بدتر از آن اینست که مردم را با سخنان بیپا و زیانمند سرگرم گردانیده از راه می‌برند. یک کلمه بگوییم : فریبشان داده گمراهشان گردانیده و کیسه‌شان را نیز تهی میگردانند.

🔸اینهاست چیزهایی که باید بدیده داشت. اینهاست که یک توده‌ای را به نیستی می‌برد. گفته‌های برخی کسان بدان معنیست که اینها باشد و هزاران گونه از آن چاپ شود ولی ما یک نسخه از آنها را نیز نابود نگردانیم. آری ، معنی سخن برخی کسان همینست.

🔸این سخن گزافه نیست که گفته شود نشر کتابهای خرافی و کیشی صد برابر زمان محمدرضاشاه گردیده (این بجز کتابهاییست که در بیرون کشور برای مسلمانان یا نامسلمانان بیگانه منتشر می‌کنند). هر کتابخانه‌ای که بروید می‌بینید پرارجترین کتابها را از آنجا برداشته بجای آن خروار خروار کتابهای بی‌ارج ، زیانمند و زهرآلود جایگزین کرده‌اند.
پرسنده جلو چشم نیاورده کسان بدبختی (بیشتر زنان) را که فریب فال و جادو را خورده و خود و خانواده‌ی خود را به سختیهای بسیار بلکه به ازهم پاشیدگی و آوارگی کشانیده‌اند. جستجوی سرچشمه‌ی اینها که بیگفتگو کتابها و مجلات است نکرده. آن مردان و زنان شومی را که به کارهای پستی همچون رمالی ، فالگیری ، جادوگری ، دعانویسی ، تعبیر خواب و پیشگویی پرداخته مفتخورانه به تهی کردن کیسه‌ی مردم و فریب ایشان سرگرمند پیش چشم نداشته. باید پرسید : افزار ایشان چیست؟!.. افزار ایشان همانا تقویمها ، کتابها و یا مجلات فال ، کف‌بینی ، چهره‌بینی ، جادو ، «اختیارات» ، پیشگوییهای اقطاب صوفی و نوسترآداموس یا مانندهای آن می‌باشد.

آنچه جلو چشم نیاورد‌ه آنست که صدهزاران کسان از رهگذر این کتابها و مجلات بدامن خرافات افتاده‌اند چندان که مثلاً به جای پرداختن به بیماری خود از راهش که همانا پزشک و داروست با نذر و دعا و زیارت و دخیل بستن بگمان خود به چاره میکوشند ـ بسا که سرانجام به پزشک بازمیگردند ولی فسوسا که بسیار دیر گردیده. بدیده نگرفته آنهایی که گرد هم می‌آیند و بگمان خود روان مردگان را احضار میکنند و مغزهای خود را با چنین پندارهایی می‌فرسایند بلکه باید گفت همیشه در بیم و ناآسودگی بسر می‌برند. کم نیست داستانهای افسوس‌آور صفحه‌ی حوادث روزنامه‌ها که سرچشمه‌اش یا پندار و خرافات و احساسات گریزان از خرد است یا فلسفه‌ی بیغیرتی و آزمندی و پولپرستی. و چنانکه نیک جستجو شود سرچشمه‌ی آنها را در مجلات و رمانهای عشقی و کتابهای سراسر گمراهی خواهیم یافت. اگر هم فیلمهای بدآموز را سرچشمه‌ی آنها بیابید باید بیاد آرید که پایه‌ی بیشتر آنها نیز کتابهای بدآموزست.

🔸همان پولپرستی و آزمندی بدستیاری روزنامه‌ها و کتابها به این کشور درآمد. کجا مردم در زمان مشروطه چندین مادی و نیرنگباز بودند؟!. میدانیم خواهید گفت : ده‌هزاران کسان هستند که در همه‌ی عمر کتابی نخوانده‌اند ولی در پولپرستی از پیشتازانند. آری ، ولی آنها این درس را از کیها گرفته‌اند؟!. اگر شما نمی‌دانید ما میدانیم که چنانکه گفته شد تا پیش از مشروطه آزمندی در نزد مردم بسیار کم بود. پس از آنست که روزنامه‌نویسان و نویسندگان گفتارهای بسیار از غرب در نوشته‌هاشان آوردند و فلسفه‌ی مادی را هرچه گشاده‌تر بازنمودند. نتیجه آن شد که هزاران کسان از فلسفه‌ی مادی نامش را نیز نشنیده بودند ولی سخنانی همچون «زندگانی نبرد است» ، «دنیا دستگاه آکل و مأکول است» ، «ماهی بزرگ ماهی کوچک را می‌خورد» (ناتوان خوراک تواناست) ، «هر کسی باید تنها به فکر خودش باشد» را یاد گرفتند و این آموزاکها تا مغز استخوانهاشان اثر کرد.

🔸پیش چشم نیاورده آنهایی که کتابهای فلسفه یا دیوان شاعران را سرمایه‌ی زندگی خود گرفته و سالهای جوانی و عمر گرامی خود را در آن راهها هدر گردانیده مغز خود فرسوده‌ و آشفته‌اند و سپس چون جوانیشان بسر آمده و کاری و پیشه‌ای نیاموخته‌اند تهیدستانه و از روی ناچاری همان تنیده‌ها و بافته‌های فیلسوفان و سروده‌های شاعران را در این دانشکده و آن دانشکده به جوانان درس گفته یا برشته‌ی نوشتن کشیده کتاب گردانیده‌اند تا هزاران جوان دیگری را بدرد خود دچار سازند. پیش چشم نیاورده ملیونها کسانِ بدبختی که پولی را که با رنج بسیار فراهم آورده‌اند و بجای آنکه صرف بهبود زندگانی خود و خانواده‌ی خود کنند برداشته به عراق و سوریه و عربستان برای زیارت می‌برند و به آبادی آنجاها میکوشند.

🔸پیش چشم نیاورده ده‌هزاران کسانی که از کار و کوشش دست کشیده به کنج خانقاهها یا گوشه‌ی اتاقها خزیده و به گمان خود چله‌ها بسر می‌برند تا طی طریق و مقامات کنند و در آفاق و انفس به سیر و سلوک پردازند و به خدا نزدیک گردند ـ همانها که راه بجایی نبرده یک دسته از آنان بناچار راه به خیابانها یافته آبروی خود ریخته و دست به سوی این و آن دراز میکنند. پیش چشم نیاورده آنان را که از همین کتابها خوانده پیروی از گمراهی نوین دیگری میکنند و مرد درمانده‌ای را بخدایی می‌‌پرستند و افتخارشان اینست که با سیاست کاری نداشته ، دلهاشان هرگز به ایران نسوخته و «لیس الفخر لمن یحب الوطن بل لمن یحب العالم» در دل دارند.

🔸اینها و نمایشهای بیخردانه‌ی محرم ، زیارت رفتنها و استخوان به کربلا بردنها را پیش چشم آورید و براستی از خود بپرسید سرچشمه‌های اینها چیست و چگونه می‌توان آنها را خشک گردانید.
باشد که بگویید : مگر مردم عامی و بیسواد را کتابها به آن کارها برمی‌انگیزد؟!. پاسخ همانست که گفتیم : شما این را ببینید که آنها درس از کدام «آموزگاران» میگیرند و اینان آن درسها را از کجا یاد میگیرند.

اینها را که نوشتیم آن چیزهاییست که از زندگانی کنونی درمی‌یابیم. بماند هزار سال گمراهی که کتابهای زیانمند ملیونها مغزها را آشفته گردانیده صدهزاران خاندانها را برانداخته. خدا میداند که چه روزگار تیره و تباهی به مردمان شرق گذشته. تباهی و تیره‌بختیهایی که جز از راه بدآموزیها و آشفته‌گوییها نبوده. همه از مغزها و زبانها تراویده و بدبختانه در کتابها لانه کرده.

🔸«از هزار سال پیش هر زمان سیل گمراهی دیگری برخاسته و از سر شرقیان گذشته ولی چركاب همه‌ی آنها دركتابها ته نشین گردیده. شما بیك كتابخانه درمی‌آیید كتابها می‌بینید پهلوی هم در قفسه‌ها چیده و چون درمینگرید این كتابیست درعرفان ، آن كتابیست درفلسفه‌ی یونان ، آن فروغ مزدَیَسنی است و از زردشتیگری سخن میراند ، این وجه دین ناصرخسرو است و از باطنیگری گفتگو میكند ، این دیوان خیام خراباتیست ، آن ترجمه‌ی فلسفه‌ی شوپنهاور است ، این تفسیر ملافتح الله است ، آن مفتاح‌الجنانست ، آن دیوان ننگین ایرج است ، آن شعرهای صادق‌ ملارجب است ، این كتاب فرائد میرزاابوالفضل است، آن ارشاد‌العوام حاجی‌محمد كریمخانست. اگر بشمری كتابهای بیست و سی گمراهی و بدآموزی را در یك كتابخانه توانی یافت. اینها برای چیست و چه سودی از آنها توان برداشت؟!. آیا جز آتش چه چیز دیگر اینها را از میان تواند برد؟!.

🔸 اینها اگر بماند شما را نابود خواهد كرد و شما پیش افتید و آنها را نابود گردانید.

میدانم كتاب نگهداری یكی از هوسهاییست كه امروز رواج بسیار پیدا كرده و كسانی هرچه كتاب از نیك و بد بدست می‌آورند آن را نگه میدارند و این سخن بر آنان ناگوار خواهد افتاد. ولی در راه پیشرفت توده باید از این هوسها درگذشت. یكی از دلیلها بر آنكه اینها سراپا زیان میباشد آنست كه بدخواهان شرق پولهای گزاف ریخته و آن كتابها را چاپ كرده و برای شما میفرستند ، آیا جز زیانِ شما آنان را چه سودی از این تواند بود؟!.»
(دنباله‌ی این گفتار را فردا بخوانید.)

🔶 بهائیان پاسخ داده‌اند

🔸یك بدبختی‌ای گریبانگیر ایرانیان گردیده و آن اینست كه كسانی كه بیك كیش ـ چه بهایی و چه شیعی و چه صوفی و چه هر كیش دیگری ـ گرویده چنین می‌پندارد كه باید آن را هیچگاه رها نكند و اگر رها كرد یك گناهی كرده است

🔸ما چون بیك كیش ایراد میگیریم گروندگان آن كیش بجای اینكه گفته‌های ما را با فهم و خرد بسنجند و چون دیدند ایرادهای ما راستست كیش بیپای خود را رها كنند ایرادهای ما را كه می‌شنوند بدست و پا میفتند كه از یک راهی پرده‌پوشی نمایند یا از در دشمنی درآیند یا بپاسخهای مغالطه‌آمیز پردازند.

🔸ماننده‌ی همین رفتار را ملایان میكنند ، صوفیان میكنند ، هواداران شعرا میكنند. همگی از آنجاست كه خرد را از دست داده‌اند.

🔶 بهاییان پاسخ داده‌اند

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)

🔶 پايه‌هايي كه براي نيك و بد گزارده شود بايد آن را سست نگردانيد
(بخش یکم)

🔸درميان كوششها و تلاشها[ی مشروطه‌خواهان] بود كه دانسته شد درسهاي ميهن‌دوستي و جانفشاني و مردانگي كه داده شده بدلهاي درس‌ناخواندگان يا كمدانشان كارگرتر افتاده تا بدلهاي دانشمندان و پيشرفتگان.

🔸رويهمرفته اينان[دانشمندان و پیشرفتگان] بي‌ارج درآمده‌اند ، و از آن سوي دسته‌ي درس‌ناخوانده و كمدانش رويهمرفته نيك بوده‌اند ، و از ميانشان صد مرد بنامي پيدا شده. اين جدايي ميانه‌ي دو دسته و انگيزه‌ي آنست كه بايستي جست و ما آن را بدست آورده‌ايم.

🔶پايه‌هايي كه براي نيك و بد گزارده شود بايد آن را سست نگردانيد

(بخش یکم)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از ماهنامه‌ی پیمان)

🔶 ما چه میخواهیم؟
بخش هفتم ـ تکه‌ی 4

🔸ديگران كيشها را دين مي‌شماردند ولي راستي اين بود كه اينها نابود كننده‌ی دين بودند و براي پيشرفت توده يا براي رستگاري جهانيان ، چنانكه ماديگري را مي‌بايست برانداخت اينها را هم مي‌بايست برانداخت.

🔸دينهاي گذشته كجا و زمان ما كجا؟! ... كساني گذشت زمان و ديگر شدن جهان را بديده نمي‌گيرند و بآن ارج نمي‌گزارند. امروز جهان ديگر است و هزار سال پيش ديگر.

همچنين به بدآموزيهاي بسياري كه از قرنها بميان افتاده ، از صوفيگري و فلسفه‌ی يونان و خراباتيگري و ياوه‌بافيهاي شاعران و مانند اينها پرداخته يكايك براندازيم. چه اينها نيز با راه ما نمي‌سازد.
پس از همه با ماديگري كه بزرگترين گمراهي در جهانست و خود با شكوه و هياهوي بسيار از اروپا رو آورده بنبرد برخيزيم و از چند راه با آن بكوشيم و پاسخها دهيم.
يك چيزي تا راهش هموار نگردد پيش نرود. ما گفتيم بنياد اسلام و همه‌ی دينها جهان را يك دستگاهِ بيهوده ندانستن ، و بآفريدگار آن خَستُويدن و بزندگاني آينده باور داشتن ، و زندگي بآيين خرد كردن است. گفتيم : ما نيز همانها را بنياد كار خود مي‌داريم. جلوگير پيشرفت آنها همين چيزهاست كه مي‌شماريم و ما مي‌بايست اين جلوگيرها را از ميان برداريم. ديگران كيشها را دين مي‌شماردند ولي راستي اين بود كه اينها نابود كننده‌ی دين بودند و براي پيشرفت توده يا براي رستگاري جهانيان ، چنانكه ماديگري را مي‌بايست برانداخت اينها را هم مي‌بايست برانداخت.
گذشته از همه ، ما مي‌بايست بآموزاكهاي ديني يكايك دليل آوريم. مي‌گوييم : جهان دستگاه بيهوده‌اي نيست ، و آن را آفريدگار دانايي پديد آورده ، مي‌گوييم : روان با مرگ تن نابود نگردد ، مي‌بايست براي همه‌ی اينها دليل آوريم.
باشد كه خوانندگان بپرسند : مگر اينها دليل نمي‌داشت؟!.. مي‌گويم : بجاي پرسيدن از من در كتابها ببينيد آيا دليل مي‌داشتند؟!. اگر مي‌داشتند چه‌ها بوده؟!.
اگر باينها دليل مي‌داشتند پس آنهمه روگرداني مردم از دين بهر چه بوده؟!. آنهمه سستي خود ملايان در دين چه انگيزه داشته؟!.
خواهند پرسيد : پس دينهاي گذشته بروي چه نهاده بود؟!. بيدليل آنها چگونه بنياد يافته بود؟.. مي‌گويم : دينهاي گذشته كجا و زمان ما كجا؟!.. اين يكي از ناآگاهيهاست كه كساني گذشت زمان و ديگر شدن جهان را بديده نمي‌گيرند و بآن ارج نمي‌گزارند. امروز جهان ديگر است و هزار سال پيش ديگر. پيشرفت دانشهاي طبيعي ميدان نوين ديگري براي انديشه‌ها باز كرده :
در جهان هر جنبشي مي‌شود و هر كاري رو مي‌دهد از روي يك قاعده‌ايست و انگيزه‌اي براي خود مي‌دارد : آفتاب برمي‌آيد ، مي‌گردد ، فرومي‌رود ، شب مي‌شود ، زمستان مي‌آيد ، تابستان مي‌آيد ، باران مي‌بارد ، برف مي‌بارد ، آفتاب مي‌گيرد ، ماه مي‌گيرد ، بچه بجهان مي‌آيد ، بزرگ مي‌شود ، پير مي‌گردد ، مي‌ميرد ـ همه‌ی اين كارها از روي يك قاعده‌ايست و انگيزه‌هايي براي خود مي‌دارد. پيدايش آفتاب و زمين و ماه و ستاره‌هاي ديگري ، هر يكي از روي همين آيين بوده.
اينها چيزيست كه دانشها نشان مي‌دهد و مي‌بايد پذيرفت ، و هر سخن كه گفتني است و هر دليلي كه آوردنيست با اينها سازش داد. در هزار سال پيش همه‌ی اين كارها را بنام خدا خواندندي ، ولي امروز براي هر يكي انگيزه‌ها نشان مي‌دهند و هرگز دست خدا را درميان نمي‌بينند. اينست مي‌گوييم : دينهاي گذشته كجا و زمان ما كجا؟!. آن چيزهايي كه در هزار سال پيش دليل شمرده شدي امروز شمرده نتواند بود.
پيش از آنكه ما پيمان را آغاز كنيم يك دين بود و يك طبيعت. باين معني كه از يكسو دين ، همه چيز را بيرون از آيين طبيعت نشان مي‌داد : خدايي هست بالاي هفت آسمان ، و همه‌ی كارها را با دست فرشتگان انجام مي‌دهد ، باران را دانه دانه فرشتگان آورند ، بچه را در شكم مادر فرشتگان پرورند ، كسي كه مي‌ميرد عزرائيل جان او را با چنگال مي‌كند ، خضري هست هزارها سال زنده مانده ، يك دسته رجال‌الغيب هستند كه دستگيري از مردم نمايند و هر روز رو بجايي آورند ، امام ناپيدايي هست كه هزار سال بيشتر زنده مانده و يك روزي بيرون خواهد آمد ، عيسا از آسمان پايين آمده پشت سر او نماز خواهد خواند ، امامان همه خواهند برگشت ، به پيغمبران فرشته فرود مي‌آمده و پيام از خدا مي‌آورده ، هر پيغمبري مي‌بايست نيارَستنيها نمايد : «سوسمار را بزبان آورد ، از انگشتها چشمه روان گرداند و مانند اينها». دينداري باور داشتن باين چيزهاي بيرون از آيين طبيعت مي‌بود.
از اينسوي از روي دانشها ـ دانشهايي كه همه‌ی جوانان درس ميخوانند ـ يك طبيعتي مي‌بود همه چيزش از خودش و بي‌نياز از آفريدگار : گيتي از روي تئوري لاپلاس پديد آمده ، زندگي بخود پيدا شده ، جانوران از روي فلسفه‌ی داروين گونه بگونه گرديده‌اند ، آدمي نيز جانوري بيش نيست ، او نيز از بوزينه برخاسته ، باران و برف از خود گيتي است ، هر چيزي براي خود انگيزه‌اي از طبيعت مي‌دارد.

📘 شهریاران گمنام

❇️ بخش دومین - روادیان - ۳۶

✳️ گفتار سومین - احمدیلیان

✴️ ۴- فلک‌الدین پسر ارسلان‌آبه ؛ ۵- علاالدین کرپا ارسلان

🔶 کتابسوزان چیست؟.. ـ12

اینها زیانهای کوچکی نیست. اینست ناچار می‌گردیم بگوییم : کمی هم از کتابهای آن بزرگمرد بخوانید و آنگاه به سخن درآیید. این نباشد که نخوانده و نسنجیده قلم را بگردش درآرید و نیاز افتد دیگران ایرادهاتان را برختان کشند!

🔸یک سخن دیگری هم که از کسانی شنیده شده اینست که از این کتابها هر ساله هزارها جلد چاپ می شود. با سوزانیدن چند نسخه از آن چه نتیجه تواند بود؟ پاسخ کسروی را در زیر ببینیم :
«می‌گویم : امروز آغاز كار است و خواهد رسید روزی كه پشته‌ها افرازیم و همه را در یكجا آتش زنیم. آنگاه این سوزاندن دشمنی نشان دادنست ، بیزاری جستنست. یك نتیجه‌ی این آن خواهد بود كه مردم به بدیِ این كتابها پی برند و آن پرده‌ی ناآگاهی از جلو چشمشان برداشته شود.
یكی نیز می‌گوید : در اروپا كتابهای بدتر از این چاپ شود و كسی هم نسوزاند. خود مردم باید نیك باشند. می‌گویم : ما را با اروپا چه كار است؟! ما باید با اندیشه و فهم خود چاره بدردها كنیم. آنگاه در اروپا چنین كتابهایی هست؟!.. اگر در اروپا كسی كتابی نویسد و این بدآموزیهای زهرآلود صوفیگری یا خراباتیگری یا شیعیگری یا مانند اینها را بگنجاند او را دیوانه شمارند و آسوده‌اش نگزارند. در اروپا اگر هم كتابهای بدی بچاپ رسد هیچكس بمردم درس بیغیرتی نخواهد داد. هیچ یكی نخواهد گفت : «پروای آینده نكنید ، در اندیشه‌ی گذشته نباشد ، دم را فرصت شمارده بمستی بكوشید». هیچ یكی نخواهد گفت : «پی كار و پیشه‌ای نروید ، نان از گدایی بخورید و بتهذیب نفس كوشید».
شگفتتر آنكه می‌گوید : «باید خود مردم نیك باشند». او نمی‌داند كه نیكی مردم در دست خودشان نیست. ما اگر می‌خواهیم مردم نیك باشند باید از راهش بنیكی آنها بكوشیم ، و راه همینست كه از گمراهیها و نادانیها بیرونشان آوریم و كتابهای زیانمند را از دسترسشان دور گردانیم.
این سخن او بآن می‌ماند كه پزشكی كه دستور «پلشت روبی»[=گندزدایی] می‌دهد یكی ایراد گرفته بگوید : «اینها برای چیست؟!.. مردم باید خودشان بیماری نگیرند».
این یك خویی در ایرانیانست كه هر كاری كه دیدند و هر سخنی كه شنیدند نافهمیده و نااندیشیده خُرده گیرند. می‌خواهند خود را بنمایند و برتری فروشند. اینست باینگونه گفته‌های بسیار پوچ می‌پردازند.
چیزیست بسیار روشن : از هزار سال باز در ایران و كشورهای اسلامی پیاپی بدآموزیها پدید آمده :
شیعیگری ، باطنیگری ، جبریگری ، صوفیگری ، فلسفه‌ی یونان ، خراباتیگری ، علی‌اللهیگری ، شیخیگری ، بهاییگری ، و اینها كه هر یك گمراهی دیگری می‌بوده كم‌كم بهم درآمیخته و یك رشته پندارهای درهم گیج كننده‌ای پیدا شده ، و همه‌ی آنها بكتابها درآمده و از آنها بمغزها راه یافته ، و همانست كه مایه‌ی درماندگی توده‌های بدبخت شرقی گردیده. اكنون كه اندیشه‌های اروپایی بشرق رسیده ، اینها نیز نیك و بد درهم است ، و آنگاه با پندارهای گیج كننده‌ی كهن شرقی بهم می‌آمیزد و هرچه بدتر می‌گردد.
باز می‌گویم : سرچشمه‌ی بدبختی شرقیان اینهاست كه باید از میان رود. امروز جوانان كه سر می‌افرازند گرفتار اینها می‌شوند و بیشتر ایشان بیكبار تباه می‌گردند. اینست چنانكه ما از یكسو آمیغهای زندگی را می‌پراكنیم همچنان باید باین كتابها پرداخته بنابودی آنها كوشیم.»

🔸«ما نیك می‌دانیم كه آنچه توده‌های شرقی را باین روز انداخته گمراهیهای گوناگون و درهمیست كه از هزار سال باز رواج داشته و مغزها را پر گردانیده ، و چون می‌كوشیم كه آن گمراهیها براندازیم ناچاریم كه كتابها را كه سرچشمه‌ی آنهاست از میان برداریم. این كار ما درست ماننده‌ی «پلشت روبی» است كه پزشكان می‌کنند. آنان هنگامی كه به بیماری می‌پردازند تنها به بهبود او بس نكرده بخانه‌ای كه خوابگاه او می‌بوده و به رختها و دیگر كاچالش نیز می‌پردازند و آنها را از میكروبها پاك می‌گردانند» «و شما دیده‌اید كه این كاری را كه پزشكان از روی فهم و دانش میكنند فلان خاله‌كلثوم و بهمان نه‌نه‌سكینه نمی‌پسندند و تندروی می‌شمارند» «ما نیز همان كار را می‌كنیم. بلكه ما آتش به زایشگاه میكروبها می‌زنیم».

🔸ما امروز تنها گرفتار کتابهای زیانمند نو و کهن نیستیم ، همان بدآموزیها و کتابهای سراسر زیان از اینترنت نیز پراکنده میگردد. اینها گره‌های زندگانی امروز است. با اینهمه ما باید چه کنیم؟! آیا باید دست روی دست بگزاریم تا این آتشها خرمن هستی مردمان بسوزاند؟ باید از کتابهای زیانمند آغازید و برای دیگر بدآموزیها نیز راهش را جستجو کرد. این هم دانستنی است که بیشتر آن پایگاههای اینترنتی که چنان کتابهایی (مثلاً دیوان و فال حافظ) را میگزارند برای گرمی بازار به آن کار برخاسته‌اند. ما چون دست بهم داده به کتابسوزان برخیزیم گردانندگان آنها نیز بدی و بی‌ارجی کتابهای پایگاهشان را دریافته آنها را دیگر نخواهند گزاشت. به هر حال داستان کتابسوزان یک جنبش آگاهاننده‌ای نیز در کنار خود به راه می‌اندازد. بیگفتگو چنین اثری نیز خواهد داشت.

🔸بگزارید در پایان این را آشکار بگوییم : دستهایی در کار بوده که چنانکه تن کسروی را زیر خاک کردند ، بر کوششها و اندیشه‌هایش نیز گرد فراموشی بپاشند. چون نتوانسته‌اند ، اینبار به کوچک نمودن او برخاسته‌اند. این زمینه‌ی گشادی است و فرصت بسیار می‌خواهد ولی در اینجا به چند نمونه‌ بسنده میکنیم.

🔸خواسته‌اند چنین وانمایند که او تنها یک تاریخ‌نویس بود. «البته تاریخ خوب می‌نوشت». خواسته‌اند چنین وانمایند که او دانشش در زمینه‌ی زبانشناسی بوده و تاریخ. همین!. او را در رده‌ی «ادیبان» و «تاریخ‌نویسان» آورده به کوچک نمودن او کوشیده‌اند. هیچگاه نخواسته‌اند خواننده‌ی ناآشنا بداند که او به کار بس بزرگی برخاسته و یک راهی را بروی ایرانیان گشوده ـ راه رستگاری. راهی که ایرانیان بتوانند نخست به ریشه‌ها‌ی درماندگی خود پی برند و دوم ،‌ راه برون رفت را نیز از نوشته‌های او دریابند. کاری که تاکنون نه از ادیبان و تاریخنویسان برآمده و نه از فرمانروایان و قانونگزاران.
اینست بدخواهانه خواسته‌اند کسروی شناخته نگردد. یا اگر نتوانستند جلو گیرند ، کاری کنند که بد شناخته شود. مغزها را درباره‌ی او بیاشوبند. همچنین کوشیده‌اند راهی که او نشان داد (پاکدینی) در تاریکی بماند و کمتر کسی از آن آگاه گردد. آنچه امروز جوانان ازو میدانند تازه نخستین گام است در راه شناخت پاکدینی. با چنین حالی چه شگفت که برخی جوانان کسروی و راهش را «دست کم» گیرند. او را در شمار ادیبان دانند. بالاترین جایگاهی که برایش شناخته‌اند در رده‌ی تاریخنویسان و سران حزب و «روشنفکرانی که با ارتجاع جنگیده‌اند» ، یا از اندیشمندان «سکولار» و یا توصیفهایی از اینگونه است.
اینها همه «آدرس ناراست» دادن است. ما امیدمندیم همین گفتار که یک گوشه‌ای از کوششها و نوشته‌های او را به روشنی آورد بتواند به شناخت ایرانیان ازو کمک کند. کمک کند که راه پاکدینی شناخته گردد و ایرانیان گامی بسوی بهتری بردارند.
پایان

🔶 جداسری و گردنكشی

🔸دبستان و دبیرستان و دانشكده برای آنست كه بجوانان خواندن و نوشتن آموزد ، و دانشها یاد دهد ، و از حقایق زندگی آگاهشان گرداند. این دستگاه خواندن و نوشتن یاد میدهد ، و اندك دانشهایی نیز می‌آموزد ، ولی در زمینه‌ی حقایق زندگانی چیزی یاد نمیدهد.

🔸جوانان درسخوانده بیشترشان (نه همگیشان) بكوشش آماده نمی‌باشند ، و چون درس خوانده‌اند بگندم‌كاری ، و درخت‌نشانی ، دامپروری ، پشم‌ریسی ، پارچه‌بافی ، رختدوزی ، خانه‌سازی ، و مانند اینها كه كارهای اساسی زندگیست گردن نمیگزارند و آنها را كمی خود می‌شناسند.

🔸چون از آموزشگاه بیرون می‌آیند گمان كمی بخود نمی‌برند و نیازی بآنكه حقایق زندگانی را جستجو كنند نمی‌بینند ، بلكه اگر حقیقتی را از كسی شنیدند كه نمیدانستند بآنان برمیخورد.

🔶 جداسری و گردنكشی

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پرچم روزانه)