beMakke miravid 1-2.pdf
146.3 KB
🔶 به مکه میروید؟!.
(هر دو بخش در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
(هر دو بخش در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
✴️ گواهی پاکدلانه
🔸چگونه بآمیغها راه یافتم؟..
من از هنگام كودکی و زمان درس خواندن علاقه‌ی زیادی بادبیات داشته و راستی را كه عاشق آن بودم بهمین سبب اغلب كتابها و مجلات ادبی را حتی‌الامكان بدست آورده با لذت مطالعه میكردم اشعار زیادی از حفظ كرده بمناسبت میخواندم و خود نیز شعر میگفتم ـ منتها از غزلیات هر قدر هم خوب بود لذت نمیبردم ولی این را حمل بر نفهمی خود میكردم ـ اغلب اتفاق می‌افتاد در مجلسی غزلی خوانده می‌شد تمام تحسین میكردند من هم با آنان همراهی كرده آفرین آفرین و به به میگفتم ـ بخاطر دارم كه وقتی در دیباچه‌ی كتاب شعر العجم خواندم كه شبلی از خواندن این غزل حافظ
سالها دل طلب جام جم از ما میكرد آنچه خود داشت ز بیگانه تمنا میكرد
بطوری از خود بیخود شده و لذت برد تا مدتی حال خود را نمی‌فهمید و تعجب میكردم و با خود میگفتم چرا پس من از خواندن این اشعار تغییر حالت نمیدهم ـ اما باز حمل بر آگاه نبودن خویش از عالم عرفان و مطالب عرفانی میكردم.
این اواخر از مطالعه‌ی روزنامجات مشمئز می‌شدم چون هیچ مطلبی غیر از لاطایلات در آنها نمیدیدم ـ هر روزنامه یا مجله را میدیدم بِهمان خواندن عنوانات و سطر اول مقالات كفایت كرده و تا آخر مطلب را پی نمیبردم ـ فقط مقالات آقای محمد قزوینی را بدقت خوانده و لذت می‌بردم.
🔸🔸
اوایل سال 1312 در یكی از روزنامه‌ها اعلان نشر مهنامه‌ی پیمان را دیدم با خود گفتم باز هم مجله ـ باز هم مجله ـ چند روز بعد اولین شماره‌ی پیمان رسید خواندم و فوراً خواستار آن شدم سپس هرچه بیشتر با مطالب پیمان آشنا شدم ، زیادتر بهوش آمده خود را در عالم دیگری دیدم.
مطالبی را كه از خواندن پیمان یاد گرفتم ـ نه از هیچكس شنیده و نه در هیچ كتابی دیده بودم. پیمان بمن معنی (بزرگی) را فهمانید از آن هنگام تاكنون میدانم بزرگ كیست و بزرگی چیست ـ دیگر آنهایی را كه باعث گمراهی من و امثال من شده‌اند كه زیر بار تأهل نرفته (و اكنون پشیمان و بیچاره‌ام) و با سرودن این اشعار :
مرد آزاده بگیتی نكند میل دو كار تا همه عمر ز آفت بسلامت باشد
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند وام نستاند اگر وعده‌ی قیامت باشد
یا
آن كس كه تجاوز كند از فرد بزوج آسایش خود ز جفت بر طاق نهاد
صدها بیچارگان را بدبخت كرده‌اند ـ جزو بزرگان نشمارم.
من از كجا میتوانستم پی برم كه مقصود شاعرك گردن شكسته آوردن طاق و جفت و فرد و زوج بوده و هیچ نظر دیگری غیر از صنعت شعری نداشته است؟ آری اینها را بزرگ دانسته و حكیم می‌شمردم و اطاعت فرمایشات آنها را بر خود لازم میدانستم.
🔸🔸
كوتاه‌سخن مضرات رمان را از خواندن پیمان فهمیدم ـ معنی حقیقی تمدن را پیمان بمن یاد داد ـ سرمایه‌ی حقیقی را او بمن نشان داد.
معنی راستین دین و پیغمبری و جهان و زندگی و هزاران چیز دیگر را از پیمان یاد گرفته‌ام ـ پیمان بمن فهمانید بِهر آوازی نباید گوش دهم چه‌بسا آن آواز از حلقوم ناپاك برای بیچاره كردن ما بیرون آید.
از همه مهمتر دارنده‌ی دانشمند پیمان با نشان دادن ترازوی سود و زیان جهان ، مادام‌العمر مرا رهین منت خود گردانید ـ كه آنچه را می‌بینم و یا می‌شنوم و یا میخواهم انجام دهم باید در ترازوی سود و زیان [توده و جهان] بسنجم.
آری من اینها را از مطالعه‌ی مقالات پیمان فهمیده و تا آخر عمر سپاسگزار دارنده‌ی ارجمند آن میباشم.
🔸🔸
اکنون میل دارم آقایانی كه با سایر جراید و مهنامه ها سروكار داشته و با خواندن آنها عمر عزیز خود را میگذرانند بگویند بدانم چه مطالبی یاد گرفته و سودی را كه از این راه برده یا معلوماتی را كه اندوخته‌اند چیست ـ تا تفاوت پیمان و پرچم با سایر روزنامه‌ها و مجلات معلوم گردد.
عجبا دارنده‌ی پیمان با ایراد و دلیل و برهان حقایق را روشن كرده و ما را براه رستگاری میخواند ـ آیا بی‌انصافی نیست علاوه بر اینكه گوش بسخنانش ندهیم از اذیت و آزار هم نسبت باو مضایقه نكنیم.
بعقیده‌ی من لازم نیست اروپاییها برای تولید اختلاف در بین ما و در راه پیشرفت مقاصد خود زحمتی كشند ـ زیرا بدون زحمتِ آنها ، نادانی و بیچارگی طبعاً میان ما حكمفرما است.
آخر چه نادانی و بیچارگی از این بالاتر كه یك نفر ایرانی خیرخواه و وطن‌پرست دست از آسایش و ترقی خود برداشته راه نجات توده را با قویترین دلیلها نشان میدهد ـ ما بجای اینكه زیر پرچمش گرد آمده و دست بدست وی دهیم یا اقلاً با پاسخ راست و با ذكر دلیل قانعش كنیم كه راه رستگاری این نیست كه تو میروی ـ با وی بدشمنی برخاسته از آزار و اذیتش فروگزار نكنیم.
شهر كرد ـ فرزانه
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی نهم)
🔸چگونه بآمیغها راه یافتم؟..
من از هنگام كودکی و زمان درس خواندن علاقه‌ی زیادی بادبیات داشته و راستی را كه عاشق آن بودم بهمین سبب اغلب كتابها و مجلات ادبی را حتی‌الامكان بدست آورده با لذت مطالعه میكردم اشعار زیادی از حفظ كرده بمناسبت میخواندم و خود نیز شعر میگفتم ـ منتها از غزلیات هر قدر هم خوب بود لذت نمیبردم ولی این را حمل بر نفهمی خود میكردم ـ اغلب اتفاق می‌افتاد در مجلسی غزلی خوانده می‌شد تمام تحسین میكردند من هم با آنان همراهی كرده آفرین آفرین و به به میگفتم ـ بخاطر دارم كه وقتی در دیباچه‌ی كتاب شعر العجم خواندم كه شبلی از خواندن این غزل حافظ
سالها دل طلب جام جم از ما میكرد آنچه خود داشت ز بیگانه تمنا میكرد
بطوری از خود بیخود شده و لذت برد تا مدتی حال خود را نمی‌فهمید و تعجب میكردم و با خود میگفتم چرا پس من از خواندن این اشعار تغییر حالت نمیدهم ـ اما باز حمل بر آگاه نبودن خویش از عالم عرفان و مطالب عرفانی میكردم.
این اواخر از مطالعه‌ی روزنامجات مشمئز می‌شدم چون هیچ مطلبی غیر از لاطایلات در آنها نمیدیدم ـ هر روزنامه یا مجله را میدیدم بِهمان خواندن عنوانات و سطر اول مقالات كفایت كرده و تا آخر مطلب را پی نمیبردم ـ فقط مقالات آقای محمد قزوینی را بدقت خوانده و لذت می‌بردم.
🔸🔸
اوایل سال 1312 در یكی از روزنامه‌ها اعلان نشر مهنامه‌ی پیمان را دیدم با خود گفتم باز هم مجله ـ باز هم مجله ـ چند روز بعد اولین شماره‌ی پیمان رسید خواندم و فوراً خواستار آن شدم سپس هرچه بیشتر با مطالب پیمان آشنا شدم ، زیادتر بهوش آمده خود را در عالم دیگری دیدم.
مطالبی را كه از خواندن پیمان یاد گرفتم ـ نه از هیچكس شنیده و نه در هیچ كتابی دیده بودم. پیمان بمن معنی (بزرگی) را فهمانید از آن هنگام تاكنون میدانم بزرگ كیست و بزرگی چیست ـ دیگر آنهایی را كه باعث گمراهی من و امثال من شده‌اند كه زیر بار تأهل نرفته (و اكنون پشیمان و بیچاره‌ام) و با سرودن این اشعار :
مرد آزاده بگیتی نكند میل دو كار تا همه عمر ز آفت بسلامت باشد
زن نگیرد اگرش دختر قیصر بدهند وام نستاند اگر وعده‌ی قیامت باشد
یا
آن كس كه تجاوز كند از فرد بزوج آسایش خود ز جفت بر طاق نهاد
صدها بیچارگان را بدبخت كرده‌اند ـ جزو بزرگان نشمارم.
من از كجا میتوانستم پی برم كه مقصود شاعرك گردن شكسته آوردن طاق و جفت و فرد و زوج بوده و هیچ نظر دیگری غیر از صنعت شعری نداشته است؟ آری اینها را بزرگ دانسته و حكیم می‌شمردم و اطاعت فرمایشات آنها را بر خود لازم میدانستم.
🔸🔸
كوتاه‌سخن مضرات رمان را از خواندن پیمان فهمیدم ـ معنی حقیقی تمدن را پیمان بمن یاد داد ـ سرمایه‌ی حقیقی را او بمن نشان داد.
معنی راستین دین و پیغمبری و جهان و زندگی و هزاران چیز دیگر را از پیمان یاد گرفته‌ام ـ پیمان بمن فهمانید بِهر آوازی نباید گوش دهم چه‌بسا آن آواز از حلقوم ناپاك برای بیچاره كردن ما بیرون آید.
از همه مهمتر دارنده‌ی دانشمند پیمان با نشان دادن ترازوی سود و زیان جهان ، مادام‌العمر مرا رهین منت خود گردانید ـ كه آنچه را می‌بینم و یا می‌شنوم و یا میخواهم انجام دهم باید در ترازوی سود و زیان [توده و جهان] بسنجم.
آری من اینها را از مطالعه‌ی مقالات پیمان فهمیده و تا آخر عمر سپاسگزار دارنده‌ی ارجمند آن میباشم.
🔸🔸
اکنون میل دارم آقایانی كه با سایر جراید و مهنامه ها سروكار داشته و با خواندن آنها عمر عزیز خود را میگذرانند بگویند بدانم چه مطالبی یاد گرفته و سودی را كه از این راه برده یا معلوماتی را كه اندوخته‌اند چیست ـ تا تفاوت پیمان و پرچم با سایر روزنامه‌ها و مجلات معلوم گردد.
عجبا دارنده‌ی پیمان با ایراد و دلیل و برهان حقایق را روشن كرده و ما را براه رستگاری میخواند ـ آیا بی‌انصافی نیست علاوه بر اینكه گوش بسخنانش ندهیم از اذیت و آزار هم نسبت باو مضایقه نكنیم.
بعقیده‌ی من لازم نیست اروپاییها برای تولید اختلاف در بین ما و در راه پیشرفت مقاصد خود زحمتی كشند ـ زیرا بدون زحمتِ آنها ، نادانی و بیچارگی طبعاً میان ما حكمفرما است.
آخر چه نادانی و بیچارگی از این بالاتر كه یك نفر ایرانی خیرخواه و وطن‌پرست دست از آسایش و ترقی خود برداشته راه نجات توده را با قویترین دلیلها نشان میدهد ـ ما بجای اینكه زیر پرچمش گرد آمده و دست بدست وی دهیم یا اقلاً با پاسخ راست و با ذكر دلیل قانعش كنیم كه راه رستگاری این نیست كه تو میروی ـ با وی بدشمنی برخاسته از آزار و اذیتش فروگزار نكنیم.
شهر كرد ـ فرزانه
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی نهم)
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ـ تکه‌ی 7
🔸 يونانيان در آنجا كه بودند بر ايرانيان چيره شدند و آنان را از ميان برداشته مسافت بسيارى از دنبالشان رفتند. اما داستان كوروش ، او سوار اسب نجيبى كه سركش و سخت‌لگام بود و كتسياس نام آن را پاساكاس1 مى‌نويسد گرديده آرتاگرسيس2 بزرگ كادوشيان3 برو تاخت و با صداى بلند داد زد : «اى نامردترين مردمان و نادانترين آنان كه ننگ نام خجسته‌ی «كوروش» مى‌باشى آيا اين يونانيان شوم را بر اين سفر شوم كشانيده‌اى كه شهرهاى ايران را تاراج نمايى و آرزوى آن دارى كه برادر و سرور خود را كه ده‌هزار بار ده‌هزار تن بندگان بهتر از تو دارد بكشى؟! اكنون سزاى خود را خواهى يافت و پيش از آنكه چشمت بروى پادشاه بيفتد سر خود را از دست خواهى داد.» اين گفته زوبين خود را بسوى كوروش پرتاب كرد. كوروش كه زره محكمى در تن داشت گزندى از آن حربه نديده ولى از آسيب ضربت بخود پيچيد و چون آرتاگرسيس اسب خود بگردانيد كوروش باو حربه حواله كرده سر آن را به گردن او نزديك استخوان شانه فروبرد و شايد هم تاريخنگاران در اين باره يكزبانند كه مرگ او بدست كوروش بود.
اما مرگ خود كوروش ، کسنفون چون آن را با چشم نديده است باختصار از آن گذشته و بچند كلمه بسنده كرده و بى‌جهت نخواهد بود اگر من بآن داستان پرداخته نخست گفته‌ی دينون را درباره‌ی اين ياد كرده سپس بگفته‌ی كتسياس بپردازم :
دنيون چنين آورده كه پس از كشتن آرتاگرسيس ، كوروش ديوانه‌وار بر پاسبانان ارتخشثر تاخته بر اسب ارتخشثر زخمى زده او را پياده گزاشت. تريبازوس بيارى شاه شتافته او را از زمين بلند كرده و بر اسب ديگرى نشانده چنين گفت : «اى پادشاه فراموش مكن امروز را كه هرگز فراموش كردنى نيست.» كوروش دوباره اسب جهانده باز ارتخشثر را بزمين انداخت. در تاخت سوم پادشاه سخت خشمناك گرديده بكسانى كه در پيرامون او بودند نهيب زد كه : «مرگ بر شما بهتر است.» و آنان را بر كوروش برآغاليد و چون كوروش بى‌پروا و بى‌باك حمله مى‌آورد دچار حربه‌هاى آنان گرديده پادشاه زوبينى زده ديگران هم هر كدام حربه بکار بردند و كوروش بيفتاد. از اينجاست كه كسانى كشتن او را از دست پادشاه دانسته‌اند و ديگران آن را بنام مردى از كاريا4 خوانده‌اند و مى‌گويند پادشاه بپاداش آن كار اجازه داد كه هميشه خروس زرينى بر سر نيزه‌ای نصب كرده و در هر لشكركشى در صف نخستين جا گزيند. زيرا ايرانيان مردم كاريا را بمناسبت آن نشانى كه بر سر خودهاى خود دارند «خروس» مى‌نامند.
1ـ Pasacas
2ـ Artagerses
3ـ «کادوش» همان کلمه‌ایست که امروز «تالش» گردیده. مردمی که امروز تالش نامیده می‌شوند بازمانده‌ی گروه انبوهی می‌باشند که در زمان هخامنشیان یکی از تیره‌های نیرومند ایران بودند و بنام کادوش در تاریخ معروف گردیده‌اند. در اين باره «دفتر نامهاى شهرها و ديهيها» ديده شود.
4ـ Caria نام کشوری در آسیای کوچک بوده که مردم آنجا داستان درازی با هخامنشیان دارند و نام ايشان در كتاب هردوت و كتاب استرابون مكرر برده شده.
6) ارتخشثر ـ تکه‌ی 7
🔸 يونانيان در آنجا كه بودند بر ايرانيان چيره شدند و آنان را از ميان برداشته مسافت بسيارى از دنبالشان رفتند. اما داستان كوروش ، او سوار اسب نجيبى كه سركش و سخت‌لگام بود و كتسياس نام آن را پاساكاس1 مى‌نويسد گرديده آرتاگرسيس2 بزرگ كادوشيان3 برو تاخت و با صداى بلند داد زد : «اى نامردترين مردمان و نادانترين آنان كه ننگ نام خجسته‌ی «كوروش» مى‌باشى آيا اين يونانيان شوم را بر اين سفر شوم كشانيده‌اى كه شهرهاى ايران را تاراج نمايى و آرزوى آن دارى كه برادر و سرور خود را كه ده‌هزار بار ده‌هزار تن بندگان بهتر از تو دارد بكشى؟! اكنون سزاى خود را خواهى يافت و پيش از آنكه چشمت بروى پادشاه بيفتد سر خود را از دست خواهى داد.» اين گفته زوبين خود را بسوى كوروش پرتاب كرد. كوروش كه زره محكمى در تن داشت گزندى از آن حربه نديده ولى از آسيب ضربت بخود پيچيد و چون آرتاگرسيس اسب خود بگردانيد كوروش باو حربه حواله كرده سر آن را به گردن او نزديك استخوان شانه فروبرد و شايد هم تاريخنگاران در اين باره يكزبانند كه مرگ او بدست كوروش بود.
اما مرگ خود كوروش ، کسنفون چون آن را با چشم نديده است باختصار از آن گذشته و بچند كلمه بسنده كرده و بى‌جهت نخواهد بود اگر من بآن داستان پرداخته نخست گفته‌ی دينون را درباره‌ی اين ياد كرده سپس بگفته‌ی كتسياس بپردازم :
دنيون چنين آورده كه پس از كشتن آرتاگرسيس ، كوروش ديوانه‌وار بر پاسبانان ارتخشثر تاخته بر اسب ارتخشثر زخمى زده او را پياده گزاشت. تريبازوس بيارى شاه شتافته او را از زمين بلند كرده و بر اسب ديگرى نشانده چنين گفت : «اى پادشاه فراموش مكن امروز را كه هرگز فراموش كردنى نيست.» كوروش دوباره اسب جهانده باز ارتخشثر را بزمين انداخت. در تاخت سوم پادشاه سخت خشمناك گرديده بكسانى كه در پيرامون او بودند نهيب زد كه : «مرگ بر شما بهتر است.» و آنان را بر كوروش برآغاليد و چون كوروش بى‌پروا و بى‌باك حمله مى‌آورد دچار حربه‌هاى آنان گرديده پادشاه زوبينى زده ديگران هم هر كدام حربه بکار بردند و كوروش بيفتاد. از اينجاست كه كسانى كشتن او را از دست پادشاه دانسته‌اند و ديگران آن را بنام مردى از كاريا4 خوانده‌اند و مى‌گويند پادشاه بپاداش آن كار اجازه داد كه هميشه خروس زرينى بر سر نيزه‌ای نصب كرده و در هر لشكركشى در صف نخستين جا گزيند. زيرا ايرانيان مردم كاريا را بمناسبت آن نشانى كه بر سر خودهاى خود دارند «خروس» مى‌نامند.
1ـ Pasacas
2ـ Artagerses
3ـ «کادوش» همان کلمه‌ایست که امروز «تالش» گردیده. مردمی که امروز تالش نامیده می‌شوند بازمانده‌ی گروه انبوهی می‌باشند که در زمان هخامنشیان یکی از تیره‌های نیرومند ایران بودند و بنام کادوش در تاریخ معروف گردیده‌اند. در اين باره «دفتر نامهاى شهرها و ديهيها» ديده شود.
4ـ Caria نام کشوری در آسیای کوچک بوده که مردم آنجا داستان درازی با هخامنشیان دارند و نام ايشان در كتاب هردوت و كتاب استرابون مكرر برده شده.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
بزرگی آنست كه كسی یك كار سودمند و بزرگی را برای توده انجام دهد.
مثلاً اگر دشمنان بكشور رو آورده‌اند یك كسی از جان بگذرد و جلو بیفتد و مردم را بتكان آورد و بجلو دشمن شتابد و آنها را برگرداند ،
یا اگر خشكسالی و كمیابی روی داده و فقرا دچار گرسنگی گردیده‌اند یك كسی خود از داراییش بگذرد و دیگران را نیز بپول دادن وادارد و بینوایان را از مرگ و نابودی نجات دهد ،
و یا اگر گمراهی و نادانی بتوده چیره گردیده ، كسی بنبرد و كوشش برخیزد و رنج و آسیب بخود هموار گرداند و توده را از گمراهی و نادانی ، برهایی رساند.
با این كارها و مانند اینهاست كه كسی بزرگ تواند بود.
آن كسان چه كرده‌اند كه بزرگ شده‌اند؟!
آیا كسی با سخنان پریشان و پراكنده و ضد هم بزرگ می‌شود؟!
آیا كسی كه در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، كمترین تأثری از خود نشان نداده بلكه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!..
از اینگونه پرسشها میكنیم درمانده میگوید :
اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را می‌نمایند؟!
میگویم : شرقشناسان میخواهند شما را اغفال كنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید.
شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید كه سود و زیانتان چیست.
(پرچم روزانه شماره‌ی 126)
مثلاً اگر دشمنان بكشور رو آورده‌اند یك كسی از جان بگذرد و جلو بیفتد و مردم را بتكان آورد و بجلو دشمن شتابد و آنها را برگرداند ،
یا اگر خشكسالی و كمیابی روی داده و فقرا دچار گرسنگی گردیده‌اند یك كسی خود از داراییش بگذرد و دیگران را نیز بپول دادن وادارد و بینوایان را از مرگ و نابودی نجات دهد ،
و یا اگر گمراهی و نادانی بتوده چیره گردیده ، كسی بنبرد و كوشش برخیزد و رنج و آسیب بخود هموار گرداند و توده را از گمراهی و نادانی ، برهایی رساند.
با این كارها و مانند اینهاست كه كسی بزرگ تواند بود.
آن كسان چه كرده‌اند كه بزرگ شده‌اند؟!
آیا كسی با سخنان پریشان و پراكنده و ضد هم بزرگ می‌شود؟!
آیا كسی كه در زمان مغول زیسته و در آن روزگار اندوه و شیون خاندانها ، كمترین تأثری از خود نشان نداده بلكه همه دم از خوشی و یارپرستی زده و بالاخره زبان بستایش آباقاخان (ایلخانی) گشاده بزرگ تواند بود؟!..
از اینگونه پرسشها میكنیم درمانده میگوید :
اگر اینها بزرگ نیستند پس چرا شرقشناسان اینهمه تجلیل آنها را می‌نمایند؟!
میگویم : شرقشناسان میخواهند شما را اغفال كنند و نگزارند از آلودگیهای زمان مغول بیرون آیید.
شما باید خودتان بیندیشید و بفهمید كه سود و زیانتان چیست.
(پرچم روزانه شماره‌ی 126)
✴️ آموزگار مردم کیها هستند؟!.
یکی از خوانندگان ما در یادداشتی چنین نوشته :
در بیمارستان ، برخی از بیماران که در «اغما» (کُما) هستند ، آخوند بالا سر بیمارشان می‌آورند تا دعا بخواند. تکه پارچه‌های سبزی بدست و پا و گردنش می‌بندند. دعایی را لای پارچه‌ی سبزی گزاشته به دستش می‌بندند. یک پارچه‌ی سبز بزرگی می‌آورند روی تنش تکان میدهند. می‌پرسم : این چیست؟! میگویند : «این سفره‌ی صلوات است! یک عده دور آن جمع شده صلوات فرستاده به این پارچه فوت داده‌اند! این صلواتها را روی سرش می‌ریزیم شفا بگیرد!». این کارها هنوز نتیجه‌ای نداده ، می‌بینیم روز دیگر یک بطری آب گل‌آلود بنام «آب تربت کربلا» می‌آورند و میریزند روی دست و پایش! به نظرتان مسخره نیست؟!!
این خواننده سپس نوشته : «من با مردم این شهر غریبم! خیلی خرافاتی‌اند!».
🔸میگوییم : اینها همه نادانی است. همه از آنست که آیین جهان را نمی‌دانند. در جهان هر کاری علتی دارد که باید جست و یافت و از آن راه بچاره‌اش کوشید. درباره‌ی بیماریها و ناخوشیها نیز هزاران سال کوششها شده که علت آنها را بشناسند. مثلاً کوششهای ورجاوندی که لویی پاستور کرد و به آن انجامید که دانسته شد عامل بسیاری از بیماریها میکروبهاست ، این راه را پیش روی آدمیان گشاد که با نابودی یا دور نگاه داشتن میکروبها بچاره‌ی بیماریها کوشند.
اکنون ما با پلشت‌روبی و گندزدایی(ضدعفونی کردن) و اینگونه کارها جلو بسیاری از بیماریهایی که تا یک سده‌ي پیش کشتار میکرد گرفته‌ایم. آنچه دانسته شده اینست که دعا و تربت کربلا و پارچه‌ی سبز در کار درمانِ ناخوشی و بیماری هیچکاره می‌باشد.
این یک حقیقتی است که مردم باید همراه صدها حقیقت دیگر از آیین جهان و زندگانی بدانند. دین که نامش پیاپی بر زبانهاست به این حقایق گفته می‌شود. دین شناخت آیین جهان و زندگانیست. نه آنچه ایشان میدانند و بدان کار می‌بندند ، همچون امید بستن به دعا و صلوات و پارچه‌ی سبز و تربت کربلا.
مردم دین اینگونه پندارها را میدانند. یک تکه پارچه‌ای که رنگرز به هر رنگی میتواند درآورد ، ایشان سبز آن را دارای معجزاتی می‌شمارند. یک مشت کمتر یا بیشتر از خاکی را که مانند هر خاک دیگری می‌باشد تربت نام داده ازو کارهای بیرون آیین (خارق‌العاده) چشم دارند. دعایی به این مضمون که «ما بندگان توایم ای خدا ، به این آفریده‌ات ببخشای و بهبودش بده» ، ولی چون به عربی خوانده می‌شود آن را مایه‌ی نتوانستنی (معجزه) می‌شمارند. اینها جز آنکه دین نیست گستاخی با خدا نیز هست. اینها ندانسته‌اند که خدا با همه‌ی توانایی‌اش برای این جهان آیینی گزاشته و کاری بیرون آن آیین رخ نمی‌دهد. چنانکه نشدنی است آب رو به بالا رود ، خروس تخم کند ، خورشید از غرب برآید ، همچنان نشدنیست که دعا بیماری را درمان کند.
اینها خدا را پادشاه خودکامه‌ای همچون ناصرالدین شاه و محمدعلی‌شاه می‌پندارند که با التماس و دعا بتوان او را از سر خشم بازگردانید و ببخشایش واداشت. یا مدیر سختگیر اداره‌ای که در کارش پایبند سامانهاییست و می‌پندارند که اگر پافشاری بسیار و مظلوم‌نماییها کنند و میانجی بتراشند ، باشد که یکی از خویشان اینان را بیرون از آیین‌نامه‌ی استخدامی بکار گمارد. اینهاست که میگوییم نه تنها دینداری نیست گستاخی با خدا نیز هست. ستیزه‌رویی با دانشها هم هست. بی‌ارج گردانیدن کوششهای دانشمندان نیز هست.
ولی این سخن اگر به این حال رها شود ناانجامست. زیرا با آنکه گفتیم اینها همه نادانیست. همه نافهمیست. همه بیدینیست. لیکن توان پرسید : این توده را چه کسانی به این حال درآورده‌اند؟!. کیها آموزگار اینها بوده‌اند؟!. از کی می‌بایست آیین جهان و زندگانی را بیاموزند؟!
همه‌ی کوشش ما هم همینست که این نادانیها و نافهمیها از میان برخیزد. ولی نخست باید معنی درست دین دانسته شود تا آخوند بیدینی که مردمان را گمراه میگرداند ، بدآموزیهایش کارگر نیفتد. در همان حال که دلمان به مردم می‌سوزد و به حالشان بخشایش می‌آوریم ، ناچاریم ایشان را بنکوهیم تا دست از پندارها بردارند و براه آیند.
🔸چاره‌ای جز کوشش و ایستادگی نیست.
یکی از خوانندگان ما در یادداشتی چنین نوشته :
در بیمارستان ، برخی از بیماران که در «اغما» (کُما) هستند ، آخوند بالا سر بیمارشان می‌آورند تا دعا بخواند. تکه پارچه‌های سبزی بدست و پا و گردنش می‌بندند. دعایی را لای پارچه‌ی سبزی گزاشته به دستش می‌بندند. یک پارچه‌ی سبز بزرگی می‌آورند روی تنش تکان میدهند. می‌پرسم : این چیست؟! میگویند : «این سفره‌ی صلوات است! یک عده دور آن جمع شده صلوات فرستاده به این پارچه فوت داده‌اند! این صلواتها را روی سرش می‌ریزیم شفا بگیرد!». این کارها هنوز نتیجه‌ای نداده ، می‌بینیم روز دیگر یک بطری آب گل‌آلود بنام «آب تربت کربلا» می‌آورند و میریزند روی دست و پایش! به نظرتان مسخره نیست؟!!
این خواننده سپس نوشته : «من با مردم این شهر غریبم! خیلی خرافاتی‌اند!».
🔸میگوییم : اینها همه نادانی است. همه از آنست که آیین جهان را نمی‌دانند. در جهان هر کاری علتی دارد که باید جست و یافت و از آن راه بچاره‌اش کوشید. درباره‌ی بیماریها و ناخوشیها نیز هزاران سال کوششها شده که علت آنها را بشناسند. مثلاً کوششهای ورجاوندی که لویی پاستور کرد و به آن انجامید که دانسته شد عامل بسیاری از بیماریها میکروبهاست ، این راه را پیش روی آدمیان گشاد که با نابودی یا دور نگاه داشتن میکروبها بچاره‌ی بیماریها کوشند.
اکنون ما با پلشت‌روبی و گندزدایی(ضدعفونی کردن) و اینگونه کارها جلو بسیاری از بیماریهایی که تا یک سده‌ي پیش کشتار میکرد گرفته‌ایم. آنچه دانسته شده اینست که دعا و تربت کربلا و پارچه‌ی سبز در کار درمانِ ناخوشی و بیماری هیچکاره می‌باشد.
این یک حقیقتی است که مردم باید همراه صدها حقیقت دیگر از آیین جهان و زندگانی بدانند. دین که نامش پیاپی بر زبانهاست به این حقایق گفته می‌شود. دین شناخت آیین جهان و زندگانیست. نه آنچه ایشان میدانند و بدان کار می‌بندند ، همچون امید بستن به دعا و صلوات و پارچه‌ی سبز و تربت کربلا.
مردم دین اینگونه پندارها را میدانند. یک تکه پارچه‌ای که رنگرز به هر رنگی میتواند درآورد ، ایشان سبز آن را دارای معجزاتی می‌شمارند. یک مشت کمتر یا بیشتر از خاکی را که مانند هر خاک دیگری می‌باشد تربت نام داده ازو کارهای بیرون آیین (خارق‌العاده) چشم دارند. دعایی به این مضمون که «ما بندگان توایم ای خدا ، به این آفریده‌ات ببخشای و بهبودش بده» ، ولی چون به عربی خوانده می‌شود آن را مایه‌ی نتوانستنی (معجزه) می‌شمارند. اینها جز آنکه دین نیست گستاخی با خدا نیز هست. اینها ندانسته‌اند که خدا با همه‌ی توانایی‌اش برای این جهان آیینی گزاشته و کاری بیرون آن آیین رخ نمی‌دهد. چنانکه نشدنی است آب رو به بالا رود ، خروس تخم کند ، خورشید از غرب برآید ، همچنان نشدنیست که دعا بیماری را درمان کند.
اینها خدا را پادشاه خودکامه‌ای همچون ناصرالدین شاه و محمدعلی‌شاه می‌پندارند که با التماس و دعا بتوان او را از سر خشم بازگردانید و ببخشایش واداشت. یا مدیر سختگیر اداره‌ای که در کارش پایبند سامانهاییست و می‌پندارند که اگر پافشاری بسیار و مظلوم‌نماییها کنند و میانجی بتراشند ، باشد که یکی از خویشان اینان را بیرون از آیین‌نامه‌ی استخدامی بکار گمارد. اینهاست که میگوییم نه تنها دینداری نیست گستاخی با خدا نیز هست. ستیزه‌رویی با دانشها هم هست. بی‌ارج گردانیدن کوششهای دانشمندان نیز هست.
ولی این سخن اگر به این حال رها شود ناانجامست. زیرا با آنکه گفتیم اینها همه نادانیست. همه نافهمیست. همه بیدینیست. لیکن توان پرسید : این توده را چه کسانی به این حال درآورده‌اند؟!. کیها آموزگار اینها بوده‌اند؟!. از کی می‌بایست آیین جهان و زندگانی را بیاموزند؟!
همه‌ی کوشش ما هم همینست که این نادانیها و نافهمیها از میان برخیزد. ولی نخست باید معنی درست دین دانسته شود تا آخوند بیدینی که مردمان را گمراه میگرداند ، بدآموزیهایش کارگر نیفتد. در همان حال که دلمان به مردم می‌سوزد و به حالشان بخشایش می‌آوریم ، ناچاریم ایشان را بنکوهیم تا دست از پندارها بردارند و براه آیند.
🔸چاره‌ای جز کوشش و ایستادگی نیست.
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
6) ارتخشثر ـ تکه‌ی 8
🔸 اما داستانى كه كتسياس سروده و ما آن را كوتاهتر گردانيده از بسيارى از تفصيلهايش چشم مى‌پوشيم بدينسان مى‌باشد : كوروش پس از كشته شدن آرتاگرسيس آهنگ پادشاه كرد چنانكه پادشاه نيز آهنگ او كرده بود و هيچ سخنى با هم نگفتند. نخست آريايوس1 يكى از همراهان كوروش كه در پيش رو بود زوبين حواله‌ی پادشاه كرد ولى زخمى نرسانيد. سپس پادشاه نيزه حواله‌ی كوروش كرد كه از او رد شده ساتيفرنيس2 نامى از بزرگان كه هوادار سخت كوروش بود زخمی ساخته نابود نمود. این هنگام کوروش نیز نيزه‌ی خود را بسوى ارتخشثر راست كرده سخت بسينه‌ی او زد چنانكه از زور آن ضربت از اسب درغلتيد. كسانى كه پيرامون ارتخشثر بودند روى بگريز آوردند و نابسامانى سختى رویداد. ارتخشثر برخاسته با چند تنى كه بر سر او مانده بودند و يكى از ايشان خود كتسياس بود راه پشته‌ی كوچكى را در آن نزديكى پيش گرفت و خود را بآنجا رسانيده اندكى بياسود. اما كوروش كه بميان انبوهى از دشمنان افتاده بود اسب او سركشى نموده مسافت بسيارى او را راه برد و چون اين هنگام تاريكى فرامى‌رسيد دشمنان بسختى مى‌توانستند او را بشناسند. هم كسان خود او بسختى مى‌توانستند او را بشناسند. بهرحال كوروش سرمست فيروزى با دلى پراميد و سرى پرغرور از ميان دشمنان مى‌گذشت و با زبان پارسى پياپى داد مى‌زد : «راه را باز كنيد اى پليدان راه را باز كنيد!» مردم راه باز كرده خود را بپاهاى او مى‌انداختند. لیکن تاج در اين ميان از سر او دور شد. جوانى از ايرانيان بنام مثرادات (مهرداد) كه از آن نزديكى مى‌گذشت او را ناشناخته نيزه‌اى بر گيجگاه نزديك چشم او زد و ناگهان خون جهيدن گرفته چندان فروريخت كه كوروش از خود رفته بيهوش بر زمين افتاد و اسب او دررفته همچنان مى‌دويد و زينت‌ابزار خون‌آلود او كه فرومى‌ريخت همراهان مثرادات برمى‌داشتند. پس از ديرى كه كوروش اندكى بخود آمد چند تن از خواجه‌سرايانش كه او را دريافته بر سرش گرد آمده بودند همى‌خواستند كه او را سوار اسب ديگرى گردانند. كوروش ياراى اسب سوارى نداشت و خواست پياده راه پيمايد و بيارى خواجه‌سرايان آهنگ رفتار كرد. در اين حال كه با سرى گيج باينسو و آنسو مى‌پيچيد و هوش درستى نداشت باز بفيروزى خود اميدوار بود و از اينسوى و آنسوى گريختگان را مى‌ديد كه نام كوروش را با پادشاهى توأم مى‌سازند و از براى خود بخشايش و آمرزش آرزو مى‌كنند. قضا را در اين ميان بی‌سر و پايانى از مردم بينواى كاانوس3 كه براى انجام كارهاى پستى از دنباله‌گيرى چادرها و مانند اينها همراه لشكر پادشاه بودند باين دسته‌ی پرستاران كوروش برخوردند و آنان را از كسان خود پنداشته بايشان پيوستند. ولى اندكى راه نرفته از جامه‌ی آنان دشمن بودن آنان را دريافتند. چرا كه سينه‌بند ايشان را سرخ ديدند با آنكه سينه‌بند كسان خودشان همه سفيد بوده. يكى از ايشان بى‌آنكه هرگز به كوروش بودن آن زخمى گمانى برده باشد و زوربينى از پشت سر بر او انداخته رگ پاى او را از زير زانو سخت بشكافت. كوروش تاب آن ضربت نياورده ناگهان بيفتاد. در آن زخم و در آن افتادن ، گيجگاه زخمى او بسنگى فرود آمده از آسيب آن بدرود زندگى گفت. اينست داستانى كه كتسياس مى‌سرايد. مرگ كوروش بيچاره را به حربه‌ی كندى حواله داده بدينسان داستان را دير بانجام مى‌رساند.
1ـ Ariaeus
2ـ Satiphernes
3ـ Caunus شهرى در كاريا بوده.
6) ارتخشثر ـ تکه‌ی 8
🔸 اما داستانى كه كتسياس سروده و ما آن را كوتاهتر گردانيده از بسيارى از تفصيلهايش چشم مى‌پوشيم بدينسان مى‌باشد : كوروش پس از كشته شدن آرتاگرسيس آهنگ پادشاه كرد چنانكه پادشاه نيز آهنگ او كرده بود و هيچ سخنى با هم نگفتند. نخست آريايوس1 يكى از همراهان كوروش كه در پيش رو بود زوبين حواله‌ی پادشاه كرد ولى زخمى نرسانيد. سپس پادشاه نيزه حواله‌ی كوروش كرد كه از او رد شده ساتيفرنيس2 نامى از بزرگان كه هوادار سخت كوروش بود زخمی ساخته نابود نمود. این هنگام کوروش نیز نيزه‌ی خود را بسوى ارتخشثر راست كرده سخت بسينه‌ی او زد چنانكه از زور آن ضربت از اسب درغلتيد. كسانى كه پيرامون ارتخشثر بودند روى بگريز آوردند و نابسامانى سختى رویداد. ارتخشثر برخاسته با چند تنى كه بر سر او مانده بودند و يكى از ايشان خود كتسياس بود راه پشته‌ی كوچكى را در آن نزديكى پيش گرفت و خود را بآنجا رسانيده اندكى بياسود. اما كوروش كه بميان انبوهى از دشمنان افتاده بود اسب او سركشى نموده مسافت بسيارى او را راه برد و چون اين هنگام تاريكى فرامى‌رسيد دشمنان بسختى مى‌توانستند او را بشناسند. هم كسان خود او بسختى مى‌توانستند او را بشناسند. بهرحال كوروش سرمست فيروزى با دلى پراميد و سرى پرغرور از ميان دشمنان مى‌گذشت و با زبان پارسى پياپى داد مى‌زد : «راه را باز كنيد اى پليدان راه را باز كنيد!» مردم راه باز كرده خود را بپاهاى او مى‌انداختند. لیکن تاج در اين ميان از سر او دور شد. جوانى از ايرانيان بنام مثرادات (مهرداد) كه از آن نزديكى مى‌گذشت او را ناشناخته نيزه‌اى بر گيجگاه نزديك چشم او زد و ناگهان خون جهيدن گرفته چندان فروريخت كه كوروش از خود رفته بيهوش بر زمين افتاد و اسب او دررفته همچنان مى‌دويد و زينت‌ابزار خون‌آلود او كه فرومى‌ريخت همراهان مثرادات برمى‌داشتند. پس از ديرى كه كوروش اندكى بخود آمد چند تن از خواجه‌سرايانش كه او را دريافته بر سرش گرد آمده بودند همى‌خواستند كه او را سوار اسب ديگرى گردانند. كوروش ياراى اسب سوارى نداشت و خواست پياده راه پيمايد و بيارى خواجه‌سرايان آهنگ رفتار كرد. در اين حال كه با سرى گيج باينسو و آنسو مى‌پيچيد و هوش درستى نداشت باز بفيروزى خود اميدوار بود و از اينسوى و آنسوى گريختگان را مى‌ديد كه نام كوروش را با پادشاهى توأم مى‌سازند و از براى خود بخشايش و آمرزش آرزو مى‌كنند. قضا را در اين ميان بی‌سر و پايانى از مردم بينواى كاانوس3 كه براى انجام كارهاى پستى از دنباله‌گيرى چادرها و مانند اينها همراه لشكر پادشاه بودند باين دسته‌ی پرستاران كوروش برخوردند و آنان را از كسان خود پنداشته بايشان پيوستند. ولى اندكى راه نرفته از جامه‌ی آنان دشمن بودن آنان را دريافتند. چرا كه سينه‌بند ايشان را سرخ ديدند با آنكه سينه‌بند كسان خودشان همه سفيد بوده. يكى از ايشان بى‌آنكه هرگز به كوروش بودن آن زخمى گمانى برده باشد و زوربينى از پشت سر بر او انداخته رگ پاى او را از زير زانو سخت بشكافت. كوروش تاب آن ضربت نياورده ناگهان بيفتاد. در آن زخم و در آن افتادن ، گيجگاه زخمى او بسنگى فرود آمده از آسيب آن بدرود زندگى گفت. اينست داستانى كه كتسياس مى‌سرايد. مرگ كوروش بيچاره را به حربه‌ی كندى حواله داده بدينسان داستان را دير بانجام مى‌رساند.
1ـ Ariaeus
2ـ Satiphernes
3ـ Caunus شهرى در كاريا بوده.
peyqambari cist 1-3.pdf
165.6 KB
🔶 پیغمبری چیست؟..
(هر سه بخش در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
(هر سه بخش در یکجا)
🖌 احمد کسروی
🔷 (گفتاری از پرچم نیمه‌ماهه)
🔶 در پیرامون ادبیات
نشست ششم : پس چرا كساني از شاعران هواداري مي‌نمايند؟
تکه‌ی 3
🔸از شرقشناسان انگليس سخن ميرانم : يكي از آنها سر جون مالكُم بوده كه در زمان فتحعلي‌شاه با دستيار خود ميجر كينير بايران آمده و چند سال در ايران مانده‌اند و يك رشته كارهاي سياسي انجام داده‌اند. من از اين كارهاي سياسي ايشان آگاهي نيكي نمي‌دارم و در آن باره سخن نمي‌رانم. ولي از كتابي كه مالكُم در تاريخ و كتابي كه كينير در جغرافي نوشته جز خشنودي و خرسندي نتوان نمود.
يكي از شرقشناسان انگليس سِر هنري راولينسون بوده كه يك كار بزرگ تاريخي را براي ما انجام داده ، و آن اينكه نوشته‌ی بيستون را كه براي ايران سند تاريخي و زبانيِ ارجدار است براي نخست بار ترجمه كرده و در دسترس ما گزارده. در راه خواندن الفباي ميخي پيش از آن رنجها كشيده شده و پيشرفتها رخ داده بود. از اينسو هنوز هم چيزهاي دانسته نشده در آن نوشته بسيار است كه سپس دانسته خواهد شد. با همه‌ي اينها كار سِر هنري راولينسون در زمينه‌ی خود بيمانند و ارجدار بوده.
ولي از آنسو ما مي‌بينيم كساني از همشهريان او ـ از مستر آربري و دكتر [مارگارت] اسميث و ديگران ـ كوشش بسيار بكار مي‌برند كه بصوفيگري رنگ و روغن زنند و آن را يك چيز پايه‌دار و ارجمند نشان دهند كه هرآينه بسيار زيانمند است.
از شرقشناسان اروپا يكي كه بيشتر از ديگران ، در زمينه‌ي ايران ، بويژه در زمينه‌ی شاعران ، كار كرده پروفسور ادوارد براون بوده. اينست ميخواهم درباره‌ی او كمي بيشتر سخن رانم.
نخست چيزي كه من از كتابهاي براون خواندم تاريخ مشروطه‌ی او بود. خشنود گرديدم كه كسي در لندن نشسته و به پيشامدهاي كشور ما آن اندازه دلبستگي نشان داده و بدانسان رنج برده و تاریخ آن را نوشته. همچنان کتابچه‌های او درباره‌ی التیماتوم روس و كشاكش ايرانيان با آن دولت مرا بسيار سَهانيد.[= متأثر گردانید] بويژه كه ديدم از نكوهش دولت انگليس نيز بازنمي‌ايستد و پاسخدهي[=مسئولیت] آن دولت را در آن پيشامدها برخ انگليسيان ميكشد. كتابچه‌ی او بنام «فرمانروايي هراس در تبريز» مرا بسيار تكان داد. همچنان كتابهاي او درباره‌ی جنبش بابيگري و پيشامدهاي آن جنبش بمن خوش افتاد.
اينبود «تاريخ هجده‌ساله» را كه مي‌نوشتم در ديباچه‌ی بخش يكم از براون نامي برده باو سپاس گزاردم. ليكن روزي هم يكي از جلدهاي «تاريخ ادبيات ايران» او را ديدم و بمن شگفت افتاد كه همچون براون مردي در همچون لندن جايي نشسته بجستجو از شعرهاي شاعران و از تاريخچه‌ی زندگاني آنان پرداخته.
در آن زمان من درباره‌ی شاعران انديشه‌ی امروزي را نمي‌داشتم ، تنها آن ميدانستم كه شاعران مفتخوار و بيهوده‌گو بوده‌اند. اينبود درباره‌ی براون نيز بيش از اين نينديشيدم كه هوسمندي نموده و بكار بيهوده‌اي پرداخته.
ليكن سپس كه در راه كوششهاي خود گامهايي پيش رفتم و زيان شعرهاي ايران را نيك دانسته و خواستي را كه از ادبيات درميان مي‌بوده دريافتم درباره‌ی براون نيز بدگمان گرديدم. بويژه كه دانستم او را با فروغي و همدستان او همبستگي نزديك بوده و ميرزا محمدخان قزويني را بياري براون از تهران فرستاده‌اند.
سپس ديدم پرفسور براون بهمدستي شاگردش [2] كتاب تذكرة‌الاولياء شيخ عطار را بچاپ رسانيده كه ديگر جايي براي خوشگماني نماند و داستان براي من روشن گرديد.
تذكرة‌الاولياء كتابيست درباره‌ی صوفيان و پر است از داستانهاي دروغ و رسوا. اين كتاب را براون با پول «اوقاف گيب[1] » بچاپ رسانيده. نخست بدانيم «اوقاف گيب» بِچه معنيست؟!. چرا يك انگليسي پولي از خود بيرون ريزد كه كتابهاي شرقي را بچاپ رسانند؟!. اگر خواستش نيكوكاري مي‌بوده چرا نگفته از آن پول بيمارستان بسازند ، يا در راه رواج دانشها درميان شرقيان بكار برند؟!. دوم آيا پرفسور براون زيان صوفيگري را (بويژه بشرقيان) نمي‌دانسته؟!. آيا چنين گماني توان برد؟!.
بِهر حال بيگمان گرديدم كه اين شرقشناس كه خود را دوست ايران نشان داده جز بدبختي ايرانيان را نمي‌خواسته و خود با فروغي و تقيزاده و ديگر بدخواهان ايران همدست مي‌بوده.
[1] : E.J.W Gibb Meorial Trust
[2] : نیکلسن Reynold Alleyne Nicholson
نشست ششم : پس چرا كساني از شاعران هواداري مي‌نمايند؟
تکه‌ی 3
🔸از شرقشناسان انگليس سخن ميرانم : يكي از آنها سر جون مالكُم بوده كه در زمان فتحعلي‌شاه با دستيار خود ميجر كينير بايران آمده و چند سال در ايران مانده‌اند و يك رشته كارهاي سياسي انجام داده‌اند. من از اين كارهاي سياسي ايشان آگاهي نيكي نمي‌دارم و در آن باره سخن نمي‌رانم. ولي از كتابي كه مالكُم در تاريخ و كتابي كه كينير در جغرافي نوشته جز خشنودي و خرسندي نتوان نمود.
يكي از شرقشناسان انگليس سِر هنري راولينسون بوده كه يك كار بزرگ تاريخي را براي ما انجام داده ، و آن اينكه نوشته‌ی بيستون را كه براي ايران سند تاريخي و زبانيِ ارجدار است براي نخست بار ترجمه كرده و در دسترس ما گزارده. در راه خواندن الفباي ميخي پيش از آن رنجها كشيده شده و پيشرفتها رخ داده بود. از اينسو هنوز هم چيزهاي دانسته نشده در آن نوشته بسيار است كه سپس دانسته خواهد شد. با همه‌ي اينها كار سِر هنري راولينسون در زمينه‌ی خود بيمانند و ارجدار بوده.
ولي از آنسو ما مي‌بينيم كساني از همشهريان او ـ از مستر آربري و دكتر [مارگارت] اسميث و ديگران ـ كوشش بسيار بكار مي‌برند كه بصوفيگري رنگ و روغن زنند و آن را يك چيز پايه‌دار و ارجمند نشان دهند كه هرآينه بسيار زيانمند است.
از شرقشناسان اروپا يكي كه بيشتر از ديگران ، در زمينه‌ي ايران ، بويژه در زمينه‌ی شاعران ، كار كرده پروفسور ادوارد براون بوده. اينست ميخواهم درباره‌ی او كمي بيشتر سخن رانم.
نخست چيزي كه من از كتابهاي براون خواندم تاريخ مشروطه‌ی او بود. خشنود گرديدم كه كسي در لندن نشسته و به پيشامدهاي كشور ما آن اندازه دلبستگي نشان داده و بدانسان رنج برده و تاریخ آن را نوشته. همچنان کتابچه‌های او درباره‌ی التیماتوم روس و كشاكش ايرانيان با آن دولت مرا بسيار سَهانيد.[= متأثر گردانید] بويژه كه ديدم از نكوهش دولت انگليس نيز بازنمي‌ايستد و پاسخدهي[=مسئولیت] آن دولت را در آن پيشامدها برخ انگليسيان ميكشد. كتابچه‌ی او بنام «فرمانروايي هراس در تبريز» مرا بسيار تكان داد. همچنان كتابهاي او درباره‌ی جنبش بابيگري و پيشامدهاي آن جنبش بمن خوش افتاد.
اينبود «تاريخ هجده‌ساله» را كه مي‌نوشتم در ديباچه‌ی بخش يكم از براون نامي برده باو سپاس گزاردم. ليكن روزي هم يكي از جلدهاي «تاريخ ادبيات ايران» او را ديدم و بمن شگفت افتاد كه همچون براون مردي در همچون لندن جايي نشسته بجستجو از شعرهاي شاعران و از تاريخچه‌ی زندگاني آنان پرداخته.
در آن زمان من درباره‌ی شاعران انديشه‌ی امروزي را نمي‌داشتم ، تنها آن ميدانستم كه شاعران مفتخوار و بيهوده‌گو بوده‌اند. اينبود درباره‌ی براون نيز بيش از اين نينديشيدم كه هوسمندي نموده و بكار بيهوده‌اي پرداخته.
ليكن سپس كه در راه كوششهاي خود گامهايي پيش رفتم و زيان شعرهاي ايران را نيك دانسته و خواستي را كه از ادبيات درميان مي‌بوده دريافتم درباره‌ی براون نيز بدگمان گرديدم. بويژه كه دانستم او را با فروغي و همدستان او همبستگي نزديك بوده و ميرزا محمدخان قزويني را بياري براون از تهران فرستاده‌اند.
سپس ديدم پرفسور براون بهمدستي شاگردش [2] كتاب تذكرة‌الاولياء شيخ عطار را بچاپ رسانيده كه ديگر جايي براي خوشگماني نماند و داستان براي من روشن گرديد.
تذكرة‌الاولياء كتابيست درباره‌ی صوفيان و پر است از داستانهاي دروغ و رسوا. اين كتاب را براون با پول «اوقاف گيب[1] » بچاپ رسانيده. نخست بدانيم «اوقاف گيب» بِچه معنيست؟!. چرا يك انگليسي پولي از خود بيرون ريزد كه كتابهاي شرقي را بچاپ رسانند؟!. اگر خواستش نيكوكاري مي‌بوده چرا نگفته از آن پول بيمارستان بسازند ، يا در راه رواج دانشها درميان شرقيان بكار برند؟!. دوم آيا پرفسور براون زيان صوفيگري را (بويژه بشرقيان) نمي‌دانسته؟!. آيا چنين گماني توان برد؟!.
بِهر حال بيگمان گرديدم كه اين شرقشناس كه خود را دوست ايران نشان داده جز بدبختي ايرانيان را نمي‌خواسته و خود با فروغي و تقيزاده و ديگر بدخواهان ايران همدست مي‌بوده.
[1] : E.J.W Gibb Meorial Trust
[2] : نیکلسن Reynold Alleyne Nicholson
گیب (Elias John Wilkinson Gibb)
انگلیسیان چنین وانموده‌اند که یک دانشمند شرقشناس انگلیسی بنام گیب که به نوشتن ادبیات ترک میکوشیده پس از مرگ ، دارایی هنگفتی بجا گزارده بوده و مادر او برای زنده ماندن نامش این دارایی را وقف چاپ کتابهای کهن فارسی ، عربی و ترکی کرده. این اوقاف همینکه براه افتاد پرفسور براون را بریاست برگزید. برخی گفته‌اند مادر گیب نخست میخواست تنها کتابهای ترکی کهن را بچاپ رساند این براون بود که چون فارسی را دوست میداشت چاپ کتابهای فارسی را به کتابهای ترکی افزود. (برای کتابهای عربی هم دور نیست یک داستان دیگری ساخته‌اند). باید پرسید : چرا این مادر برای جاودانگی نام پسرش یک بیمارستانی در عثمانی (ترکیه) بنیاد نگزاشت؟! در همان انگلستان هم اگر بیمارستانی یا سازمان نیکوکارانه‌ی دیگری را بنیاد می‌نهاد ، نام فرزندش جاودانه میگردید.
انگلیسیان چنین وانموده‌اند که یک دانشمند شرقشناس انگلیسی بنام گیب که به نوشتن ادبیات ترک میکوشیده پس از مرگ ، دارایی هنگفتی بجا گزارده بوده و مادر او برای زنده ماندن نامش این دارایی را وقف چاپ کتابهای کهن فارسی ، عربی و ترکی کرده. این اوقاف همینکه براه افتاد پرفسور براون را بریاست برگزید. برخی گفته‌اند مادر گیب نخست میخواست تنها کتابهای ترکی کهن را بچاپ رساند این براون بود که چون فارسی را دوست میداشت چاپ کتابهای فارسی را به کتابهای ترکی افزود. (برای کتابهای عربی هم دور نیست یک داستان دیگری ساخته‌اند). باید پرسید : چرا این مادر برای جاودانگی نام پسرش یک بیمارستانی در عثمانی (ترکیه) بنیاد نگزاشت؟! در همان انگلستان هم اگر بیمارستانی یا سازمان نیکوکارانه‌ی دیگری را بنیاد می‌نهاد ، نام فرزندش جاودانه میگردید.