🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 26

🔸 در اينجا بسياري از تاريخنگاران كه كليتارخوس1 و پولوكليتوس2 و اونيسكرنتوس و انتيگنس3 و استر4 مي‌باشند چنين مي‌نويسند : كه آمازون5 بديدن الكساندر آمدند. ولي آريستابولوس و خاريس كه خبرها بدست آنان بوده و بطلميوس و بسيار ديگران آشكار گفته‌اند كه اين افسانه‌اي بيش نبوده. خود الكساندر نيز همين را تأييد مي‌كند ، چه در نگارشي كه به آنتيپاتير فرستاد و چگونگي را شرح داده مي‌گويد پادشاه شكثيان دختر خود را باو پيشنهاد كرد كه به زني بدهد و هرگز يادي از آمازون نمي‌كند. سالها پيش از آن هم زماني كه اونيسكريتوس اين خبر را در كتاب خود براي لوسيماخوس6 كه پادشاه شده بود مي‌خواند لوسيماخوس بيكبار خنديده چنين گفت : «پس من آن هنگام در كجا بودم؟!» ولي براي الكساندر بي‌تفاوتست كه داستان راست يا دروغ باشد.
باري الكساندر چون درمي‌يافت كه ماكيدونيان از جنگ بستوه آمده‌اند دسته‌هاي انبوه آنان را در نشيمنگاه مي‌گزاشت تا بياسايند. در هوركاني هم در ميان برگزيدگان آنان را همراه داشت و از بیست‌هزار پیاده و سه‌هزار سواره بیشتر بودند بر آنان نطقي بدينسان بيان كرد : آسياييان كه شما را ديده‌اند تاكنون دهشت‌زده مي‌باشند و شما كه آسيا را سراسيمه ساخته ولي هنوز بر سراسر آن چيره نشده‌ايد اگر آهنگ بازگشت نماييد بر سر شما خواهند تاخت بدانسان كه بر سر زنان مي‌تازند. با اينهمه من كسي از شما را جز بدلخواه خويش نگاه نخواهم داشت. تنها اين گله را از شما خواهم داشت كه در هنگامي كه مي‌كوشيدم ماكيدونيان را خداوندان جهان گردانم شما مرا با چند تن دوست و داوطلب تنها گزارديد. اين عبارتها را خود او در نامه‌اي كه براي آنتيپاتير نوشته نقل مي‌نمايد و در آن نامه مي‌گويد كه چون اين سخنها را گفتم همگي داد زدند : شما به هر كجا برويد ما نيز از دنبال شما مي‌آييم و خرسندی داریم كه شما ما را به هر كجا كه مي‌خواهي ببريد. پس از اين فيروزي كه او برگزيدگان سپاه را رام خود ساخت رام كردن ديگران آسانتر از اين بود. از اين سپس كوشش بيشتر او در اين راه بود كه در كار زندگاني ماكيدونيان را به بوميان و بوميان را به ماكيدونيان نزديكتر گرداند و مقصودش از اين انديشه‌ی خردمندانه آن بود كه دو دسته را با هم آميزش و جوشش داده دوري را از ميان بردارد كه اگر سفري رويداد و از ايران دور شد دل‌آسوده باشد. اين راه را بهتر از راه زورآزمايي مي‌دانست. باين انديشه بود كه سي تن از بچگان ايرانيان را برگزيده بآموزگاران يوناني سپارد كه زبان يونان بآنان بياموزند. همچنين جنگ را از روي دستور يوناني بآنان ياد دهند. اما زناشويي او با روكسانا7 اگرچه جهت آن دلباختگي بود زيرا نخستين بار كه او را ديد در يك بزم رقص بود و در همان ديدار جواني و زيبايي آن زن دل الكساندر را ربود با اينهمه زناشويي با او با مقصدي كه داشت هم شايسته و سازگار بود. زيرا اين مايه‌ی دلجويي ايرانيان بود كه ببينند الكساندر با همه‌ی چيرگي زن از ميان آنان مي‌گيرد. وآنگاه اين نكته بسيار مهم بود كه در چنين موضوعي كه كمتر مردي خودداري مي‌تواند او خودداري كرد و شكيبايي نمود تا هنگامي كه راه سزاوار و خردمندانه‌اي براي آن پيدا كرد.


1ـ Clitarchus
2ـ Polyclitus
3ـ Antigenes
4ـ Ister
5ـ Amazon يونانيان در افسانه‌هاي خود مردمي را ياد مي‌كردند كه همه‌ی آنان زن مي‌باشند و هرگز مرد در ميان خود ندارند و پادشاه ايشان هم زن است و آنان را آمازون مي‌ناميدند. اين افسانه از يونانيان به ايران نيز رسيده كه فردوسي و ديگران ياد آنها كرده‌اند.
6ـ Lysimachus يكي از سركردگان الكساندر كه پس از تراكيا پادشاهي يافت.
7ـ Roxana روشنک

✴️ گفت و شنید (3)

تکه‌ی پایانی

🔸ما مي‌گوييم : آدميان بايد با بديها بجنگند ، و بجاي ريختن خون همديگر بكوشند و ريشه‌ی بديها را از جهان براندازند. اين يك آرزو يا «تئوري» نيست. يك آرمان[1] وَرجاوَندي [2] است و راهش باز مي‌باشد.

نيتچه و ياران او كه بگفته‌ی شما از دين بيزاري جسته‌اند ، اين خود كمي[=نقص] آنان بوده.

🔸دوباره مي‌گويم : آنان با دروغها جنگيده‌اند ولي براستيها نرسيده‌اند. اين نتيجه‌ی انديشه‌هاي گمراه و سر بهواي ايشان است كه جهان بدينسان گرفتار جنگ و خونريزي مي‌باشد. اين مايه‌ی شگفت است كه شما گمراهيهاي آنان را برخ ما مي‌كشيد و خرده مي‌گيريد كه چرا همچون آنان گمراه نبوده‌ايم.

شما يكي هم نام فَرهِش (وحي) را برديد ، و آن را نيز ايرادي شمرديد. اين نيز مايه‌ی شگفت است. من از كسان بسياري اين ايراد را مي‌شنوم. اينان بيپايي فرهش را بيچون و چرا دانسته ، و بگفته‌ی خودشان آن را «خرافه» مي‌شمارند و برگشته بما ايراد مي‌گيرند كه چگونه آن «خرافه» را دنبال مي‌كنيم. ليكن من مي‌پرسم : بيپايي آن از كجا دانسته شد؟!.. شما چه دليلي براي آن مي‌داريد؟!..

🔸آري فرهش باين معني كه شناخته گرديده و در زبان كشيشها و ملاهاست نپذيرفتنيست. خدا بالاي آسمان نشيند و فرشته بنزد برانگيختگان فرستد و گاهي نيز او را بآسمانها خواند و بُراق برايش فرستد ـ اينها جز پندارهاي بيپاي عاميانه نيست.

ولي فرهش يك معناي درست ديگري مي‌دارد و ما اگر نام اين را مي‌بريم بآن معنيِ درستش مي‌بريم. ما خود در پيمان بارها نوشتيم : «در جهان بيرون از آيين طبيعت چيزي نتواند بود».

🔶 نوشتيم : «در هر كجا كه دين با خرد يا دانش ناسازگار بود بايد از دين كاست.» با اينهمه ما نام «فرهش» را مي‌بريم و آن را درست مي‌شماريم و بهنگام خود به زندش[3] خواهيم پرداخت. ولي چون تاكنون در پيمان سخني از آن نرانده‌ايم در گفتگو نيز بآن درنمي‌آيم.[4]

گفت و شنيد چون باينجا رسيد آقاي خراساني نيز بسخناني پرداخت ، و پس از گفتگوهايي آشناي ما چنين گفت :

🔹«همه‌ی اينها قابل پذيرفتن است. ليكن باز جاي ايرادي باقي مانده ، و آن اينكه مردم اين معنيها را نمي‌فهمند. آنها دين خرافات خود را مي‌شناسند و شما كه با اين جديت طرفداري از دين مي‌نماييد و مقاله‌هاي پياپي مي‌نويسيد آنان اينها را عنوان ساخته بپافشاري مي‌افزايند».

🔸گفتم : هنگامي كه پيمان را تازه مي‌نوشتيم چنين مي‌بود. ما چون نام دين مي‌برديم و بهواداري از آن مي‌كوشيديم پيشروان كيشها بخود گرفته خشنوديها مي‌نمودند و كساني از در آشنايي درمي‌آمدند. ولي اينحال دير نپاييد. ما پرده از روي كار برداشته جايي براي خشنودي آنان نگزارديم. بلكه در اين سالهاي آخر بيشتر كشاكشهاي ما با همان كيشها بوده و بيشتر دشمني را هم از آنها مي‌بينيم.

🔶پيمان براي آنست كه يك راه راست خدايي بروي جهانيان باز كند ، و پيداست كه در راه اين خواست بايد از يكسو با مادّيان و بيدينان بجنگيم و با سياستگران آزمند اروپا در نبرد باشيم ، از يكسو نيز با پيروان كيشها در كوشش بوده و با فريبكاران و دكانداران پيكار كنيم.

ما بيگمان مي‌دانيم كه بسياري بلكه بيشتري از پيشروان كيشها (از كشيشان و ملايان و ديگران) خود بيدينند و بخدا باوري نمي‌دارند. همان هياهوي ماديگري در آنان نيز كارگر افتاده. چيزي كه هست از راه خود نان مي‌خورند و از آن دست برنمي‌دارند.

ما با هر دو دسته دشمنيم و با هر دو دسته مي‌كوشيم. چيزي كه هست آن دسته بيشتر فريب‌خورده و گمراهند ولي اين دسته بيشتر ناپاك و فريبكار مي‌باشند. از آن دسته انبوهي براستيها گرايند و براه آيند. از اين دسته انبوهي در ناپاكي پا فشارند و كار را بجاي سختي رسانند.[5]
پایان

(پیمان ـ سال هفتم ـ شماره‌ی پنجم ـ ص 298 ـ 311)

[1] : آرمان = ایده‌آل ـ و
[2] : ورجاوند = ارجمند از دیده‌ی دین و خداشناسی ، مقدس ـ و
[3] : زند (همچون بند) = شرح ـ و
[4] : بنگرید بکتاب «ورجاوندبنیاد» ـ و
[5] : چنانكه نوشته شده اين يك گفت و شنيدي است كه رو داده. چيزي كه هست من در نوشتن درميان گفته‌هاي خودم برخي جمله‌ها را بيشتر از آنچه در گفتگو بوده آورده‌ام.
(دنباله بازپسین جمله‌ی گفتار) :
یادداشت ویراینده : راستی هم همین بوده. زیرا بیشترین و سختترین دشمنیها را این دکانداران پستنهاد با کسروی و پاکدینی کردند. آنها برای آنکه بتوانند چند گاهی بیشتر دکانهای خود را نگاهدارند ایرانیان بلکه جهانیان را از داشتن یک دانشمند و راهنمای بزرگ و یگانه محروم ساختند.
نفرینها بر ناپاکدلان!. نفرینها بر پستنهادان پولپرست بیدین و نیرنگباز!

🔶 دین و جهان

🖌 احمد کسروی

🔍 جستار : دین و دانش ، گرفتاریهای ایران و جهان ، سختی زندگانی کنونی ، جنگ ، مادّیگری ، ماشینیزم ، اقتصاد دادگرانه

📊 شمار ساتها : ۸۷

بازپسین پراکنش : فروردین ۱۳۹۸

کتابخانه‌ی پاکدینی

🔸 این کتاب از سوی «باهَماد پاکدینان» و بدست «کوشاد تلگرام» پراکنده میگردد.

🔶 در پیرامون اسلام
🔸 دیباچه - تکه‌ی سوم

2ـ از آن اسلام چيزي بازنمانده دنباله
خلافت اسلامي از سالهاست بهم خورده ، و آن روز كه مي‌بود جز مايه‌ی سرافكندگي نمي‌بود. زيرا مسلمانان از هندوستان و مراكش و ديگر جاها ، با دستور دولتهاي مسيحي اروپا ، تفنگهاي خود را برداشته بجنگ همان خليفه مي‌رفتند. ما فراموش نكرده‌ايم كه در جنگ جهانگير گذشته كه سلطان عثماني عنوان خلافت مي‌داشت ، چون جنگ برخاست ، و عثمانيان نيز بآن درآمدند ، اسلام آن اندازه هنايش نمي‌داشت كه مسلمانان هند و مراكش را از همدستي دشمنان بازدارد. ولي وارونه‌ی آن رخ داد ، و دشمنان اسلام توانستند عربهاي مسلمان را از خليفه جدا گردانند و بدشمني و جنگ با سپاه او وادارند. اين مي‌بود اندازه‌ی ناتواني خلافت و بي‌ارجي1 آن ، و بهمين انگيزه بود كه عثمانيان آن را برانداخته خود را رها گردانيدند.

اما فقه يا قانونهاي اسلام ، چنانكه مي‌دانيم امروز در بيشتر جاها آنها را كنار گزارده بجاي آنها با قانونهاي اروپايي زندگي مي‌كنند. خود عربها نيز همين رفتار را مي‌نمايند. در ايران ديديم كه مردم با پيشوايي خود ملايان بشوريدند و با زور تفنگ قانونهاي فرانسه را درميان خود روان گردانيدند.

آمديم بر سر جنگ با بيدينان. مسلمانان امروز در يك حال پستي هستند كه نه تنها همگيشان جز از تركهاي عثماني در زير دست بيگانگان زندگي مي‌كنند ، آن بدتر كه اين زيردستي را كمي خود نمي‌شمارند و بآن گردن نهاده‌اند.

آنگاه جنگ (يا جهاد) بهر آن مي‌بوده كه مسلمانان مردمان را از گمراهيها و نادانيها برهانند و به يك زندگاني پسنديده و والاتري رسانند ، و اكنون كه مسلمانان خود در نادانيها فرورفته‌اند و در زندگاني از ديگران بسيار پسترند بجنگ يا جهاد چه معنايي توان داد؟!.

باهمي[=اتحاد] و يگانگي همه‌ی مسلمانان ، فرمانبري از خليفه (اولوالامر) ، جنگ با بيدينان (جهاد) ، سه پايه‌ی استوار اسلام مي‌بود ، و امروز هر سه‌ی اين پايه‌ها افتاده و از ميان رفته.

از اينجاست كه مي‌گوييم : از آن اسلام چيزي بجا نمانده.

1ـ ارج = 1) اهمیت 2) قدر ـ و

ویدئوی «قتل کسروی» را در نُه بخش از نشانیهای زیر در این کانال می‌توانید ببینید :

https://t.me/pakdini/8504
https://t.me/pakdini/8505
https://t.me/pakdini/8556

https://t.me/pakdini/8557
https://t.me/pakdini/8558
https://t.me/pakdini/8559

https://t.me/pakdini/8560
https://t.me/pakdini/8561
https://t.me/pakdini/8580

پاکدینی ـ احمد کسروی
قتل کسروی

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 27

🔸 در ميان همراهان الكساندر كمتر كسي به شهرت فيلوتاس پسر پارمنيو بود. زيرا او گذشته از دليري كه داشت و با آنهمه فرسودگيهاي جنگ تاب مي‌آورد در دهش دوم الكساندر بود و دوستان خود را از ته دل دوست مي‌داشت. چنانكه هنگامي يكي از ايشان مبلغي پول ازو خواست و او دستور به پيشكارش داد كه آن پول را بپردازد. پيشكار پاسخ داد كه پولي در دست ندارد. فيلوتاس پاسخ داده گفت : «مگر نمي‌تواني چيزي از رختهاي مرا بفروشي؟!» ليكن غرور و پنداري كه او از راه توانگري پيدا كرده و شكوه و آرايشي كه براي خود برگزيده بود بيش از آن بود كه سزاوار يك مرد عادي باشد. زيرا او بر همه بزرگي فروخته و هرگز دربند آن نبود كه از فروتني و نيكوخويي بزرگي راستيني از خود نشان بدهد و در نتيجه‌ی اين سهوهاي او بود كه يك دسته‌ی دشمنان و بدخواهاني داشت ، چندانكه پارمنيو روزي باو گفت : «پسر من اگر تا باين اندازه بزرگي ننمايي براي تو بهتر خواهد بود.» زيرا بسيار زمانها بود كه نزد الكساندر شكايت كرده نسبتهايي باو داده بودند. از جمله پس از شكست داريوش در كيليكيا كه مالهاي بيشمار و زنان بسياري بدست ماكيدونيان افتاد انتيگونه1 نامي كه زني از شهر پودنا بود و رخساره‌ی دلآرايي داشت در ميان آنها بود و اين زن بهره‌ی فيلوتاس گرديد. اين جوان روزي در باده‌گساري با آن زن كه به رسم سپاهيان بي‌پروا سخن گفته لاف ميزد به معشوقه‌ی خود چنين گفت : همه‌ی كارهاي بزرگ را من و پدرم مي‌كنيم و شكوه و فرمانروايي و لقب پادشاهي را اين پسرك الكساندر نام مي‌برد. رنج از ما و سود ازوست. آن زن اين سخن را پوشيده نداشته با يكي از آشنايان خود در ميان گزاشت. آن آشنا هم چنانكه عادت همه‌ی مردم است به سومي بازگفته بدينسان خبر بگوش كراتروس2 رسيد كه آن زن را با خود نزد الكساندر آورده چگونگي را بازگفت.
الكساندر دستور داد كه او همچنان با فيلوتاس روز بگزارد. ولي هر چندگاهي يك بار خبر گفته‌هاي او را به الكساندر برساند. فيلوتاس بدينسان گرفتار دام شده و بي‌آنكه چگونگي را بفهمد گاهي در نتيجه‌ی خشم و گاهي در سايه‌ی خودخواهي از آن سخنان لاف‌آميز بيخردانه بيرون مي‌ريخت و همه‌ی آنها بگوش الكساندر رسانيده مي‌شد و او با همه‌ی آگاهي درستي كه از درون فيلوتاس پيدا كرده بود باز بروي خود نمي‌آورد. و اين يا به جهت اعتمادي بود كه به وفاداري پارمنيو داشت يا از ترس نيرويي كه پدر و پسر در ميان سپاهيان داشتند. ليكن در اين هنگام پيشامد ديگري بآن كار افزوده شده بدينسان كه ليمنوس3 نامي از ماكيدونيان از مردم خالاسترا نقشه‌اي براي كشتن الكساندر كشيده و جواني را بنام نيكوماخوس4 از نقشه‌ی خود آگاه ساخته او را نيز بهمدستي دعوت نمود. نيكوماخوس دعوت او را نپذيرفته از سوي ديگر چگونگي را با برادر خود بالينوس5 نامي در ميان گزاشت و همراه او بيدرنگ نزد فيلوتاس رفته باو آگاهي دادند كه كار مهمي رويداده و خواستار شدند كه آنان را نزد پادشاه ببرد تا چگونگي را بخود او بگويند. ولي دانسته نيست كه به چه علتي فيلوتاس گوش بدرخواست آنان نداده بعنوان اينكه پادشاه سرگرم كارهاي مهمتري مي‌باشد آنان را از خود دور ساخت و بار ديگر كه آمدند باز همان پاسخ را شنيدند. آنان از پا نيفتاده بميانجيگري كس ديگري از نزديكان پادشاه اجازه يافته نزد او رفتند و چگونگي را بازگفتند و هم آگاهي دادند كه دو بار نزد فيلوتاس رفته‌اند و او همراهي بكار ايشان نكرده است. الكساندر سخت برآشفت و سپس كه ديد سپاهي براي گرفتن ليمنوس رفت و وي بدفاع برخاسته ايستادگي كرد تا كشته گرديد خشم او بيشتر شد چرا كه ديد راهي براي پرده برداشتن از روي چگونگي كار بازنماند. از آنسوي همينكه خشم پادشاه بر فيلوتاس دانسته شد دشمنان ديرين او فرصت بدست آورده زبان ببدگويي باز كردند. از جمله چنين مي‌گفتند : اين نشدني است كه مرد گمنام و بي‌ارجي همچون ليمنوس سرخود بچنين گناه بزرگي دليري نمايد. بي‌شك او ابزاري بيش نبوده كه ديگري بكارش مي‌برده. اينست كه بايد سخت جستجو كرده ديد چه كساني سود خود را در نهان داشتن آن داستان ميدانسته‌اند و چون يكبار گوش پادشاه را براي شنيدن چنين سخنان گوشه‌داري باز ديدند هزار گونه دليل ياد كردند بر اينكه شك بسوي فيلوتاس مي‌رود و سرانجام فيروز شدند كه اجازه گرفته فيلوتاس را به شكنجه بكشند.


1ـ Antigone از شهر Pydna
2ـ Craterus
3ـ Limnus از Chalastra
4ـ Nicomachus
5ـ Balinus

🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار یکم : زیانهای اسلام - تکه‌ی یکم

سخن از اسلام امروزي است. اين اسلام نام ، اين دستگاهي كه با دست ملايان مي‌گردد ، نه تنها سودي نمي‌دارد زيانهاي بزرگي نيز مي‌رساند و مايه‌ی بدبختي مي‌باشد. شرقيان كه بدينسان گرفتار و درمانده‌اند ، ما اگر مايه و سرچشمه‌ی اين گرفتاري را سه چيز شماريم يكي از آنها همين دستگاه است. من اگر بخواهم زيانهاي اين دستگاه را بشمارم بسخني بس دراز نياز خواهم داشت و اينست بچند زيان بزرگي بس كرده آنها را يكايك بازمي‌نمايم :

1ـ اين اسلام مايه‌ی گمراهي و نادانيست
مسلمانان در هر كجا كه هستند و هر كيش كه ميدارند در توي نادانيها و گمراهيها فرورفته‌اند. من اگر بخواهم نادانيهاي مسلمانان را بشمارم بايد كتاب بزرگي پردازم. در اينجا فهرست‌وار يك رشته از آنها را ياد مي‌كنم :

الف ـ نخست گمراهيشان همينست كه معني دين را نمي‌دانند و از آن بيگانه مي‌باشند. آري ، با آن دلبستگي كه به دين نشان مي‌دهند معني راست آن را نمي‌دانند. دين «شناختن معني جهان و پي بردن بآميغهايحقایق زندگاني و زيستن بآيين خرد است» ولي آنان اين را نشناخته ، دين را يك رشته پندارهاي بيپا و كارهاي بيهوده‌اي مي‌شناسند. در نزد آنان دين يك چيزي در كناره‌ی زندگاني است.
مثلاً چنانكه گفتيم امروز مسلمانان در بيشتر جاها زندگاني نژادي پيش گرفته‌اند و با قانونها و عادتهاي اروپايي زندگي مي‌كنند ، و دانشهاي اروپايي را كه با كيشهاي ايشان سازش نمي‌دارد درس مي‌خوانند و با اين حال كيشهاي خود را نيز نگاه داشته‌اند و پابستگي[=تقید] بآنها نشان مي‌دهند. زيرا چنين مي‌پندارند كه دين يك چيز جداگانه‌اي در كناره‌ی زندگاني ، و نتيجه‌ی آن خوشي و روسفيدي در آنجهان مي‌باشد.
شنيدني‌تر آنكه هنوز ملاياني در نجف و كربلا و جامع اَزهَر و ديگر جاها درس فقه مي‌خوانند و كتابهاي فقهي مي‌نويسند و هيچ نمي‌گويند براي چيست. آيا اين گمراهي و ناداني نيست؟!.

ب ـ شناختن آفريدگار پايه‌اي از دين است. ولي اينان او را نمي‌شناسند. خدايي از پندار[=خیال] خود ساخته‌اند كه در بالاي هفت آسمان مي‌نشيند و جهان را با دست فرشتگان راه مي‌برد. خدايي كه همچون پادشاه خودكامه‌ی خودخواهي ، چون از مردم اندك نافرماني ديد به خشم آيد و بيماري و گرسنگي و زمين‌لرزه فرستد ، ولي سپس كه مردم رو بسويش آوردند و به لابه و زاري پرداختند خشمش فرونشيند و پتياره[=بلا] بازگرداند ، اينست خدايي كه مي‌پندارند.
خدايي كه جهان را به پاس[=احترام] هستي چند تن آفريده. خدايي كه مهر ورزد ، ميانجي پذيرد ، با زبان دانه‌هاي تسبيح و آيه‌هاي قرآن با مردم سخن گويد (استخاره).

🔶 «ورجاوند بنیاد» و زبان آن

كتاب بنیاد كه بتازگی از چاپ درآمده كسانی از دشواری زبان آن گله میكنند. چنانكه بارها نوشته‌ایم داستان زبان یكی از رنجهای ماست. از یكسو زبان آلوده است و باید پیراسته گردد و از یكسو در پیراستنِ آن باین دشواری برمیخوریم كه بسیاری از خوانندگان فهمیدن آن را آسان نیافته زبان به گله باز میكنند.

چاره‌ی این كار را ما چنان اندیشیده‌ایم كه مهنامه‌ی پرچم و برخی از كتابها را كه برای همگان می‌نویسیم ، تا توانیم بزبان همگانی نزدیكتر گردانیم ، و با اینحال از پیراستن زبان چشم نپوشیده آن را نیز دنبال كنیم كه در پیرامونش گفتارها نویسیم و برخی از كتابهای ارجدار خود را نیز كه بیش از همه بهرِ یارانست با زبان پیراسته آوریم.

بنیاد چون كتاب پایداریست و بیش از همه بهر یاران آشنا بزبان پرداخته شده اینست آن را با زبان پیراسته نوشته‌ایم. با اینحال ما آن را برای كسانی كه هوشیارانه بخوانند چندان دشوار نمیدانیم. بویژه كه فرهنگی نیز همراه آن میباشد. چنانكه گفته‌ایم در این زمینه باید خوانندگان نیز گامی پیش گزارند و بیاد گرفتن این زبان پردازند.

از آنسوی ما نیز باید یك رشته كتابهای آسانی آماده گردانیده در دسترس یاران گزاریم كه به كسانی كه تازه میخواهند بگفته‌های ما آشنا گردند بدهند ، و ما میكوشیم كه چنان كتابهایی آماده گردانیده بچاپ رسانیم و برخی نیز آماده شده و در زیر چاپ می‌باشد.

پس از همه‌ی اینها سخنان ما با همه‌ی سادگی بآن نیازمند است كه هر كسی آنها را میخواند هوش بكار برد و با اندیشه و باریك‌بینی بخواند. اینها سخنانی كه بارها شنیده باشند نیست سخنانیست كه باید با فهم و خرد آنها را دریافت.

گفته‌های ما با آنكه از دانشها جداست ، در این باره با دانشها یكسانست كه همه بهم بسته می‌باشد ، و كسی كه بخواندن كتابهای ما می‌پردازد یك زمینه‌ای در فهم او پدید آید كه بسیاری از سخنان را نیز خود فهمد. ولی این كار هنگامی تواند بود كه آنچه میخواند با اندیشه خواند و تا یكی را نفهمیده بدیگری نگذرد.

(پرچم نیمه‌ماهه ـ شماره‌ی دهم)

🔶راه ایراد را هم نمی‌شناسند

آقای كسروی
بعضی از دشمنان شما كه با استادان ادبیات آشنایی دارند میگویند كه آقای ... كه یكی از استادان دانشگاهست گفته چون آقای كسروی خودش شعر نمیگوید از این جهت با شعر و شعرا مخالف است و اگر میتوانست شعر بگوید همانا با شعر مخالفت نمیكرد. پاسخ اینها را چه باید داد؟!.
اهواز ـ بهبهانی

🔸پرچم : آری این سخن را آن استاد دانشگاه و دیگران بارها گفته‌اند و همین سخن نمونه‌ی نیكی از پوچ‌مغزی ایشان می‌باشد. استاد دانشگاه را تماشا كن كه راه ایراد گرفتن را نیز نمی‌شناسد. بارها دیده بودم كه در دادگاه فلان متهم چون بیسواد و عامیست نمیداند چگونه پاسخ دهد و یا دلیل بیاورد ، و اكنون همان حال را از استاد دانشگاه می‌بینیم. اما پاسخ :

🔸نخست ، مگر آدمی هر چیزی را خود نداشت یا نتوانست با آن دشمنی میكند؟!. همین من موزیك زدن و آواز خواندن نمیتوانم ، از خُشنویسی نیز بی‌بهره‌ام ، بسیاری از دانشهای نوین را از فیزیك و شیمی و ریاضیات عالی و پزشكی و مانند اینها نمیدانم. آیا با آنها دشمنی نموده‌ام؟!. من نه تنها با اینها كه نمیدانم دشمنی نكرده‌ام خود همیشه هوادار آنها بوده‌ام و خواهم بود. از آنسوی من منطق و اصول خوانده‌ام و سالها در شناختن ریشه‌ی نامها به كوشش پرداخته‌ام. با این حال گفته‌ام و میگویم : اینها رشته‌های بیهوده‌ایست. استاد روسیاه چون خودش در پنجاه و شصت سال زندگانی جز هوسبازی و سودجویی نشناخته می‌پندارد همگی مردم از تیپ او می‌باشند.

🔸دوم ، من اگر شعر نگفته‌ام و نمیگویم نه آنست كه نتوانسته‌ام و نمیتوانم. شعر گفتن نه چیزیست كه یكی همچون من نتواند. من اگر آن بودمی كه پی هوس را گیرم ، من نیز به شعر پرداختمی و همچون دیگران قصیده‌ها و غزلهایی (نیك یا بد) بیرون ریختمی. من اگر شعر نگفته‌ام از نتوانستن نبوده. خدا مرا نگه داشته است.

🔸سوم ، گرفتم كه سخن شما راستست ولی ما در ایرادهای خود به شاعران دلیلهایی نیز یاد میكنیم. آیا شما به آن دلیلها چه میگویید؟!. از همان حافظ و سعدی و خیام كه شما بدانسان بلندشان میگردانید صدها بدآموزیهای زهرناك ، كه نشان نافهمی و تیره‌درونی ایشانست گرد آورده به رخ شما كشیدیم. شما به آنها چه پاسخ میدهید؟!.

(پرچم نیمه‌ماهه ـ شماره‌ی یازدهم)

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
8) الکساندر‌ ـ تکه‌ی 28

🔸 اين كار با بودن همه‌ی سركردگان انجام مي‌گرفت و خود الكساندر از پشت پرده گوش مي‌داد و چون شنيد كه فيلوتاس زبوني مي‌نمايد و با زبان لابه و پستي با هيفاستيون گفتگو مي‌كند پرده را شكسته بيرون آمد و به فيلوتاس رو كرده چنين گفت : «فيلوتاس تو بدينسان بزدل و زن‌كردار بوده و بكار بآن بزرگي و بيمناكي دست زده بودي؟» پس از كشتن او بيدرنگ آدم فرستاده پدر وي پارمنيو را نيز در ماد بكشتند.
اين پارمنيو كسي بود كه در زمان فيلوتاس دليريهايي از خود نموده و كهنترين دوست الكساندر بود و او بود كه الكساندر را براي لشكركشي به آسيا دلير ساخت. از سه پسر او كه در ميان سپاه بودند دو تن پيش از آن در جنگ كشته شده بودند هم‌اكنون خود او با پسر سومي كشته گرديد. پس از اين پيشامد بسياري از نزديكان الكساندر بر خود ترسيدند. از جمله آنتيپاتر سخت رميده باستوار كردن جايگاه خود كوشيد و در نهان به چاره‌جوييها برخاست.1
چندي از اين پيشامد نگذشت كه داستان اندوهناك كليتوس رويداد كه اگر كساني تنها بشنيدن بسنده نمايند از اين پيشامد فيلوتاس بدترش خواهند شمرد. ولي بايد زمان را سنجيده و علت داستان را درست دانست. چگونگي اين است كه براي پادشاه ميوه‌هايي از كنار دريا ارمغان آورده بودند و آن چندان تازه و شاداب بود كه پادشاه در شگفت شده كسي دنبال كليتوس فرستاد كه آمده آن ميوه‌ها را ببيند و بهره‌اي براي خود دريابد. كليتوس در اين هنگام به قرباني پرداخته بود و چون آن پيام را شنيد بيدرنگ بنزد پادشاه شتافت و سه سر گوسفند كه براي قرباني كردن آماده نموده و آب قرباني بر روي آنها ريخته شده بود از دنبال او آورده مي‌شدند. الكساندر چون چگونگي را دانست از كاهن خود آريستاندار و از كلئومانتيس2 لاكيدوميني پرسشهايي كرد و آنان هر دو آن را فال بد دانستند و چون خود الكساندر سه روز پيش خواب بدي درباره‌ی او ديده بود بيدرنگ دستور داد كه قربانيهايي براي تندرستي كليتوس بكنند. خواب او اين بود كه ديد كليتوس نالان و گريان پهلوي پسران پارمنيو كه مرده بودند نشسته است. بهرحال كليتوس تا انجام قربانيها نايستاده نزد الكساندر بازگشت و الكساندر كه از قرباني كردن به كاستور3 و پولوكس4 بازگشته بود با هم نشستند و چون بزم از باده گرم گرديد يكي از بزميان شعرهايي را از پرانيخوس5 نامي (برخي پيريون6 نامي گفته‌اند) خواند كه درباره‌ی سركردگاني بود كه بتازگي با ايرانيان جنگ كرده و شكست خورده بودند و شاعر آنان را هجو و ريشخند كرده بود. از اين شعرها پيرمرداني كه در بزم بودند برآشفته بر سراينده و خواننده هر دو بد گفتند. ولي الكساندر و جواناني كه در گردش بودند آن را خوش داشته به خواننده دستور دادند كه دنباله‌ی كار را بگيرد. كليتوس كه اينزمان سخت مست كرده بود و خود مرد تندخوي و عنودي بود اين هنگام خودداري نتوانسته چنين گفت : اين چه كاري است كه يك دسته‌ی ماكيدونيان را در برابر دشمنان خود خوار گيريم با آنكه بدبختي دامنگير آنان شده در برابر دشمن شكست يافته‌اند؟! من آنان را بهتر از كساني مي‌دانم كه بر آنان مي‌خندند. الكساندر باو تعرض كرده گفت : اينكه كليتوس ترس را بدبختي مي‌نامد مقصودش سفيد رو نمودن خودش مي‌باشد. كليتوس عناد را بيشتر كرده چنين گفت : «آنچه شما آن را ترس مي‌ناميد همان چيز جان يك پسر خدايان را رها كرد در آنزمان كه او از برابر شمشير سپهردات بگريخت. اين در سايه‌ی خونهاي ريخته‌ی ماكيدونيان و اين زخمهاست كه شما امروز بجايگاهي رسيده‌اي كه پدر خود فيليپوس را نپسنديده خويش را پسر آمون مي‌خواني!» الكساندر كه اينزمان سخت برآشفته بود چنين گفت : «تو اي مرد فرومايه كه اين سخنان را انديشيده‌اي و در اينجا و آنجا بگويي و ماكيدونيان را از من بيزار گرداني آيا سزاي خود را نخواهي يافت؟» كليتوس پاسخ داد : «ما سزاي خودمان را از پيش از اين دريافته‌ايم. اگر پاداش آن كوششهاي ما اين خواهد بود كه مي‌بينيم خوشا حال آنان كه مردند و زنده نماندند تا ببينند كه چگونه همشهريان ايشان از دست مادان چوب مي‌خورند و براي درآمدن بنزد پادشاه خود از پارسان اجازه مي‌طلبند.» كليتوس بدينسان بي‌پروا سخن مي‌گفت و پيرامونيان الكساندر هم همگي از صندليهاي خود برخاسته مي‌خواستند باو دشنام بدهند ولي پيران دخالت كرده آنان را بجاي خود بازنشاندند.
1ـ در اينجا از ترجمه‌ی چند سطري چشم پوشيده‌ايم.
2ـ Cleomantis
3ـ Castor
4ـ Pollux
5ـ Pranichus
6ـ Pierion

🔶 گفت و شنید (3)

(همه‌ی بخشها در یکجا)

🖌 احمد کسروی

🔷 (گفتاری از پیمان سال هفتم)

🔶 گفت و شنید (4)

(بخش یکم)

يكي از كساني كه مدتها در اروپا درس خوانده بنزد من آمده چنين مي‌گويد :

🔹«من نوشته‌هاي شما را خوانده‌ام. از طرفداري‌‌ای كه از شرق مي‌كنيد بسيار خوشوقتم. ولي جهتي براي طرفداري از دين نفهميدم. دينهايي كه امروز هستند چه تأثيري در زندگاني مردم دارند؟!. شما كه خواهان پيشرفت شرق هستيد بايد هوادار دانش و تمدن باشيد تا ما از اروپاييها عقب نمانيم. اگر مقصودتان از دين يك گونه ارتباط قلبيست كه بيك عالم غيبي باشد اين را هر كس خود تواند داشت. آن را بايد بخود مردم واگزاشت.»

🔸گفتم : شما نوشته‌هاي مرا نخوانده‌ايد. مي‌گوييد خوانده‌ام ولي از سخنانتان پيداست نخوانده‌ايد. شما يك معنايي براي دين در دل مي‌داشتيد و همينكه ديده‌ايد من نام دين مي‌برم همان معني را بپيش چشم آورده و بايراد برخاسته‌ايد. ما اگر نام دين مي‌بريم معني آن را نيز مي‌گوييم. دين باين معني كه فهميده‌ی شماست نه خواست ماست. ما دين اين دستگاههاي كهني را كه درميانست نمي‌گوييم. ما دين را بيك معنايي مي‌گوييم كه بسيار والاتر از انديشه‌هاي اروپاييانست ، بسيار والاتر از دانشها و تمدن است ، يك معناييست كه هر مرد پاكدل باخردي چون بشنود ناگزير است بپذيرد.

🔹گفت : «خواهش مي‌كنم آن معني را براي من شرح كنيد. مقصودم اينست كه امروز در اين حال جهان شما چه چيزهايي بمردم ياد مي‌دهيد و چه راهي بروي جهان باز مي‌كنيد؟»

🔸گفتم : ما بارها دين را معني كرده‌ايم و شما مي‌توانيد با خواندن چند شماره از پيمان بآن معني پي بريد. با اينحال من بار ديگر خواست خود را بازمي‌نمايم. چيزي كه هست ما دين را بآن معني كه مي‌گوييم دامنه‌ی درازي دارد و من نخواهم توانست در يك نشست همه‌ی سخنان خود را بشما بگويم. بايد بيك بخشي از آنها بس كنم.[1]

ما از دين دو چيز مي‌خواهيم : يكي آنكه راستيها دانسته گردد. ديگري اينكه آدميان از روي يك آيين بخردانه زندگي كنند. كوششهاي ما در اين دو زمينه است و معني هر يكي را جداگانه براي شما بازمي‌نمايم :

در زمينه‌ی نخست : امروز بسياري از راستيها در زير پرده مانده كه جهانيان از آن ناآگاهند. شما بدانشها مينازيد. در جايي كه بسيار چيزهاست كه دانشها بآن نرسيده و نمي‌توانستي رسيد. اين بر شما كه سالها در اروپا درس خوانده‌ايد دشوار است ولي جز راستي نيست. ما از ارج دانشها نمي‌كاهيم و بلكه خود هوادار آنها مي‌باشيم ، ليكن مي‌گوييم دانشها جهانيان را از هر باره بي‌نياز نتواند گردانيد. مي‌گوييم : آن آگاهيها كه دانشها بما داده ارجمند است ولي يك رشته داناكهاي[=اطلاعات و معلومات] ارجمندتر از آنها هست كه بايد دين ياد دهد. من در اينجا تنها بدو مثلي بس مي‌كنم :

1) گوهر آدميگري ـ هر آدمي نخست بايد خود را بشناسد ، بايد معني آدميگري را بداند : من چيستم؟.. آيا همين تن و جان سَتَرساي[محسوس] مادّي هستم يا يك نيروي ديگري در من هست؟.. دانشها مي‌گويد : همان تن و جان سترسا هستي و بس. ولي اين خود نه راست است. آدمي تنها تن و جان مادّي نيست و درو يك نيرويي بنام روان هست كه بسيار بزرگتر و گرانمايه‌تر از اين بخش مادّي مي‌باشد.

ما در اين باره گفتارهاي بسياري داريم.[2] مي‌دهم شما آنها را بخوانيد و پس از خواندن و فهميدن و انديشيدن ، من از شما چند پرسشي خواهم كرد :

1ـ آيا اين سخنان راست است يا نه؟.. اگر راست نيست ايرادتان چيست؟.. آيا مي‌توانيد يك ايرادي با دليل بگيريد؟..
2ـ اگر مي‌گوييد راست است ، آيا روانشناسي يا ديگر دانشهاي اروپايي از اين آگاه بوده است؟.. اگر بوده است در كجا و در كدام كتاب توان پيدا كرد؟..
3ـ اگر مي‌گوييد كه روانشناسي و ديگر دانشها از اينها آگاهي نداشته آيا مي‌پذيريد كه در پشت سر دانشها يك رشته راستيهاي گرانبهايي هست؟.. اين پرسشها را از شما خواهم كرد.

تنها در زمينه‌ی روان نيست. درباره‌ی خرد نيز ما يك رشته سخناني مي‌داريم كه دانشها از آنها ناآگاهست. خرد كه داور نيك و بد و شناسنده‌ی سود و زيان ، و خود گرانمايه‌ترين داده‌ی خداست روانشناسي آن را نمي‌شناسد و كانون همه‌ی دريافتها و فهمها را ساختمان مغزي هر كسي مي‌پندارد. ليكن شما اگر نوشته‌هاي مرا در اين باره بخوانيد خواهيد ديد آن سخن بسيار بي‌پاست و خرد خود يك نيروي جداگانه‌اي مي‌باشد.

[1] : برای دریافتن همه‌ی گوشه‌ و کنار معنی دین ، بنگرید بکتاب «ورجاوند بنیاد» ـ و
[2] ک اين گفتار در بسيار جاها آورده شده و خوانندگان كتاب «راه رستگاري» يا گفتارهاي «ما چه ميخواهيم؟» را در شماره‌هاي سال ششم بخوانند. [نیز بنگرید بکتاب «در پیرامون روان»]

🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار یکم : زیانهای اسلام - تکه‌ی دوم


ج ـ خرد كه گرانمايه‌ترين داده‌ی خداست بايد هر كسي آن را نيك شناسد و پيروي كند و راستي آنست كه دين براي نيرومند گردانيدن خردهاست ، ولي مسلمانان اين را نمي‌شناسند و ارجي نمي‌گزارند. بلكه چون باورها و كارهاشان بيخردانه است با خرد دشمني مي‌نمايند و از ارج آن مي‌كاهند. بارها ديده‌ايم مي‌آيند و با ما بكشاكش مي‌پردازند كه بهر چه اينهمه به خرد ارج مي‌گزاريم. يا ديده‌ايم مي‌گويند : «عقلها نيز با هم اختلاف دارد».

د ـ برانگيختگي (يا بگفته‌ی آنان پيغمبري) يك پايه از دين و خود يكي از رازهاي سپهر مي‌باشد. اينان معني راست آن را نمي‌شناسند ، و يك رشته پندارهاي بيپايي را در آن زمينه دنبال مي‌كنند. بگمان آنان كسي را كه خدا برگزيد جبرائيل باو نمودار گردد ، و با وي سخن راند ، و از ميانه‌ی او و خدا پرده برخيزد ، و پياپي فرشته‌ها بنزد او در آمد و رفت باشند و آن برانگيخته بايد در نزد مردم «دعوي» كند ، و آنان براي آزمايش ، «نتوانستني» (معجزه) از او طلبند ، و چون توانست «ايمان» آورند. و پس از آن هرچه گفت بپذيرند. اينهاست دانسته‌هاي آنان درباره‌ی برانگيخته كه مي‌بايد گفت : سراپا پوچست.
كتابهاي مسلمانان پر است از داستانهاي نتوانستني كه بنام پاكمرد اسلام نوشته‌اند : ماه را دو نيم گردانيده ، بآسمان براي ديدار خدا رفته ، آفتاب را پس از فرورفتن بازگردانيده ، از ميان انگشتان چشمه روان گردانيده ، با سوسمار سخن گفته.
اگر از يك مسلماني بپرسيد : دليل راستگويي پيغمبر اسلام چه بوده؟ بيدرنگ خواهد گفت : «معجزه نشان داد ، شق‌القمر كرد ، از غيب خبر داد ...» اگر بگوييد كه در قرآن ديده مي‌شود كه از پيغمبر هر زمان معجزه خواسته‌اند ناتواني نموده و آشكاره گفته من نمي‌توانم پس چگونه شما مي‌گوييد معجزه نشان داد؟!. چگونه آنهمه داستانها را در كتابها مي‌نويسيد؟!. در اينجاست كه درماند و هيچ پاسخ نتواند.

ﻫ ـ درباره‌ی آنجهان پندارهاي بسيار پوچي را در مغزهاي خود جا داده‌اند. كسي كه مرد در گور دوباره زنده گردد ، و دو فرشته يكي «نكير» و ديگري «منكر» با گرزهاي آتشيني بدست بسر او آيند و پرسشهايي با زبان عربي كنند : «من ربك؟. من نبيك؟.» كه بايد به هر پرسش پاسخ دهد ، وگرنه گرزهاي آتشين بسرش فرود خواهد آمد. كسي كه گناهكار است گور او را خواهد فشرد. روز رستاخيز همگي از گور خواهند برخاست و در يك بياباني گرد خواهند آمد ، خدا بروي كرسي خواهد نشست ، پيغمبران از اينسو و آنسو صف خواهند كشيد. گناه و صواب هر كس در ترازو كشيده خواهد شد ، پيغمبران هر يكي به «امت» خود ميانجي خواهد بود ، سپس از روي پل باريك و برنده‌ی «صراط» گذشته يك دسته به بهشت خواهند رفت و يك دسته بدوزخ خواهند افتاد.