🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار دوم : بهانه‌هايي كه مسلمانان مي‌آورند - تکه‌ی هشتم

5ـ تا قرآن درميانست اسلام برپاست
آخرين بهانه‌شان اينست. چون به يكايك گفته‌هاشان پاسخ داده شد آن زمان اين را پيش كشند و چنين گويند : «كتاب اسلام قرآنست و تا آن درميان باشد اسلام برپاست» ، و يا چنين گويند : «اصل اسلام را از روي قرآن بدست آوريم».
بايد پرسيد : كتاب كدام اسلام قرآن است؟!. اگر اسلام نخست را مي‌گوييد از آن بشما چه؟!. شما كجا و آن اسلام كجا؟!. اگر اين كيشهاي گوناگون و درهم امروزي را كه اسلام شما همينهاست مي‌گوييد ، قرآن كتاب اينها نيست.
به هر حال با بودن قرآن بوده كه اينهمه گمراهيها و نادانيها پديد آمده. اگر قرآن توانستي جلو گمراهيها را گيرد تاكنون گرفته بودي. شما از قرآن چه بهره خواهيد داشت ، در حالي كه هر يكي از كيشهاي گوناگون از قرآن دليل مي‌آورد و هر يكي خود را از روي قرآن مي‌شمارد؟!.
اينكه مي‌گويند : «اصل اسلام را از روي قرآن بدست آوريم» ، پاسخش اينست كه چرا تاكنون بدست نياورده بوديد؟!. چرا با بودن قرآن اصل را كنار گزارده فرع را گرفته بوديد؟!.
اين يكي از نادانيهاي مسلمانانست كه در توي گمراهيها و آلودگيها مي‌زيند و آنها را درنمي‌يابند ، و هميشه در برابر چشم خود پاكي اسلام نخست و مسلمانان نخست را مي‌دارند. درباره‌ی قرآن نيز همين رفتار را مي‌كنند ، بآن كتاب مي‌نازند و هيچگاه دوري خود را از آن بياد نمي‌آورند. دشواريهايي را كه كيشهاي پراكنده در برابر هنايش آن كتاب پديد آورده بديده نمي‌گيرند.
مي‌بيني يكي مي‌آيد و مي‌پرسد : مگر در قرآن نگفته : «ولا تشركوا بالله احدا»؟!.(1) مي‌گويم : در قرآن چنين آيه‌اي هست. مي‌گويد : «پس شما چگونه مي‌نويسيد مسلمانان مشركند؟!». آدم درمي‌ماند چه پاسخ دهد و چگونه ناداني اينان را بخودشان فهماند ، امروز انبوه مسلمانان در «شرك» فرورفته‌اند ، و شيعيان كه اين پرسنده از ايشانست ، بنياد كيششان بمرده‌پرستي و خداناشناسيست. با اين حال خود را پيرو درست قرآن پنداشته‌اند و «لا تشركوا بالله احدا» را دليل مي‌آورند.
پاسخ داده مي‌گويم : راستست. چنين آيه‌اي در قرآن هست. ولي در برابر آن در كيش شما «من زار الحسين في كربلا كان كمن زارالله في عرشه»(2) هست ، «نحن صنايع ربنا و الناس بعد صنايع لنا»(3) هست ، «بوجوده ثبتت الارض و السماء بيمنه رزق الوري»(4) هست. در برابر آن گنبدهاي مشهد و قم و عبدالعظيم و بغداد و سامره و كربلا و نجف و بقيع و ديگر جاها هست كه شما از صدها فرسنگ راه آهنگ آنها مي‌كنيد و در برابرشان گردن كج گردانيده آمرزش گناه و گشايش كار مي‌خواهيد.
مي‌گويند : «مگر اينها شركست؟!».
مي‌گويم : «اگر اينها شرك نيست پس شرك چيست؟!».
مي‌بايد دانست از زماني كه محمد ‌بن ‌عبدالوهاب نجدي برخاسته و جنگهاي وهابيان و كارهاي ايشان رخ داده ، تكاني درميان مسلمانان پديد آمده ، و در هر كجا گروهي هوادار گفته‌هاي محمد بن ‌عبدالوهاب بوده‌اند و در هر كجا دسته‌اي بنام «قرآنيان» پديد آمده‌اند كه بگفته‌ی خودشان خواسته‌اند قرآن را بخوانند و بفهمند و باورهاي خود را با آن بسنجند. از اين دسته‌ها در شهرهاي ايران نيز پديد آمده.

1ـ كسي را هنباز خدا نشناسيد.
2 ـ هر كه حسين را در كربلا زيارت كند ماننده‌ی آنست كه خدا را بروي عرش زيارت كرده.
3 ـ ما ساخته‌هاي خداييم و سپس مردم ساخته‌هاي ما مي‌باشند.
4 ـ با هستي اوست كه زمين پايدار مي‌باشد و بپاس اوست كه بمردم روزي مي‌رسد.

🔶 ورجاوندْ بنیاد

به زبان عادی (بخش دوم ـ بند دوم)

🔹تکه‌ی دوم

✴️2ـ دين شاهراه زندگانيست.

بسياري از مردمان نیازی به دين نمي‌بينند ، ولي نياز بسيار به دين هست. ...

... دين آموزگار عقلها مي‌باشد.

آن نادانيهاي صوفيان و خراباتيان ، و اين گمراهيهاي مادّيان هر يكي گواه ديگري باين گفته‌هاي ما است.

كساني كه تصور مي‌كنند با رواج يافتن علوم جديد نیازی به دين نمانده ، اين گمراهي دیگری است که ايشان دچارند. با بودن همين علوم جديد است كه اينهمه گمراهي درميان مي‌باشد.
🔸🔸🔸
ما از صوفيان و خراباتيان كه دسته‌هايي در شرق ‌بوده‌اند ، و از مادّيان كه گروه انبوهي در غرب مي‌باشند ، در اين كتاب نام برده ، از نادانيها و از گمراهيهاي اينها نمونه‌هايي ياد كرده‌ايم. آن نادانيهاي صوفيان و خراباتيان و اين گمراهيهاي مادّيان هر يكي گواه ديگري براستي و درستي گفته‌هاي ما است. هر يكي دلیل ديگريست كه مردمان نیاز بسیار به دين مي‌دارند ، كه اگر دين نباشد ، بگمراهيهاي گوناگون دچار می‌شوند. در نتيجه گذشته از آنكه از شناختن معني حقيقي زندگاني و از زندگی بخردانه دور مي‌مانند ، از يكديگر نيز جدا شده و اختلافاتي درميانشان پديد می‌آيد.
صوفيان و خراباتيان در ايران و خاورمیانه ريشه داشته‌اند كه ریشه‌ی صوفيان هنوز كنده نشده و در هر شهري كم و بيش از ايشان يافت مي‌شوند. از خراباتيان نيز (از خيام و حافظ) صدها شعر بر زبانهاست كه از دهها سال پیش باين طرف شرقشناسان هياهويي درباره‌ي آنها برپا کرده‌اند!
شما اگر گفته‌هاي اين دو گروه (صوفيان ـ خراباتيان) را بررسی نموده عقايد آنها را باهم مقايسه كنيد ، خواهيد ديد گذشته از آنكه هر دو مسلک سراپا گمراهيست اصلاً هر يكي ضد آن ديگري مي‌باشد!! خراباتيان مي‌گويند : «اين دنيا هيچ و پوچ است و ما از آن چیزی نمي‌فهميم» و بخدا باور نمي‌دارند.[1] ولي صوفيان لاف از ديدن خدا و یکی شدن با او مي‌زنند.[2] خراباتيان مي‌گويند : «بايد هميشه خوش بود و به چیز دیگری اعتناء نکرد»[3] ولي صوفيان مي‌گويند : «بايد بخود سختي داد و از خوشيها پرهیز کرد». خراباتيان مردمان را بخرابات يا «ميكده» مي‌خوانند[4] ولي صوفيان آنان را به خانقاه مي‌كشند. اينها گذشته از آنكه همه نادانيست بدين گونه ضد يكديگر نيز مي‌باشد!
از مادّيان كه بيشترشان دانشمندانند گمراهيهاي بسياري را نشان داده‌ايم : آنان هستي را جز اين جهان محسوس مادّي نمي‌شناسند. از گوهر روان انساني ناآگاهند. انسان را درخور تربيت و نيكي‌پذير نمي‌دانند. خرد (عقل) را جز «اندیشه» نمی‌دانند و اين گوهر ارزشمند را نمي‌شناسند. زندگي را نبرد و جهان را نبردگاه زندگان مي‌دانند. هر يك از اينها گمراهي بزرگ ديگري مي‌باشد.
زیان اين نادانيها و گمراهيها منحصر به اين نيست كه صوفيان و خراباتيان و مادّيون از فهم و دريافت حقايق بازمانده‌اند ، اين زيان را نيز دارد كه راه زندگي را گم كرده و به سنگلاخ افتاده‌اند. مثلاً صوفيان بآرزوي آنكه بخدا برسند به خانقاهها خزيده سختيها بخود داده‌اند ، و به تصور آنكه خداي بزرگ اين دنيا را دشمن مي‌دارد ، بكاري يا حرفه‌‌اي دست نزده و تا توانسته‌اند ديگران را نيز از كار كردن و از كسب و روزي درآوردن و از مشاركت در زندگی اجتماعي بازداشته‌اند. بدينسان يك راه بسيار كجي براي زندگي پیش گرفته‌اند. خراباتيان پايبند چيزي نبوده زندگی را به باده‌خواري و ياوه‌بافي گذرانیده ، گذشته از خود زنان و فرزندانشان را نيز بدبخت گردانيده‌اند. مادّيون كه در زمان ما هستند ، آشکاره می‌بینیم كه با لغزشهاي خود چه زيانهاي بزرگ بجهان و جهانيان رسانيده‌اند. چنانكه مفصلاً شرح داده‌ايم ، اينها با بدآموزیهای زهرآلود و غلط خود باد بآتش حرص و طمع و خودخواهي آدميان زده و جنگ و كشاكش را درميان مردم هرچه بيشتر و سختتر گردانيده‌اند. يك علت بزرگ گرفتاريهاي امروزي جهان همانا ميوه‌ي اشتباهات فلاسفه‌ي مادّي است.
كساني كه تصور مي‌كنند با رواج يافتن علوم جديد نیازی به دين نمانده ، اين گمراهي ديگري از ايشان است. اين اشخاص خيال مي‌كنند حقايق تنها همانهاست كه دانشها نشان مي‌دهند و از يك رشته حقايق ارزشمند‌تري كه در پشت سر علوم است ناآگاه و بي‌اطلاعند. بايد باينان پاسخ داد و گفت : با بودن همين علوم جديد است كه جهانيان تا اين پايه گمراه شده و به رنج و سختيها گرفتار مي‌باشند! با این پیشرفت شگفت‌انگیز دانشها در قرن اخیر است كه وحشیگری انسانها هر روز بیشتر از روز گذشته میگردد و روي انسانيت را سياه مي‌كند!
[1] : وجود ما معماييست حافظ كه تحقيقش فسونست و فسانه
[2] : يار بي‌پرده از در و ديوار در تجلي است يا اولي‌الابصار
[3] : غم جهان مخور و پند من مبر از ياد كه اين لطيفه‌ي نغزم ز رهروي ياد است
[4] : اي كدخداي خانقه بازآ كه در دير مغان مي‌دهند آبي و دلها را توانگر مي‌كنند

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
9) لوكولوس‌ ـ تکه‌ی 6

🔸 همينكه او از كوه‌هاي تاورس بيرون آمد و روميان را ديد كه گرد شهر را فرو گرفته‌اند. از اينسوي مردم شهر چون از دور او را با آن سپاه ديدند آوازهاي شادي بلند ساختند و از روي ديوار به روميان بد گفته بيم مي‌دادند. لوكولوس از سركردگان انجمن ساخته رأي خواست. برخي چنين مي‌گفتند كه بايد شهر را رها كرده بجنگ تيكران شتافت. ديگران مي‌گفتند اين درست نيست كه اينهمه دشمن را در پشت سر خود گزارده بجنگ پردازيم. لوكولوس گفت : اين دو رأي هر كدام در تنهايي ناپسنديده ولي هر دو در يكجا پسنديده است. و اينبود كه سپاه را به دو بخش ساخته مورينا را با ششهزار سواره در گرد شهر گزارده خويشتن با بيست و چهار كوهورت كه رويهم‌رفته بيش از دههزار تن جنگي داراي ابزار در بر نداشت و با همه سوارگان و فلاخن‌اندازان و هزار مرد كمابيش كه بايستي در كنار رود در دشت پهناور1 بنشينند روانه شد و چون با اين اندازه سپاه در برابر دشمن پديد آمد بچشم تيكران بسيار خوار نمود. چاپلوسان كه در برابر او بودند زمينه‌ی خوبي براي چاپلوسي بدست آوردند. كساني ريشخند مي‌نمودند و كساني پِشك مي‌انداختند2 كه كدام يكي از آنان بجنگ شتافته كار آن يك مشت رومي را بسازد. راستي هم هر يكي از پادشاهان و سركردگان پيش آمده اجازه مي‌خواست كه بتنهايي جنگ را عهده‌دار شود. خود تيكران كه مي‌خواست نكته‌سنجي از خود بنمايد آن عبارت مشهور را بر زبان راند : «براي فرستادگي فزونند و براي سپاهيگري كم.» بدينسان گفته و مي‌خنديدند. چون فردا شد لوكولوس سپاه آراسته آماده‌ی كارزار شد. لشكر دشمن در كنار شرقي رود ايستاده و چون در آن نزديكي رود پيچي بسوي غرب مي‌خورد و در همان پيچگاه گذرگاه بسيار آساني بود لوكولوس بقصد آن گذرگاه روانه گرديد. ولي تيكران چنين پنداشت كه روي بگريز آورده اينبود كه تاكسيليس را خوانده با ريشخند و سركوفت چنين گفت : «نمي‌بيني كه روميان شكست‌ناپذير چگونه مي‌گريزند؟!» تاكسيليس پاسخ داد : «كاش اي پادشاه چنين نيكبختي براي شما روي مي‌آورد. ولي روميان هنگامي كه در راهند هيچگاه بهترين رختهاي خود را نمي‌پوشند و سپرهاي درخشان بدست نمي‌گيرند و خودهاي خود را بي‌پوشاك نمي‌گزارند و اينكه اكنون مي‌بيني روپوش چرمي خود را دور انداخته‌اند اين خود دليل است كه آماده‌ی جنگ مي‌باشند و همين اكنون بكار خواهند پرداخت.» تاكسيليس اين پاسخ را بر زبان داشت كه ناگهان درفش پيشين پيدا شده و دسته‌ها و فوجها هر كدام بجاي خود با كمال آراستگي پيش مي‌آمدند. تيكران همچون كسي كه از مستي بهوش آيد دو بار يا سه بار داد زد : «اين چيست؟ مگر آنان بسوي ما مي‌آيند؟!..» و ناگهان بتلاش افتاده خواست مگر سپاه را بسامان بياورد. بخش عمده‌ی لشكر را بر گرد سر خود نگهداشته دست چپ را به آديابنيان سپرد و دست راست را بعهده‌ی مادان واگزاشت و در جلو اين مادان انبوهي از سوارگان سنگين‌ابزار صف بستند. لوكولوس چون خواست از رود بگذرد. يكي از همراهان وي زبان به پند گشاده چنين گفت : امروز كه روز جلوتر از نونيس3 اوكتبر است روز نيكي نيست. چه در اين روز سپاه كايپيو4 در جنگ كيمبريان5 شكست خورده نابود شد و مردم آن را روز سياه مي‌شمارند چه بهتر كه شما امروز را آسوده بنشينيد. لوكولوس پاسخ داد : «من آن را براي روميان روز همايوني خواهم گردانيد.»

1ـ مقصود از اين عبارت درست روشن نيست.
2ـ پشک انداختن = قرعه زدن ـ و
3ـ Nones نامي است از نامهاي تقويم رومي كه شرح آن در اينجا بيجاست.
4ـ Caepio
5ـ Cimbria

بالا راست : نیتچه ، پایین راست : ولتر ، چپ باخنر (یا بوخنر)
سه تن از فیلسوفانی که با زورگوییهای کلیسا نبردیدند.

🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار دوم : بهانه‌هايي كه مسلمانان مي‌آورند - تکه‌ی نهم

اين يك برداشت نيك‌نماييست و بيرون خوشي مي‌دارد. ولي درونش ناخوشست و جز هوده‌هاي ناستوده از آن بدست نيامده ، و اين با چند شُوند است كه در پايين با كوتاهي ياد مي‌كنيم :
1) اينان با قرآن آن رفتار را مي‌كنند كه بنيادگزاران كيشها و آموزاكها كرده‌اند. بنيادگزاران كيشها و آموزاكها آيه‌هاي قرآن را بدلخواه معني كرده و هر آيه‌اي را كه با گفته‌هاي خود ناسازگار يافته‌اند بگزارش پرداخته‌اند ، اينان نيز همين رفتار را مي‌كنند. مثلاً يك شيعي چون قرآني مي‌گردد بجاي آنكه باورهاي خود را با قرآن بسنجد قرآن را با باورهاي خود مي‌سنجد ، مثلاً در قرآن كه در دو جا آشكارا مي‌گويد : «لَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ»(1) سردسته‌ی قرآنيان با من گفتگو كرده مي‌گفت : «اي من عندي»(2) .
2) قرآن پاسخده بسياري از گمراهيهاي اين زمان ـ از صوفيگري و خراباتيگري و جبريگري و مادّيگري و مانند اينها ـ نيست ، و آنان كه دلهاشان پر از اين گمراهيها نيز هست از خواندن قرآن و از سر سپاردن بآن ، هوده‌اي در اين باره بدست نمي‌آورند و دودل و گيجسر مي‌مانند.
3) بسياري از دستورهاي ارجدار قرآن ـ همچون باهمي و يگانگي مسلمانان ، جنگيدن با بيدينان ، فرمان بردن از اولوالأمر ، و پرداختن زكات و مانند اينها ـ بي‌زمينه گرديده. اينست از خواندن آيه‌هايي درباره‌ی اينها و از گفتگو كردن ، جز دور شدن از زمان و از خواهاكهاي آن نتيجه برنمي‌دارند.
4) از دلبستگي‌ای كه به قرآن پيدا مي‌كنند هر سخن ارجداري كه شنيدند و هر دانشي كه دانستند در زير آيه‌هاي آن جا مي‌دهند ، و اين را كه جز ناداني و نافهمي نيست كار نيكي مي‌پندارند.
5) همين دستاويزي گرديده كه خود را رستگار مي‌پندارند و بهيچ سخني ، اگرچه با دليل باشد ، گوش نمي‌دهند و بهيچ راهنمايي گردن نمي‌گزارند. بلكه بهمين دستاويز به هر كسي برتري مي‌فروشند.
روي‌همرفته بجاي سود بردن زيان مي‌برند و بجاي نيك شدن بدتر مي‌گردند. اين چيزيست كه ما نيك آزموده‌ايم. آري وهابيان از رو آوردن به قرآن به نتيجه‌ی نيكي رسيده‌اند و خود درميان مسلمانان بهترين گروه مي‌باشند ، و اين در سايه‌ی آن بود كه از يكسو محمد ‌بن‌ عبدالوهاب مردي دانشمند مي‌بوده و معني قرآن را بهتر از ديگران مي‌فهميده ، و از يكسو مردم بيابان‌نشين عرب كسان ساده‌اي مي‌بوده‌اند و دلهاشان باندازه‌ی ديگران آلوده نمي‌بوده.
كوتاه‌سخن : قرآن يكي از بهانه‌ها در دست مسلمانانست ، و اين كتاب كه روزي مايه‌ی رستگاري توده‌ها بوده امروز دستاويزي براي پافشاري در گمراهي و ايستادگي در برابر رستگاري مي‌باشد.
درباره‌ی قرآن گيجسريهاي بسياري درميان مسلمانانست و من براي روشني سخن داستاني را در اينجا مي‌نويسم :
چندي پيش يكي از ملايان بنزد من آمده چنين مي‌گويد : «شما اگر به قرآن دعوت مي‌كرديد بهتر بود». گفتم : آن دعوت را شما كنيد. اگر اين كار چندان آسانست كه يك كسي بسر خود برخيزد و خواهش اين و آن را هم بپذيرد ، شما گام پيش گزاريد و مردمان را به قرآن خوانيد. ديگر چرا بمن دستور مي‌دهيد؟!. اين كِي بوده كه كوشنده يكي باشد و دستور دهنده يكي؟!.

1ـ ناپيدا نمي‌دانم. سوره‌ی انعام (6) ، آیه‌ی 50 و سوره‌ی هود (11) ، آیه‌ی 31.
2 ـ از پيش خودم ـ مي‌خواهد بگويد پيغمبر كه گفته «ناپيدا نمي‌دانم» خواستش اين بوده كه از پيش خود نمي‌دانم وگرنه از پيش خدا مي‌دانم.

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
9) لوكولوس‌ ـ تکه‌ی 7

🔸 اين گفته و بسپاهيان دلداريها داده از رود بگذشت و خويشتن كه زره آهنين داراي پولكهاي فولادين درخشان در بر كرده جبه‌ی سجافداري بر خود پوشيده بود جلو سپاه افتاده آنان را بروي دشمن براند. از همان آغاز شمشير از غلاف بيرون و اين نشانه‌ی آن بود كه سپاهيان شتاب كرده با دشمن جنگ دست بدست كنند. زيرا هنر دشمن جنگ در ميدان پهناور و باز بود. وآنگاه روميان بايستي بسيار نزديك رفته از تيررس جلوتر باشند. در اين ميان ديد كه سوارگان سنگين‌ابزار كه خود سرآمد لشكر بودند بپاي يك پشته‌اي رانده شده كه بالاي آن سطح همواري بمسافت نيم ميل مي‌باشد و بالا رفتن بر آن پشته سخت آسانست از اين جهت سوارگان ثراكي و گالاتي خود را بدانجا دواند كه پهلوي آن سوارگان ايستاده و شمشيرهاي خود را با گرزهاي آنان توأم گردانند. اين دسته‌ی سوارگان تنها ابزاري كه براي جنگ با دشمن يا نگهداري خود داشتند گرز بود و ابزار ديگري را نداشتند و اين بجهت سنگيني بي‌اندازه‌ی آن گرزها بود. سپس خود او با دو کوهورت بسوي كوه شتافت و چون سپاهيان حال او را ديدند كه پياده از كوه بالا مي‌رود و از كوشش بازنمي‌ايستد آنان هم از دنبال وي بس چابكانه از كوه بالا رفتند و چون بر تپه‌ی كوه رسيدند لوكولوس با صداي بلند داد زد : «اي برادران سپاهي! ما فيروزمنديم!» اين گفته بر سوارگان درست‌ابزار حمله برد و بر سپاهيان دستور داد كه بر رانها و ساقهاي ايشان زخم بزنند چرا كه از همه‌ی تن‌ها‌ی اين دو جا باز و درخور زخم زدن بود. ولي اين دستور بيجا بود. زيرا آن سوارگان نايستادند تا روميان بآنان برسند بلكه روي بگريز آورده با اسبهاي سنگين خود بر روي تيپهاي پياده افتادند و آنان را از سامان انداختند. بدينسان سپاه بآن بزرگي شكست يافت بي‌آنكه چندان كشته شده يا زخمي گردانيده شود. ولي در ميان گريز كشتار بزرگي رويداد. زيرا آنان كه در پي گريز بودند از انبوهي و سنگيني سپاه خود راه گريز را بسته داشتند. هنوز در آغاز شكست تيكران همراه چند تن آماده‌ی گريز گرديد. ولي چون ديد كه پسرش در خطر است تاج را از سر خود برداشته با ديده‌ی اشكبار باو داده گفت : اگر مي‌تواني خودت را از راه ديگري برهان. ليكن آن جوان جرأت اين را نداشت كه تاج را بر سر بگزارد. آن را بيكي از نوكران امين خود سپرد كه نگهدارد. قضا را اين مرد دستگير شده نزد لوكولوس آوردند كه بدينسان تاج تيكران هم بدست روميان افتاد. گفته‌اند در اين جنگ بيش از صد تن پياده نابود شدند و از سواره جز دسته‌ی اندكي رهايي نيافت. اما از روميان صد تن زخمي گرديده پنج تن كشته شد. انتيوخوس1 فيلسوف در كتاب خود كه گفتگو از خدايان دارد از اين جنگ نام برده مي‌گويد : خورشيد ماننده‌ی چنين جنگي را هرگز نديده بود. فيلسوف ديگر استرابو2 در يادداشتهاي تاريخي خود مي‌گويد : روميان روي خود را سرخ كرده بر خودشان ريشخند كردند كه شمشير بروي چنان بندگان بيچاره‌اي كشيدند. لويوس3 مي‌گويد : «روميان هرگز با دشمني بآن اندازه تفاوت جنگ نكرده بودند. زيرا شماره‌ی سپاه فيروزمند باندازه‌ی يك بيستم سپاه شكست يافته هم نبود.» سرداران خردمند و آزموده‌ی روم هميشه از لوكولوس ستايش نموده مي‌گفتند : او دو پادشاه بزرگ و نيرومند را از دو راه ضد يكديگر برانداخت. مثرادات را بوسيله‌ی دير كردن و شكيبايي نمودن از پا انداخته و تيكران را از راه شتاب و چابكي بي‌پا نمود و او يكي از سرداران كميابي است كه دير كردن را بكار مي‌برند در جايي كه بايد كوشش بسيار نمود و شتاب را بكار مي‌برند در جايي كه اطمينان بنتيجه دارند.

1ـ Antiochus
2ـ Strabo
3ـ Litus Livius يكي از تاريخنگاران معروف روم است كه بخشهايي از كتاب او گم شده ولي آنچه بازمانده بزبانهاي اروپايي ترجمه گرديده و بسيار معروف است.

🔶 ورجاوندْ بنیاد

به زبان عادی (بخش دوم ـ بند سوم)

🔹تکه‌ی یکم

✴️ 3ـ جهان هميشه در پيشرفت است.

جهان همیشه در پيشرفت است. این فصلي از آيين مقدس الهي است. مردمان از زماني كه بر روي زمين پيدا شده‌اند ، هميشه در ترقي بوده رو بسوي بهتري داشته ، همیشه پيش رفته‌اند. ولي اين پيشرفت و ترقي هميشه بايد از دو راه باشد. يكي از راه علوم ، و ديگري از راه عقل (يا دين). اين دو راه گرچه از هم جداست ، ولي بايد هميشه و در همه حال موازي هم بوده دوش بدوش يكديگر پيش روند.

🔸🔸🔸
جهان همیشه در پيشرفت و ترقي است. اين پيشرفت فصلي از آيين مقدس الهي است. اين موضوع يعني ترقي و پيشرفت جهان را ، علوم بخوبي نشان مي‌دهند و آشكار مي‌سازند : اين كره‌ي زمين كه زيستگاه ما آدمیان است قسمتي از يك دستگاه بسيار بسیار بزرگيست كه خدا آفريده. اين زمين نخست خالي ‌بوده و هيچي در آن ديده نمي‌شده. سپس گياهان و درختان کم‌کم نمايان گرديده ، و پس از آن حيوانات پیدا شده‌اند و هر زمان گونه‌ی ديگري پديد آمده فراوان شده‌اند. سپس نوبت انسان رسيده و اين اشرف مخلوقات پيدا شده است. اين كه گفتيم ، خلاصه‌ي داستان آفرينش و پیدایش است كه علوم در آن باره آگاهیهای گرانبهایی بدست آورده و هنوز هم مي‌آورد.

به همین ترتیب ، آدمیان از روزي كه بروي زمين پيدا شده‌اند زندگانیشان همیشه رو بسوي بهتري داشته قدم بقدم پيش رفته‌اند.

علم بخوبي نشان میدهد : روزي بوده كه مردمان در جنگلها يا در غارها زندگي مي‌كرده ، و هیچ یک از وسائل امروزي را نمی‌داشته‌اند. هيچ يك از کارهایی مانند كشاورزي ، درختكاري ، دامپروري ، خانه‌سازی ، پارچه‌بافي ، و مانند اينها را نمي‌شناخته‌اند. از دانشها و آگاهیها کاملاً بی‌خبر بوده‌اند. پوشاک و زیرانداز نداشته ، و از خوراكها جز ميوه‌هاي جنگلي (يا گوشت حيوانات) چيزي نمي‌خورده‌اند. زبان براي سخن گفتن با يكديگر نداشته‌اند. منتها ، از همان اوایل همیشه رو بسوي بهتري داشته پيش مي‌آمده‌اند ، تا باينجا كه امروز هستند رسيده‌اند كه اگر كسي بخواهد تنها وسايل و اسباب زندگاني را بشمارد و يا فهرستي از دانشها و آگاهیهای آدمیان تهيه كند بايد چندين صفحه را پر گرداند. همين پيشرفت آدميان در راه زندگاني است كه «سيويلزاسيون»[1] يا شهريگري (تمدن) ناميده مي‌شود.

اينها چيزهاييست كه علوم نشان مي‌دهند ، و ما سخني در آن باره نداريم. آنچه ما بايد بگوييم آنست كه اين پيشرفت آدمیان (يا تمدن) هميشه از دو راه بوده و بايد هم از دو راه باشد :

يكي از راه صنايع و افزودن بشكوه ظاهری زندگاني ، و پيشرفت در دانشها و آگاهیها (كه مي‌بايد آن را راه علوم بناميم). ديگري از راه نيرومندي روانها و شناختن حقايق زندگاني و افزودن براهنمايي خردها ، (كه مي‌بايد اين را راه دين يا عقل بناميم).

اين دو راه يكي نيست و نتيجه‌ي آنها نيز يكي نمي‌باشد. راه نخستين نتيجه‌اش تسلط يافتن بطبيعت و برخورداریِ بيشتر از نيروهاي طبیعی و از موجودات است. راه دوم نتيجه‌اش تسلط يافتن بجان (غلبه به نفْس) و برخورداری بيشتر از مواهب زندگی انساني و آسايش و سعادت است.

ولي اين دو راه با همه‌ي اين جدايي و اختلافي كه باهم دارند ، بايد هميشه موازي يكديگر پيش رفته و يكي از ديگري عقب نماند ، وگرنه سودي نخواهد داد و چه‌بسا كه زيانهايي نيز (از پيش رفتن يكي و از پس ماندن ديگري) خواهد داد.

شاهد اين مدعا ، همان داستان پيشرفت یا تمدن است. چنانكه گفتيم ، آدميان از آغاز پیدایش رو به سوی پيشرفت و بهتري داشته‌اند ، و اين است كه از يك طرف بساختن وسایل و به تهيه كردن اسباب زندگي پرداخته‌اند (كه بگفته‌ي دانشمندان و محققين باستانشناسي انسان تا صدها قرن و هزاران سال جز سنگ چيز ديگري نمي‌شناخته ، و هرچه مي‌ساخته از سنگ بوده تا سپس سفالكاري را ياد گرفته ، و بعداً معادن را شناخته و فلزها را مانند آهن و مس و غيره بدست آورده) ، و از طرف ديگر بكشاورزي و پرورش حيوانات و بنگهداري مرغها و ساختنِ خانه‌ها و مانند اينها پرداخته ، و همچنين علومي را ياد گرفته آگاهیهایي از ستاره‌شناسي و غيره بدست آورده ، آتش را شناخته و در زندگاني خود بكار برده ، زبان براي سخن گفتن ابداع کرده‌اند. نمي‌دانيم پس از چند هزار سال اين پيشرفتها را كرده ، همين قدر مي‌دانيم كه به يك زمان بس درازی نیاز داشته‌اند.

[1] : سیویلیزاسیون در زبانهای اروپایی را که به معنی تمدن در عربی و شهریگری در فارسی گرفته‌اند خود از واژه‌ی سیویل به معنی شهری می‌آید.

زندگانی بشیوه‌ی آدمیان نخستین (خوراک گردآور و شکارچی)

نگارشهای غارنشینان

گردآوری میوه (زیتون) برای خوراک

ساختن افزار از سنگ و استخوان

پیدایش آتش و بکار گرفتن آن

نخستین کشاورزان

نخستین یکجانشینان

تمدن درمیان سومریان