✴️ هیچ دشواری نیست كه آسان نشود

روزی با دو تن از آشنایان نشسته درباره‌ی پیمان و راه آن گفتگو میكردیم یكی از آنان چنین گفت : آقای كسروی همه‌ی كیشها را بیپا می‌شمارد و چنین میخواهد كه با همه‌ی آنها نبرد كند و همگی مردم را به یك راه كشاند. من چون می‌اندیشم با این حالِ آلودگی مردم آن را بسیار سخت میدانم. این مردم كجا و آن خواستی كه شما میدارید كجاست؟!..
من گفتم : شما این را بهانه نسازید. ما با این سرمایه‌ی خدایی كه در دست میداریم و با این كوششهای خداجویانه كه می‌كنیم بیگمان به آرزو و آرمان خود دست خواهیم یافت. به هر حال مرد باخرد نباید سختی كار یا بدی حال مردم را بهانه ساخته از كوشش در راه راستیها خودداری كند.
آن همراهِ دیگر به یاری من پرداخته سخنانی بجایی گفت و سرانجام هر سه از ما این نتیجه را پذیرفتیم كه هر كاری در آغاز خود دشوار مینماید ولی چون كسی به كوشش پرداخت و از راهش پیش رفت ناچار آسان گردد و انجام گیرد و در آن هنگامست كه آدمی به خود آمده آن ترسی را كه در آغاز كار به خود راه داده بود نكوهش كند.
بارها رخ داده كه كسانی یك كاری را دشوار شمارده و ترس به خود راه داده ، و همین ترس و اندیشه ، نتیجه‌اش این بوده كه آن كار پیش نرود و ناانجام بماند. در اینجاست كه باید گفت در هر كاری اندیشه و سهش خود آدمی بیش از هر چیزی تأثیر دارد ، و اینست هیچگاه نباید یك كاری را هرچه بزرگتر باشد دشوار شمرد. بلكه یك كاری اگر بزرگست باید اندیشه را بلندتر گردانید و به كوشش و جانفشانی بیشتری آماده بود. روكفلر آمریكایی میگوید : «هر كار بزرگ و دشواری را میتوان با كوششهای پیاپی و در سایه‌ی چاره‌جوییهای دوراندیشانه به آسانی انجام داد و هیچ كاری نیست كه از این راه آسان نگردد».
آری این كاری كه ما آغاز كرده‌ایم بسیار بزرگست و میتوان گفت در جهان كاری بزرگتر از این نیست. ولی ما نیز بزرگی آن را از نخست دانسته و خود را برای هر گونه كوشش و جانفشانی آماده گردانیده‌ایم و در نتیجه‌ی همین آمادگیست كه بدشواری آن چیره خواهیم درآمد.
این كار بسیار بزرگست و حال مردم همانست كه شما میگویید. ولی ما نیز برای كوششهای خود مرز و زمانی نگزارده‌ایم. به این معنی تا به نتیجه‌ی آخری نرسیده‌ایم خواهیم كوشید و به یاری آفریدگار هیچگاه این رشته‌ی كوشش بریده نخواهد شد.
تهران ـ سلیمان زیادلو
(پرچم نیمه‌ماهه شماره‌ی پنجم)

✴️ حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟
تکه‌ی سوم

احمد : آقای كسروی میگوید : باعث از اثر افتادن اسلام این مذهبهاست. این مذهبها با اسلام مخالفست و آن را از اثر انداخته. مثلاً مذهب شیعه از هر بابت با اسلام مخالفست.

بنای اسلام بر آن بود كه مردم پاكدامن و نیكوكار باشند و از كارهای بد پرهیز كنند ، جز خدا بكسی پرستش نكنند. لیكن مذهب شیعه بنایش بر آنست كه مردم «چهارده معصوم» را عزیز كرده‌های خدا شناخته اختیار جهان را در دست آنها دانند ، بآنها توسل كنند ، بزیارت قبرهاشان روند ، پس از هزاروسیصد سال بمصیبت آنها گریه كنند ، بدشمنانشان لعنت فرستند.

در این مذهب نیكوكاری اهمیت ندارد. اگر مردم گناه كردند ، كرده‌اند ، چهارده معصوم شفاعت خواهند كرد.

اسلام گفته بود : هر كس اگر كار نیكی كند پاداش آن خواهد دید ، اگر كار بد كند كیفر آن خواهد دید.1 ولی این مذهب میگوید : هر كس محبت امیرالمؤمنین در دلش باشد آتش جهنم بَرو حرامست. هر كس بامام حسین گریه كند همه‌ی گناههاش بخشیده می‌شود.

اسلام گفته بود : روز قیامت از هیچ كس شفاعت پذیرفته نخواهد شد2 ولی در این مذهب شفاعت در روز قیامت داستان بسیار طولانیست. امامها بیكایك شیعه شفاعت خواهند كرد و خدا از گناههای آنها خواهد گذشت. اگر در جایی كار بدشواری كشید و شفاعت امامها پیشرفت نكرد فاطمه‌ی زهرا معجر از سر برداشته چنان فریاد «واحسیناه ، واولداه» خواهد كشید كه پایه‌های عرش بلرزه افتد و خدا ناچار شده شفاعت را خواهد پذیرفت. مختار را كه بجهنم خواهند انداخت امام حسین خبردار شده خود را همچون شاهین بآتش زده او را بیرون خواهد كشید.

اینها دو سه نمونه از مخالفتهای مذهب شیعه با اسلام است. همینها اسلام را از اثر انداخته. زیرا وقتی كه بنا باشد آدم هر گناهی كه كرد با زیارت رفتن یا در روضه‌خوانی گریه كردن بخشیده شود دیگر از گناه چه باكست؟!. آدم چرا گناه نكند؟!. بقول یكی از دوستان : شیعیان كه «گناه پاک‌کن» دارند از گناه چه باك دارند؟!. میتوانند صد گناه كنند و یكدفعه در پای منبر روضه‌خوان اشک ریخته همه‌ی آن گناهها را بشویند و پاك كنند.

شما در بازار هستید و میدانید اهل بازار مسلمانند و تعصب اسلام دارند. در همان حال باحكام آن عمل نمیكنند. گرانفروشی میكنند ، کمفروشی میکنند ، انبارداری میكنند ، دروغ میگویند ، قَسمهای دروغ میخورند ، دفتر جعل میكنند ، كلاه همدیگر برمیدارند ـ از این راهها پول جمع میكنند و بكربلا میروند ، روضه‌خوانیها برپا میكنند.

اگر كسی حقیقت را نداند تعجب خواهد كرد : اینها اگر مسلمانند پس آن كارها چیست؟!. اگر مسلمان نیستند پس آن تعصب اسلامی از كجاست؟.. آن دزدیها و تقلبها چیست و این زیارت رفتن و روضه خواندن چیست؟..


پابرگیها :

1- و من یعمل مثقال ذرة خیراً یره و من یعمل مثقال ذرة شراً یره.
2- و اتقوا یوماً لا تجزی نفس عن نفس شیئا و لا یقبل منها شفاعة

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
7) آگيسيلاوس‌ ـ تکه‌ی 5

🔸 اين پاسخ او را آگيسيلاوس سخت پسنديده دست او را فشرد و چون او برفت چنين گفت : «چقدر آرزومندم كه چنين مرد دليرى دوست من بود نه دشمنم.»
فارنابازوس كه رفته بود ولى پسر وى هنوز در آنجا می‌ايستاده و بسوى آگيسيلاوس ‌دويده با لبخند چنين گفت : «آگيسيلاوس ، من مى‌خواهم شما ميهمان من باشيد.» اين گفته زوبينى را كه در دست خود داشت باو پيشكش كرد. آگيسيلاوس از آن ادب و از چهره‌ی نجيبانه‌ی آن پسر سخت متأثر گرديده چشم به پيرامون ‌خود انداخت كه آيا چيزى كه شايسته‌ی پاداش دادن باو مى‌باشد مى‌بينيد و چون چشمش به ‌اسب ادايوس‌1 دبیر افتاد كه زين و برگ زيبايى دارد آن را برگرفته و بپاداش بآن جوان ‌پاكنهاد داد. ولى مهر او بآن جوان در اين اندازه هم نايستاد و هميشه او را در ياد خود داشت تا هنگامى كه برادرانش او را از كشور خويش بيرون راندند و او بنام بيرون راندگى در پلوپونيسوس مى‌زيست و آگيسيلاوس همه‌گونه نگهدارى از او نمى‌نمود و هيچگونه نوازش ‌ازو دريغ نمى‌ساخت. از جمله او هواخواه جوانى از اسپارتيان بود كه پهلوان شمرده مى‌شد. چون هنگام بازيهاى اولمپياد رسيد اين جوان را از جهت بزرگى جثه و فزونى نيرو كه از ديدار او پديدار بود بفهرست نمى‌پذيرفتند. جوان ايرانى به پشتيبانى او برخاسته و نزد آگيسيلاوس رفت و در سايه‌ی ميانجيگرى او آگيسيلاوس هوادارى از آن جوان اسپارتى نمود و بدينسان كار بى‌دشوارى گزارده گرديد. در ديگر هنگامها او همه‌گونه پایبندی بدادگرى از خود مى‌نمود مگر در زمينه‌ی دوستان‌ خود كه ايستادگيها نشان مى‌داد. يك نامه‌اى به ادريوس‌2 پادشاه كاريا نوشته شده كه بنام او مى‌خوانند و آن اينكه : «نيكياس اگر بيگناه است او را بر خودش ببخش و اگر گناهكار است بر من ببخش‌.» اين رفتار هميشگى او با دوستانش بود ولى هنگامى نيز از اين رفتار كناره مى‌جست و پيشرفت كارها را بر رعايت دوستان برمى‌گزيد.
از جمله هنگامى كه لشكر را كوچ مى‌داد چون بناگهان و نابسامان روانه گرديد يكى از دوستان او كه بيمار بود و بر زمين بماند و فرياد كرده ازو خواستار دستگيرى و همراهى نمود آگيسيلاوس پشت خود را بسوى او گردانيده چنين گفت : «چه سخت است كه خرد و دلسوزى در يكجا باشد.» اين داستان را هيرونوموس‌3 فيلسوف نقل نموده.
يك سال ديگر جنگ هم بسر رسيد. در اين مدت شهرت و نام نيك آگيسيلاوس هرچه بيشتر پراكنده گرديده بود تا آنجا كه ‌پادشاه ايران پياپى ستايش پاكنهادى و خردمندى و زندگانى بسيار ساده‌ی او را مى‌شنيد. خبرهايى نيز مى‌يافت كه در سراسر جهان مردم احترام بنام او دارند و هوادار وى ‌مى‌باشند. هر زمان كه سفر مى‌كرد در فرودگاه‌ها پرستشگاهى را براى خود نشيمن مى‌گزيد و اين ‌براى آن بود كه خدايان بهمه‌ی كارهاى او آگاه باشند. در جايى كه ديگران كارهاى نهانى خود را از هر كس پوشيده مى‌دارند. در سراسر آن لشكر هيچ كسى بر رختخواب درشتتر و سفتتر از آنِ او نمى‌خوابيد. تا اندازه‌ای به سرما و گرما بى‌پروا بود كه سراسر فصلهاى سال در نزد او يكسان مى‌نمود و همه را طبيعى مى‌انگاشت. آن يونانيانى كه در آسيا نشيمن داشتند بى‌اندازه خرسند بودند از اينكه مى‌ديدند كه‌ بزرگان و فرمانروايان آسيا با آن سركشى و غرورى كه دارند و با شكوه بى‌اندازه زندگانى ‌مى‌كنند در برابر مردى با رخت پاره و وصله‌دار بر خود مى‌لرزند و گردن كج مى‌كنند و از جمله‌هاى كوتاهى كه از دهان او درمى‌آيد قصد و درخواست خود را تغيير مى‌دهند.
بخش بسيارى از شهرهاى آسيا كنون از دست ايرانيان درآورده شده و آگيسيلاوس سامان‌ و ايمنى در آنها برپا ساخته بود بى‌آنكه خونى بريزد و يا كسى را از شهرها بيرون براند. اينبود آگيسيلاوس مى‌خواست جنگ را از كنار دريا دورتر برده و راه ميانه‌ی آسيا را پيش‌ بگيرد تا بتواند بر پادشاه ايران در شهرهاى خود او هاكماتان يا شوش تعرض كند و او را بروى تخت خود آسوده نگزارد و نقشه‌هايى را كه براى بهم زدن زندگانى يونانيان و برآغاليدن آنان بر يكديگر مى‌كشيد ناانجام بگزارد. ولى رشته‌ی اين انديشه‌هاى بلند آگيسيلاوس ناگهان از هم گسيخت زيرا خبرهاى اندوهگين‌ از اسپارت رسيده اپوكيديداس4 از آنجا بيامد كه او را به اسپارت برگرداند تا در جنگهايى كه ‌برانگيخته شده اسپارت را نگهدارى نمايد.


1ـ Idaeus
2ـ Idieus
3ـ Hieronymus
4ـ Epicydidas تلفظ با فارسی ناسازگارست

🔶 کتاب در پیرامون «ادبیات»

نشست دوم : معنی «ادبیات» و تاریخچه‌ی آن واژه

(بخش دوم)

سرچشمه‌ی بدبختی این کیشها ، این کتابهاست ، این درسهاست ، این روزنامه‌هاست ، این دستگاه فرهنگ نام است.

آری ما این را بدست آورده بآن شدیم که با همه‌ی این چیزها نبرد کنیم و همه‌ی بدآموزیها را براندازیم.

چه آنهایی که بنام دین یا کیش رواج یافته ، چه آنهایی که بنام عرفان یا ادبیات پراکنده شده ، چه آنهایی که بنام اندیشه‌های نوین اروپایی بمیان آمده ـ همه را ریشه‌کن کنیم.

این نبرد ، بسیار بزرگ و بسیار دشوار می‌بود. برانداختن اینهمه بدآموزیها به دو چیز نیاز می‌داشت :

نخست ـ سرمایه‌ی بزرگی از آگاهی که بیپایی یکایک کیشها و دستگاههای دیگر روشن گردانیده شود وآنگاه آمیغهایی[حقیقت] بجای آنها گزارده گردد.

دوم ـ از خود گذشتگی و فداکاری که با پیروان کیشها و دسته‌های دیگر به نبرد پرداخته شود.

خدا را سپاس ما هر دوی اینها را می‌داشتیم و می‌داریم.

(دادگاه ص ۱۲)

✴️ حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟
تکه‌ی چهارم

این سخنها را كه احمد میگوید آن سه تن گوش میدهند و چون حرفهایش تمام می‌شود همانطور خاموش نشسته بفكر فرومیروند. پس از زمانی علی سر برداشته میگوید :

... : اگر حرفهای آقای كسروی همه‌اش اینطور باشد بسیار خوبست. ما اینها را نمیدانستیم. راستی حرفهای ملاها بسیار پوچست.

احمد : حرفهای آقای كسروی همه‌اش اینطور است و از اینها عالیتر است.

جعفر (با خشم) : اینها كه چیزی نیست. علمای ما كی گفته‌اند : مردم بروید انبارداری كنید ، گرانفروشی كنید؟!. مردم خودشان بدند دیگر!

علی : چرا حرف را می‌پیچانی جعفر؟!.. چرا لج میكنی؟!. مگر گوش نمیدادی چه میگفت؟!.. مگر حرفش را نفهمیدی؟!.. میگفت ملاها كه میگویند : «هر كس بامام حسین گریه كند تمام گناهان او بخشیده خواهد شد» این معنایش آنست كه هیچ كسی از گناه نترسد ، هرچه دلش خواست بكند و در آخر یكدفعه بامام حسین گریه كند و خود را پاك گرداند. همین حرف كافیست كه مردم خود را آزاد دانند و از هیچ كار بدی باك نكنند. در تبریز مثلی هست میگویند : «دلیه پیل ویر الینه بیل ویر».

پدر من در بچگی بمكتب رفته بود. گاهی از حكایتهای آن برای ما نقل میكرد. میگفت : آخوندی كه ما داشتیم چایی شیرین را بسیار دوست میداشت. شاگردها آن را فهمیده بودند. هر وقت كه یكی درسش حاضر نبود یا گناه دیگری داشت میرفت و بقهوه‌چی می‌سپرد كه برای او یك استكان چایی شیرین بیاورد. آخوند بخاطر آن یك استكان چایی از گناه او میگذشت. اینبود شاگردها بدرس اعتنا نداشتند ، از شرارت و شیطانی نمی‌ترسیدند. بیشتر وقت را با بازیچه بسر می‌بردند. كم‌كم كار بآنجا رسیده بود كه آخوند را دست می‌انداختند و بریشش می‌خندیدند.

اینجا هم آنطوری شده. ملاها با این حرفهای خود دستگاه خدا را خوار و بی‌اعتبار ساخته‌اند كه هیچ كس اعتنا نمیكند. هر كس هر گناهی كه خواست میكند و هر چند سال یك بار بكربلا رفته خود را از گناه شسته میگرداند.

احمد : آقای علی بسیار خشنودم كه حرفهای مرا باین زودی و باین خوبی فهمیدی. چه خوبست آن مثلی كه زدی! آری اینها دستگاه خدا را از دستگاه آن آخوند مكتبی پستتر و خوارتر گردانیده‌اند. این حرفهای مذهب شیعه ، گیرش در جای دیگر است. گیرش در آنجاست كه اگر این حرفها راستست و باین آسانی میتوان گناههای خود را شست پس چرا پیغمبر اسلام اینها را نمی‌گفت؟!.. پس چرا بمردم آن سختگیریها را میكرد و آنها را از غضب خدا و از آتش جهنم می‌ترسانید؟!.. پس چرا میگفت : هر كس هر كار بدی كه كند اگرچه بسنگینی یك ذره باشد كیفر آن را خواهد دید؟!.. اصحاب پیغمبر از ترس خدا شبها خوابشان نمی‌برد. و اگر این حرفها راست نیست و خدا باین آسانی از گناهها نخواهد گذشت پس این ملاها چه میگویند؟!.. چرا بیجهت مردم را بگناه تشویق میكنند؟!..

دیشب دیدید روضه‌خوان چه حرفها میزد. چون میزبان ما حاجی‌آقا ، از زیارت آمده روضه‌خوان بخاطر او دروغهای عجیب و غریبی بقصار میكشید. شنیدید كه میگفت : ملائكه به پیشواز زوار می‌آیند ، حوریها خاك پای او را برداشته بجای سرمه بچشمهای خود میكشند ، زوار وقتی كه از حرم خارج می‌شود مثل كودكیست كه تازه از مادر زاییده شده ، از گناه بكلی پاكست. مردك خجالت نمی‌كشید و می‌گفت : «هر زواری كه زیارت خود را بانجام رسانیده اگر در خود گناهی فرض كند در صحت نسب خود شک كند». شاید خیلیها معنی این سخن را نفهمیدند. مردك میگوید : اگر كسی باین دروغهایی كه ما میگوییم اعتقاد نكند نسبش صحیح نیست ، یعنی ولدالزناست ـ ببینید بی‌حیایی را بكجا رسانده‌اند!.

وقتی كه او این حرفها را میزد من زیرچشمی نگاه میكردم ، دیدم حاجی‌آقا گردن میكشد و بخود می‌بالد. در حالی كه شما میدانید كه او این پولها را از كجا آورده است.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش یکم
7) آگيسيلاوس‌ ـ تکه‌ی 6

🔸 چه مى‌توان گفت درباره‌ی رشكها و بدانديشهايى كه بدينسان لشكرى را كه آراسته و آماده ‌بجنگ دشمن شتافته بود ناگزير گردانيد كه بازپس گشته با خود يونانيان بجنگ و ستيز برخيزد. آگيسيلاوس صدها اميد پيشرفت در دل خود مى‌پروريد ولی همه‌ی آنها بيكبار نابود گرديده‌ در حالى كه دوستاران يونان را دچار فسوس و اندوه مى‌ساخت روى بسوى يونانستان آورد.
چون سكه‌هاى ايران بر روى خود نقش كماندارى را دارد آگيسيلاوس چنين گفت : مرا هزار كماندار ايرانى از آسيا بيرون مى‌راند. مقصودش اشاره بپولهايى است كه بخطيبان مردم‌فريب در آتن و ثبيس داده شده بود تا مردم را بدشمنى اسپارت برانگيزند.
پس از آنكه از هلسپونت برگذشت از راه خشكى روانه‌ی ثراكى گرديد و چون در هيچ‌جا بخواهش و لابه اجازه‌ی درگذشتن نمى‌خواست. در اينجا هم نمايندگانى فرستاده چنين پرسيد : آيا از خاك شما بدشمنى بگذريم يا بدوستى؟... همگى ثراكيان دوستانه پيش آمده هيچ‌گونه ياورى دريغ ننمودند. مگر مردم تراليا1 كه ازخشایارشا بهنگام گذشتن از آنجا پول خواسته بودند كنون هم خواستار شدند كه صد تالنت‌ سيم و صد زن بآنان داده شود. آگيسيلاوس بنام ريشخند پرسيد : پس چرا آماده‌ی پذيرايى نيستيد؟ اين گفته روانه‌ی راه گرديد و چون تراليان دسته‌بندى كرده جلو آمدند با آنان جنگيده بسياری را بكشت. همچنين فرستاده نزد پادشاه ماكيدونى فرستاده درباره‌ی راه پرسش كرد. او پاسخ داد كه ‌بايد در اين باره بيانديشم. آگيسيلاوس گفت : «بگذاريد او بيانديشد و ما همچنان راه خود را خواهيم پيمود.» ماكيدونيان از اين آهنگ او بترس افتاده راه را دوستانه بر روى او باز كردند.
چون به تسالى رسيد آباديهاى آنجا را ويرانه نمود زيرا آنان با دشمن همدست بودند. لاريسا که شهر بزرگ تسالى است كسينوكليس2 و سكوثيس‌3 را بآنجا فرستاد كه گفتگوى صلح بكنند ، ولى لاريسيان آنان را گرفته بند كردند و از اينجا اسپارتيان خشمناك گرديده پيشنهاد نمودند كه شهر محاصره بشود ولى آگيسيلاوس ‌پاسخ داد : من هر يكى از آنان را پرارجتر از سراسر تسالى مى‌شمارم. اينبود كه با مردم شهر صلح نموده و كسان خود را بازگرفت. درخور شگفت نخواهد بود كه چون خبرهايى از اسپارت باو رسيد درباره‌ی اينكه جنگى در نزديكى كورنثيس رویداده‌ كه در آنجا اسپارتيان فيروز درآمده و انبوهى را از يونانيان ديگر كشته‌اند ولى از خود آنان‌ جز اندكى نابود نشده آگيسيلاوس از شنيدن اين خبر آهى كشيده گفت : «اى يونان چقدر مردان دليرى را تو نابود مى‌سازى كه اگر زنده بمانند و از راه خود كوشش بکار برند براى گشادن سراسر ايران توانا مى‌باشند.» و چون مردم فارساليا4 مانع بزرگى در برابر او شده فشار سختى بسپاه مى‌دادند و راه ‌براى گذشتن باز نمى‌كردند او پانصد سواره را برگزيده و خويشتن همراه آنان بجنگ ‌برخاسته فارساليان را بشكست و راه را باز كرد و يادگارى بنام فيروزى در آنجا برگماشت. خود او بر اين فيروزى ارج بسيارى مى‌نهاد زيرا با يك دسته‌ی اندكى بر لشكرى چيره درآمده بود كه هميشه خود را بهترين سوارگان يونان مى‌شماردند.
در اينجا ديفريداس‌5 ايفور نزد او آمده پيغامى را كه از اسپارت آورده بود بگزاشت. بدين عنوان كه او لشكر بر بويوتيا بكشد. اگرچه خود او عقيده داشت كه اين كار بهنگام ‌ديگرى كرده شود ولى از ايفوران فرمانبردارى نمود و بسپاهيان خود نطق كرده چنين گفت : كنون هنگام آن رسيده كه شما كارى را كه از آسيا از بهر آن بازگردانيده شده‌ايد انجام ‌دهيد. سپس كسى را فرستاده دو دسته از سپاهيانى را كه در نزديكى كورنثيس بودند بيارى خود خواند. در اسپارت نيز بنام پشتيبانى ازو اعلانى پراكنده نمودند كه هر كه داوطلب باشد در زيردست پادشاه كار كند نام خود را بنويساند و چون دسته‌اى از جوانان را داوطلب اين كار يافتند پنجاه تن از ايشان را برگزيده بنزد آگيسيلاوس فرستادند. آگيسيلاوس ثرموپلاى را بدست آورده از فوكيس آسوده و بى‌جنگ بگذشت و همینکه ‌به بويوتيا رسيده چادر خود را در نزديكى خايرونيا برافراشت كه ناگهان آفتاب گرفته شد و در همان هنگام خبر از دريا رسيد كه در كنيدوس ، فارنابازوس و كونون كشتيهاى اسپارتى را شكسته‌اند و خود پيساندير6 فرمانده كشتيها كشته گرديده است. از اين خبر سخت دلگير گرديده زيرا گذشته از زيانى كه بتوده رسيده خود او از زيانى ‌خاص بهره مى‌برد. ولى چون جنگ با دشمن نزديك بود براى آنكه اين خبر مايه‌ی دلشكستگى سپاهيان نباشد دستور داد كه آن را پوشيده دارند و چنين منتشر سازند كه فيروزى بهره‌ی اسپارتيان بوده است و خود او تاجى از گل بر سر نهاده بقربانيها پرداخت و از گوشت آنها براى دوستانش فرستاد.


1ـ Trallia
2ـ Xenocles
3ـ Scythes
4ـ Pharsalia
5ـ Diphridas
6ـ Pisander

🔶 کتاب در پیرامون «ادبیات»

نشست سوم : زيان بس بزرگي كه از شعرها برخاسته

(بخش یکم)

✴️راه ما در این کانال :
«درد بزرگ ایرانیان ندانستن حقایق زندگانیست».
(پرچم روزانه ش50)

جهان پر از حقایقست. یک دسته از آنها در زمینه‌ی زندگانی توده‌ای (اجتماعی) است و برای ایرانیان از دربایست‌ترین دانستنیهاست. در این کانال ما میکوشیم آنها را بدستیاری گفتارهای راهنمای آزادگان ، کسروی ، بروشنی آوریم.
چنانکه خوانندگان دریافته‌اند ما از پرداختن به جستارهای رنگارنگی که با راهمان همبستگی ندارد همیشه پرهیزیده‌ایم. این راهی که ما در آنیم یک رشته حقایقی از زندگی را بازمی‌نماید که هر کس و هر توده‌ای در زندگانی به آنها نیاز بسیار دارد.
ما تنها به گفتارها و خبرهایی می‌پردازیم که به استواری و روشنی حقایق زندگی ـ همانها که خواستمان از راه انداختن این کانال می‌باشد ـ یاری رساند.
ما به گزارشهای شرق و غرب (اخبار رویدادهای جهان) نیز دلبستگی داشته و خود بدیده داریم که آن بخش را نیز در کانال راه اندازیم تا خوانندگان آگاهی درستی از پیشامدهای جهان و سیاستهای کشورها بدست آرند. ولی در حال کنونی دیگرِ جستارها را جلوتر گرفته‌ایم.

🔸چه گفتارهایی را در کانال می‌آوریم؟..

گذشته از گفتارهای کسروی و خود که از شمار همباوران اوییم ، در زمینه‌های دیگری نیز گفتار از دیگران در کانال می‌گزاریم.
یکم ، آنها که خوانندگان به هواداری از حقایق نویسند و با شرحهایی سخنان ما را براست دارند.
دوم ،‌ آنها که از روی حقیقتجویی به گفته‌های ما با زبانی روشن و کوتاه خرده گیرند. اینها را نیز نشر خواهیم کرد. اگر پاسخ دارد ، پاسخ خواهیم داد. اگر ندارد خرده‌شان را خواهیم پذیرفت.
سوم ، کسانی که حقایق این راه را دریافته اندیشه‌هاشان روشنی یافته ، چون از دریافتن آنها تکان خورده‌ گفتاری نوشته‌اند تا دیگران را از سرگذشت خود آگاه گردانند ما به نشر آنها زیر عنوان«گواهی پاکدلانه» یا عنوانهای مانند آن در کانال میکوشیم.
چهارم ، گفتگوهای حقیقتجویانه است. گفتگوهایی که خوانندگان با آشنایان خود داشته‌اند و اینها نیز همچون گواهیهای پاکدلانه ، چون بروشنی گوشه‌هایی از نوشتارهای کانال و یادگیری حقایق یاری میرساند ، آنها نیز در کانال ما جای خود را دارد.
پنجم ، گفتارهاییست درباره‌ی حقایقی که ما به آنها نپرداخته یا کم پرداخته‌ایم. حقایق ارجداری که در زندگی توده‌ای دارای صد ارج و بهاست ولی تاکنون به آنها نیک پرداخته نشده.
ما برای هر کدام از اینها «دری» بروی خوانندگان در کانال گشاده‌ایم و آرزومندیم که اگر گفتار‌ها و گفتگوهایی در زمینه‌های یادشده آمد آنها را بنام خودشان بیاوریم.
🔸🔸
در زیر گفتار یکی از خوانندگان کانال را درباره‌ی نیک و بدهای ورزش می‌آوریم. ایشان گفتار جدایی نیز درباره‌ی فوتبال نوشته‌اند. ما درباره‌ی فوتبال چند بار یادآوری کرده‌ایم که خودکامان (دیکتاتورها) آن را به یک افزاری برای «سرگرم» داشتن مردم و دور داشتن ایشان از سیاست کشورداری بکار می‌برند. ولی نویسنده‌ی گفتار آن را از دیدگاه اخلاقی نگریسته سخنانی نوشته بود که نکته‌های برجسته‌ی آن در نوشتار زیر دیده می‌شود.
در هر حال چنانکه گفته شد ، چون ما در این زمینه که اهمیتی برآن بارست ، کم سخن رانده بودیم ، «دری» در کانال برای اینگونه نوشته‌ها گشاده‌ایم. دیگران نیز میتوانند در این زمینه دریافتهای خود را نویسند.

✴️ نیک و بد ورزشهای کنونی
به قلم ل. ش.

نقدِ من جدایْ از فوتبال بر ورزش‌هایِ دیگر این است که توده‌یِ ورزشکار نبایستی بِخاطرِ رقابت‌ها و مسابقه‌ها در ورزش‌هایِ خشنی که مستلزمِ ستیز و رزم با دست‌وپا است در مقابلِ همدیگر قرار بگیرند. اینگونه خصم و تنازع فرقی با جنگل‌ها ندارد که جاندارانِ وحشی پرخاشگرانه شاخ‌به‌شاخ می‌شوند. ما نمی‌پسندیم و خرسند نداریم که ورزشکاران چنین بی‌پروا بر هم بتازند و سروگردنِ همدیگر را خونین کنند، حال هر بهانه‌ای که در میان باشد، چون اینگونه تقلّاها حاکی از پوچیِ بشر و جهالتِ عمیقِ وی داشته و ثمره‌ای جز شکستن و کوفتن و تحقیر و تدمیر در پِی ندارد که امروزه در عصرِ جدید با نامِ قهرمانی از آن یاد می‌شود.
ولی در عینِ حال هیچ ایرادی نیست که ورزشکاران برایِ تقویتِ اندام‌ها و قوی‌سازیِ جثّه برایِ تندرستی و همچنین برایِ زمانی که جنگ بِپا شود آماده‌یِ نبرد شوند، تمرین‌هایِ خشن و خشونت‌آمیزی که بدن را می‌سازند و از آن قصدی جز تقویتِ بنیه و عضلات مراد نیست انجام پذیرد. بلکه این مطلوب و مقصود و مندوب است، حال کیک‌بوکسینگ باشد یا هر ورزشِ رزمیِ دیگری. ورزش‌ها حتّی از نوعِ خشنِ آن نیز موردی ندارد.
خشونت‌هایِ ورزشی فقط بایستی برایِ تنومندی باشد که دو تَن بدونِ اینکه قصدی از آن برایِ مسابقه و پیروزی‌وشکست داشته باشند، بر بدنِ همدیگر بکوبند تا اندام به قوّت برسد و ذهن بتواند شگردها و ترفندها را بازشناسد و در مقابلِ دشمنان بِکار بندد. مانندِ چکّشی که بر آهنی گداخته کوفتن داشت تا شکل یابد و به اندامِ مناسب دَررسد. اگر جز این باشد به آن می‌مانست که سربازانی را گِرد آورده و آن طرف‌تر نیز سربازانی را فراخوانده تا در محوّطه‌ای برایِ ممارست و آزمودن با اسلحه‌هایِ حقیقی جانِ همدیگر را بگیرند و تیمِ برنده را تیمِ چیره و پیروز و سرافراز بدانیم! آیا این روا و ستوده است؟ مثلِ این نیز یا بوکس یا کیک‌بوکسینگ و سایرِ ورزش‌هایی که هیچ ابایی ندارند طرف را بِدَرَند و بکُشند یکی است، جز اینکه سِلاح در این ورزش‌ها دست‌وپا است، ولی هدف همان است، یعنی: درهم‌کوفتن و خُردشماری و زمین‌زدنِ حریف.
درعین‌حال باورمندم که زدوخورد در ورزش‌ها اگر برایِ اثباتِ برتری و... نباشد، پسندیده است، چون اساسِ ورزش مبتنی بر تمرین است، نه اینکه بخواهیم طرف‌مان را برایِ علو و خودبرتربینی و تظاهر مشت‌کوب کنیم و وی را تا آخرین حد و به شکلی وحشی‌وار و سنگدلانه بر زمین بکوبیم و چنان بزنیم و آزار برسانیم که گویی هدفِ ما کشتن و ایذاء و اظهارِ تنفّر و برون‌جستنِ عقده‌ها و پلشتی‌هایِ درونی است! این امرِ چندشناک را برایِ اهلِ فضیلت و بزرگواری دور می‌دانیم که به آن بیالایند، خصوصاً که در آن برخی تماشاگران از افتادن و کوفتنِ حریفی که طرفدارش نیستند آوازِ شادی (بلکه بانگِ بی‌خِرَدی) سَر می‌دهند و آیا چنین قلب‌هایی امیدی هست که روزی به انسانیّت‌شان باور آوریم و به هوایی که آن‌ها در آن نفس می‌کِشَند ریه‌هامان را تازه (Refresh) کنیم؟

🔸به همین شیوه نیز گاوبازی و دعوادادنِ سگ و خروس و حتّی حشرات و سایرِ حیوانات را کاملاً ناسزیده و نادلپسند دانسته و کسانی که به این کار آلوده می‌شوند را جنایتکار و شایسته‌یِ بدترین توبیخ‌ها می‌دانیم. اکنون گاوبازی در جهان‌هایی که خود را سیویلیزه و متمدّن و پیشرفته می‌نامند با سِلاح‌هایی چون شمشیر و تپانچه صورت می‌گیرد و گاوِ ستم‌دیده را در خون می‌غلطانند و افرنگیان از آن لذّت می‌برند. به باورِ من این‌ها شایسته نیست که حتّی برایِ یک لحظه هم خود را انسانی ذی‌شعور و صاحب‌خِرَد بنامند و همان بهتر که در چراگاه‌هایِ خویش همچون ستوران بچرند.
اینجا قیاسی بینِ ایندو می‌توان اندریافت: کسانی که حیوانات را به جنگِ همدیگر وامی‌دارند، چه فرقی با مدیران و مربّیانی دارند که دو انسان را بِجانِ همدیگر می‌اندازند تا بر صورتِ همدیگر بزنند و با سرخیِ خون‌ها دلشاد گردند؟ آیا براستی تفاوتی وجود دارد جز اینکه هدفِ برپاکنندگانِ این مسابقات (حتّی اگر برایِ آزمودن باشد) هوایِ درونیِ آن‌ها و تنازع بر سرِ پول و شهوت و زور باشد؟

🔸چنانچه ورزشکاران بخواهند از افزاری[مانند کلاه ایمنی بوکس یا ساق‌بند فوتبال] استفاده کنند، اگر افزارها برایِ کاستنِ درد و پرهیختن از شکنجه باشد، فقط در صورتی نیکو می‌شمارم که رزمندگان برایِ ساخت‌وساز و پردازش و تناوری بِکار گیرند، چه اینکه اگر این‌ها را برایِ مسابقاتِ رزمی که مقصود از آن بُردوباخت است، بِکار بندیم، باز می‌بینیم که با وجودِ این ابزارها اوّلاً کینه و هدفِ نهاییِ طرفین (=کوفتن و رستاخیزِ خشم و کینه و غرور) هرگز درمان نخواهد یافت، و هم اینکه گاهی این ادوات نیز از صدمه‌هایِ مغزی و شکستگی‌هایِ بینی و دندان و ساق و مچ جلوگیری بِعمل نمی‌آورند، زیرا بنیادِ آن ورزشها مبتنی بر آسیب‌زایی و به انگیزه‌یِ کوبش انجام می‌گیرد و بازی در این بُردوباخت‌ها دو معنا دارد: یا زمین بزنی یا زمین بخوری؛ یا بیشتر بزنی یا بیشتر بخوری؛ بُرد با کسی است که آسیبِ بیشتری بزند! این‌ها نزدِ ما ستوده و ارج‌دار نیست و آیا می‌توان ورزش‌هایِ رزمی‌ای نظیرِ بوکس یا موی‌تای که به قصدِ جنگاوریِ یک توده با توده‌ای دیگر جرقّه می‌خورَد را خدمت به توده‌ها بنامیم یا ایجادِ عقده و کدورت و سیاهی و بسا انتقام و شکنجه و قتل؟

اگر بحث بر سرِ رقابت است، پس رقابت بِخودیِ خود نیک است، امّا همین که آنرا با حیلت و زشت‌کاری و بدسگالی دَرآمیزیم، رقابت از محلِّ مطلوبِ خود برون رفته بِسویِ پستی دَرخواهد آمد و این نوع پستی‌ها نیز فقط به مذاق و چششِ فرومایگان خوش آید و برایش هورا می‌زنند.
ورزش‌هایِ رزمی را نیز گفتیم که تا آسیب‌رسان نباشد (=مانندِ اینکه بِخاطرِ هیجان و بردوباخت سروصورتِ همدیگر را خونین نکنند و فَک‌وپوزِ یکدیگر به زمین نمالند، یا اینکه با کینه‌توزی و حسادت و دشنام و فخرفروشی هماورد نشوند و به رقابت و رزمندگی نپردازند) آنرا نیک می‌شماریم.

بااین‌وجود بایستی به کلّی تمامِ حیاتِ انسانی را از هوس‌ها و درنده‌خویی‌ها و پلشتی‌ها پالوده ساخت، و قطعاً در اینجا شایسته‌وبایسته آنست که بِجایِ حذفِ رقابت‌ها یا مسابقات، زشتی‌هایِ آنرا بیرون فکنیم و مردم را از بدآموزی‌ها و کژراهی‌ها بیاگاهانیم.

🔸[پیداست] یک توده نیازمند امنیتست ، امنیت نیازمند سپاه و سپاهیست ، سپاهی نیز نیازمند دلیری و روحیه‌ی جنگ‌آوریست. چنین روحیه‌ای را باید پرورد یا کشت؟!
اگر باید پرورد راه آن چیست؟!
از میان ورزشهایی که چنین روحیه‌ای را می‌پرورد بوکس را برای مثال برگزیدیم. بوکس ورزش بسیار خشنیست. پرسش اینست : آیا این ورزش باشد یا نباشد؟! ورزشهای خشن بمانند یا از میان برداشته شوند؟!
نیرومندی‌ای که ورزش (برای مثال شنا یا دو) به ورزشکار ارمغان می‌آورد به تنهایی برای پرورش روحیه‌ی جنگندگی بسنده نیست.
لیکن در ورزشهای رزمی ، ورزشکاران به یکدیگر آسیبهای جدی میزنند. به آن چه باید کرد؟! برخی پاسخ داده میگویند : با افزارهایی مانند کلاه ایمنی بوکس یا ساقبند در فوتبال یا کلاه خود در شمشیربازی و مانندهای آن باید از آسیبها تا میتوان کاست. کسانی براین باورند که اینگونه ورزشها را ـ به انگیزه‌ی خواستی که در آنهاست ـ نمی‌توان وحشیگری خواند.

دیگر سخنها در این زمینه که مثلاً در فوتبال گاهی شده کسانی سکته کرده مرده‌اند ،‌ دست و پایی شکسته یا آسیبهای بهبود نیافتنی دیده‌اند فرع بر این گفتگوست. زیرا ما خواستمان ماندن هرچه امروز هست و رواج دارد نیست. بلکه برخی از آنها اگر به انگیزه‌ی آسیب‌زایی از میان برخیزد نیز ما گله‌ای نداریم.

🔸ورزش حرفه‌ای چه معنی دارد؟! اگر از دیده‌ی کار و پیشه و سود توده بنگریم آن جایی میان پیشه‌ها ندارد و ورزشکاران نمی‌توانند تنها برای ورزش کردن پولی دریافت کنند. کار باید باری را از دوش توده بردارد. ورزشکار حرفه‌ای چه باری از دوش توده برمیدارد؟!

🔸گمانم اینست که هم‌چشمی (رقابت) در نهاد آدمیست و تا زمانی که با بدنهادی توأم نشود نه تنها خیم بدی نیست بلکه میتوان آن را از راهش بکار برد و سودها از آن جست ـ چه این همچشمی در زمینه‌ی بازرگانی و کار و پیشه باشد و چه ورزشی یا دیگر زمینه‌ها. آنچه مایه‌ی ناستودگیها میگردد نه خود همچشمی بلکه دُژآهنگی و پلیدیست که برخی ناکسان به آن درمی‌آمیزند. در آن حالست که می‌بینیم دیگر این از دایره‌ی همچشمی بیرون رفته رُویه‌ی برتری فروشی ، خوار کردن دیگری ، بدگویی بیجا ، غیبت و مانند اینها بخود میگیرد.
اکنون باید پرسید : آیا میتوان عنصر همچشمی را از بازیها گرفت و آنها همچنان دلپذیر و گیرا و پرشور بمانند؟!.

تنها در زمینه‌ی رقابت در بازیها نیست که ما با چنین کیفیتی روبروییم که هم میتواند زیانمند باشد و هم اگر براهش افتد از آن سودها برداریم. مگر آتش جز اینست؟!. ما آتش را براهش انداخته از آن صد بهره میگیریم ولی اگر براهش نباشد جز مایه‌ی ویرانی و تباهی نیست. یک چاقو هم همینست. آموزش و فرهنگ هم همینست. بسیار چیزها جز این نیست.
در ورزش شما اگر مسابقه و فیروزی را ازو بگیرید چه می‌ماند؟! همه‌ی ورزشها همچون ورزش انفرادی مانند ژیمناستیک یا شنا یا اسکی می‌شود که ورزشکار به تنهایی از کارهایی که می‌کند لذت برد و به آنها دلخوش باشد. ولی هنگامی که برای همینها مسابقه برپا میکنند می‌بینید که چه شوری به همان ورزشکاران میدهد و آن بازی یا ورزش را به چه اوجی از شادی و گرما میرساند (تازه شادی تماشاگران بجای خود). خود واژه‌ی مسابقه معنی برتری‌جویی (نه برتری فروشی) را میدهد. اگر این همچشمی نباشد آیا بازیهای دسته‌جمعی انجام‌پذیر است؟!. مثلاً یک بازیگر والیبال برای چه باید بالاتر بپرد و سختتر بر توپ بکوبد یا بجای دور از دسترستری بیندازد؟!

بر این باورم که نمی‌توان مسابقه را پلید و بد دانست و کنارش نهاد. همه‌ی ما از آغاز دبستان تا مراحل بالای تحصیل با آزمون سروکار داشته‌ایم. آیا آزمون گونه‌ای از مسابقه نیست؟!. آیا از هوده‌ی نیک یک آزمونی شادمانی بما دست نداده؟!.
همچنان فیروزی و شادمانی از آن نیز پلیدی نیست. ولی این را می‌پذیرم که این فیروزی نباید چنان باشد که مایه‌ی برانگیختن رشک و کینه‌ی دیگران شود. (گو اینکه باید پروا داشت کسانی نیاز به برانگیخته شدن ندارند و خود بخود رشکبر و کینه‌ورزند). نباید خوی پلید گلادیاتوری جانشین بزرگواری و نیکورفتاری در ورزش گردد. نباید پا بروی افتاده گزارد. ولی از آنسو ، بزرگا لذت درآویختن با ستمگر و او را درمانده و زبون ساختن!

زمینه‌ی ورزشهایی مانند بوکس و کاراته را جدا از جودو یا دفاع شخصی میگیریم. باشد که مقررات آنها باید دیگر شود تا از این رویه‌ی خشن درآید. برای روشنی میگویم : شاید مقررات مسابقاتی همچون شمشیر بازی را باید سرمشق بگیریم. در آن مسابقات کسی بدیگری زخم نمی‌زند و بخاک و خونش نمی‌نشاند بلکه تنها ضربه‌هایی که میزند را ثبت میکنند و این نشان میدهد که او چه اندازه در این کار زبردست است. درمی‌یابد که اگر شمشیرِ راست بود به همآورد خود چه زخمهایی توانستی زد. در پایان یک مسابقه‌ی شمشیربازی برخلاف بوکس یا کاراته نه بینی و چانه‌ی کسی می‌شکند و نه خونی بزمین میریزد و نه مغزی تکان میخورد.

بهر حال ما سر آن نداریم که به همه‌ی این باریک‌کاریها دخالت کنیم. همینکه چارچوب کار روشن گردد آن را بس میدانیم. سپس ویژه‌کارانی (متخصص) به جزئیات باید پروای بیشتر کنند و مقررات آنها را بسامان آورند.

🔸کانال : در زمینه‌ی بالا گفتگوهایی میان نویسنده و ما بمیان آمد. آن بخش که بسودمندی مسابقات می‌پردازد از ما بود که با همداستانی پاکدلانه‌ی نویسنده درمیان گفتارشان جا گرفت. در این زمینه‌ها سخنان دیگری نیز توان راند ولی بهتر میدانیم این میدان را در اختیار خوانندگان گزاریم تا خود این گفتگو را به انجام رسانند.

✴️ حاجیهای انباردار چه دینی دارند؟
تکه‌ی پنجم

علی : بلی آن سال كه جنگ آلمان و لهستان شروع شد این حاجی‌آقا بیش از سه یا چهارهزار تومان سرمایه نداشت. ولی چون جنگ شروع شد و نرخها هر روز بالا میرفت حاجی هرچه توانست خرید و انبار كرد و هر كالایی را بچند برابر قیمتش فروخت. آن روزهایی كه تمام مردم از حیث زندگانی بسختی افتاده ناله میكردند و روزنامه‌ها پر بود از شكایت و فغان مردم این حاجی با جمعی در بازار جشن داشتند. هر شبی خوابیده فردا كه پا می‌شدند مبالغی بسرمایه‌شان افزوده می‌شد. موقعی كه ژاپن وارد جنگ شد و در نتیجه‌ی تصرف سنگاپور و جاوه قیمت چای در بازار بالا رفت ، این حاجی مبالغی چای در انبار داشت كه در ظرف چند هفته آنها را بشش یا هفت برابر قیمت خریدش فروخت. از همان ثروتست كه بمكه و كربلا رفته است.

این مرد را ما خوب می‌شناسیم. اگر برادرش محتاج باشد ده تومان باو دستگیری نمیكند. ولی هشت نه‌هزار تومان پول را برداشت و رفت زیارت. رفت كه استخوان سبك گرداند. همین جعفر و باقر كه الان در اینجا لج میكنند بارها پهلوی هم نشسته از شقاوت و بیمروتی این حاجیهای بازار صحبت كرده گفته‌ایم : «آخر اینها چه دینی دارند؟!.». ولی من حالا میفهمم كه آنها دین شیعه دارند.

حرفهای آقا احمد پرده از جلو چشم من برداشت. تو گویی خوابیده بودم بیدار شدم. قضایا الان بمن روشن می‌شود. حالا خوب میفهمم كه اساس بدبختی ما چیست. حجره‌ی این مرد مركز ملاها و روضه‌خوانهاست ـ می‌آیند می‌نشینند و وراجی میكنند. من یك بار ندیدم یكی از آنها بگوید : «انبارداری حرامست ، گرانفروشی گناهست». یا بگوید : «باید با مردم ارفاق كرد ، هر روز قیمت كالاها را بالا نبرد». اینها را از زبان آنها نشنیدم. ولی بارها شنیدم كه میگویند : «آقای فلان چرا بزیارت نمیروی؟!. چرا روضه‌خوانی نمیكنی؟!.». یك روز یكی میگفت : «مگر بشفاعت ائمه‌ی اطهار احتیاج نداری؟!.» اساس بدبختی ما اینهاست. ما خوابیده بودیم و نمی‌فهمیدیم. خدا بآقای كسروی عمر دهد كه اینها را میگوید.

از این سخنانِ علی ، جعفر و باقر بخشم آمده‌اند. چون حرفهای او تمام می‌شود جعفر با یك لحن توهین‌آمیزی میگوید : «مگر اینها را تنها او میگوید .. دیگران هیچ نمیدانستند؟.».

از این سخن او علی بخشم آمده میگوید : «عجب جوان لجبازی هستی. نمیدانم خودت را بنافهمیدن زده‌ای یا ما را نافهم می‌پنداری! این حرفها را دیگران میدانستند؟!. اگر میدانستند پس چرا نمی‌گفتند؟!. پس چرا ضدش را میگفتند؟!. آدم بهتر است لجباز نباشد. دیدید در اولِ صحبت من هم با شما موافق بودم ، ولی حرفهای آقا احمد مرا منقلب گردانید. این حرفها تمام از روی دلیل است». اینها را گفته برمی‌خیزند وچون رختخوابها حاضر بوده میخوابند.

صبح كه پا می‌شوند و روهای خود را شسته (بعضی هم نماز خوانده) بر سر میز ناشتاخوری می‌نشینند ، علی رو باحمد برگردانیده میگوید :


... حرفهای شما دیشب مرا ناراحت گردانیده. با آنكه دیر خوابیدیم من باز سه ساعت در توی رختخواب خوابم نمی‌برد. از پهلو به پهلو می‌غلتیدم و فكر میكردم. مثل اینست كه من تاكنون كور بودم و حالا یكدفعه چشمهایم باز شده ، الان چیزهایی می‌بینم كه قبل از آن نمیدیدم. دیشب در رختخواب حكایتهایی بیادم افتاده كه آتش گرفته‌ام.

احمد : هنوز كجا هستید؟! شما بعد از این خواهید فهمید كه این مذهبها چه آتشی بجهان زده‌اند ، بعد از این خواهید فهمید كه این ملاها چه جور مردم را گمراه گردانیده‌اند.