🔶 کتاب در پیرامون «ادبیات»

نشست یکم : معنی «ادبیات» و تاریخچه‌ی آن واژه

(بخش دوم)

✴️ حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟
تکه‌ی یکم

بنام پاكْ آفرنده‌ی جهان

[سال 1324 است] ، در خانه‌ی یكی از تاجرها كه از سفر مكه بازگشته میهمانی بوده ، شب گفتگوهایی در میان چهار نفر رخ داده كه ما آن چهار نفر را احمد ، علی ، جعفر ، باقر نامیده گفته‌های آنها را در این دفتر می‌نویسیم.

🔸🔸🔸
شب ، پیش از شام روضه‌خوانی روضه خوانده درمیان سخنان خود میگوید : «یك مذهب تازه پیدا شده : پاكدینی! یك نفر پیدا شده اسمش كسروی است ، مذهبی آورده ...». با این عنوان بسخنان پوچی می‌پردازد. پس از شام كه دیگران میروند ، این چهار تن چون سه نفرشان اعضاء تجارتخانه‌ی صاحبخانه هستند و یك نفرشان (كه احمد باشد) قوم و خویش اوست میمانند كه شب را در آنجا بخوابند. پیش از خوابیدن این گفتگوها درمیان آنها بمیان می‌آید.

🔸🔸🔸
جعفر : این كسروی دیگر چه میگوید؟..
باقر : دلم میخواهد یك روز بروم بخانه‌اش ببینم حرفش چیست؟..
علی : راستی بیایید یك روز برویم ببینیم چه میگوید؟..
احمد : میخواهید بروید چه كار كنید؟.. آیا معقولانه حرف بپرسید یا جر و بحث كنید؟..
جعفر : با او كه نباید معقولانه حرف زد ، مگر حرفهای او معقولانه است؟..
احمد : شما او را دیده‌اید؟..
جعفر : ندیده‌ام .
احمد : كتابهایش را خوانده‌اید؟..
جعفر : نخوانده‌ام .
احمد : پس از كجا دانستید حرفهایش معقولانه نیست؟!.
باقر : مگر نشنیدید روضه‌خوان چه میگفت؟!..
احمد : حرفهای روضه‌خوان چه سندیت دارد؟!. آیا این عیب شما نیست كه با حرف یك روضه‌خوان نافهم و بیدانش تحریك شده‌اید و میخواهید بروید با كسی كه تاكنون ندیده و گفته‌هایش نشنیده‌اید جر و بحث كنید؟!.
علی : حرفهای آقا احمد حسابیست. ما اگر خواستیم برویم باید برویم و معقولانه سئوالهایی كنیم و مطلبی بفهمیم.
احمد : اگر مقصود شما از رفتن آنست كه معقولانه سئوالهایی كنید و مطلبی بفهمید من حاضرم در همینجا شما هرچه پرسیدید از طرف آقای كسروی جواب بدهم.
علی : مگر شما از مطالب او اطلاع دارید؟..
احمد : آری من كتابهای او را خوانده‌ام و مطالب او را میدانم و شما هرچه سئوال كنید حاضرم جواب بدهم. ولی با شما یك شرط دارم.
علی : چه شرط؟.

احمد : وقتی یك فرنگی بایران آمده بود میگفت : ایرانیها بدبختند. خدا نعمتهایی باینها داده كه نمی‌توانند استفاده كنند. اینقدر معدنها زیر خاك میخوابد نمی‌توانند آنها را استخراج كنند ، اینقدر زمینهای حاصلخیز بیكاره افتاده نمیخواهند در آنها زراعت كنند. میگفت : من در خوزستان بودم. چند رود بزرگ از آنجا میگذرد و بدریا میریزد و آبش هدر می‌شود و زمینهای طلاخیز خوزستان خشك و خالی افتاده كه انگار بیابان عربستانست.
اینها حرفهای آن فرنگی بود. من میگویم بدبختی ایرانیها بیشتر از اینهاست. خیلی نعمتهایی خدا باینها داده كه قدرش را نمیدانند و استفاده نمیكنند. یكی از نعمتهای بزرگ خدا فكر و اندیشه است. آدم باید هر مطلبی كه می‌شنود ، هر كاری كه میخواهد بكند قدری در اطراف آن بیندیشد. ولی ایرانیها انگار كه هیچ نمیدانند فكر چیست. مطلبی كه می‌شنوند نافهمیده و نااندیشیده جواب میدهند و جر و بحث میكنند. اینست می‌بینی در فلان مجلس دو ساعت سه ساعت نشسته‌اند و گفتگو كرده‌اند و نتیجه‌اش شده كه هر یكی از دیگری رنجیدگی پیدا كرده.
اینست من با شما شرط میكنم هر مطلبی كه می‌شنوید كمی بیندیشید و بفهمید و بعد جواب بدهید. نافهمیده و نااندیشیده جواب ندهید.

علی (با لبخند) : شرط شما را پذیرفتم آقای احمد.
احمد : پس سؤال كنید تا جواب بدهم.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
7) آگيسيلاوس‌ ـ تکه‌ی 3

🔸 و چون زمستان بانجام رسيده هنگام لشكركشى رسيد آگيسيلاوس دليرانه اعلان داد كه‌ لشكر بر سر لوديا خواهد برد. ولى تيسافرنيس كه نيرنگ پيشين او را ديده بود اين اعلان را نيز نيرنگى پنداشت و چنين‌ باور مى‌كرد كه آگيسيلاوس كاريا را براى جنگ با او خواهد برگزيد. چرا كه آنجا سرزمين ‌ناهمواريست و براى تاخت سوارگان كه در ميان يونانيان كمتر بودند سازگار نمى‌باشد و اينبود كه با سپاه روانه‌ی آنجا گرديد. ولى سپس چون دانست كه آگيسيلاوس بدانسان كه گفته بود لشكر بسوى سارديس كشيد اينبود با شتاب از دنبال او روانه گرديد و در سايه‌ی چابكى سوارگان خود بزودى به يونانيان‌ رسيده آن دسته‌اى را كه از دنبال لشكر افتاده بتاراج و ويرانى مى‌پرداختند دريافته كشتار نمود. آگيسيلاوس دريافت كه سوارگان دشمن از پيادگان جلوتر افتاده است ولى خود او همه‌ی سپاه را از پياده و سواره در يكجا داشت ، اينبود با شتاب بازگشته و آماده‌ی جنگ گرديد و پيادگان سبك‌ابزار را كه سپر در دست مى‌گرفتند با سوارگان بهم درآميخته و بآنان‌ دستور داد كه با شتاب روانه گرديده جنگ را آغاز كنند و خود او همراه دسته‌هاى سنگين‌ابزار از پشت سر روانه گرديد. اين نقشه‌ی او نتيجه‌ی درستى داد كه ايرانيان شكست يافته روى گردانيدند و يونانيان از دنبال ‌ايشان تاخته بر لشكرگاه آنان دست يافتند و بسيارى از آنان را بكشتند. نتيجه‌ی اين فيروزى بسيار گرانبها بود زيرا گذشته از آنكه يونانيان آزاد گرديده بگرد آوردن آذوقه و بتاراج و غارت شهرها و آباديها پرداختند خود تيسافرنيس هم ستمهايى را كه به يونانـیان كرده و خود را بدشمنى آنان شهره ساخته بود اينزمان سزاى نيكى يافت. زيرا پادشاه ايران تيثرايوستس‌1 را فرستاد كه سر او را از تنش جدا گردانید. سپس خود او با آگيسيلاوس از در دوستى درآمده قصد آن كرد كه او را ببازگشت خرسند گرداند و نمايندگان نزد او فرستاد كه پول گزافى پيشنهاد كنند. آگيسيلاوس پاسخ گفت كه اختيار صلح در دست لاكيدومونيان است نه در دست او. درباره‌ی پول نيز بيشتر اختيار در دست سپاهيان مى‌باشد زيرا يونانيان هميشه مى‌خواهند كه جنگ كرده خود را با مالهاى تاراجى توانگر گردانند نه ‌با پول رشوه كه از دشمن دريابند و جنگ را رها كنند. ولى بهرحال او آرزومند احترام‌ تيثرايوستس مى‌باشد. زيرا او بدشمن يونان كه تيسافرنيس باشد سزاى دادگرانه داده است و بنام اين احترام مى‌تواند لشكرگاه خود را تا فروگيا پس ببرد. براى اين كار هم سى تالنت خرج دريافت. و چون از آنجا حركت كرد در ميان راه‌ تومارى از حكمرانى اسپارتا باو رسيد كه او را گذشته از سردارى در خشكى بفرماندهى ‌دريا نيز برگزيده بودند. چنين احترامى درباره‌ی كسى جز او كرده نشده بود. خود او اينزمان برگزيده‌ترين مرد بشمار مى‌رفت و چنانكه ثئوپومپوس2 گفته اين احترام و پايگاه را در سايه‌ی شايستگى و برازندگى خود مى‌يافت نه در نتيجه‌ی زور و نيرو. ولى او خطايى را مرتكب شد و آن اينكه پيساندير3 را بفرماندهى كشتيها برگماشت. با آنكه كسان ديگرى فراوان بودند که ازو بزرگسالتر و در کار جنگ ورزیده‌تر بودند و در اين كار او نه سود توده را بلكه رابطه‌ی خويشاوندى خود را رعايت مى‌كرد و بيش از همه دل زن خود را مى‌جست كه خواهر پيساندير بود.


1ـ Tithraustes حاكم آسياي كوچك كه بجاي تيسافرنيس آمده بود.
2ـ Theopompus
3ـ Pisander

🔶 در پیرامون ادبیات
نشست هفتم : چه پاسخهايي بما ميدهند!
تکه‌ی پنجم

درباره‌ی بدآموزيهاي شاعران و ديگران ما آزمايشهاي بسيار و داستانهاي شنيدني ميداريم. ولي در اينجا فرصت كمست. تنها يك دليل ياد ميكنم :

🔸در ايران درس‌ناخواندگان ، رويهم‌رفته ، از درسخواندگان بهتر و بزندگاني شاينده‌ترند. در ايران هر روز سختي كه رسيده و پاي آزمايش بميان آمده ، درس‌ناخواندگان بهتري و شايندگي خود را نشان داده‌اند.

بهتر از همه داستان مشروطه مي‌بود. در ايران چون مشروطه آغاز يافت و شور و تكان درميان مي‌بود ، بيشتر سرجنبانان از درسخواندگان ـ يا بهتر گويم : از ادبا و فضلا ـ مي‌بودند. اينان در همه جا گفتار ميراندند و شور و سهش از خود نشان ميدادند. شعرها ميخواندند. آقاي تقوي كه اكنون زنده است در مجلس «لايحه» ميخواند : «ما پيمان با خون بسته‌ايم ، سر ميرود و دست از مشروطه برنمي‌داريم». «حماسه‌ی عربي» ميخواند :
هما خطتا اما اسار و منة و اما دم و الموت بالحر اجدر
ما دليلي نمي‌داريم كه بگوييم اينها دروغ مي‌بود و بهر فريب مردم خوانده مي‌شد. بلكه بايد باور كنيم كه اينها راست مي‌بود. يك دسته بآزاديخواهي برخاسته ميكوشيدند و شوري در آنان پديد آمده بود. داستان شورشيان [1] فرانسه را خوانده بسيار ميخواستند كه همچون آنان بكارهاي بزرگي برخيزند و نامي از خود در تاريخ بيادگار گزارند. چيزي كه هست اين شور و سهش در دلهاي آنان ريشه‌ی استوار نمي‌داشت. ريشه‌هاي آنها را بدآموزيها پوسانيده و از هم گسلانيده بود. از اينرو تا ميدان تهي مي‌بود شور و سهش نشان ميدادند. ولي روزي رسيد كه در ميدان چيزهاي ديگري ديده شد ، و محمدعلي‌ميرزا بباغشاه رفت و توپها را بالاي بلنديها كشيد و سرهاي آنها را بسوي مجلس گردانيد. در آنجا چون پاي ترس بميان آمد ، اين سهشهاي بي‌ريشه از كار افتاد. در آن روز چيزهاي ديگري جای سهشها را گرفت.

همان آقاي تقوي آموخته‌هايش تنها آن شعر حماسي يا مانندهاي آن نمي‌بود ، بلكه آموخته‌هاي ديگري بسيار ميداشت : «الأمور مرهونة بأوقاتها» ، «عرفت الله بفسخ العزايم» ، «عبدي تريد و اريد و ما يكون الا ما اريد» ، «الفرار مما يطاق من سنن المرسلين» ، «هرچه خدا خواست همان مي‌شود» ، «اين نيز بگذرد» ،
صبر و ظفر هر دو دوستان قديمند کز اثر صبر نوبت ظفر آيد
در آن روز ترس‌آور اينها از ته دل سر برآورد و جلو آقاي تقوي را گرفت و اينبود آن پيماني كه با خون بسته بود فراموش گرديد و خود را بيكبار كنار كشيد. [2]
اين حال و رفتار همه‌ی «ادبا و فضلا» بود. آقاي تقوي را مثل زدم. ولي بي‌سوادان و شعر‌ندانان ، از ستارخان و باقرخان و اسدآقا و حيدر عمواُغلي و يارمحمدخان و يِفرِمخان و ديگران ، سهشها و شورهاشان ريشه‌ی استواري ميداشت ، و اينبود چون ترس رخ نمود از شور و سهش نيفتادند و انديشه‌ي ديگري به دل نياوردند. بلكه بشُوند همان پيشامد سهشهاشان تندتر گرديد. اينبود مردانه دست برآوردند و با محمدعلي‌ميرزا بجنگ برخاستند.

[1] : شورش = انقلاب ، اين واژه را گاهي بغلط بمعني آشوب مي‌آورند. ـ و
[2] : كاش (حاج‌سيدنصرالله) تقوي تنها از مشروطه‌خواهي دست ميكشيد. افسوس که او بعدها بهمدستي محمدعلي فروغي لژ فراماسونري «بيداري ايران» را بنياد گزاردند. (از كارهاي وزارت فرهنگ كه بيشتر در دست فروغي و همدست او حكمت بوده ميتوان فهميد كه خواست ايشان از «بيداري» چه‌ها بوده!).
سيد حسن تقيزاده همچون تقوي يكي دیگر از درسخواندگان و پیش افتادگان این توده و از سرجنبانان جنبش مشروطه و نماينده‌ي مجلس بود و شور بسيار از خود مي‌نمود. پيش از بتوپ بسته شدن مجلس ، نمايندگان را بايستادگي و جنگ با محمدعلي‌ميرزا ميخواند ولي روز جنگ ، رو نهان كرد و راه سفارت انگليس را در پيش گرفته سر از اروپا درآورد. بفراماسونري پيوست و يكي از افزارهاي كارآمد «كمپاني خيانت» گرديد. قلم اين «علامه‌ي شهير» نيز بيشتر آغشته‌ي سياست «مغزآشوبي» فروغي‌ها بوده. ـ و

سیدنصرالله تقوی اخوی

محمدعلی‌میرزا

✴️ مایه‌ی بدبختی ایرانیان اندیشه‌های پراكنده‌ایست كه در مغزها جا دارد.

این اندیشه‌های پریشان و گمراهست كه اراده‌ها را سست و خردها را بیكاره میگرداند و مردم را بدینسان درمانده و بدبخت می‌سازد.

سپس دلیل آورده گفته‌ایم : سرچشمه‌ی كارهای آدمی مغز اوست.

مغز است كه بدیگر عضوها فرمان میدهد و آنها را بكار می‌اندازد.

از آنسوی مغز تابع اندیشه‌هاییست كه در آن جا میگیرد.

✴️ این اندیشه‌هاست كه مغز را اداره میكند.

پس از این مقدمه گفته‌ایم باعث اینكه ایرانیها بدینسان سست‌اراده و بیچاره‌اند سخنان پراكنده‌ی ضد هم میباشد

و مثل آورده گفته‌ایم : در این توده از یكسو سروده می‌شود : «بجز از كِشته ندروی» و از یكسو گفته می‌شود : «كه بر من و تو در اختیار نگشاده»

یا گفته می‌شود : «گر زمین را به آسمان دوزی ندهندت زیاده از روزی».

امروز از یكسو ما میخواهیم مردم را بكوشش واداریم و از یكسو كتابها پراست از تعلیمات جبریگری.

از یكسو ما میگوییم : باید كوشید و كشور خود را نگه داشت و از یكسو كتابها پر است از اینكه با كوشش بجائی نتوان رسید : «بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتأیید آسمانی نیست».

از یكسو ما میگوییم : باید در اندیشه‌ی نگهداری خاندانهای خود باشیم و باید خطرهای احتمالی آینده را بدیده گرفته درپی وسایل دفاع باشیم از سوی دیگر گوشها پر است با این شعر و مانند آن : «اگر تیغ عالم بجنبد زجای نبّرد رگی تا نخواهد خدای».

✴️ میگوییم : آیا باور كردنیست كه این همه سخنان كه بنام جبریگری و اختیار نداری گفته شده بی‌اثر بماند؟!..

✴️ آیا باور كردنیست كه سخنانی كه ما بنام میهن‌پرستی و كوشش می‌نویسیم اثر خود را بكند ولی اینها نكند؟!..

(پرچم روزانه ش 124)

ده «بُلبَر» میانه‌ی کردستان و کرمانشاه

✴️ حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟
تکه‌ی دوم

علی : خوب این آقای كسروی چه میگوید؟.. سخنش چیست؟..
احمد : آقای كسروی سخنش بسیار است. كتابهای بسیار نوشته. او میخواهد مردم را اصلاح كند. میگوید : آدم باید راستگو و درست‌كردار و نیكوكار باشد ، دروغ نگوید ، دزدی نكند ، دغلكار نباشد ، كلاه مردم برندارد ، تا میتواند بدیگران نیكی كند.
جعفر (با ریشخند) : عجب چیزهای تازه‌ای آورده! مگر اینها را اسلام نگفته است؟!.
علی : راست میگوید جعفر ، اینها را اسلام هم گفته است.
احمد : اینها را اسلام هم گفته است. لیكن مسلمانها بهیچ یك از آنها عمل نمیكنند. امروز مسلمانها بخصوص شیعه‌ها آلوده‌ترین مردمانند. از صبح تا شام دروغ میگویند ، قَسَمهای دروغ می‌خورند ، كلاه همدیگر برمیدارند ، آشكاره رشوه میدهند ، آشكاره رشوه میگیرند ، انبارداری [=احتکار] میكنند ، گرانفروشی میكنند ، كالای تقلبی میفروشند. شما خودتان در بازار هستید ، بهتر میدانید كه چه خبر است ...
جعفر : اینها چه ربط به دین دارد؟..
باقر : اینها معنیش آنست كه مردم بدند. آن آقای كسروی شما مردم را اصلاح كند ، چه كار با مذهب و دین دارد؟!.
علی : من هم همین را میگویم. مردم اگر بدند گناه دین چیست؟!..
احمد : شما باز فكر نكرده جواب دادید. اگر فكر كرده بودید این حرفها را نمیزدید. مردم همیشه بدند و دین باید جلو بدیهای آنها را بگیرد. هزاروسیصدوهفتاد و چند سال پیش كه پیغمبر اسلام در مكه قیام كرد ، مردم عربستان بی‌اندازه بد بودند. دینشان بت‌پرستی بود كه مجسمه‌هایی از چوب می‌تراشیدند یا از فلز می‌ساختند و بآنها پرستش میكردند ، دخترهای خودشان را زنده زنده بزیر خاك میگزاردند ، درمیان قبیله‌ها عداوت بود و هر قبیله‌ای میرفت قبیله‌های دیگر را غارت میکرد ... پیغمبر چون قیام كرد و اسلام را آورد همان مردم از بدیها بازگشتند و نیك و پاك شدند. این اثر اسلام در آنها بود.
ولی حالا مسلمانها با آنكه از بچگی با اسلام بزرگ می‌شوند و همیشه قرآن میخوانند و احکام اسلام را یاد میگیرند ، اسلام كمترین تأثیری در آنها ندارد و چنانكه گفتم مردمان بسیار آلوده‌ای هستند. آیا این علتش چیست؟..
علی : ما که علتش نمیدانیم چیست.
احمد : اگر شما علت آن را نمیدانید ما میدانیم. یك قسمت عمده از حرفهای آقای كسروی در همین زمینه است. اكنون اگر گوش بدهید برایتان خواهم گفت.
علی : گوش میدهیم بفرمایید.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
7) آگيسيلاوس‌ ـ تکه‌ی 4

🔸 و چون او لشكر را بسرزمين فارنابازوس برد در آنجا هم آذوقه فراوان بود و لشكر آسايش يافتند و هم خود او پولهاى بسيارى فراهم آورد. از آنجا روانه‌ی سرحدهاى پافلاگونيا1 گرديده گوتوس‌2 پادشاه آنجا را بهمدستى يونانيان كشانيد و اين كار را او با دلخواه خود پذيرفت زيرا از پاكدلى و نيكى آگيسيلاوس متأثر گرديده بود. سپثردات3 از هنگامى كه از نزد فارنابازوس آمده بود هميشه در چادر آگيسيلاوس ‌پاسبانى او را مى‌كرد و در همه جا همراه او بود. او را پسرى هم بود بسيار زيبا كه نام ميگاباتيس‌4 داشت و آگيسيلاوس او را به زنى به كوتوس داد. سپس يكهزار سواره و دوهزار پياده‌ی سبك‌ابزار همراه برگرفته از آنجا به فروگيا بازگشته و در آنجا سرزمينهاى فارنابازوس را به‌ چپاول پرداخت. چه او ياراى آنكه در ميدان روبرو بشود نداشت و به پاسداران شهر نيز اطمينان نمى‌كرد و اينبود كه چيزهايى گرانبهاى خود را برداشته هميشه از جايى بجاى ‌مى‌رفت و جز يك دسته‌ی سپاهى بر گرد سر خود نداشت تا هنگامى كه سپثردات بهمدستى‌ هريپيداس5 اسپارتى بر لشكرگاه او دست يافته همگى دارائيش را از دستش ربودند. اين هريپيداس مرد سختى بود و به مال تاراجى آزمندى بى‌اندازه مى‌نمود چنانكه كسان‌ سپثردات كه از مال تاراجى رسد برداشته و توانگرى يافته بودند او پافشارى داشت كه آنها را از دست ايشان برگيرد و همين سختى او باعث گرديد كه سپثردات بار ديگر هواى خود را تغيير داده بهمراهى مردم پافلاگونيا به سارديس رفت.
آگيسيلاوس از اين پیشامد سخت برآشفت زيرا گذشته از آنكه بدينسان يك سركرده‌ی دلاور جنگجويى را با يك دسته‌ی سپاهيان از دست مى‌داد خود اين داستان كه كسى از اسپارتيان تا بآن اندازه تنگديدگى و آزمندى از خود نشان بدهد ننگى براى او بود كه‌ هميشه مى‌خواست از چنين شهرت زشتى اسپارتيان را پاك نگهدارد.
بهرحال پس از ديرى فارنابازوس فرصت بدست آورده بار ديگر با آگيسيلاوس رابطه‌ی همدستى يافت و آن از جهت اپولوفانيس6 پادشاه كوزپكوس بود كه دشمن هر دوى آنان شمرده مى‌شد. آگيسيلاوس بيشتر از او بجايگاهى كه قرار داده بودند رسيده در سايه‌ی درختى روى گياه‌ها نشست و چون فارنابازوس بآنجا رسيد و پوستهاى نرم و قاليچه‌هاى زيبا با خود آورده بود از ديدن آن ، حال آگيسيلاوس پژمرده گرديده آنها را نگسترد و همچنان برروى گياه‌ها برنشست ، با آنكه رختهاى پاكيزه و زيبايى در بر داشت. فارنابازوس دلى پر از كينه و شكايت داشت و چون اندك زمانى را بخاموشى گزاشت ‌نيكيهايى كه در زمان جنگهاى پلوپونيسوس به لاكيدومونيان كرده بود و خود كارهاى مهم و پربهايى بود يادآورى كرده چنين گفت كه بپاداش اين نيكيها سرزمين او را ويران ساخته و انبوهى از كسان او را كشته‌اند. اسپارتيان كه در آنجا بودند همگى سر بزير انداختند و اين خود علامت آن بود كه‌ گفته‌هاى او را تصديق مى‌نمايند و گواهى مى‌دهند. ولى آگيسيلاوس پاسخ داده گفت : «اى فارنابازوس آن هنگام كه ما با پادشاه ايران كه خداوند شماست رشته‌ی دوستى داشتيم با شما هم دوستانه رفتار مى‌نموديم. ولى اكنون چون ازو رشته‌ی دوستى را بريده‌ايم با شما نيز دشمنى مى‌كنيم. راستى اينست كه ما شما را يكى از ابزارهاى او مى‌شماريم و اگر با شما بدى مى‌كنيم نه ‌از بهر آنكه قصد آزردن شما را داريم بلكه آزردن خداوند شما را خواستاريم. ولى هرگاه شما دوستى با يونانيان را بر بندگى پادشاه ايران برگزينيد آنزمان همه‌ی اين ‌سپاهيان و همگى آن كشتيها در اختيار شما خواهد بود كه بدستيارى آنها كشور خود را نگهدارى و آزادى خود را كه اگر آن نباشد چيزى در زندگانى درخور دوست داشتن‌ نيست نگهدارى.» فارنابازوس مقصود او را دريافته چنين پاسخ داد : «اگر پادشاه ايران ديگرى را بجاى من فرستاد من از آن زمان بیشك نزد شما خواهم‌ آمد ولى تا او بمن اعتماد مى‌نمايد و حكمرانى بدست من مى‌سپارد من نيز جز وفادارى نخواهم نمود و هرگز كوششى را در راه پيشرفت كارهاى او فرو نخواهم‌ گزاشت.»


1ـ Paphlagonia
2ـ Gotys
3ـ همانست كه در پيش گفته كه لوساندير چون به هلسپونت رفت در بازگشت او را همراه آورد و او يك تن از سركردگان ايراني بود كه از فارنابازوس رنجيده و ازو روگردان شده بود.
4ـ Megabates
5ـ Herippidas
6ـ Apollophanis

🔶 کتاب در پیرامون «ادبیات»

نشست دوم : معنی «ادبیات» و تاریخچه‌ی آن واژه

(بخش یکم)

✴️ هیچ دشواری نیست كه آسان نشود

روزی با دو تن از آشنایان نشسته درباره‌ی پیمان و راه آن گفتگو میكردیم یكی از آنان چنین گفت : آقای كسروی همه‌ی كیشها را بیپا می‌شمارد و چنین میخواهد كه با همه‌ی آنها نبرد كند و همگی مردم را به یك راه كشاند. من چون می‌اندیشم با این حالِ آلودگی مردم آن را بسیار سخت میدانم. این مردم كجا و آن خواستی كه شما میدارید كجاست؟!..
من گفتم : شما این را بهانه نسازید. ما با این سرمایه‌ی خدایی كه در دست میداریم و با این كوششهای خداجویانه كه می‌كنیم بیگمان به آرزو و آرمان خود دست خواهیم یافت. به هر حال مرد باخرد نباید سختی كار یا بدی حال مردم را بهانه ساخته از كوشش در راه راستیها خودداری كند.
آن همراهِ دیگر به یاری من پرداخته سخنانی بجایی گفت و سرانجام هر سه از ما این نتیجه را پذیرفتیم كه هر كاری در آغاز خود دشوار مینماید ولی چون كسی به كوشش پرداخت و از راهش پیش رفت ناچار آسان گردد و انجام گیرد و در آن هنگامست كه آدمی به خود آمده آن ترسی را كه در آغاز كار به خود راه داده بود نكوهش كند.
بارها رخ داده كه كسانی یك كاری را دشوار شمارده و ترس به خود راه داده ، و همین ترس و اندیشه ، نتیجه‌اش این بوده كه آن كار پیش نرود و ناانجام بماند. در اینجاست كه باید گفت در هر كاری اندیشه و سهش خود آدمی بیش از هر چیزی تأثیر دارد ، و اینست هیچگاه نباید یك كاری را هرچه بزرگتر باشد دشوار شمرد. بلكه یك كاری اگر بزرگست باید اندیشه را بلندتر گردانید و به كوشش و جانفشانی بیشتری آماده بود. روكفلر آمریكایی میگوید : «هر كار بزرگ و دشواری را میتوان با كوششهای پیاپی و در سایه‌ی چاره‌جوییهای دوراندیشانه به آسانی انجام داد و هیچ كاری نیست كه از این راه آسان نگردد».
آری این كاری كه ما آغاز كرده‌ایم بسیار بزرگست و میتوان گفت در جهان كاری بزرگتر از این نیست. ولی ما نیز بزرگی آن را از نخست دانسته و خود را برای هر گونه كوشش و جانفشانی آماده گردانیده‌ایم و در نتیجه‌ی همین آمادگیست كه بدشواری آن چیره خواهیم درآمد.
این كار بسیار بزرگست و حال مردم همانست كه شما میگویید. ولی ما نیز برای كوششهای خود مرز و زمانی نگزارده‌ایم. به این معنی تا به نتیجه‌ی آخری نرسیده‌ایم خواهیم كوشید و به یاری آفریدگار هیچگاه این رشته‌ی كوشش بریده نخواهد شد.
تهران ـ سلیمان زیادلو
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی پنجم)

✴️ حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟
تکه‌ی سوم

احمد : آقای كسروی میگوید : باعث از اثر افتادن اسلام این مذهبهاست. این مذهبها با اسلام مخالفست و آن را از اثر انداخته. مثلاً مذهب شیعه از هر بابت با اسلام مخالفست.

بنای اسلام بر آن بود كه مردم پاكدامن و نیكوكار باشند و از كارهای بد پرهیز كنند ، جز خدا بكسی پرستش نكنند. لیكن مذهب شیعه بنایش بر آنست كه مردم «چهارده معصوم» را عزیز كرده‌های خدا شناخته اختیار جهان را در دست آنها دانند ، بآنها توسل كنند ، بزیارت قبرهاشان روند ، پس از هزاروسیصد سال بمصیبت آنها گریه كنند ، بدشمنانشان لعنت فرستند.

در این مذهب نیكوكاری اهمیت ندارد. اگر مردم گناه كردند ، كرده‌اند ، چهارده معصوم شفاعت خواهند كرد.

اسلام گفته بود : هر كس اگر كار نیكی كند پاداش آن خواهد دید ، اگر كار بد كند كیفر آن خواهد دید.1 ولی این مذهب میگوید : هر كس محبت امیرالمؤمنین در دلش باشد آتش جهنم بَرو حرامست. هر كس بامام حسین گریه كند همه‌ی گناههاش بخشیده می‌شود.

اسلام گفته بود : روز قیامت از هیچ كس شفاعت پذیرفته نخواهد شد2 ولی در این مذهب شفاعت در روز قیامت داستان بسیار طولانیست. امامها بیكایك شیعه شفاعت خواهند كرد و خدا از گناههای آنها خواهد گذشت. اگر در جایی كار بدشواری كشید و شفاعت امامها پیشرفت نكرد فاطمه‌ی زهرا معجر از سر برداشته چنان فریاد «واحسیناه ، واولداه» خواهد كشید كه پایه‌های عرش بلرزه افتد و خدا ناچار شده شفاعت را خواهد پذیرفت. مختار را كه بجهنم خواهند انداخت امام حسین خبردار شده خود را همچون شاهین بآتش زده او را بیرون خواهد كشید.

اینها دو سه نمونه از مخالفتهای مذهب شیعه با اسلام است. همینها اسلام را از اثر انداخته. زیرا وقتی كه بنا باشد آدم هر گناهی كه كرد با زیارت رفتن یا در روضه‌خوانی گریه كردن بخشیده شود دیگر از گناه چه باكست؟!. آدم چرا گناه نكند؟!. بقول یكی از دوستان : شیعیان كه «گناه پاک‌کن» دارند از گناه چه باك دارند؟!. میتوانند صد گناه كنند و یكدفعه در پای منبر روضه‌خوان اشک ریخته همه‌ی آن گناهها را بشویند و پاك كنند.

شما در بازار هستید و میدانید اهل بازار مسلمانند و تعصب اسلام دارند. در همان حال باحكام آن عمل نمیكنند. گرانفروشی میكنند ، کمفروشی میکنند ، انبارداری میكنند ، دروغ میگویند ، قَسمهای دروغ میخورند ، دفتر جعل میكنند ، كلاه همدیگر برمیدارند ـ از این راهها پول جمع میكنند و بكربلا میروند ، روضه‌خوانیها برپا میكنند.

اگر كسی حقیقت را نداند تعجب خواهد كرد : اینها اگر مسلمانند پس آن كارها چیست؟!. اگر مسلمان نیستند پس آن تعصب اسلامی از كجاست؟.. آن دزدیها و تقلبها چیست و این زیارت رفتن و روضه خواندن چیست؟..


پابرگیها :

1- و من یعمل مثقال ذرة خیراً یره و من یعمل مثقال ذرة شراً یره.
2- و اتقوا یوماً لا تجزی نفس عن نفس شیئا و لا یقبل منها شفاعة

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
7) آگيسيلاوس‌ ـ تکه‌ی 5

🔸 اين پاسخ او را آگيسيلاوس سخت پسنديده دست او را فشرد و چون او برفت چنين گفت : «چقدر آرزومندم كه چنين مرد دليرى دوست من بود نه دشمنم.»
فارنابازوس كه رفته بود ولى پسر وى هنوز در آنجا می‌ايستاده و بسوى آگيسيلاوس ‌دويده با لبخند چنين گفت : «آگيسيلاوس ، من مى‌خواهم شما ميهمان من باشيد.» اين گفته زوبينى را كه در دست خود داشت باو پيشكش كرد. آگيسيلاوس از آن ادب و از چهره‌ی نجيبانه‌ی آن پسر سخت متأثر گرديده چشم به پيرامون ‌خود انداخت كه آيا چيزى كه شايسته‌ی پاداش دادن باو مى‌باشد مى‌بينيد و چون چشمش به ‌اسب ادايوس‌1 دبیر افتاد كه زين و برگ زيبايى دارد آن را برگرفته و بپاداش بآن جوان ‌پاكنهاد داد. ولى مهر او بآن جوان در اين اندازه هم نايستاد و هميشه او را در ياد خود داشت تا هنگامى كه برادرانش او را از كشور خويش بيرون راندند و او بنام بيرون راندگى در پلوپونيسوس مى‌زيست و آگيسيلاوس همه‌گونه نگهدارى از او نمى‌نمود و هيچگونه نوازش ‌ازو دريغ نمى‌ساخت. از جمله او هواخواه جوانى از اسپارتيان بود كه پهلوان شمرده مى‌شد. چون هنگام بازيهاى اولمپياد رسيد اين جوان را از جهت بزرگى جثه و فزونى نيرو كه از ديدار او پديدار بود بفهرست نمى‌پذيرفتند. جوان ايرانى به پشتيبانى او برخاسته و نزد آگيسيلاوس رفت و در سايه‌ی ميانجيگرى او آگيسيلاوس هوادارى از آن جوان اسپارتى نمود و بدينسان كار بى‌دشوارى گزارده گرديد. در ديگر هنگامها او همه‌گونه پایبندی بدادگرى از خود مى‌نمود مگر در زمينه‌ی دوستان‌ خود كه ايستادگيها نشان مى‌داد. يك نامه‌اى به ادريوس‌2 پادشاه كاريا نوشته شده كه بنام او مى‌خوانند و آن اينكه : «نيكياس اگر بيگناه است او را بر خودش ببخش و اگر گناهكار است بر من ببخش‌.» اين رفتار هميشگى او با دوستانش بود ولى هنگامى نيز از اين رفتار كناره مى‌جست و پيشرفت كارها را بر رعايت دوستان برمى‌گزيد.
از جمله هنگامى كه لشكر را كوچ مى‌داد چون بناگهان و نابسامان روانه گرديد يكى از دوستان او كه بيمار بود و بر زمين بماند و فرياد كرده ازو خواستار دستگيرى و همراهى نمود آگيسيلاوس پشت خود را بسوى او گردانيده چنين گفت : «چه سخت است كه خرد و دلسوزى در يكجا باشد.» اين داستان را هيرونوموس‌3 فيلسوف نقل نموده.
يك سال ديگر جنگ هم بسر رسيد. در اين مدت شهرت و نام نيك آگيسيلاوس هرچه بيشتر پراكنده گرديده بود تا آنجا كه ‌پادشاه ايران پياپى ستايش پاكنهادى و خردمندى و زندگانى بسيار ساده‌ی او را مى‌شنيد. خبرهايى نيز مى‌يافت كه در سراسر جهان مردم احترام بنام او دارند و هوادار وى ‌مى‌باشند. هر زمان كه سفر مى‌كرد در فرودگاه‌ها پرستشگاهى را براى خود نشيمن مى‌گزيد و اين ‌براى آن بود كه خدايان بهمه‌ی كارهاى او آگاه باشند. در جايى كه ديگران كارهاى نهانى خود را از هر كس پوشيده مى‌دارند. در سراسر آن لشكر هيچ كسى بر رختخواب درشتتر و سفتتر از آنِ او نمى‌خوابيد. تا اندازه‌ای به سرما و گرما بى‌پروا بود كه سراسر فصلهاى سال در نزد او يكسان مى‌نمود و همه را طبيعى مى‌انگاشت. آن يونانيانى كه در آسيا نشيمن داشتند بى‌اندازه خرسند بودند از اينكه مى‌ديدند كه‌ بزرگان و فرمانروايان آسيا با آن سركشى و غرورى كه دارند و با شكوه بى‌اندازه زندگانى ‌مى‌كنند در برابر مردى با رخت پاره و وصله‌دار بر خود مى‌لرزند و گردن كج مى‌كنند و از جمله‌هاى كوتاهى كه از دهان او درمى‌آيد قصد و درخواست خود را تغيير مى‌دهند.
بخش بسيارى از شهرهاى آسيا كنون از دست ايرانيان درآورده شده و آگيسيلاوس سامان‌ و ايمنى در آنها برپا ساخته بود بى‌آنكه خونى بريزد و يا كسى را از شهرها بيرون براند. اينبود آگيسيلاوس مى‌خواست جنگ را از كنار دريا دورتر برده و راه ميانه‌ی آسيا را پيش‌ بگيرد تا بتواند بر پادشاه ايران در شهرهاى خود او هاكماتان يا شوش تعرض كند و او را بروى تخت خود آسوده نگزارد و نقشه‌هايى را كه براى بهم زدن زندگانى يونانيان و برآغاليدن آنان بر يكديگر مى‌كشيد ناانجام بگزارد. ولى رشته‌ی اين انديشه‌هاى بلند آگيسيلاوس ناگهان از هم گسيخت زيرا خبرهاى اندوهگين‌ از اسپارت رسيده اپوكيديداس4 از آنجا بيامد كه او را به اسپارت برگرداند تا در جنگهايى كه ‌برانگيخته شده اسپارت را نگهدارى نمايد.


1ـ Idaeus
2ـ Idieus
3ـ Hieronymus
4ـ Epicydidas تلفظ با فارسی ناسازگارست