✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی هفتم
🔸دربارهی برانگیختگی یک دلیل هم از تاریخست و آن اینکه کسان بسیاری بآن برخاسته‌اند ، ولی درمانده و کاری از پیش نبرده‌اند. همین دلیلست که جز با یک نیروی خدایی بآن نتوان برخاست. تاریخ اسلام نمونه‌های نیکی را در این باره دربر می‌دارد ، و دیده می‌شود کسانی که از میان مسلمانان باین دعوی برخاسته‌اند ندانسته‌اند چه کار کنند ، و بیش از این نتوانسته‌اند که از رفتار و کردار پیغمبر اسلام رُویه‌سازیها[کپی] نمایند و درماندگیشان تا بآنجا رسیده که پیغمبر اسلام که از میان عرب برخاسته بوده و کتابش بایستی بعربی باشد اینان پنداشته‌اند برای راهنمایی بجهان جز زبان عربی بکار نباید برد ، و آنان که از ایران و هند برخاسته‌اند نیز بعربی پرداخته‌اند و همچون قرآن آیه‌هایی سروده‌اند.
آنگاه هر یکی بیش از این نتوانسته‌اند که همان نادانیها و گمراهیها که مردم گرفتارش بوده‌اند چندی را بهم آمیخته گمراهی نوینی پدید آورند و اینبوده هیچ یکی گرهی از کار مردم نگشاده‌اند. اینان کسان بسیار زیرک و باهوشی بوده‌اند ، و اگر چنان بودی که کسی بی‌نیروی خدایی کار برانگیختگی را از پیش بَرد اینان بردندی.
اینها بشما گران می‌افتد ولی سپس چون بیندیشید پاسخی باینها نخواهید یافت و ناچار از پذیرفتن خواهید بود.
🔸چهارم ، دانشها را ایراد گرفتید که اکنون که ما درس می‌خوانیم و دربارهی پیدایش زمین و گردش آن و دیگر چیزها آگاهیهای بسیاری یاد می‌گیریم دیگر چگونه توانیم از همه‌ی آنها چشم پوشیده بداستان آفرینش که در توریت است گردن گزاریم و این کار را برای چه کنیم؟. سپس گفتید : بهر چه دین از این دانشها ناآگاهست؟.
اینها ایرادهای بسیار ریشه‌داریست و شما نیک می‌دانید که پیشوایان دین که امروز هزارها و صدهزارها هستند بیکبار خود را به کوری و کری زده‌اند که تو گویی هیچ این ایرادها را نشنیده‌اند و بهیچ پاسخی نمی‌پردازند و خود نتوانند پرداخت. ما نیز در این باره تاکنون بنوشتنی برنخاسته بودیم تا گفتار «دین و دانش» را چندی پیش نوشته در آنجا دو سه گامی بسوی این زمینه برداشتیم. ولی می‌باید بگویم که این زمینه بسیار سنگلاخست و ما برای روشن گردانیدن بسخن درازی نیاز می‌داریم. در اینجا نیز چون گفتگو بدرازی انجامیده و هر دو فرسوده‌ایم نخواهم توانست بآن پردازم و تنها کاری که می‌توانم کرد آنست که مثلی یاد کنم و بخود شما واگزارم که آن را نیک بیندیشید و خواست مرا دریابید و اگر پرسشهایی نیاز افتاد در نشست دیگری آن را بپرسید.
در این جنگی که امروز در اروپا می‌رود چنین انگاریم بیکی از شهرها سپاه دشمن می‌آید و از آسمان و زمین هجوم آغاز گردیده و از اینسو مردم شهر به تلاش افتاده ، بنگهداری شهر خود می‌کوشند و جوانان و مردان با تفنگ و توپ و شصت‌تیر و بمب و دیگر افزارهای جنگی بجلو دشمن می‌شتابند ، و در چنین هنگامی مردم ناگهان کسی را می‌بینند که بشیوه‌ی جنگجویان هفتصد سال پیش زره آهنین بتن پوشیده و خُود فولادین بسر گزارده و نیزه بدست گرفته و شمشیر بکمر بسته و کمان بدوش انداخته و او نیز بجلو دشمن شتابانست. آیا از دیدن او چه حالی پیدا کنند؟!. نه آنست که همه در شگفت شوند و باو بخندند و او را نه یک جنگجو بلکه یک بازیگر تئاتر شمارند؟. در حالی که ما نیک می‌دانیم که در هفتصد سال پیش اگر مردی باین آرایش در کوچه‌ها پدید آمدی سَهمش [هیبت] در دلها نشستی و مردم او را جنگجوی درست‌افزاری شناخته پاسش داشتندی و بتماشایش ایستادندی. نیز نیک می‌دانیم که باهمان افزارها جنگهای بس بزرگی کرده‌اند و شهرهای بسیاری گشاده‌اند و دشمنان نیرومندی پس نشانده‌اند. پس کنون برای چه همه بآن می‌خندند؟!. آیا نه اینست که چون زمان پیش رفته و آن افزارها از شایستگی افتاده؟!. نه اینست که بآن افزارها هیچ نکوهشی نیست و همه‌ی نکوهشها به کسیست که امروز آنها را بخود می‌بندد و برخ مردم می‌کشد؟!.
🔸دربارهی توریت نیز همینست. این پیشرفت زمانست که آن را از شایستگی انداخته. بآن هیچ نکوهش نیست و همه‌ی نکوهش به کسانیست که آن را امروز برخ مردم می‌کشند و پیاپی چاپ کرده می‌پراکنند. آنان کسانیند که نه معنی دین می‌دانند و نه از معنی زندگی آگاهند و نه راستی را بخدا باور می‌دارند. اگر دمی آنان را بنشانید و چهار پرسشی از ایشان بکنید از پاسخ درمانند و به چخش و پرخاش برخیزند و بگفته‌ی شما از در تکفیر درآیند. بیش از این کالایی ندارند. بسیاری از ایشان نیز از این راه نان می‌خورند که این گناه دیگری از ایشانست.
تکه‌ی هفتم
🔸دربارهی برانگیختگی یک دلیل هم از تاریخست و آن اینکه کسان بسیاری بآن برخاسته‌اند ، ولی درمانده و کاری از پیش نبرده‌اند. همین دلیلست که جز با یک نیروی خدایی بآن نتوان برخاست. تاریخ اسلام نمونه‌های نیکی را در این باره دربر می‌دارد ، و دیده می‌شود کسانی که از میان مسلمانان باین دعوی برخاسته‌اند ندانسته‌اند چه کار کنند ، و بیش از این نتوانسته‌اند که از رفتار و کردار پیغمبر اسلام رُویه‌سازیها[کپی] نمایند و درماندگیشان تا بآنجا رسیده که پیغمبر اسلام که از میان عرب برخاسته بوده و کتابش بایستی بعربی باشد اینان پنداشته‌اند برای راهنمایی بجهان جز زبان عربی بکار نباید برد ، و آنان که از ایران و هند برخاسته‌اند نیز بعربی پرداخته‌اند و همچون قرآن آیه‌هایی سروده‌اند.
آنگاه هر یکی بیش از این نتوانسته‌اند که همان نادانیها و گمراهیها که مردم گرفتارش بوده‌اند چندی را بهم آمیخته گمراهی نوینی پدید آورند و اینبوده هیچ یکی گرهی از کار مردم نگشاده‌اند. اینان کسان بسیار زیرک و باهوشی بوده‌اند ، و اگر چنان بودی که کسی بی‌نیروی خدایی کار برانگیختگی را از پیش بَرد اینان بردندی.
اینها بشما گران می‌افتد ولی سپس چون بیندیشید پاسخی باینها نخواهید یافت و ناچار از پذیرفتن خواهید بود.
🔸چهارم ، دانشها را ایراد گرفتید که اکنون که ما درس می‌خوانیم و دربارهی پیدایش زمین و گردش آن و دیگر چیزها آگاهیهای بسیاری یاد می‌گیریم دیگر چگونه توانیم از همه‌ی آنها چشم پوشیده بداستان آفرینش که در توریت است گردن گزاریم و این کار را برای چه کنیم؟. سپس گفتید : بهر چه دین از این دانشها ناآگاهست؟.
اینها ایرادهای بسیار ریشه‌داریست و شما نیک می‌دانید که پیشوایان دین که امروز هزارها و صدهزارها هستند بیکبار خود را به کوری و کری زده‌اند که تو گویی هیچ این ایرادها را نشنیده‌اند و بهیچ پاسخی نمی‌پردازند و خود نتوانند پرداخت. ما نیز در این باره تاکنون بنوشتنی برنخاسته بودیم تا گفتار «دین و دانش» را چندی پیش نوشته در آنجا دو سه گامی بسوی این زمینه برداشتیم. ولی می‌باید بگویم که این زمینه بسیار سنگلاخست و ما برای روشن گردانیدن بسخن درازی نیاز می‌داریم. در اینجا نیز چون گفتگو بدرازی انجامیده و هر دو فرسوده‌ایم نخواهم توانست بآن پردازم و تنها کاری که می‌توانم کرد آنست که مثلی یاد کنم و بخود شما واگزارم که آن را نیک بیندیشید و خواست مرا دریابید و اگر پرسشهایی نیاز افتاد در نشست دیگری آن را بپرسید.
در این جنگی که امروز در اروپا می‌رود چنین انگاریم بیکی از شهرها سپاه دشمن می‌آید و از آسمان و زمین هجوم آغاز گردیده و از اینسو مردم شهر به تلاش افتاده ، بنگهداری شهر خود می‌کوشند و جوانان و مردان با تفنگ و توپ و شصت‌تیر و بمب و دیگر افزارهای جنگی بجلو دشمن می‌شتابند ، و در چنین هنگامی مردم ناگهان کسی را می‌بینند که بشیوه‌ی جنگجویان هفتصد سال پیش زره آهنین بتن پوشیده و خُود فولادین بسر گزارده و نیزه بدست گرفته و شمشیر بکمر بسته و کمان بدوش انداخته و او نیز بجلو دشمن شتابانست. آیا از دیدن او چه حالی پیدا کنند؟!. نه آنست که همه در شگفت شوند و باو بخندند و او را نه یک جنگجو بلکه یک بازیگر تئاتر شمارند؟. در حالی که ما نیک می‌دانیم که در هفتصد سال پیش اگر مردی باین آرایش در کوچه‌ها پدید آمدی سَهمش [هیبت] در دلها نشستی و مردم او را جنگجوی درست‌افزاری شناخته پاسش داشتندی و بتماشایش ایستادندی. نیز نیک می‌دانیم که باهمان افزارها جنگهای بس بزرگی کرده‌اند و شهرهای بسیاری گشاده‌اند و دشمنان نیرومندی پس نشانده‌اند. پس کنون برای چه همه بآن می‌خندند؟!. آیا نه اینست که چون زمان پیش رفته و آن افزارها از شایستگی افتاده؟!. نه اینست که بآن افزارها هیچ نکوهشی نیست و همه‌ی نکوهشها به کسیست که امروز آنها را بخود می‌بندد و برخ مردم می‌کشد؟!.
🔸دربارهی توریت نیز همینست. این پیشرفت زمانست که آن را از شایستگی انداخته. بآن هیچ نکوهش نیست و همه‌ی نکوهش به کسانیست که آن را امروز برخ مردم می‌کشند و پیاپی چاپ کرده می‌پراکنند. آنان کسانیند که نه معنی دین می‌دانند و نه از معنی زندگی آگاهند و نه راستی را بخدا باور می‌دارند. اگر دمی آنان را بنشانید و چهار پرسشی از ایشان بکنید از پاسخ درمانند و به چخش و پرخاش برخیزند و بگفته‌ی شما از در تکفیر درآیند. بیش از این کالایی ندارند. بسیاری از ایشان نیز از این راه نان می‌خورند که این گناه دیگری از ایشانست.
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر ـ تکه‌ی 4
🔸 چندي از اين داستان نگذشت كه پااوسانياس1 كه اهانتي باو به تحريك آتالوس و كلئوپاترا شده بود چون مي‌ديد كه اميد دادرسي از فيليپوس ندارد و جبران آن اهانت را نخواهد توانست كردن از اين جهت فرصتي بدست آورده فيليپوس را بكشت. گناه عمده‌ی اين كشتار را بگردن اولومپياس انداخته‌اند كه گويا پااوسانياس جوان را بكينه‌جويي برانگيخته و بآن كار دليرتر مي‌ساخته. بلكه شبهه‌هايي دربارهی خود الكساندر نيز مي‌رود كه ميگويند چون پااوسانياس نزد او آمد از اهانتي كه باو رسيده بود شكايت آغاز كرد ، الكساندر اين شعر ايئوريپيداس2 را از ميدييا3 :
بر شوهر بر مادر بر عروس
بر زبان رانده چند بار بخواند. با اين‌همه او كساني را كه باعث آن حادثه و با كشنده همداستان بودند سخت دنبال كرده در اين باره كوتاهي از خود ننمود و بر مادر خويش از اينكه در نبودن او با کلئوپاترا بدرفتاري كرده بود سخت خشمگين گرديد.
در اين هنگام كه الكساندر پس از كشته شدن پدر خود بپادشاهي رسيد بيش از بيست سال نداشت و كشوري كه بدست او سپرده شد از هر باره خطر آن را فراگرفته و دشمنان كينه‌توز از هر سوي گرد آن نشسته بودند. نه تنها مردمان وحشي كه در همسايگي ماكيدونيا نشسته و از گردن نهادن به هر فرمانروايي جز از فرمانروايان خود بيزار بودند و پادشاه ماكدوني هميشه از رهگذر آنان بيمناك بود. يونانيان نيز كه فيليپوس در جنگ بر آنان دست يافته بود هنوز رام نبودند و فيليپوس آن مجالي را پيدا نكرد كه كارهاي آنان را بسامان آورده فيروزي خود را بنتيجه‌ی درستي برساند و اينبود كه كارها از هرباره درهم و نابسامان بود. كوتاهسخن : براي ماكيدونيا هنگام بس بيمناكي پيش آمده بود. پاره‌ای كسان چنين راهنمايي مي‌كردند كه الكساندر از انديشه‌ی آنكه يونانيان را با زور در زير يوغ ماكيدونيا نگاهدارد چشم پوشيده بيش از اين چشم نداشته باشد آنان را با نرمي و مهرباني همدست و هم‌پيمان خود گرداند و از گناه آن دسته‌هايي كه به شورش كوشيده بسيج كار مي‌ديدند بگذرد.
ولي الكساندر اين راهنمایی را كه دليل ترس و ناتواني شمرده مي‌شد بگوش نگرفته بهتر آن ديد كه خود را بزرگ و باعزم نشان داده راه بكساني ندهد كه انديشه‌هاي خود را برو بار كنند ، يا كساني گستاخانه پا بر روي او بردارند. در سايه‌ی اين قصد بود كه لشكرهاي پياپي بر سر وحشيان فرستاده در سرزمين آنان تا كنار رود دانوب پيشرفت نمود ، در آنجا بود كه سورموس4 پادشاه تريباليان5 را شكست داده زبون گردانيد. بدينس آنهمه وحشيان را بحال آرامش آورده خود را از بيم شورش آنان آسوده ساخت. نيز چون شنيد كه مردم ثبيس سر به شورش آورده‌اند و آتنيان با آنان نامه‌نويسيها مي‌كنند بيدرنگ بر تنگه‌ی ثرموپولاي6 تاخته چنين مي‌گفت كه ديموسثينس7 كه او را بهنگام بودن در الوريا و در سرزمين تريباليان كودكي ناميده و بهنگام بودن در تسالي نوجواني خوانده ، كنون همچون مردي در كنار ديوارهاي آتن هويدا خواهد گرديد.
1ـ Pausaniss
2ـ Euripsides
3ـ Meda
4ـ Syrmus
5ـ Triballi مردمي بودند كه در كوره‌ی تساليا نشيمن داشتند.
6ـ Thermopylae تنگه‌ی معروفي كه يكي از جنگهاي ايرانيان با يونانيان در آنجا رويداد.
7ـ Demosthnes خطيب معروف يونان
8) الکساندر ـ تکه‌ی 4
🔸 چندي از اين داستان نگذشت كه پااوسانياس1 كه اهانتي باو به تحريك آتالوس و كلئوپاترا شده بود چون مي‌ديد كه اميد دادرسي از فيليپوس ندارد و جبران آن اهانت را نخواهد توانست كردن از اين جهت فرصتي بدست آورده فيليپوس را بكشت. گناه عمده‌ی اين كشتار را بگردن اولومپياس انداخته‌اند كه گويا پااوسانياس جوان را بكينه‌جويي برانگيخته و بآن كار دليرتر مي‌ساخته. بلكه شبهه‌هايي دربارهی خود الكساندر نيز مي‌رود كه ميگويند چون پااوسانياس نزد او آمد از اهانتي كه باو رسيده بود شكايت آغاز كرد ، الكساندر اين شعر ايئوريپيداس2 را از ميدييا3 :
بر شوهر بر مادر بر عروس
بر زبان رانده چند بار بخواند. با اين‌همه او كساني را كه باعث آن حادثه و با كشنده همداستان بودند سخت دنبال كرده در اين باره كوتاهي از خود ننمود و بر مادر خويش از اينكه در نبودن او با کلئوپاترا بدرفتاري كرده بود سخت خشمگين گرديد.
در اين هنگام كه الكساندر پس از كشته شدن پدر خود بپادشاهي رسيد بيش از بيست سال نداشت و كشوري كه بدست او سپرده شد از هر باره خطر آن را فراگرفته و دشمنان كينه‌توز از هر سوي گرد آن نشسته بودند. نه تنها مردمان وحشي كه در همسايگي ماكيدونيا نشسته و از گردن نهادن به هر فرمانروايي جز از فرمانروايان خود بيزار بودند و پادشاه ماكدوني هميشه از رهگذر آنان بيمناك بود. يونانيان نيز كه فيليپوس در جنگ بر آنان دست يافته بود هنوز رام نبودند و فيليپوس آن مجالي را پيدا نكرد كه كارهاي آنان را بسامان آورده فيروزي خود را بنتيجه‌ی درستي برساند و اينبود كه كارها از هرباره درهم و نابسامان بود. كوتاهسخن : براي ماكيدونيا هنگام بس بيمناكي پيش آمده بود. پاره‌ای كسان چنين راهنمايي مي‌كردند كه الكساندر از انديشه‌ی آنكه يونانيان را با زور در زير يوغ ماكيدونيا نگاهدارد چشم پوشيده بيش از اين چشم نداشته باشد آنان را با نرمي و مهرباني همدست و هم‌پيمان خود گرداند و از گناه آن دسته‌هايي كه به شورش كوشيده بسيج كار مي‌ديدند بگذرد.
ولي الكساندر اين راهنمایی را كه دليل ترس و ناتواني شمرده مي‌شد بگوش نگرفته بهتر آن ديد كه خود را بزرگ و باعزم نشان داده راه بكساني ندهد كه انديشه‌هاي خود را برو بار كنند ، يا كساني گستاخانه پا بر روي او بردارند. در سايه‌ی اين قصد بود كه لشكرهاي پياپي بر سر وحشيان فرستاده در سرزمين آنان تا كنار رود دانوب پيشرفت نمود ، در آنجا بود كه سورموس4 پادشاه تريباليان5 را شكست داده زبون گردانيد. بدينس آنهمه وحشيان را بحال آرامش آورده خود را از بيم شورش آنان آسوده ساخت. نيز چون شنيد كه مردم ثبيس سر به شورش آورده‌اند و آتنيان با آنان نامه‌نويسيها مي‌كنند بيدرنگ بر تنگه‌ی ثرموپولاي6 تاخته چنين مي‌گفت كه ديموسثينس7 كه او را بهنگام بودن در الوريا و در سرزمين تريباليان كودكي ناميده و بهنگام بودن در تسالي نوجواني خوانده ، كنون همچون مردي در كنار ديوارهاي آتن هويدا خواهد گرديد.
1ـ Pausaniss
2ـ Euripsides
3ـ Meda
4ـ Syrmus
5ـ Triballi مردمي بودند كه در كوره‌ی تساليا نشيمن داشتند.
6ـ Thermopylae تنگه‌ی معروفي كه يكي از جنگهاي ايرانيان با يونانيان در آنجا رويداد.
7ـ Demosthnes خطيب معروف يونان
ویدئوی «قتل کسروی» را در نُه بخش از نشانیهای زیر در این کانال میتوانید ببینید :
https://t.me/pakdini/8504
https://t.me/pakdini/8505
https://t.me/pakdini/8556
https://t.me/pakdini/8557
https://t.me/pakdini/8558
https://t.me/pakdini/8559
https://t.me/pakdini/8560
https://t.me/pakdini/8561
https://t.me/pakdini/8580
پاکدینی ـ احمد کسروی
قتل کسروی
https://t.me/pakdini/8504
https://t.me/pakdini/8505
https://t.me/pakdini/8556
https://t.me/pakdini/8557
https://t.me/pakdini/8558
https://t.me/pakdini/8559
https://t.me/pakdini/8560
https://t.me/pakdini/8561
https://t.me/pakdini/8580
پاکدینی ـ احمد کسروی
قتل کسروی
Telegram
پاکدینی ـ احمد کسروی
قتل کسروی - بخش ۱
✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی هشتم
🔸توریت را همگی از موسای [1] پیغمبر نتوان دانست و بیگمان دستهایی در آن برده شده. شما نیک می‌دانید که پیدایش ستون حمورابی (که از شوش پیدا شده) نشان داد که چیزهایی از آیین حمورابی در آن راه یافته و چنین دانسته شد که جهودان آن را پس از بازگشت از بابل نوشته‌اند و اینست چیزهایی را از آیین حمورابی بآن راه داده‌اند. هرچه هست ما نیک می‌دانیم که بنیاد خداشناسی جهودان از موساست و توریت نیز بیشتر گفته‌های او را دارا می‌باشد.
کنون شما آن را اندیشید که هنگامی که او برخاسته و مردم را از بت‌پرستی جلو گرفته و به (یهُوَه [2]) یا خدای آفریدگار خوانده و چنین گفته که «آفریدگار جهان یکیست و او بیرون از اینجهان می‌باشد و چیزی از اینجهان خدا یا آفریدگار نتواند بود» مردم در چه حالی بوده‌اند و اندازه‌ی فهمشان چه بوده است.
🔸تاریخ این را نیک نشان می‌دهد و ما نیک می‌دانیم که مردم در آن روز از این چیزها چندان بدور بوده‌اند که پیدایش چنین اندیشه‌ای در دل کسی جز بخواست خدا و با نیرویی ازو نتوانستی بود.
در آن روز یکی از توده‌های پیشرفته مصریان می‌بودند که از چند هزار سال باز با شهریگری (یا تمدن) زیسته بودند. با اینهمه می‌بینیم دربارهی آفرینش و آفریدگار اندیشه‌ی بسیار سستی می‌داشته‌اند و چیزهایی را می‌پرستیده‌اند که بآسانی نتوان باور کرد. یکی از پرستیده‌های آنان گاو سفید پیشانی می‌بوده که چون می‌مرده بایستی دیه به دیه بگردند و گاوی را بدانسان برای جانشینی پیدا کنند.
یونانیان با آن پیشرفت در دانش و شهریگری ببینید چه حالی می‌داشته‌اند و چه چیزهایی را می‌پرستیده‌اند. زیوس و دیگر پرستیدگانی که می‌داشته‌اند همیشه از رشک و خشم آنان در بیم می‌بوده‌اند. اینست می‌بایسته هر زمان قربانیها برای آنان بگزارند تا از آزارشان در زینهار باشند و یکی چون دارا می‌شده می‌بایسته بخشی از دارایی خود را بیکی از پرستشگاهها دهد. سرداری چون فیروزانه از جنگ بازمی‌گشته ناچار می‌بوده بخشی از کالاهای تاراجی را بپرستشگاهی سپارد. نادانی تا آنجا بوده که دختران را بپرستشگاهها سپارده و زنده بگور می‌کرده‌اند.
باشد که شما باین سخنان ارجی نگزارید و پیش خود چنین گویید : «چه جدایی میانه‌ی بت‌پرستی و خداپرستی است». ولی نه چنان است و بسیار جدایی میانه‌ی اینها هست.
🔸بت‌پرستی گذشته از آنکه با پستیهایی توأم بوده و از ارج آدمی بسیار می‌کاسته سرچشمهی آن یک نادانی دربارهی جهان بوده. زیرا آنان جهان را یک دستگاه نشناخته و دستهای بسیاری را در آن در کار می‌دیده‌اند. این سخن که جهان سراسر یک دستگاه است و در آن جز یک دست کار نمی‌کند نخست از دهان برانگیختگان برخاسته و سپس دانشها آن را روشن گردانیده. آن روز این سخن بسیار دور بوده و گفتنش صد دشواری با خود داشته. ولی امروز کسی نیست که آن را نداند و یا نپذیرد.[3]
🔸سخن اینست که یک دستگاه بودن جهان ، و یگانه بودن آفریدگار ، و بیرون از اینجهان بودن او و دیگر آموزشهای توریت در آن زمان گام برجسته‌ای یا بهتر گویم جهشی در راه پیشرفت بوده و با آنهمه امروز ناگزیر است که خوار نماید. زیرا هزارها سال از آن زمان گذشته و همه چیز پیش رفته. چیزی که زمانش بسر آمده باید خود [4] نیز از میان رود وگرنه خوار گردد.
دوباره می‌گویم : گناه از آن کسانیست که هنوز دست از آن برنمی‌دارند. هنوز آن را نگه می‌دارند و برخ جهانیان می‌کشند و زشتی این کار خود و زیان آن را نمی‌دانند. اینان از یکسو نادان و گرانجانند و بیشتری نیز جز درپی سودجویی نیستند ، و
🔸 از یکسو نیز معنی دین دانسته نیست. این معنی که ما بدین می‌دهیم آنان هیچگاه نشنیده‌اند و نمی‌دانند. داستان پیشرفت جهان و اینکه خواست خود آفریدگار همین بوده چیزیست که آنان هرگز نیندیشیده‌اند و نمی‌فهمند.
🔸بسیار جدایی هست میانه‌ی گفته‌های ما با دانسته‌های آنان.
🔸ما دین را برای مردم می‌شناسیم و آنان مردم را برای دین.
🔸ما دین را برای شناختن معنی جهان و زیستن از روی یک آیین بخردانه می‌خواهیم و آسایش و خرسندی مردم را از آن چشم می‌داریم و آنان از این چیزها بسیار دورند و همگی از مسیحی و مسلمان و جهود و زردشتی دین را باورهایی می‌دانند که دیندار یاد گیرد و بدل سپارد و گاهی نیز بپاره کارهایی از رفتن بپرستشگاه و گزاردن قربانی و خواندن دعا و مانند اینها برخیزد ، و نتیجه‌ای که از آن چشم می‌دارند رفتن به بهشت می‌باشد و گفتگوی اینکه معنی زندگی را دانند و به آسایش و خرسندی رسند و اینگونه چیزها درمیان نیست.
[1] : اصل : موسی ـ و
[2] : Yahovah- و
[3] : از این باره این دین بوده که بر دانش پیشی جسته. ـ و
[4] : واژه‌ی «خود» در این جمله در نوشتار پیمان (چاپ یکم) بوده ولی در پرچم هفتگی (چاپ دوم) افتاده. ـ و
تکه‌ی هشتم
🔸توریت را همگی از موسای [1] پیغمبر نتوان دانست و بیگمان دستهایی در آن برده شده. شما نیک می‌دانید که پیدایش ستون حمورابی (که از شوش پیدا شده) نشان داد که چیزهایی از آیین حمورابی در آن راه یافته و چنین دانسته شد که جهودان آن را پس از بازگشت از بابل نوشته‌اند و اینست چیزهایی را از آیین حمورابی بآن راه داده‌اند. هرچه هست ما نیک می‌دانیم که بنیاد خداشناسی جهودان از موساست و توریت نیز بیشتر گفته‌های او را دارا می‌باشد.
کنون شما آن را اندیشید که هنگامی که او برخاسته و مردم را از بت‌پرستی جلو گرفته و به (یهُوَه [2]) یا خدای آفریدگار خوانده و چنین گفته که «آفریدگار جهان یکیست و او بیرون از اینجهان می‌باشد و چیزی از اینجهان خدا یا آفریدگار نتواند بود» مردم در چه حالی بوده‌اند و اندازه‌ی فهمشان چه بوده است.
🔸تاریخ این را نیک نشان می‌دهد و ما نیک می‌دانیم که مردم در آن روز از این چیزها چندان بدور بوده‌اند که پیدایش چنین اندیشه‌ای در دل کسی جز بخواست خدا و با نیرویی ازو نتوانستی بود.
در آن روز یکی از توده‌های پیشرفته مصریان می‌بودند که از چند هزار سال باز با شهریگری (یا تمدن) زیسته بودند. با اینهمه می‌بینیم دربارهی آفرینش و آفریدگار اندیشه‌ی بسیار سستی می‌داشته‌اند و چیزهایی را می‌پرستیده‌اند که بآسانی نتوان باور کرد. یکی از پرستیده‌های آنان گاو سفید پیشانی می‌بوده که چون می‌مرده بایستی دیه به دیه بگردند و گاوی را بدانسان برای جانشینی پیدا کنند.
یونانیان با آن پیشرفت در دانش و شهریگری ببینید چه حالی می‌داشته‌اند و چه چیزهایی را می‌پرستیده‌اند. زیوس و دیگر پرستیدگانی که می‌داشته‌اند همیشه از رشک و خشم آنان در بیم می‌بوده‌اند. اینست می‌بایسته هر زمان قربانیها برای آنان بگزارند تا از آزارشان در زینهار باشند و یکی چون دارا می‌شده می‌بایسته بخشی از دارایی خود را بیکی از پرستشگاهها دهد. سرداری چون فیروزانه از جنگ بازمی‌گشته ناچار می‌بوده بخشی از کالاهای تاراجی را بپرستشگاهی سپارد. نادانی تا آنجا بوده که دختران را بپرستشگاهها سپارده و زنده بگور می‌کرده‌اند.
باشد که شما باین سخنان ارجی نگزارید و پیش خود چنین گویید : «چه جدایی میانه‌ی بت‌پرستی و خداپرستی است». ولی نه چنان است و بسیار جدایی میانه‌ی اینها هست.
🔸بت‌پرستی گذشته از آنکه با پستیهایی توأم بوده و از ارج آدمی بسیار می‌کاسته سرچشمهی آن یک نادانی دربارهی جهان بوده. زیرا آنان جهان را یک دستگاه نشناخته و دستهای بسیاری را در آن در کار می‌دیده‌اند. این سخن که جهان سراسر یک دستگاه است و در آن جز یک دست کار نمی‌کند نخست از دهان برانگیختگان برخاسته و سپس دانشها آن را روشن گردانیده. آن روز این سخن بسیار دور بوده و گفتنش صد دشواری با خود داشته. ولی امروز کسی نیست که آن را نداند و یا نپذیرد.[3]
🔸سخن اینست که یک دستگاه بودن جهان ، و یگانه بودن آفریدگار ، و بیرون از اینجهان بودن او و دیگر آموزشهای توریت در آن زمان گام برجسته‌ای یا بهتر گویم جهشی در راه پیشرفت بوده و با آنهمه امروز ناگزیر است که خوار نماید. زیرا هزارها سال از آن زمان گذشته و همه چیز پیش رفته. چیزی که زمانش بسر آمده باید خود [4] نیز از میان رود وگرنه خوار گردد.
دوباره می‌گویم : گناه از آن کسانیست که هنوز دست از آن برنمی‌دارند. هنوز آن را نگه می‌دارند و برخ جهانیان می‌کشند و زشتی این کار خود و زیان آن را نمی‌دانند. اینان از یکسو نادان و گرانجانند و بیشتری نیز جز درپی سودجویی نیستند ، و
🔸 از یکسو نیز معنی دین دانسته نیست. این معنی که ما بدین می‌دهیم آنان هیچگاه نشنیده‌اند و نمی‌دانند. داستان پیشرفت جهان و اینکه خواست خود آفریدگار همین بوده چیزیست که آنان هرگز نیندیشیده‌اند و نمی‌فهمند.
🔸بسیار جدایی هست میانه‌ی گفته‌های ما با دانسته‌های آنان.
🔸ما دین را برای مردم می‌شناسیم و آنان مردم را برای دین.
🔸ما دین را برای شناختن معنی جهان و زیستن از روی یک آیین بخردانه می‌خواهیم و آسایش و خرسندی مردم را از آن چشم می‌داریم و آنان از این چیزها بسیار دورند و همگی از مسیحی و مسلمان و جهود و زردشتی دین را باورهایی می‌دانند که دیندار یاد گیرد و بدل سپارد و گاهی نیز بپاره کارهایی از رفتن بپرستشگاه و گزاردن قربانی و خواندن دعا و مانند اینها برخیزد ، و نتیجه‌ای که از آن چشم می‌دارند رفتن به بهشت می‌باشد و گفتگوی اینکه معنی زندگی را دانند و به آسایش و خرسندی رسند و اینگونه چیزها درمیان نیست.
[1] : اصل : موسی ـ و
[2] : Yahovah- و
[3] : از این باره این دین بوده که بر دانش پیشی جسته. ـ و
[4] : واژه‌ی «خود» در این جمله در نوشتار پیمان (چاپ یکم) بوده ولی در پرچم هفتگی (چاپ دوم) افتاده. ـ و
🔶 در پیرامون روان
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 2
🔸يكي از آشنايان سَهِشها يا احساسات خود را در اين زمينه چنين بازمي‌نمايد : نخست بار كه در كتابهاي صوفيان داستان «وحدت وجود» را خواندم بسيار بخود باليدم. تو گفتي درِ خانه را زدند و مژده آوردند كه تو پادشاه شده‌اي. با خود گفتم : «هيهاي ما خدا مي‌بوده‌ايم و نمي‌دانسته‌ايم». نزديك مي‌بود همچون شِبلي و بايزيد بميان افتم و آواز «ليس في جبتي الي الله» برآورم. چندي نگذشت كه چيزهايي از فلسفه‌ی داروين از راه كتابهاي مصري در ايران پراكنده شد و بمن بسيار بد افتاد اينكه شنيدم آدمي زاده‌ی بوزينه است و سَهِشهاي شگفتي در من پديد آورد. تو گفتي مرغي مي‌بودم كه در فضاي بسيار بلند مي‌پريدم ، ناگهان پرها و بالهايم كنده شد و من از آن بالا بزمين افتادم.
اين سخن شوخي‌آميز است. ولي ناراست نيست. اين انديشه‌هاي مادّيگري را بازگشت آن انديشه‌هاي صوفيانه توان شمرد. به هر حال ما مي‌گوييم : نه آن و نه اين. آدمي نه خدا مي‌بوده و نه همپايهی بوزينه است. آفريده‌ی ويژه‌ی برگزيده‌ايست.
٢ـ دوم هوده‌ی مادّيگري آدمي را نيكي‌پذير ندانستن و از نيكي آن نوميد بودنست. اين دُژفهمي از دو جا برخاسته : يكي آنكه سرچشمهی خواهاكها و كُناكهاي آدمي را جز خودخواهي ندانسته‌اند و پيداست كه با چنان حالي نيكي ازو چشم نتوان داشت. ديگر اينكه آدمي را بپاي جانوران برده‌اند و خود پيداست كه جانوران نيكي‌ناپذيرند.
از آنسو اين بيگفتگوست كه آنچه در نهاد كسي يا چيزي نهاده شده ديگر نتواند بود. پستي خيمهاي آدمي همانهاست كه بوده است و هست و اميد ديگر شدن بآنها نتوان بست.
ولي ما باينها پاسخ داده‌ايم. سرچشمهی خواهاكها و كُناكهاي آدمي تنها خودخواهي نيست. آدمي با جانوران يكسان نمي‌باشد. در اين باره جاي گفتگو بازنمانده. آمديم كه آنچه در نهاد كسي يا چيزي نهاده شده ديگر نتواند بود. اين سخن راستست. ولي دليل نيكي‌ناپذيري آدمي نتواند بود. بدانسان كه ما گفتيم آدمي نيكيها و بديها هر دو را از نهاد خود مي‌دارد.
بدانسان كه بازنموديم آدمي در كالبد خود داراي دو دستگاه است :
يكي دستگاه جان با خيمهاي ناستوده‌ی رشك و آز و خشم و كينه و خودنمايي و برتري‌فروشي و ستمگري و چاپلوسي و مانند اينها كه بسيار است.
ديگري دستگاه روان با خيمهاي ستوده‌ی نيكخواهي و آبادي‌دوستي و آميغ‌پژوهي و دلسوزي بديگران و شرم و مانند اينها كه كم نيست. چنانكه گفتيم فهم و انديشه و خرد نيز از بستگان روانست.
اكنون سخن در آنست كه اين دو دستگاه در كالبد آدمي هميشه با هم در پيكار وكشاكش است و همچون كفه‌ی ترازو همينكه يكي بالا رفت آن ديگري پايين خواهد آمد. همانكه يكي نيرومند بود آن ديگري از نيرو خواهد افتاد. اينست نيكي آدمي از آن راه است كه گوهر رواني او نيرومند و توانا گرديده گوهر جاني را بزير فرمان گيرد و از بديهاي آن جلو گيرد.
اين خود جُستار بسيار ارجداريست كه آدمي چگونه نيك تواند بود؟. خيمهاي او چگونه ستوده تواند گرديد؟. در اين باره ديگران سخن ارجداري نگفته‌اند. ولي از گفته‌هاي ما ، خود روشنست و بگفتگو نياز نمي‌دارد. آدمي بايد روان و خردش نيرومند گردد. براي نيرومندي روان نيز بيش از همه شناختن آميغها دربايست مي‌باشد.
چيزيست آزموده : هنگامي كه ما آميغهايي را بكساني بازنماييم و آنان را در شناختن جهان و زندگاني بيناتر گردانيم ، خيمهاشان نيز ستوده خواهد گرديد. وارونه‌ی آن نيز آزموده گرديده. زيان بدآموزيها از همين راه است. چنانكه گفتيم ازروزي كه مادّيگري در جهان پراكنده شده و بدآموزيهاي آن در مغزها جا باز كرده ، خيمهاي پست آدميان چيره‌تر و نيرومندتر بوده و بدي در جهان فزونتر شده است.
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 2
🔸يكي از آشنايان سَهِشها يا احساسات خود را در اين زمينه چنين بازمي‌نمايد : نخست بار كه در كتابهاي صوفيان داستان «وحدت وجود» را خواندم بسيار بخود باليدم. تو گفتي درِ خانه را زدند و مژده آوردند كه تو پادشاه شده‌اي. با خود گفتم : «هيهاي ما خدا مي‌بوده‌ايم و نمي‌دانسته‌ايم». نزديك مي‌بود همچون شِبلي و بايزيد بميان افتم و آواز «ليس في جبتي الي الله» برآورم. چندي نگذشت كه چيزهايي از فلسفه‌ی داروين از راه كتابهاي مصري در ايران پراكنده شد و بمن بسيار بد افتاد اينكه شنيدم آدمي زاده‌ی بوزينه است و سَهِشهاي شگفتي در من پديد آورد. تو گفتي مرغي مي‌بودم كه در فضاي بسيار بلند مي‌پريدم ، ناگهان پرها و بالهايم كنده شد و من از آن بالا بزمين افتادم.
اين سخن شوخي‌آميز است. ولي ناراست نيست. اين انديشه‌هاي مادّيگري را بازگشت آن انديشه‌هاي صوفيانه توان شمرد. به هر حال ما مي‌گوييم : نه آن و نه اين. آدمي نه خدا مي‌بوده و نه همپايهی بوزينه است. آفريده‌ی ويژه‌ی برگزيده‌ايست.
٢ـ دوم هوده‌ی مادّيگري آدمي را نيكي‌پذير ندانستن و از نيكي آن نوميد بودنست. اين دُژفهمي از دو جا برخاسته : يكي آنكه سرچشمهی خواهاكها و كُناكهاي آدمي را جز خودخواهي ندانسته‌اند و پيداست كه با چنان حالي نيكي ازو چشم نتوان داشت. ديگر اينكه آدمي را بپاي جانوران برده‌اند و خود پيداست كه جانوران نيكي‌ناپذيرند.
از آنسو اين بيگفتگوست كه آنچه در نهاد كسي يا چيزي نهاده شده ديگر نتواند بود. پستي خيمهاي آدمي همانهاست كه بوده است و هست و اميد ديگر شدن بآنها نتوان بست.
ولي ما باينها پاسخ داده‌ايم. سرچشمهی خواهاكها و كُناكهاي آدمي تنها خودخواهي نيست. آدمي با جانوران يكسان نمي‌باشد. در اين باره جاي گفتگو بازنمانده. آمديم كه آنچه در نهاد كسي يا چيزي نهاده شده ديگر نتواند بود. اين سخن راستست. ولي دليل نيكي‌ناپذيري آدمي نتواند بود. بدانسان كه ما گفتيم آدمي نيكيها و بديها هر دو را از نهاد خود مي‌دارد.
بدانسان كه بازنموديم آدمي در كالبد خود داراي دو دستگاه است :
يكي دستگاه جان با خيمهاي ناستوده‌ی رشك و آز و خشم و كينه و خودنمايي و برتري‌فروشي و ستمگري و چاپلوسي و مانند اينها كه بسيار است.
ديگري دستگاه روان با خيمهاي ستوده‌ی نيكخواهي و آبادي‌دوستي و آميغ‌پژوهي و دلسوزي بديگران و شرم و مانند اينها كه كم نيست. چنانكه گفتيم فهم و انديشه و خرد نيز از بستگان روانست.
اكنون سخن در آنست كه اين دو دستگاه در كالبد آدمي هميشه با هم در پيكار وكشاكش است و همچون كفه‌ی ترازو همينكه يكي بالا رفت آن ديگري پايين خواهد آمد. همانكه يكي نيرومند بود آن ديگري از نيرو خواهد افتاد. اينست نيكي آدمي از آن راه است كه گوهر رواني او نيرومند و توانا گرديده گوهر جاني را بزير فرمان گيرد و از بديهاي آن جلو گيرد.
اين خود جُستار بسيار ارجداريست كه آدمي چگونه نيك تواند بود؟. خيمهاي او چگونه ستوده تواند گرديد؟. در اين باره ديگران سخن ارجداري نگفته‌اند. ولي از گفته‌هاي ما ، خود روشنست و بگفتگو نياز نمي‌دارد. آدمي بايد روان و خردش نيرومند گردد. براي نيرومندي روان نيز بيش از همه شناختن آميغها دربايست مي‌باشد.
چيزيست آزموده : هنگامي كه ما آميغهايي را بكساني بازنماييم و آنان را در شناختن جهان و زندگاني بيناتر گردانيم ، خيمهاشان نيز ستوده خواهد گرديد. وارونه‌ی آن نيز آزموده گرديده. زيان بدآموزيها از همين راه است. چنانكه گفتيم ازروزي كه مادّيگري در جهان پراكنده شده و بدآموزيهاي آن در مغزها جا باز كرده ، خيمهاي پست آدميان چيره‌تر و نيرومندتر بوده و بدي در جهان فزونتر شده است.
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر ـ تکه‌ی 5
🔸 و چون او بكنار شهر ثبيس رسيد براي آنكه بمردم روشن گرداند كه از گذشته‌ها چشم پوشيده است تنها فوينيكس1 و پروثوتيس2 را كه اين دو تن بنيادگزار شورش بودند خواستار شده و از همه‌ی ديگران بشرط آنكه نزد او بيايند آمرزش اعلان كرد. ولي مردم ثبيس نيز بنام لجاجت با او فيلوتاس و آنتيپاتر3 را خواستار شدند كه بدست آنان سپرده شود و همچنين اعلان كردند كه هر كه هوادار آزادي يونان مي‌باشد نزد آنان بشتابد. الكساندر چون اين بديد بر آن سر شد كه آخرين نتيجه‌ی جنگ را بآنان بنماياند. مردم ثبيس دليري و غيرت بيش از اندازه از خود نمودند. ولي چه سود كه سپاه دشمن بسيار انبوه‌تر از شماره‌ی آنان بود و چون دسته‌ی پاسبانان ماكيدوني كه در ارگ بودند آنان هم از سوي ديگر حمله آوردند جنگجويان ثبيس از هر سوي گرفتار شدند و در آن هنگامه بخش بيشتر ايشان كشته شد و سرانجام شهر با شمشير گشاده گرديد. الكساندر مي‌خواست سرگذشت اين شهر را مايه‌ی عبرت ديگر شهرهاي يونان گرداند و نيز با سختگيري باينان همدستان خود را كه مردم فوكايي4 و مردم پلاتاياي5 بودند خرسند گرداند. اينبود كه كاهنان و چند تني را كه هنوز تا آنزمان هوادار ماكدوني و رابطه‌ی خود را با الكساندر نگهداشته بودند و خاندان پنداريس6 شاعر و كساني را كه از نخست با جنگ مخالف بوده رأي بآن نداده بودند جدا كرده ، همگي ديگران را كه نزديك به سي‌هزار تن بودند در بازارها ببردگي فروختند. نيز چنانكه شمرد‌ه‌اند بيش از ششهزار تن از ايشان كشته شده بودند.
از حادثه‌هايي كه در اين هنگام در شهر رويداد يكي آن بود كه چند تني از سپاهيان تراكيا به خانه‌ی بيوه‌زني كه يكي از زنان كاردان و نامدار بود و تيموكليا7 نام داشت ريختند. سركرده‌ی ايشان پس از آنكه نابكاري با آن زن كرده هوس خود را فرونشاند خواست آز خود را هم فرونشاند و ازو پرسيد كه آيا در كجا پولهاي خود را نهان ساخته. زن در پاسخ او را بباغ راه نمود و چاهي را در آنجا نشان داده گفت چون شهر نزديك بگرفته شدن گرديد من از ترس همه‌ی چيزهاي گرانبهاي خود را در اين چاه ريختم. تراكيايي آزمند دم چاه ايستاده خواست بگنجينه‌اي كه در ته آن مي‌پنداشت تماشا نمايد. زن فرصت بدست آورده از پشت سر او را تكان داده به ته چاه انداخت و سنگهاي بزرگي را از روي آن ريخته او را بكشت. و چون سپاهيان او را گرفته دست بسته نزد الكساندر آوردند الكساندر از چهره‌ی او و از رفتاري كه داشت دانست كه زن برگزيده‌اي مي‌باشد و چون با او بگفتگو درآمد در رخساره‌ی او از ترس يا تأثر نشاني نمودار نبود. الكساندر پرسيد : «تو كيستي؟» پاسخ داد : «من خواهر ثئاجنيس8 مي‌باشم كه جنگ خاييرونيا9 را با پدر شما فيليپوس كرده و جان خود را در راه آزادي يونان باخت.» الكساندر ندانست از آن كاري كه اين زن كرده بود بيشتر در شگفت باشد يا از اين پاسخي كه اكنون داد و از تأثري كه پيدا كرد براي او و فرزندانش آزادي بخشيد كه به هر كجا مي‌خواهند بروند.
1ـ Phoenix
2ـ Prothytes
3ـ Antipater از نزديكان و دوستان الكساندر است كه سپس او را در ماكيدوني بجاي خود گزارده روانه‌ی آسيا گرديد. فيلوتاس را هم در پيش نام برده‌ايم.
4ـ Phocaei
5ـ Plataeae
6ـ Pindaris يكي از شعراي معروف يونان است.
7ـ Timoclea
8ـ Theagenes
9ـ Chaeronea
8) الکساندر ـ تکه‌ی 5
🔸 و چون او بكنار شهر ثبيس رسيد براي آنكه بمردم روشن گرداند كه از گذشته‌ها چشم پوشيده است تنها فوينيكس1 و پروثوتيس2 را كه اين دو تن بنيادگزار شورش بودند خواستار شده و از همه‌ی ديگران بشرط آنكه نزد او بيايند آمرزش اعلان كرد. ولي مردم ثبيس نيز بنام لجاجت با او فيلوتاس و آنتيپاتر3 را خواستار شدند كه بدست آنان سپرده شود و همچنين اعلان كردند كه هر كه هوادار آزادي يونان مي‌باشد نزد آنان بشتابد. الكساندر چون اين بديد بر آن سر شد كه آخرين نتيجه‌ی جنگ را بآنان بنماياند. مردم ثبيس دليري و غيرت بيش از اندازه از خود نمودند. ولي چه سود كه سپاه دشمن بسيار انبوه‌تر از شماره‌ی آنان بود و چون دسته‌ی پاسبانان ماكيدوني كه در ارگ بودند آنان هم از سوي ديگر حمله آوردند جنگجويان ثبيس از هر سوي گرفتار شدند و در آن هنگامه بخش بيشتر ايشان كشته شد و سرانجام شهر با شمشير گشاده گرديد. الكساندر مي‌خواست سرگذشت اين شهر را مايه‌ی عبرت ديگر شهرهاي يونان گرداند و نيز با سختگيري باينان همدستان خود را كه مردم فوكايي4 و مردم پلاتاياي5 بودند خرسند گرداند. اينبود كه كاهنان و چند تني را كه هنوز تا آنزمان هوادار ماكدوني و رابطه‌ی خود را با الكساندر نگهداشته بودند و خاندان پنداريس6 شاعر و كساني را كه از نخست با جنگ مخالف بوده رأي بآن نداده بودند جدا كرده ، همگي ديگران را كه نزديك به سي‌هزار تن بودند در بازارها ببردگي فروختند. نيز چنانكه شمرد‌ه‌اند بيش از ششهزار تن از ايشان كشته شده بودند.
از حادثه‌هايي كه در اين هنگام در شهر رويداد يكي آن بود كه چند تني از سپاهيان تراكيا به خانه‌ی بيوه‌زني كه يكي از زنان كاردان و نامدار بود و تيموكليا7 نام داشت ريختند. سركرده‌ی ايشان پس از آنكه نابكاري با آن زن كرده هوس خود را فرونشاند خواست آز خود را هم فرونشاند و ازو پرسيد كه آيا در كجا پولهاي خود را نهان ساخته. زن در پاسخ او را بباغ راه نمود و چاهي را در آنجا نشان داده گفت چون شهر نزديك بگرفته شدن گرديد من از ترس همه‌ی چيزهاي گرانبهاي خود را در اين چاه ريختم. تراكيايي آزمند دم چاه ايستاده خواست بگنجينه‌اي كه در ته آن مي‌پنداشت تماشا نمايد. زن فرصت بدست آورده از پشت سر او را تكان داده به ته چاه انداخت و سنگهاي بزرگي را از روي آن ريخته او را بكشت. و چون سپاهيان او را گرفته دست بسته نزد الكساندر آوردند الكساندر از چهره‌ی او و از رفتاري كه داشت دانست كه زن برگزيده‌اي مي‌باشد و چون با او بگفتگو درآمد در رخساره‌ی او از ترس يا تأثر نشاني نمودار نبود. الكساندر پرسيد : «تو كيستي؟» پاسخ داد : «من خواهر ثئاجنيس8 مي‌باشم كه جنگ خاييرونيا9 را با پدر شما فيليپوس كرده و جان خود را در راه آزادي يونان باخت.» الكساندر ندانست از آن كاري كه اين زن كرده بود بيشتر در شگفت باشد يا از اين پاسخي كه اكنون داد و از تأثري كه پيدا كرد براي او و فرزندانش آزادي بخشيد كه به هر كجا مي‌خواهند بروند.
1ـ Phoenix
2ـ Prothytes
3ـ Antipater از نزديكان و دوستان الكساندر است كه سپس او را در ماكيدوني بجاي خود گزارده روانه‌ی آسيا گرديد. فيلوتاس را هم در پيش نام برده‌ايم.
4ـ Phocaei
5ـ Plataeae
6ـ Pindaris يكي از شعراي معروف يونان است.
7ـ Timoclea
8ـ Theagenes
9ـ Chaeronea
🔶 در پیرامون روان
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 3
🔸٣ـ سوم هوده آنست كه نيك و بدي در جهان نيست. هر كس هرچه را ميخواهد و بسود اوست نيك مي‌شمارد و هر چيز را نمي‌خواهد و بسود او نيست بد مي‌شمارد. براي اين دليل آورده ميگويند : «سرچشمهی دريافتهاي آدمي مغز اوست. مغز نيز مادّه است و هر چيزي از درون و بيرون در آن تواند هَناييد»
ما بيپايي اينها را نيز روشن گردانيديم. اين راست نيست كه هر كس هرچه بسود اوست نيك مي‌شمارد و هرچه بسود او نيست بد مي‌شمارد. ترازوي نيك و بد ، سود و زيان هر كس نيست. ترازوي نيك و بد خرد آدميست. بسيار چيزهاست كه بسود ماست و ما آن را بد مي‌شماريم ، بسيار چيزهاست كه بزيان ماست و ما آنها را نيك مي‌شناسيم.
صدها مثل توان آورد : فلان گرسنه كه من در كوچه مي‌بينم بزيان منست كه پولي يا ناني باو دهم. در همان حال من دادن پول يا نان را باو نيك مي‌دانم و از آن خودداري نمي‌كنم. فلان مرد پولي نزد من داشته و مرده و نوشته‌اي در دست نداشته ، بسود منست كه وام خود را نپردازم و آن را بروي خود نياورم. ليكن من آن را بد مي‌دانم و بسراغ بازماندگان او مي‌روم و وام خود را مي‌پردازم. بختِ نصر پادشاه آسوري چند هزار سال پيش بجهودان بدي كرده. مرا از كارهاي او نه زيانست و نه سود و در همان حال آن را بد مي‌شمارم.
چنانكه گفتم نيكها و بدها چيزهاي پايداريست. آنچه نيكست بهمه نيكست. آنچه بد است بهمه بد است. سود و زيان را در آن هَنايشي نيست.
آري آدمي هنگامي كه از چيزي سود دارد بآن گرايد و هنگامي كه زيان دارد از آن رم خورد. اين چيزيست كه در هر كسي هست. ولي اين گراييدن و اين رميدن ، آن چيز را نيك يا بد نتواند گردانيد. در پشت سر آن گرايش و رمش ، داوري خرد هست و نيكي يا بدي بسته بآن داوريست.
هستند كسان بسياري كه ترازوشان براي شناختن نيك و بد ، سود و زيان خودشانست. ولي آنان كسانيند كه روانهايشان بيمار و خردهاشان بيكاره است كه ما اگر روانهاي آنها را توانا گردانيم از آن حال بيرون خواهند آمد.
اما اينكه ميگويند : «سرچشمهی دريافتهاي آدمي مغز اوست و مغز نيز مادّه است و هر چيزي از درون و بيرون در آن تواند هَناييد» ، ما اين دليل را راست نمي‌يابيم. چيزي را كه ما به نيكي شناخته باور كرده‌ايم ، هيچ چيزي از درون و بيرون در آن نتواند هَناييد و آن باور را ديگر نتواند گردانيد. مثلاً ستمگر بودن بختِ نصر و بدي كارهاي او را كه ما باور كرده‌ايم هيچ چيزي از درون و بيرون در آن نخواهد هَناييد و نتواند هَناييد.
٤ـ فلسفه‌ی مادّي خرد را كه گرانمايه‌ترين داشته آدميست نمي‌شناسد و نيرويي را در آدمي كه داور نيك و بد و سود و زيان باشد باور نمي‌دارد. يكي از زهرناكترين هوده‌هاي آن فلسفه اينست.
بارها نشان داديم كه در جهان نيكها و بدها هست و در آدمي نيرويي براي شناختن آنها گزارده شده و مثلها آورديم. همان گفته‌ها و مثلها براي نشان دادن بيپايي اينسخنان بس مي‌باشد و نيازي بگفتگوي ديگر نيست.
در اينجا سخن ديگري هست. در نشست نخست نوشته‌ی دكتر اراني را برايتان خواندم. در اين باره دليل آورده مي‌گويد : «فقط با مغز مي‌توان فكر كرد. مغز مادّه و فكر يكي از خواص اين مادّه است. تجربه بما نشان مي‌دهد كه اگر محيط مادّي (نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غيره ) تغيير كند در ساختمان و طرز عمل موجود زنده نيز تغييرات نظير آن بظهور ميرسد. مغز نيز كاملاً تابع آن قانونست».
اين سخن از ديده‌ی دانشها راستست و مي‌بايد پذيرفت. ولي از سوي ديگر ما نيز دليلهاي استوار براي گفته‌هاي خود مي‌داريم. يك بار ديگر اين مثل را ياد كرده‌ام : چنين انگاريد شما با كسي سخن مي‌رانيد و او معني دمكراسي يا مشروطه را براي شما روشن مي‌گرداند و آنگاه از شما مي‌پرسد : آيا اين بهتر است يا فرمانروايي خودكامانه‌ی پادشاهان؟. آيا شما چه خواهيد گفت؟. بيگمانست كه از روي داوري خرد ، دمكراسي يا مشروطه را بهتر خواهيد دانست. اكنون ببينيم آيا اين انديشه‌ی شما با «محيط مادّي» ديگر تواند بود؟. آيا «نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غيره» در آن كارگر تواند بود؟. بيگمانست كه نتواند بود. بيگمانست كه باور شما را دربارهی مشروطه هيچ چيز از ميان نتواند برد. اگر شما به آفريقا رويد و درميان گرماي سوزان آنجا زييد يا بقطب شمال برويد و در روي يخها بزندگي پردازيد ، داوري شما همان خواهد بود كه بوده است. اگر شما دچار ستم پادشاه خودكامه‌اي گرديده بزندان افتيد يا خودتان در كشوري بفرمانروايي خودكامه برسيد ، هيچ يكي از اينها در شما نخواهد هَناييد. در همان هنگامي كه فرمانرواي خودكامه هستيد و بمردم فرمان مي‌رانيد ، با خرد خودتان دمكراسي را بهتر از آن خواهيد دانست.
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 3
🔸٣ـ سوم هوده آنست كه نيك و بدي در جهان نيست. هر كس هرچه را ميخواهد و بسود اوست نيك مي‌شمارد و هر چيز را نمي‌خواهد و بسود او نيست بد مي‌شمارد. براي اين دليل آورده ميگويند : «سرچشمهی دريافتهاي آدمي مغز اوست. مغز نيز مادّه است و هر چيزي از درون و بيرون در آن تواند هَناييد»
ما بيپايي اينها را نيز روشن گردانيديم. اين راست نيست كه هر كس هرچه بسود اوست نيك مي‌شمارد و هرچه بسود او نيست بد مي‌شمارد. ترازوي نيك و بد ، سود و زيان هر كس نيست. ترازوي نيك و بد خرد آدميست. بسيار چيزهاست كه بسود ماست و ما آن را بد مي‌شماريم ، بسيار چيزهاست كه بزيان ماست و ما آنها را نيك مي‌شناسيم.
صدها مثل توان آورد : فلان گرسنه كه من در كوچه مي‌بينم بزيان منست كه پولي يا ناني باو دهم. در همان حال من دادن پول يا نان را باو نيك مي‌دانم و از آن خودداري نمي‌كنم. فلان مرد پولي نزد من داشته و مرده و نوشته‌اي در دست نداشته ، بسود منست كه وام خود را نپردازم و آن را بروي خود نياورم. ليكن من آن را بد مي‌دانم و بسراغ بازماندگان او مي‌روم و وام خود را مي‌پردازم. بختِ نصر پادشاه آسوري چند هزار سال پيش بجهودان بدي كرده. مرا از كارهاي او نه زيانست و نه سود و در همان حال آن را بد مي‌شمارم.
چنانكه گفتم نيكها و بدها چيزهاي پايداريست. آنچه نيكست بهمه نيكست. آنچه بد است بهمه بد است. سود و زيان را در آن هَنايشي نيست.
آري آدمي هنگامي كه از چيزي سود دارد بآن گرايد و هنگامي كه زيان دارد از آن رم خورد. اين چيزيست كه در هر كسي هست. ولي اين گراييدن و اين رميدن ، آن چيز را نيك يا بد نتواند گردانيد. در پشت سر آن گرايش و رمش ، داوري خرد هست و نيكي يا بدي بسته بآن داوريست.
هستند كسان بسياري كه ترازوشان براي شناختن نيك و بد ، سود و زيان خودشانست. ولي آنان كسانيند كه روانهايشان بيمار و خردهاشان بيكاره است كه ما اگر روانهاي آنها را توانا گردانيم از آن حال بيرون خواهند آمد.
اما اينكه ميگويند : «سرچشمهی دريافتهاي آدمي مغز اوست و مغز نيز مادّه است و هر چيزي از درون و بيرون در آن تواند هَناييد» ، ما اين دليل را راست نمي‌يابيم. چيزي را كه ما به نيكي شناخته باور كرده‌ايم ، هيچ چيزي از درون و بيرون در آن نتواند هَناييد و آن باور را ديگر نتواند گردانيد. مثلاً ستمگر بودن بختِ نصر و بدي كارهاي او را كه ما باور كرده‌ايم هيچ چيزي از درون و بيرون در آن نخواهد هَناييد و نتواند هَناييد.
٤ـ فلسفه‌ی مادّي خرد را كه گرانمايه‌ترين داشته آدميست نمي‌شناسد و نيرويي را در آدمي كه داور نيك و بد و سود و زيان باشد باور نمي‌دارد. يكي از زهرناكترين هوده‌هاي آن فلسفه اينست.
بارها نشان داديم كه در جهان نيكها و بدها هست و در آدمي نيرويي براي شناختن آنها گزارده شده و مثلها آورديم. همان گفته‌ها و مثلها براي نشان دادن بيپايي اينسخنان بس مي‌باشد و نيازي بگفتگوي ديگر نيست.
در اينجا سخن ديگري هست. در نشست نخست نوشته‌ی دكتر اراني را برايتان خواندم. در اين باره دليل آورده مي‌گويد : «فقط با مغز مي‌توان فكر كرد. مغز مادّه و فكر يكي از خواص اين مادّه است. تجربه بما نشان مي‌دهد كه اگر محيط مادّي (نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غيره ) تغيير كند در ساختمان و طرز عمل موجود زنده نيز تغييرات نظير آن بظهور ميرسد. مغز نيز كاملاً تابع آن قانونست».
اين سخن از ديده‌ی دانشها راستست و مي‌بايد پذيرفت. ولي از سوي ديگر ما نيز دليلهاي استوار براي گفته‌هاي خود مي‌داريم. يك بار ديگر اين مثل را ياد كرده‌ام : چنين انگاريد شما با كسي سخن مي‌رانيد و او معني دمكراسي يا مشروطه را براي شما روشن مي‌گرداند و آنگاه از شما مي‌پرسد : آيا اين بهتر است يا فرمانروايي خودكامانه‌ی پادشاهان؟. آيا شما چه خواهيد گفت؟. بيگمانست كه از روي داوري خرد ، دمكراسي يا مشروطه را بهتر خواهيد دانست. اكنون ببينيم آيا اين انديشه‌ی شما با «محيط مادّي» ديگر تواند بود؟. آيا «نور ، درجه حرارت ، رطوبت و غيره» در آن كارگر تواند بود؟. بيگمانست كه نتواند بود. بيگمانست كه باور شما را دربارهی مشروطه هيچ چيز از ميان نتواند برد. اگر شما به آفريقا رويد و درميان گرماي سوزان آنجا زييد يا بقطب شمال برويد و در روي يخها بزندگي پردازيد ، داوري شما همان خواهد بود كه بوده است. اگر شما دچار ستم پادشاه خودكامه‌اي گرديده بزندان افتيد يا خودتان در كشوري بفرمانروايي خودكامه برسيد ، هيچ يكي از اينها در شما نخواهد هَناييد. در همان هنگامي كه فرمانرواي خودكامه هستيد و بمردم فرمان مي‌رانيد ، با خرد خودتان دمكراسي را بهتر از آن خواهيد دانست.
Ravan N2.pdf
242.5 KB
📘 در پیرامون روان
🖌 احمد کسروی
🔹نشست دوم در یکجا
🖌 احمد کسروی
🔹نشست دوم در یکجا
✴️ گفت و شنید (1)
تکه‌ی نهم
🔸شما نیک می‌دانید که مسیحیان چنین می‌گویند : آدم چون در بهشت گندم خورده و نافرمانی نموده گناهکار شده فرزندان او نیز گناهکار زایند و اینست خدا فرزند یگانه‌ی خود را فرستاده تا کشته شود و کفّاره‌ی آن گناهان باشد و مردمان باید مسیح را بشناسند و بفرزند خدا بودن او بگروند تا در آنجهان در بهشت باشند. اینست عنوانی که برای دین خود می‌دارند.
🔸دستگاه بآن بزرگی عنوانش این سخن بی‌ارج و سست است. دیگران نیز هر کدام عنوانی نزدیک بآن یاد می‌کنند.
اگر بسنجیم دینی که می‌گویند یک ساختمانی از پندار می‌باشد. بدینسان که خدایی پنداشته در بالادست جا می‌دهند و فرودست او پیغمبری را می‌نشانند و پایینتر از آن امامان یا حواریان است ، و پس از همه امامزادگان یا قدیسان می‌آیند ، و داشتن دین جز از این نیست که هر کسی اینها را فراگیرد و بدل سپارد و همیشه بآنان پردازد و نگزارد نامهاشان فراموش گردد و جاهایی را ورجاوند (مقدس) شمرده بدیدن آنها رود ، و روزهایی را از سال برگزیده و روزهای ورجاوند شناسد.
اینست رُویه‌ای [1] که آنان بدین داده‌اند و این شگفت که کسانی که در قرنهای پسین در ایران و هند بدعوی برانگیختگی برخاسته‌اند دین را جز چنین ساختمانی ندانسته‌اند و اینست کوشیده‌اند آنان نیز ساختمان نوین دیگری گزارند تا آنجا که در برابر مکه یا بیت‌المقدس شهری را برای حج پیروان برگزیده‌اند و گورهای خود را زیارتگاه گردانیده و خود پیش از مرگ زیارتنامه نوشته‌اند [2] و این خود مایه‌ی رسوایی آنان می‌باشد.
شگفت‌تر از آن اینکه اکنون که ما نام دین می‌بریم و سخنی از آن می‌رانیم بسیاری چشم می‌دارند که ما نیز بساختمان آنچنانی پردازیم و گاهی نیز بزبان آمده می‌گویند : این دین امامانش کدامند؟ زیارتگاههایش کدام خواهد بود؟ برخی نیز شرم می‌کنند بآن آشکاری ایراد گیرند و خواست خود را بپرده پیچیده چنین می‌گویند : «من هرچه نگاه می‌کنم در این گفته‌های شما دین نمی‌بینم».
برای اینکه شناخته شود کشیشان و دیگران دین را به چه معنی می‌شناسند داستانهای نیکی در دست هست. این را در تاریخ آمریکا خوانده‌ام که چون کلومبوس آنجا را پیدا کرد و اسپانیاییان دسته دسته کوچیدند و در آبخوستها[جزیره] نشیمن گرفتند با بومیان بدرفتاری بی‌اندازه می‌کردند و روزی در آبخوست کوبا یکی از بزرگان آنجا را گرفته می‌خواستند با شکنجه بکشند و چون او را به تیری بستند کشیشی که از اسپانیا باهمشهریان خود برای رواج دادن به دین مسیح بآنجا آمده بود فرصت یافته گام پیش گزاشت و رو بآن دستگیر آورده چنین گفت : «تو اکنون زیر شکنجه خواهی مُرد و بخوشیهای اینجهان بدرود خواهی گفت. باری در این دم بازپسین دین مسیح را بپذیر که در آنجهان در بهشت باشی». مرد آمریکایی بسخن کشیش گوش داد و اندکی اندیشید و چنین گفت : «در بهشت که می‌گویی آیا از این مردم اسپانیا خواهند بود؟!» کشیش پاسخ داد : «همه‌ی کسانی که نیکند در بهشت خواهند بود».
گفت : «اینان را که من می‌شناسم از نیکانشان هم باید دوری گزید» این گفت و تن بشکنجه سپرد.
🔸این نمونه‌ی نیکیست که کشیشان ، دین را به چه معنی می‌دانند و آن را جز این نمی‌شناسند که کسی نام مسیح را بشنود و فراگیرد و بفرزند خدا بودن او بخَستُود و بپاداش این کار در آنجهان در بهشت باشد.
🔸اگر آن کشیش معنی دین را دانستی بایستی پیش از دیگران همشهریان ستمگر خود را بیدین شمارد و بدیندار گردانیدن آنان کوشد ، و دربارهی آن مرد آمریکایی نیز این بداند که کسی که سالیان دراز با بت‌پرستی زیسته در بازپسین دم زندگی دیندار نتواند بود و هیچ سودی از دین پذیرفتن او بدست نیاید. بویژه که آن هم تنها با زبان باشد و پذیرنده هیچ معنایی نفهمد.
[1] : رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ـ و
[2] : این اشاره به چند کسی تواند بود که یکی از آنها بهاءالله است.(نک. کتاب بهاییگری ص 64 از 105 پراکنش اینترنتی). دیگری غلام احمد قادیانی می‌باشد که گورش جای حج پیروانش گردیده است. ـ و
تکه‌ی نهم
🔸شما نیک می‌دانید که مسیحیان چنین می‌گویند : آدم چون در بهشت گندم خورده و نافرمانی نموده گناهکار شده فرزندان او نیز گناهکار زایند و اینست خدا فرزند یگانه‌ی خود را فرستاده تا کشته شود و کفّاره‌ی آن گناهان باشد و مردمان باید مسیح را بشناسند و بفرزند خدا بودن او بگروند تا در آنجهان در بهشت باشند. اینست عنوانی که برای دین خود می‌دارند.
🔸دستگاه بآن بزرگی عنوانش این سخن بی‌ارج و سست است. دیگران نیز هر کدام عنوانی نزدیک بآن یاد می‌کنند.
اگر بسنجیم دینی که می‌گویند یک ساختمانی از پندار می‌باشد. بدینسان که خدایی پنداشته در بالادست جا می‌دهند و فرودست او پیغمبری را می‌نشانند و پایینتر از آن امامان یا حواریان است ، و پس از همه امامزادگان یا قدیسان می‌آیند ، و داشتن دین جز از این نیست که هر کسی اینها را فراگیرد و بدل سپارد و همیشه بآنان پردازد و نگزارد نامهاشان فراموش گردد و جاهایی را ورجاوند (مقدس) شمرده بدیدن آنها رود ، و روزهایی را از سال برگزیده و روزهای ورجاوند شناسد.
اینست رُویه‌ای [1] که آنان بدین داده‌اند و این شگفت که کسانی که در قرنهای پسین در ایران و هند بدعوی برانگیختگی برخاسته‌اند دین را جز چنین ساختمانی ندانسته‌اند و اینست کوشیده‌اند آنان نیز ساختمان نوین دیگری گزارند تا آنجا که در برابر مکه یا بیت‌المقدس شهری را برای حج پیروان برگزیده‌اند و گورهای خود را زیارتگاه گردانیده و خود پیش از مرگ زیارتنامه نوشته‌اند [2] و این خود مایه‌ی رسوایی آنان می‌باشد.
شگفت‌تر از آن اینکه اکنون که ما نام دین می‌بریم و سخنی از آن می‌رانیم بسیاری چشم می‌دارند که ما نیز بساختمان آنچنانی پردازیم و گاهی نیز بزبان آمده می‌گویند : این دین امامانش کدامند؟ زیارتگاههایش کدام خواهد بود؟ برخی نیز شرم می‌کنند بآن آشکاری ایراد گیرند و خواست خود را بپرده پیچیده چنین می‌گویند : «من هرچه نگاه می‌کنم در این گفته‌های شما دین نمی‌بینم».
برای اینکه شناخته شود کشیشان و دیگران دین را به چه معنی می‌شناسند داستانهای نیکی در دست هست. این را در تاریخ آمریکا خوانده‌ام که چون کلومبوس آنجا را پیدا کرد و اسپانیاییان دسته دسته کوچیدند و در آبخوستها[جزیره] نشیمن گرفتند با بومیان بدرفتاری بی‌اندازه می‌کردند و روزی در آبخوست کوبا یکی از بزرگان آنجا را گرفته می‌خواستند با شکنجه بکشند و چون او را به تیری بستند کشیشی که از اسپانیا باهمشهریان خود برای رواج دادن به دین مسیح بآنجا آمده بود فرصت یافته گام پیش گزاشت و رو بآن دستگیر آورده چنین گفت : «تو اکنون زیر شکنجه خواهی مُرد و بخوشیهای اینجهان بدرود خواهی گفت. باری در این دم بازپسین دین مسیح را بپذیر که در آنجهان در بهشت باشی». مرد آمریکایی بسخن کشیش گوش داد و اندکی اندیشید و چنین گفت : «در بهشت که می‌گویی آیا از این مردم اسپانیا خواهند بود؟!» کشیش پاسخ داد : «همه‌ی کسانی که نیکند در بهشت خواهند بود».
گفت : «اینان را که من می‌شناسم از نیکانشان هم باید دوری گزید» این گفت و تن بشکنجه سپرد.
🔸این نمونه‌ی نیکیست که کشیشان ، دین را به چه معنی می‌دانند و آن را جز این نمی‌شناسند که کسی نام مسیح را بشنود و فراگیرد و بفرزند خدا بودن او بخَستُود و بپاداش این کار در آنجهان در بهشت باشد.
🔸اگر آن کشیش معنی دین را دانستی بایستی پیش از دیگران همشهریان ستمگر خود را بیدین شمارد و بدیندار گردانیدن آنان کوشد ، و دربارهی آن مرد آمریکایی نیز این بداند که کسی که سالیان دراز با بت‌پرستی زیسته در بازپسین دم زندگی دیندار نتواند بود و هیچ سودی از دین پذیرفتن او بدست نیاید. بویژه که آن هم تنها با زبان باشد و پذیرنده هیچ معنایی نفهمد.
[1] : رویه (ruye) = صورت ، ظاهر ـ و
[2] : این اشاره به چند کسی تواند بود که یکی از آنها بهاءالله است.(نک. کتاب بهاییگری ص 64 از 105 پراکنش اینترنتی). دیگری غلام احمد قادیانی می‌باشد که گورش جای حج پیروانش گردیده است. ـ و
🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر ـ تکه‌ی 6
🔸 سپس الكساندر روي به آتنيان آورده با آنان از راه نوازش درآمد. با آنكه آتنيان از پيشامد غم‌انگيز ثبيس تأثر آشكار ساخته و از بس اندوهگين بودند جشن موسترييس1 را رها كردند و بآن كساني كه از ثبيس جان بدر برده بودند هيچگونه مردمي دريغ نداشتند. و اين تغيير حال از الكساندر يا از آن جهت بود كه همچون شير خشم خود را نموده و به آرامي گراييده بود يا از اين جهت كه از آن بيرحمي بي‌اندازه كه بكار برده بود متأثر گرديده بمهرباني مي‌كوشيد. بهرحال با آتنيان رفتار نيكو نموده نه تنها از گناهان گذشته‌ی آنان چشم پوشيد بلكه بآنان دستور داد كه كارهاي خود را آراسته داشته هميشه بيدار باشند كه اگر او نتواست كاري از پيش ببرد باري آنان بتوانند پرستاري يونان كنند. اين يقين است او از رفتار بيرحمانه‌ی خود با مردم ثبيس پشيمان شده بود و در زمانهاي ديرتر بارها گفتگو از پشيماني خود بميان می‌آورده و از اين باره بود كه پس از آن هيچگاه با كسي بآن سختي رفتار نكرد. نيز از كشتن كليتوس2 را كه در مستي از او سر زد همچنين پيروي نكردن ماكيدومنيان را ازو در سفر هند كه بي‌آن سفر كار خود را ناانجام مي‌پنداشت ، نتيجه‌ی خشم و كينه‌ی باخوس3 خدا و نگاهدار ثبيس مي‌دانست. بارها ديده مي‌شد كه كساني كه از مردم ثبيس زنده مانده و به پيروان او پيوسته بودند هر خواهشي كه ازو مي‌كردند بيدريغ آن را انجام مي‌كرد.
باري چندي پس از آن پيشامدها بود كه يونانيان در اسثموس4 گرد آمده همگي رأي دادند كه به الكساندر پيوسته بهمدستي او بجنگ دولت ايران برخيزند و الكساندر را بسرداري خود برگزيدند. هم در اين هنگام كه الكساندر در يونان درنگ داشت از هر سوي وزيران و فيلسوفان مشهور براي ديدن و مبارك‌باد گفتن نزد او مي‌شتافتند. تنها كسي كه چنين كاري نكرد ديوگينيس5 سنوپي بود كه اينزمان در كورنثيس مي‌زيست. او هرگز پرواي الكساندر نكرده نه تنها بديدن وي نيامد بلكه چون الكساندر بجايگاه او در يك كشتزار بيرون شهر كرانیوم6 نام فرارسيد ديوگنيس در برابر آفتاب دراز كشيده بود و چون آن انبوهي را نزديك خويش يافت اندكي بلند شده نگاهي مهرآميز به الكساندر انداخت. الكساندر بمهرباني پرداخته پرسيد آيا خواهشي ازو دارد. ديوگينس پاسخ داده گفت : «آري. خواهشمندم از ميانه‌ی من و آفتاب كنار بايستي.» الكساندر از آن بي‌پروايي مرد گوشه‌گير و از بلندي همت او چندان در شگفت شده متأثر گرديد كه چون از نزد او بازگشت بهمراهان خويش كه آن بي‌پروايي فيلسوف را نپسنديده برو مي‌خنديدند چنين گفت : «من اگر الكساندر نبودم مي‌كوشيدم كه ديوگنيس بشوم.» از آنجا الكساندر روانه‌ی دلفي7 گرديده كه از اپولو8 دربارهی جنگي كه عزم آن داشت شور بخواهد. قضا را روزي بآنجا رسيد كه شور در آن روز نبايستي خواست و ناروا بود كه در چنان روزي پاسخي بكسي داده شود. ولي الكساندر كسان خود را فرستاده زن كاهن را خواست كه بيايد بكار خود بپردازد. و چون آن زن نپذيرفته پاسخ داد كه چنين كاري امروز نارواست. الكساندر خويشتن بسراغ او رفت كه او را با زور كشيده به پرستشگاه بياورد. زن كاهن از اين پافشاري او درمانده بزبان لابه و خوشامدگويي چنين گفت : «پسر من! كسي با تو برنمي‌آيد.» الكساندر اين سخن شنيده داد زد : «من پاسخي را كه مي‌خواستم گرفتم و ديگر نيازي به شور با خدا ندارم.»
1ـ Mysteries
2ـ Clitus داستان او سپس خواهد آمد.
3ـ Bacchus خدايي از خدايان يونان كه او را پسر زئوس و خداي مي مي‌دانستند.
4ـ Isthmus
5ـ Diogenes از مردم Sinope كه شهري در آسياي كوچك بوده و نام آن در جاي ديگري خواهد آمد.
6ـ Cranium
7ـ Delphi يكي از شهرهاي معروف يونان است.
8ـ Appolo يكي از خدايان يونان و روم است كه از آن شور مي‌خواستند.
8) الکساندر ـ تکه‌ی 6
🔸 سپس الكساندر روي به آتنيان آورده با آنان از راه نوازش درآمد. با آنكه آتنيان از پيشامد غم‌انگيز ثبيس تأثر آشكار ساخته و از بس اندوهگين بودند جشن موسترييس1 را رها كردند و بآن كساني كه از ثبيس جان بدر برده بودند هيچگونه مردمي دريغ نداشتند. و اين تغيير حال از الكساندر يا از آن جهت بود كه همچون شير خشم خود را نموده و به آرامي گراييده بود يا از اين جهت كه از آن بيرحمي بي‌اندازه كه بكار برده بود متأثر گرديده بمهرباني مي‌كوشيد. بهرحال با آتنيان رفتار نيكو نموده نه تنها از گناهان گذشته‌ی آنان چشم پوشيد بلكه بآنان دستور داد كه كارهاي خود را آراسته داشته هميشه بيدار باشند كه اگر او نتواست كاري از پيش ببرد باري آنان بتوانند پرستاري يونان كنند. اين يقين است او از رفتار بيرحمانه‌ی خود با مردم ثبيس پشيمان شده بود و در زمانهاي ديرتر بارها گفتگو از پشيماني خود بميان می‌آورده و از اين باره بود كه پس از آن هيچگاه با كسي بآن سختي رفتار نكرد. نيز از كشتن كليتوس2 را كه در مستي از او سر زد همچنين پيروي نكردن ماكيدومنيان را ازو در سفر هند كه بي‌آن سفر كار خود را ناانجام مي‌پنداشت ، نتيجه‌ی خشم و كينه‌ی باخوس3 خدا و نگاهدار ثبيس مي‌دانست. بارها ديده مي‌شد كه كساني كه از مردم ثبيس زنده مانده و به پيروان او پيوسته بودند هر خواهشي كه ازو مي‌كردند بيدريغ آن را انجام مي‌كرد.
باري چندي پس از آن پيشامدها بود كه يونانيان در اسثموس4 گرد آمده همگي رأي دادند كه به الكساندر پيوسته بهمدستي او بجنگ دولت ايران برخيزند و الكساندر را بسرداري خود برگزيدند. هم در اين هنگام كه الكساندر در يونان درنگ داشت از هر سوي وزيران و فيلسوفان مشهور براي ديدن و مبارك‌باد گفتن نزد او مي‌شتافتند. تنها كسي كه چنين كاري نكرد ديوگينيس5 سنوپي بود كه اينزمان در كورنثيس مي‌زيست. او هرگز پرواي الكساندر نكرده نه تنها بديدن وي نيامد بلكه چون الكساندر بجايگاه او در يك كشتزار بيرون شهر كرانیوم6 نام فرارسيد ديوگنيس در برابر آفتاب دراز كشيده بود و چون آن انبوهي را نزديك خويش يافت اندكي بلند شده نگاهي مهرآميز به الكساندر انداخت. الكساندر بمهرباني پرداخته پرسيد آيا خواهشي ازو دارد. ديوگينس پاسخ داده گفت : «آري. خواهشمندم از ميانه‌ی من و آفتاب كنار بايستي.» الكساندر از آن بي‌پروايي مرد گوشه‌گير و از بلندي همت او چندان در شگفت شده متأثر گرديد كه چون از نزد او بازگشت بهمراهان خويش كه آن بي‌پروايي فيلسوف را نپسنديده برو مي‌خنديدند چنين گفت : «من اگر الكساندر نبودم مي‌كوشيدم كه ديوگنيس بشوم.» از آنجا الكساندر روانه‌ی دلفي7 گرديده كه از اپولو8 دربارهی جنگي كه عزم آن داشت شور بخواهد. قضا را روزي بآنجا رسيد كه شور در آن روز نبايستي خواست و ناروا بود كه در چنان روزي پاسخي بكسي داده شود. ولي الكساندر كسان خود را فرستاده زن كاهن را خواست كه بيايد بكار خود بپردازد. و چون آن زن نپذيرفته پاسخ داد كه چنين كاري امروز نارواست. الكساندر خويشتن بسراغ او رفت كه او را با زور كشيده به پرستشگاه بياورد. زن كاهن از اين پافشاري او درمانده بزبان لابه و خوشامدگويي چنين گفت : «پسر من! كسي با تو برنمي‌آيد.» الكساندر اين سخن شنيده داد زد : «من پاسخي را كه مي‌خواستم گرفتم و ديگر نيازي به شور با خدا ندارم.»
1ـ Mysteries
2ـ Clitus داستان او سپس خواهد آمد.
3ـ Bacchus خدايي از خدايان يونان كه او را پسر زئوس و خداي مي مي‌دانستند.
4ـ Isthmus
5ـ Diogenes از مردم Sinope كه شهري در آسياي كوچك بوده و نام آن در جاي ديگري خواهد آمد.
6ـ Cranium
7ـ Delphi يكي از شهرهاي معروف يونان است.
8ـ Appolo يكي از خدايان يونان و روم است كه از آن شور مي‌خواستند.
در پیرامون روان
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 4
پس اينها چيست؟. گره را چگونه باز توان كرد؟. آن گفته‌ی دكتر اراني و اين گفته ، هر دو راست و استوار است. در حالي كه با هم ناسازگار مي‌باشد. پس چه بايد گفت؟.
ما از اينها چنين نتيجه مي‌گيريم : خرد نيرويي جز از مغز مادّيست. گفته‌ی دكتر دربارهی مغز مادّي همه راستست ولي خرد جز از مغز مادّيست. چنانكه گفته‌ايم : خرد از بستگان روانست. ما دربارهی روان نيز مي‌گوييم جز از دستگاه مادّيست.
در اين باره بيش از اين سخن نتوان راند. من نيز بيش از اين نمي‌رانم. هرچه هست هستي خرد چيزي بسيار روشنست و يكي از لغزشهاي بزرگ مادّيگري نشناختن اين نيروي آدمي مي‌باشد.
دربارهی خرد سخني نيز با روزنامه‌ی پند داشته‌ايم. چنانكه مي‌دانيد يكي از نويسندگان اين روزنامه تكه‌اي دربارهی دكتر اراني و من نوشته كه چندي پيش من در آن باره گفتگو كردم و پاسخهايي دادم. ولي چون برخي جمله‌هاي آن دربارهی خرد است ، در اينجا دوباره از آنها بسخن مي‌پردازم :
نويسنده دربارهی من مي‌گويد : «براه خطا مي‌رود. ميخواهد نفس انسان را از تحت سلطه‌ی احساسات يكباره درآورد و عنان اختيار جامعه را بدست عقل مطلق بسپارد. غافل از اينكه تحقيقات علمي روانشناسي جديد حد فاصل بين عقل و احساسات را از ميان برداشته و مسلم ساخته كه آنچه امروز نژاد بشر احتياج دارد تكميل عقل نيست ، تهذيب عواطف و استيلاي غرائز است».
گفتگوي ما بيش از همه دربارهی اين جمله است : «روانشناسي جديد حد فاصل بين عقل و احساسات را از ميان برداشته است».
ما مي‌گوييم : شما كدام خرد را مي‌گوييد؟ !. اگر آن خرد را مي‌گوييد كه ما نام مي‌بريم و داور نيك و بدش مي‌شماريم ، روانشناسي آن را نشناخته است. اگر چيز ديگري را مي‌گوييد ما را با آن كاري نيست.
ببينيد چگونه فريب دانشها را مي‌خورند. چگونه از دانشها بگمراهي مي‌افتند. بجاي اينكه پي به كمي=نقص دانش برند و بازگردند و آن را درست گردانند ، گفته‌هاي دانشمندان را به رخ ما مي‌كشند.
اينكه مي‌گويد : «آنچه امروز نژاد بشر احتياج دارد تكميل عقل نيست تهذيب عواطف و استيلاي غرائز است» همچنان جاي ايراد است. از خود اين جمله پاسخ بگوينده‌اش توان درآورد. واژه‌ی «تهذيب» كه بكار مي‌برد پاسخ او را تواند داد. «تهذيب» واژه‌ی عربي و معني آن «پاكيزه گردانيدن» است. پس پيداست كه در آدمي «عواطف» ناپاكيزه نيز هست كه بايد آنها را نيز پاكيزه گردانيد. اينست ما مي‌پرسيم : «آنچه عواطف ناپاكيزه را از عواطف پاكيزه جدا گرداند چيست؟!. كدام نيروست كه اين كار را تواند كرد؟!. آيا جز خرد كه ما مي‌گوييم و شما نمي‌پذيريد ، نيروي ديگري براي شناختن چيزهاي پاكيزه و ناپاكيزه در آدمي هست؟!.».
جاي شگفتست كه اين جوانان در زندگاني بيروني خود ، از بامداد تا شام ، پياپي نام خرد را مي‌برند و كارهاي نيك يا بد مردم را بداوري خرد مي‌سپارند. به يكي كه بد كرده خرده مي‌گيرند و به يكي كه نيكوكار است خشنودي نشان مي‌دهند. ولي چون بدانشها مي‌رسند ، دريافتهاي خدادادي خود را فراموش كرده بگفته‌هاي نارساي برخي دانشمندان ارج مي‌گزارند و خود را پابند آنها مي‌گردانند. چون دانشها خرد را نشناخته ، اينها نيز آن را بكنار مي‌گزارند.
همين گفتگو زمينه‌ی نيكيست كه خرد شناخته گردد. من نمي‌دانم خواست اين نويسنده از «عواطف» چيست. نمي‌دانم در روانشناسي چه چيزهايي را از حالهاي مغزي آدمي شناخته‌اند و چه چيزهايي را نشناخته‌اند. آنچه ما مي‌دانيم درآدمي چند رشته حالهاست و اينك با زبان ساده‌ی همه‌فهم آنها را بازمي‌نماييم :
الف ـ هوسها يا چيزهايي كه آدمي آنها را خودبخود ميخواهد. مثلاً ميخواهد موسيقي شنود. ميخواهد در باغي بگردد. ميخواهد گلي را ببويد.
ب ـ سَهِشها (احساسات) يا چيزهايي كه بشُوَند پيشامدي يا رخدادي در درون او پديد مي‌آيد. مثلاً از كسي دشنام مي‌شنود خشمناك مي‌شود ، مژده باو ميرسد شادمان مي‌گردد. كسي را در گرفتاري و بدبختي مي‌بيند و اندوه مي‌خورد.
پ ـ مهرها. مثلاً بفرزند خود مهر مي‌ورزد ، به زن خود مهر مي‌ورزد ، بدوست خود مهر مي‌ورزد.
ت ـ غريزه‌ها يا چيزهايي كه بي‌هيچ اختياري مي‌كند. مثلاً از بانگي ترسيده بي‌اختيار مي‌گريزد. سوزن آمپول به تنش نزديك مي‌شود بي‌اختيار وامي‌زند.
نشست سوم : هوده‌هاي مادّيگري همه بيپاست
تکه‌ی 4
پس اينها چيست؟. گره را چگونه باز توان كرد؟. آن گفته‌ی دكتر اراني و اين گفته ، هر دو راست و استوار است. در حالي كه با هم ناسازگار مي‌باشد. پس چه بايد گفت؟.
ما از اينها چنين نتيجه مي‌گيريم : خرد نيرويي جز از مغز مادّيست. گفته‌ی دكتر دربارهی مغز مادّي همه راستست ولي خرد جز از مغز مادّيست. چنانكه گفته‌ايم : خرد از بستگان روانست. ما دربارهی روان نيز مي‌گوييم جز از دستگاه مادّيست.
در اين باره بيش از اين سخن نتوان راند. من نيز بيش از اين نمي‌رانم. هرچه هست هستي خرد چيزي بسيار روشنست و يكي از لغزشهاي بزرگ مادّيگري نشناختن اين نيروي آدمي مي‌باشد.
دربارهی خرد سخني نيز با روزنامه‌ی پند داشته‌ايم. چنانكه مي‌دانيد يكي از نويسندگان اين روزنامه تكه‌اي دربارهی دكتر اراني و من نوشته كه چندي پيش من در آن باره گفتگو كردم و پاسخهايي دادم. ولي چون برخي جمله‌هاي آن دربارهی خرد است ، در اينجا دوباره از آنها بسخن مي‌پردازم :
نويسنده دربارهی من مي‌گويد : «براه خطا مي‌رود. ميخواهد نفس انسان را از تحت سلطه‌ی احساسات يكباره درآورد و عنان اختيار جامعه را بدست عقل مطلق بسپارد. غافل از اينكه تحقيقات علمي روانشناسي جديد حد فاصل بين عقل و احساسات را از ميان برداشته و مسلم ساخته كه آنچه امروز نژاد بشر احتياج دارد تكميل عقل نيست ، تهذيب عواطف و استيلاي غرائز است».
گفتگوي ما بيش از همه دربارهی اين جمله است : «روانشناسي جديد حد فاصل بين عقل و احساسات را از ميان برداشته است».
ما مي‌گوييم : شما كدام خرد را مي‌گوييد؟ !. اگر آن خرد را مي‌گوييد كه ما نام مي‌بريم و داور نيك و بدش مي‌شماريم ، روانشناسي آن را نشناخته است. اگر چيز ديگري را مي‌گوييد ما را با آن كاري نيست.
ببينيد چگونه فريب دانشها را مي‌خورند. چگونه از دانشها بگمراهي مي‌افتند. بجاي اينكه پي به كمي=نقص دانش برند و بازگردند و آن را درست گردانند ، گفته‌هاي دانشمندان را به رخ ما مي‌كشند.
اينكه مي‌گويد : «آنچه امروز نژاد بشر احتياج دارد تكميل عقل نيست تهذيب عواطف و استيلاي غرائز است» همچنان جاي ايراد است. از خود اين جمله پاسخ بگوينده‌اش توان درآورد. واژه‌ی «تهذيب» كه بكار مي‌برد پاسخ او را تواند داد. «تهذيب» واژه‌ی عربي و معني آن «پاكيزه گردانيدن» است. پس پيداست كه در آدمي «عواطف» ناپاكيزه نيز هست كه بايد آنها را نيز پاكيزه گردانيد. اينست ما مي‌پرسيم : «آنچه عواطف ناپاكيزه را از عواطف پاكيزه جدا گرداند چيست؟!. كدام نيروست كه اين كار را تواند كرد؟!. آيا جز خرد كه ما مي‌گوييم و شما نمي‌پذيريد ، نيروي ديگري براي شناختن چيزهاي پاكيزه و ناپاكيزه در آدمي هست؟!.».
جاي شگفتست كه اين جوانان در زندگاني بيروني خود ، از بامداد تا شام ، پياپي نام خرد را مي‌برند و كارهاي نيك يا بد مردم را بداوري خرد مي‌سپارند. به يكي كه بد كرده خرده مي‌گيرند و به يكي كه نيكوكار است خشنودي نشان مي‌دهند. ولي چون بدانشها مي‌رسند ، دريافتهاي خدادادي خود را فراموش كرده بگفته‌هاي نارساي برخي دانشمندان ارج مي‌گزارند و خود را پابند آنها مي‌گردانند. چون دانشها خرد را نشناخته ، اينها نيز آن را بكنار مي‌گزارند.
همين گفتگو زمينه‌ی نيكيست كه خرد شناخته گردد. من نمي‌دانم خواست اين نويسنده از «عواطف» چيست. نمي‌دانم در روانشناسي چه چيزهايي را از حالهاي مغزي آدمي شناخته‌اند و چه چيزهايي را نشناخته‌اند. آنچه ما مي‌دانيم درآدمي چند رشته حالهاست و اينك با زبان ساده‌ی همه‌فهم آنها را بازمي‌نماييم :
الف ـ هوسها يا چيزهايي كه آدمي آنها را خودبخود ميخواهد. مثلاً ميخواهد موسيقي شنود. ميخواهد در باغي بگردد. ميخواهد گلي را ببويد.
ب ـ سَهِشها (احساسات) يا چيزهايي كه بشُوَند پيشامدي يا رخدادي در درون او پديد مي‌آيد. مثلاً از كسي دشنام مي‌شنود خشمناك مي‌شود ، مژده باو ميرسد شادمان مي‌گردد. كسي را در گرفتاري و بدبختي مي‌بيند و اندوه مي‌خورد.
پ ـ مهرها. مثلاً بفرزند خود مهر مي‌ورزد ، به زن خود مهر مي‌ورزد ، بدوست خود مهر مي‌ورزد.
ت ـ غريزه‌ها يا چيزهايي كه بي‌هيچ اختياري مي‌كند. مثلاً از بانگي ترسيده بي‌اختيار مي‌گريزد. سوزن آمپول به تنش نزديك مي‌شود بي‌اختيار وامي‌زند.