🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس ـ تکه‌ی 5
🔸 سپس پومپيوس ارمنستان را به نگهداري افرانيوس1 سپرده خويشتن بدنبال كردن مثرادات رفت و براي اين مقصود ناگزير شد از ميان كشورهاي گوناگون بگذرد كه بزرگترين آنها يكي ايبريا و ديگري آلبانيا (اران) بود. خاك ايبريا تا كنار كوهستان موسخيان2 و خاك پونتوس مي‌كشد. اما آلبانيا3 شرقي‌تر از آنست و تا كنار درياي كاسپي (خزر) كشيده مي‌شود. مردم آلبانيا بدرخواست پومپيوس اجازه دادند كه وي از خاك ايشان بگذرد. ولي چون زمستان فرارسيد و هنوز روميان در آن خاك بودند و بگزاردن جشن كيوان4 مي‌پرداختند ناگهان آلبانيان گروهي كه كمتر از چهل‌هزار تن نبود گرد آمده و از رود كوروش5 بگذشتند. اين رود از كوهستان ايبريا برخاسته و با رود اراكس در گذر خود از ارمنستان بهم پيوسته در دوازده دهانه بدريا‌ی كاسپي مي‌ريزند. برخي ديگر گفته‌اند كه آراكس بر روي كوروش نمي‌ريزد بلكه دو رود جدا از هم و نزديك بيكديگر روانه مي‌شوند ولي هر دو بيك دريا مي‌ريزند. پومپيوس مي‌توانست جلو آنان را گرفته نگزارد از آب بگذرند ولي اين جلوگيري را نكرد و آنان آسوده از آب بگذشتند و پومپيوس بر سر آنان تاخته سخت بشكست و گروه انبوهي را در همانجا نابود ساخت. پادشاه ايشان فرستادگان فرستاده زينهار خواست و فروتني نمود. پومپيوس گناه او را بخشيده و با او پيماني بسته سپاه خود را برداشته روانه‌ی ايبريا گرديد. مردم اينجا در شماره كمتر از آلبانيان نبودند و در جنگجويي و دليري بر آنان فزوني داشتند و بر پيشرفت كار مثرادات و بيرون راندن پومپيوس علاقه‌ی بسيار مي‌نمودند.
اين مردم هيچگاه زيردستي مادان يا پارسان را نپذيرفته همچنين زير يوغ ماكيدونيان نرفته بودند. زيرا الكساندر چون به هوركانيا6 رسيد شتاب بسيار داشت ولي پومپيوس جنگ بزرگي كرده آنان را بشكست. چنانكه نه‌هزار تن در همانجا كشته گرديد و بيش از ده‌هزار تن دستگير افتادند. سپس پومپيوس روانه‌ی كولخيس گرديد و در اين سرزمين بود كه سرويليوس7 از راه رود فاسيس8 فرارسيده و پومپيوس را ديدار كرد و كشتيهايي را كه بدستياري آنها پونتوس را نگهباني مي‌نمود همراه آورد.
دنبال كردن مثرادات كه خود را ميانه‌ی مردمان بوسفرروس و شهرهاي كنار درياي مااوتيا9 انداخته بود بسي سختيها داشت و در اين ميان خبرهايي نيز رسيد كه مردم البانيا بار ديگر بشوريدند. پومپيوس سخت برآشفت و بآهنگ سركوب آنان پس گرديده با دشواري و بيم فراوان دوباره از رود كوروش برگذشت. چه وحشيان10 كناره‌هاي رود را تا مسافت درازي با ميخهاي چوبين استوار گردانيده بودند و گذشتن از آب بيمناك بود. چون راه توانفرسا و بي‌آبي را در جلو خود داشتند از اين جهت پومپيوس دستور داد كه ده‌هزار خيك را پر آب سازند و همراه بردارند و بدينسان بآهنگ دشمن روانه گرديد و چون بآنان رسيد در كنار رود آباس11 صف آراسته و آماده‌ی جنگ ايستاده بودند.
1ـ Afranuis
2ـ Moschian
3ـ Albania همانجاست كه ايرنيان آران مي‌خواندند و امروز آذربايجان قفقاز ناميده مي‌شود.
4ـ مقصود از كيوان ستاره نيست بلكه يكي از خدايان يوناني با اين نام بوده كه شايد ارتباطي هم ميانه‌ی آن و ستاره پنداشته مي‌شده.
5ـ رود كر امروزي.
6 Hyrcania همان كلمه‌اي است كه امروز گرگان خوانده مي‌شود و مقصود همان سرزميني است كه هنوز بهمين نام معروف مي‌باشد و مركز آن امروز استراباد (گرگان) نام دارد.
7ـ Servilius
8ـ Phasis
9ـ Maeotia
10ـ اين رسم ناستوده را يونانيان داشته‌اند كه مردم آسيا را همگي وحشي (باربار) مي‌ناميدند و ما در اين باره شرحي در آخر بخش يكم نگاشته‌ايم.
11ـ Abas
10) پومپيوس ـ تکه‌ی 5
🔸 سپس پومپيوس ارمنستان را به نگهداري افرانيوس1 سپرده خويشتن بدنبال كردن مثرادات رفت و براي اين مقصود ناگزير شد از ميان كشورهاي گوناگون بگذرد كه بزرگترين آنها يكي ايبريا و ديگري آلبانيا (اران) بود. خاك ايبريا تا كنار كوهستان موسخيان2 و خاك پونتوس مي‌كشد. اما آلبانيا3 شرقي‌تر از آنست و تا كنار درياي كاسپي (خزر) كشيده مي‌شود. مردم آلبانيا بدرخواست پومپيوس اجازه دادند كه وي از خاك ايشان بگذرد. ولي چون زمستان فرارسيد و هنوز روميان در آن خاك بودند و بگزاردن جشن كيوان4 مي‌پرداختند ناگهان آلبانيان گروهي كه كمتر از چهل‌هزار تن نبود گرد آمده و از رود كوروش5 بگذشتند. اين رود از كوهستان ايبريا برخاسته و با رود اراكس در گذر خود از ارمنستان بهم پيوسته در دوازده دهانه بدريا‌ی كاسپي مي‌ريزند. برخي ديگر گفته‌اند كه آراكس بر روي كوروش نمي‌ريزد بلكه دو رود جدا از هم و نزديك بيكديگر روانه مي‌شوند ولي هر دو بيك دريا مي‌ريزند. پومپيوس مي‌توانست جلو آنان را گرفته نگزارد از آب بگذرند ولي اين جلوگيري را نكرد و آنان آسوده از آب بگذشتند و پومپيوس بر سر آنان تاخته سخت بشكست و گروه انبوهي را در همانجا نابود ساخت. پادشاه ايشان فرستادگان فرستاده زينهار خواست و فروتني نمود. پومپيوس گناه او را بخشيده و با او پيماني بسته سپاه خود را برداشته روانه‌ی ايبريا گرديد. مردم اينجا در شماره كمتر از آلبانيان نبودند و در جنگجويي و دليري بر آنان فزوني داشتند و بر پيشرفت كار مثرادات و بيرون راندن پومپيوس علاقه‌ی بسيار مي‌نمودند.
اين مردم هيچگاه زيردستي مادان يا پارسان را نپذيرفته همچنين زير يوغ ماكيدونيان نرفته بودند. زيرا الكساندر چون به هوركانيا6 رسيد شتاب بسيار داشت ولي پومپيوس جنگ بزرگي كرده آنان را بشكست. چنانكه نه‌هزار تن در همانجا كشته گرديد و بيش از ده‌هزار تن دستگير افتادند. سپس پومپيوس روانه‌ی كولخيس گرديد و در اين سرزمين بود كه سرويليوس7 از راه رود فاسيس8 فرارسيده و پومپيوس را ديدار كرد و كشتيهايي را كه بدستياري آنها پونتوس را نگهباني مي‌نمود همراه آورد.
دنبال كردن مثرادات كه خود را ميانه‌ی مردمان بوسفرروس و شهرهاي كنار درياي مااوتيا9 انداخته بود بسي سختيها داشت و در اين ميان خبرهايي نيز رسيد كه مردم البانيا بار ديگر بشوريدند. پومپيوس سخت برآشفت و بآهنگ سركوب آنان پس گرديده با دشواري و بيم فراوان دوباره از رود كوروش برگذشت. چه وحشيان10 كناره‌هاي رود را تا مسافت درازي با ميخهاي چوبين استوار گردانيده بودند و گذشتن از آب بيمناك بود. چون راه توانفرسا و بي‌آبي را در جلو خود داشتند از اين جهت پومپيوس دستور داد كه ده‌هزار خيك را پر آب سازند و همراه بردارند و بدينسان بآهنگ دشمن روانه گرديد و چون بآنان رسيد در كنار رود آباس11 صف آراسته و آماده‌ی جنگ ايستاده بودند.
1ـ Afranuis
2ـ Moschian
3ـ Albania همانجاست كه ايرنيان آران مي‌خواندند و امروز آذربايجان قفقاز ناميده مي‌شود.
4ـ مقصود از كيوان ستاره نيست بلكه يكي از خدايان يوناني با اين نام بوده كه شايد ارتباطي هم ميانه‌ی آن و ستاره پنداشته مي‌شده.
5ـ رود كر امروزي.
6 Hyrcania همان كلمه‌اي است كه امروز گرگان خوانده مي‌شود و مقصود همان سرزميني است كه هنوز بهمين نام معروف مي‌باشد و مركز آن امروز استراباد (گرگان) نام دارد.
7ـ Servilius
8ـ Phasis
9ـ Maeotia
10ـ اين رسم ناستوده را يونانيان داشته‌اند كه مردم آسيا را همگي وحشي (باربار) مي‌ناميدند و ما در اين باره شرحي در آخر بخش يكم نگاشته‌ايم.
11ـ Abas
✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی یکم)
کانال : چون به جشن مشروطه نزدیک میگردیم و از آنسو این روزها سخنان بسیاری از شکل حکومت (مشروطه یا دمکراسی) ، قانون اساسی ، پادشاه ، جمهوری و حزب و اینگونه چیزها بر زبانهاست ، میخواهیم با آوردن گفتارهایی بروشنی این زمینه‌ها بکوشیم.
اینک ، در این بخش از کانال ، تکه‌هایی از دفتر «امروز چه باید کرد؟» می‌آوریم. خوانندگان اگر شکیبایی کرده اندیشه بکار برند خواهند دریافت که چه اندازه گرفتاریهای امروز ما مانندگی به آن زمان دارد. اگر به چاره‌ی آنها اندیشیده بکوشند با اوضاع کنونی سنجند از آنها نتیجه‌ی بایسته را توانند گرفت.
چنانکه چند بار یادآوری کرده‌ایم ، در این کانال دری بروی گفتارهای خوانندگان باز است. این هم از آن زمینه‌هاست که جای گفتگو بسیار دارد. باید کوشید از چنین فرصتها سود جسته و زمینه را با نوشتن گفتارهایی چه به نام همراهی با آن ، چه با ایرادهای بجا و با دلیلهای خردپذیر به روشنی آورد. ما با خشنودی چنین گفتارهایی را هرچند خرده‌گیرانه باشد می‌پذیریم و در کانال منتشر میکنیم. تنها شرط آنست که کینه و غرض به گفتارها راه نیابد و خواست نویسندگان تنها روشن شدن حقیقت باشد.
🔸🔸🔸
🔸پیشگفتار
این دفتر از گفتاری فراهم آمده که اندک‌زمانی پس از پیشامدهای شهریور1320 در نشستی از ایرانخواهان و هواخواهان مهنامه‌ی «پیمان» (پیمانیان) خوانده شده (مهرماه 1320) و سپس در همان مهنامه ، سال هفتم ، شماره‌ی آبانماه چاپ گردیده.
در جنگ جهانی دوم دو جبهه با یکدیگر می‌جنگیدند : یکی کشورهای محور (آلمان ، ایتالیا ، ژاپن و برخی هم‌پیمانانان ایشان از کشورهای اروپای شرقی) ، دیگری متفقین که روس و آمریکا و انگلیس و فرانسه‌ی آزاد و هم‌پیمانانان ایشان بودند.
کشورهای محور به دمکراسی بیپروا شده رویهم‌رفته به شیوه‌ی «سپاهیگری» حکومت می‌کردند. در برابر آنها ، متفقین (همگی جز روسها) ندای هواداری از دمکراسی سر داده بودند. از آنسو دو دولت روس و انگلیس لشکرهاشان را به ایران آوردند. رضاشاه را ناچار به کناره‌گیری کرده کارها را بدست کسانی مانند فروغی سپرده و دستشان را در بهم زدن اصلاحات دوره‌ی آن شاه باز گزاردند.
این هایهوی که «دیکتاتور» از کشور رانده شد و «دمکراسی» به ایران بازآمد ، هوای سیاسی کشور را دگرگون ساخت. چنانکه در سایه‌ی آزادی بدست آمده زبانها به اعتراض گشاده گردید و قلمها به سرزنش «دیکتاتور» بکار افتاد.
در آن زمان هر کسی بیگمان بود که یک رشته اصلاحاتی می‌بایست کرد و چون گام نخست هر اصلاحی شناختن گرفتاریها و ریشه‌ی آنهاست ، اینبود در بیشتر دلها آرزوی یافتن ریشه‌ی گرفتاریها گرمی گرفت و از اینجا پرسشهایی پدیدار گردید : چرا این گرفتاریها بسر ایران آمده؟ گناه این وضعیت بگردن کیست؟ ، چه باید کرد؟ و راه انجام آنها چیست؟.
نوشتارهای روزنامه‌ها و گفتار سخنرانان در آن زمان پر بود از مضمونهای یاد شده. چنان می‌نمود که زمینه‌ی چاره‌جویی فراهم گردیده و پیشروان توده جستجوی ریشه‌ی گرفتاریها خواهند کرد. دلها پر از امید گردید زیرا روشن بود که همین ریشه‌یابیها و چاره‌جوییهاست که راه پیشرفت یک مردمی را می‌گشاید. از اینرو آن سالها را می‌بایست فرصت گرانبهایی شمارد که ریشه‌ی دردهای توده و راه درمانش می‌توانست شناخته گردد. پیداست این کار نیازمند بررسی و داشتن آگاهی درستی از توده و کشور و تاریخ آنست.
آیا ایرانیان از این فرصت گرانبها چگونه سود جستند؟!..
در آن زمان هیچ نشانی از هم‌اندیشگی نبود و بجای آنکه این دریابند که از اظهار نظرهای نسنجیده و نیندیشیده نتیجه‌ای جز هرج و مرج نخواهد بود ، هر کسی بخود واجب می‌دید که دانش نیندوخته و جستجو نکرده به سخن درآید. هیچ نمی‌اندیشیدند که به هر کاری برخاستن نیازمند مایه‌ایست. اینست کار را آسان گرفته هر دسته‌ای سخن جدایی می‌راند : یکی ریشه‌ی گرفتاریها را در اختناق دوره‌ی رضاشاه نشان داده و چون او رفته بود نوید روزهای خوش آینده را میداد ، دیگری ریشه‌ی دردها را در اقتصاد ناتوان و سختی معیشت می‌نمود که با فرمولی که نشان میداد هم اقتصاد کشور درست و نیرومند میگردید و هم دیگر گرفتاریها از میان برمی‌خاست. آن دیگری علت را از باز بودن روی زنان و مشروب‌فروشیها و بی‌پروایی به مراسم کیش شیعی یاد می‌کرد که چون مردم به نمایشهای کیشی رو آورند همه چیز درست خواهد شد. بدینسان سان هر دسته‌ای سخن دیگری می‌راند و راه درمان دیگری پیش می‌نهاد.
(تکه‌ی یکم)
کانال : چون به جشن مشروطه نزدیک میگردیم و از آنسو این روزها سخنان بسیاری از شکل حکومت (مشروطه یا دمکراسی) ، قانون اساسی ، پادشاه ، جمهوری و حزب و اینگونه چیزها بر زبانهاست ، میخواهیم با آوردن گفتارهایی بروشنی این زمینه‌ها بکوشیم.
اینک ، در این بخش از کانال ، تکه‌هایی از دفتر «امروز چه باید کرد؟» می‌آوریم. خوانندگان اگر شکیبایی کرده اندیشه بکار برند خواهند دریافت که چه اندازه گرفتاریهای امروز ما مانندگی به آن زمان دارد. اگر به چاره‌ی آنها اندیشیده بکوشند با اوضاع کنونی سنجند از آنها نتیجه‌ی بایسته را توانند گرفت.
چنانکه چند بار یادآوری کرده‌ایم ، در این کانال دری بروی گفتارهای خوانندگان باز است. این هم از آن زمینه‌هاست که جای گفتگو بسیار دارد. باید کوشید از چنین فرصتها سود جسته و زمینه را با نوشتن گفتارهایی چه به نام همراهی با آن ، چه با ایرادهای بجا و با دلیلهای خردپذیر به روشنی آورد. ما با خشنودی چنین گفتارهایی را هرچند خرده‌گیرانه باشد می‌پذیریم و در کانال منتشر میکنیم. تنها شرط آنست که کینه و غرض به گفتارها راه نیابد و خواست نویسندگان تنها روشن شدن حقیقت باشد.
🔸🔸🔸
🔸پیشگفتار
این دفتر از گفتاری فراهم آمده که اندک‌زمانی پس از پیشامدهای شهریور1320 در نشستی از ایرانخواهان و هواخواهان مهنامه‌ی «پیمان» (پیمانیان) خوانده شده (مهرماه 1320) و سپس در همان مهنامه ، سال هفتم ، شماره‌ی آبانماه چاپ گردیده.
در جنگ جهانی دوم دو جبهه با یکدیگر می‌جنگیدند : یکی کشورهای محور (آلمان ، ایتالیا ، ژاپن و برخی هم‌پیمانانان ایشان از کشورهای اروپای شرقی) ، دیگری متفقین که روس و آمریکا و انگلیس و فرانسه‌ی آزاد و هم‌پیمانانان ایشان بودند.
کشورهای محور به دمکراسی بیپروا شده رویهم‌رفته به شیوه‌ی «سپاهیگری» حکومت می‌کردند. در برابر آنها ، متفقین (همگی جز روسها) ندای هواداری از دمکراسی سر داده بودند. از آنسو دو دولت روس و انگلیس لشکرهاشان را به ایران آوردند. رضاشاه را ناچار به کناره‌گیری کرده کارها را بدست کسانی مانند فروغی سپرده و دستشان را در بهم زدن اصلاحات دوره‌ی آن شاه باز گزاردند.
این هایهوی که «دیکتاتور» از کشور رانده شد و «دمکراسی» به ایران بازآمد ، هوای سیاسی کشور را دگرگون ساخت. چنانکه در سایه‌ی آزادی بدست آمده زبانها به اعتراض گشاده گردید و قلمها به سرزنش «دیکتاتور» بکار افتاد.
در آن زمان هر کسی بیگمان بود که یک رشته اصلاحاتی می‌بایست کرد و چون گام نخست هر اصلاحی شناختن گرفتاریها و ریشه‌ی آنهاست ، اینبود در بیشتر دلها آرزوی یافتن ریشه‌ی گرفتاریها گرمی گرفت و از اینجا پرسشهایی پدیدار گردید : چرا این گرفتاریها بسر ایران آمده؟ گناه این وضعیت بگردن کیست؟ ، چه باید کرد؟ و راه انجام آنها چیست؟.
نوشتارهای روزنامه‌ها و گفتار سخنرانان در آن زمان پر بود از مضمونهای یاد شده. چنان می‌نمود که زمینه‌ی چاره‌جویی فراهم گردیده و پیشروان توده جستجوی ریشه‌ی گرفتاریها خواهند کرد. دلها پر از امید گردید زیرا روشن بود که همین ریشه‌یابیها و چاره‌جوییهاست که راه پیشرفت یک مردمی را می‌گشاید. از اینرو آن سالها را می‌بایست فرصت گرانبهایی شمارد که ریشه‌ی دردهای توده و راه درمانش می‌توانست شناخته گردد. پیداست این کار نیازمند بررسی و داشتن آگاهی درستی از توده و کشور و تاریخ آنست.
آیا ایرانیان از این فرصت گرانبها چگونه سود جستند؟!..
در آن زمان هیچ نشانی از هم‌اندیشگی نبود و بجای آنکه این دریابند که از اظهار نظرهای نسنجیده و نیندیشیده نتیجه‌ای جز هرج و مرج نخواهد بود ، هر کسی بخود واجب می‌دید که دانش نیندوخته و جستجو نکرده به سخن درآید. هیچ نمی‌اندیشیدند که به هر کاری برخاستن نیازمند مایه‌ایست. اینست کار را آسان گرفته هر دسته‌ای سخن جدایی می‌راند : یکی ریشه‌ی گرفتاریها را در اختناق دوره‌ی رضاشاه نشان داده و چون او رفته بود نوید روزهای خوش آینده را میداد ، دیگری ریشه‌ی دردها را در اقتصاد ناتوان و سختی معیشت می‌نمود که با فرمولی که نشان میداد هم اقتصاد کشور درست و نیرومند میگردید و هم دیگر گرفتاریها از میان برمی‌خاست. آن دیگری علت را از باز بودن روی زنان و مشروب‌فروشیها و بی‌پروایی به مراسم کیش شیعی یاد می‌کرد که چون مردم به نمایشهای کیشی رو آورند همه چیز درست خواهد شد. بدینسان سان هر دسته‌ای سخن دیگری می‌راند و راه درمان دیگری پیش می‌نهاد.
چندی نگذشت که نخستین میوه‌های تلخ لگام‌گسیختگی در رختِ اظهار نظرهای مغرضانه و آلوده به کینه از راه رسید. درماندگی کشور و اشغال شدنش از سوی بیگانگان ، آشفتگی اوضاع ، بهم خوردن ارتش ، اقتصاد ناتوان و دیگر ناکامیها که پیش آمده بود ، همه بپای شاه گذشته نوشته گردید. چنانکه شیوه‌ی عامیان است ، بجای جستجو و پژوهش که به شکیبایی و جستجو و اندیشه و سرمایه‌ی دانشی نیاز دارد ، آسانترین پاسخ به پرسشهای یاد شده بزبانها افتاد و بدینسان مردم خود را از رنج جستجو و ریشه‌یابی آسوده ساختند : «همه‌ی گرفتاریها از شاه گذشته بوده است».
در پیش آوردن این وضع همه پا درمیان داشتند :
نخست ، پیشروانی که از «اداره‌ی سیاسی» و پلیس رضاشاه آسیبها دیده و رنجهای زندان او را چشیده بودند. دوم ، یک مشت فرومایه که نان را به نرخ روز می‌خوردند : همانها که تا دیروز زبانها و قلمهاشان آلوده‌ي چاپلوسی بود و از راه بندگی و چاکری زندگی خود را راه می‌انداختند و چون آن دوره بسر آمده بود بخود سزا می‌دیدند که این بار با بدگوییهای ناروا از شاه گذشته و نادیده گرفتن نیکیهای او ، هم توجه مردم را از رفتارهای پست خود دور گردانند و هم از کامیابیهای دوره‌ی نوین بی‌بهره نمانند. گروهی از روزنامه‌نویسان از این دسته بودند. سوم ، درسخواندگان که انبوهِ کوشندگان سیاسی آنان بودند و بیشتر چشم بدهان پیشروان توده داشته از آنان پیروی می‌کردند. حال عامیان نیز بی‌نیاز از گفتگوست.
نتیجه‌ی چنین رفتارهایی جز آن نتوانستی بود که خشم و کینه‌های شخصی جای داوری خرد را گیرد و بجای یافتن ریشه‌ی گرفتاریها و کوشش بچاره‌ی آنها ، کینه‌جویی‌ها و نابخردیها میدان یابد ، چنانکه پاسخ «امروز چه باید کرد؟» نیز به آسانی فراهم آمد : «چون هیئت حاکمه مانع هر گونه اصلاحی می‌باشد باید به هر بهایی شده ، قدرت حکومتی را بدست آورد و آنگاهست که می‌توان اصلاحاتی کرد». به این علت بود که کوشندگان سیاسی بی‌آنکه پروای حال کشور و بیم بازگشت ارتجاع را کنند یگانه کوشش و آرمان خود را بدست آوردن کرسیهای پارلمان و جایگاههای وزارت می‌پنداشتند ـ اگرچه به بهای نیرو گرفتن ارتجاع یا تجزیه‌ی کشور بدست آید.
از آنسو در سایه‌ی چنان وضعی چون احساسات مردم هر روز جوشش بیشتری می‌یافت ، پیشروان آن را نشان درستی راه خود و پیشرفت کارشان پنداشته فریبخوارانه در باور خود پافشارتر می‌گردیدند.
فسوسا از رهگذر غروری که از شور و احساسات توده‌ی ناآگاه به ایشان رو می‌نمود ، دیگر راهنماییهای دلسوزانه و هشیارانه‌ی کسروی را نمی‌شنیدند و اندیشه‌های ژرف او که با بررسیها و جستجوهای فراوان بدست آمده بود و با دلیلهای استواری شرح میداد ، بدیده‌ی آنان ساده‌انگاری یا «راهی که سالها میخواهد تا به نتیجه رسد» می‌نمود.
تا آن سال کسروی در همان دوره‌ی اختناق رضاشاهی هشت سال بود می‌کوشید جلوگیرهای پیشرفت توده را یکایک بازنماید و راه چاره به آنها را نشان داده خردمندان و آزادیخواهان را بیاری بخواند و در این راه گام بگام پیش می‌رفت و تا آن زمان گروهی از پاکدلان و خردمندان را که «پیمانیان» نامیده می‌شدند با آن اندیشه‌ها آشنا گردانیده بود. کسروی به پیروی از خرد و بدور از هوس و کینه و احساسات خام و با نگرشی دانشورانه به کالبدشکافی جامعه‌ی ایرانی پرداخته و راه خود را بر پایه‌ی یافته‌های پژوهشی نهاده بود.
او در این راه نخست درباره‌ی معنیهایی که پایه و «عنصر» اصلی هر «ترکیب» جامعه‌شناختی است همچون تمدن ، بزرگی ، ادبیات ، فرهنگ ، اخلاق ، دین ، تربیت ، یگانگی (اتحاد) ، پیشرفت ، نیرومندی ، میهن‌پرستی ، سیاست ، مشروطه (دمکراسی) ، حزب ، انقلاب ، استقلال شرح دقیقی میداد و آن را با مثالهای زنده می‌آراست تا هیچ گوشه‌ی تاریکی بازنماند.
در پیش آوردن این وضع همه پا درمیان داشتند :
نخست ، پیشروانی که از «اداره‌ی سیاسی» و پلیس رضاشاه آسیبها دیده و رنجهای زندان او را چشیده بودند. دوم ، یک مشت فرومایه که نان را به نرخ روز می‌خوردند : همانها که تا دیروز زبانها و قلمهاشان آلوده‌ي چاپلوسی بود و از راه بندگی و چاکری زندگی خود را راه می‌انداختند و چون آن دوره بسر آمده بود بخود سزا می‌دیدند که این بار با بدگوییهای ناروا از شاه گذشته و نادیده گرفتن نیکیهای او ، هم توجه مردم را از رفتارهای پست خود دور گردانند و هم از کامیابیهای دوره‌ی نوین بی‌بهره نمانند. گروهی از روزنامه‌نویسان از این دسته بودند. سوم ، درسخواندگان که انبوهِ کوشندگان سیاسی آنان بودند و بیشتر چشم بدهان پیشروان توده داشته از آنان پیروی می‌کردند. حال عامیان نیز بی‌نیاز از گفتگوست.
نتیجه‌ی چنین رفتارهایی جز آن نتوانستی بود که خشم و کینه‌های شخصی جای داوری خرد را گیرد و بجای یافتن ریشه‌ی گرفتاریها و کوشش بچاره‌ی آنها ، کینه‌جویی‌ها و نابخردیها میدان یابد ، چنانکه پاسخ «امروز چه باید کرد؟» نیز به آسانی فراهم آمد : «چون هیئت حاکمه مانع هر گونه اصلاحی می‌باشد باید به هر بهایی شده ، قدرت حکومتی را بدست آورد و آنگاهست که می‌توان اصلاحاتی کرد». به این علت بود که کوشندگان سیاسی بی‌آنکه پروای حال کشور و بیم بازگشت ارتجاع را کنند یگانه کوشش و آرمان خود را بدست آوردن کرسیهای پارلمان و جایگاههای وزارت می‌پنداشتند ـ اگرچه به بهای نیرو گرفتن ارتجاع یا تجزیه‌ی کشور بدست آید.
از آنسو در سایه‌ی چنان وضعی چون احساسات مردم هر روز جوشش بیشتری می‌یافت ، پیشروان آن را نشان درستی راه خود و پیشرفت کارشان پنداشته فریبخوارانه در باور خود پافشارتر می‌گردیدند.
فسوسا از رهگذر غروری که از شور و احساسات توده‌ی ناآگاه به ایشان رو می‌نمود ، دیگر راهنماییهای دلسوزانه و هشیارانه‌ی کسروی را نمی‌شنیدند و اندیشه‌های ژرف او که با بررسیها و جستجوهای فراوان بدست آمده بود و با دلیلهای استواری شرح میداد ، بدیده‌ی آنان ساده‌انگاری یا «راهی که سالها میخواهد تا به نتیجه رسد» می‌نمود.
تا آن سال کسروی در همان دوره‌ی اختناق رضاشاهی هشت سال بود می‌کوشید جلوگیرهای پیشرفت توده را یکایک بازنماید و راه چاره به آنها را نشان داده خردمندان و آزادیخواهان را بیاری بخواند و در این راه گام بگام پیش می‌رفت و تا آن زمان گروهی از پاکدلان و خردمندان را که «پیمانیان» نامیده می‌شدند با آن اندیشه‌ها آشنا گردانیده بود. کسروی به پیروی از خرد و بدور از هوس و کینه و احساسات خام و با نگرشی دانشورانه به کالبدشکافی جامعه‌ی ایرانی پرداخته و راه خود را بر پایه‌ی یافته‌های پژوهشی نهاده بود.
او در این راه نخست درباره‌ی معنیهایی که پایه و «عنصر» اصلی هر «ترکیب» جامعه‌شناختی است همچون تمدن ، بزرگی ، ادبیات ، فرهنگ ، اخلاق ، دین ، تربیت ، یگانگی (اتحاد) ، پیشرفت ، نیرومندی ، میهن‌پرستی ، سیاست ، مشروطه (دمکراسی) ، حزب ، انقلاب ، استقلال شرح دقیقی میداد و آن را با مثالهای زنده می‌آراست تا هیچ گوشه‌ی تاریکی بازنماند.
بیشترِ این مثالها از رویدادهای زندگی عادی و پیشینه‌ی کوششهای خودش گرفته شده ولی عبرتهایی از تاریخ در آنها درخشش ویژه‌ای دارد. او در این راه «آمیغهایی» (حقایق) را پیش می‌کشد که همه تازه ، پرفروغ و در همان حال سرچشمه‌ی تحولات اجتماعی‌اند. آنها همچون قانونهای طبیعی در گذشته و حال و آینده و در شرق و غرب درباره‌ی توده‌ها یکسان درمی‌آید. اگر با دیده‌ی بینایی به آنها نگریسته شود ، از آنها باور‌ها و رفتارهای ناراست و نادرست که امروز دچارش هستیم و مایه‌ی بدبختی و درماندگیها همانهاست نمایان می‌گردد. از دانستن آنها حال توده‌ی ایرانی و علت بسیاری از پیشامدها بهتر شناخته می‌شود. براستی آنها چراغی است که آینده در فروغ آن روشنتر می‌گردد.
در این گفتار نخست از چهار نیاز پایه‌ای برای توده‌ی ایرانی سخن بمیان می‌آید. با آنکه آن سالها دور از زمان ما و حال آن جداست ، اصلها دیگر نگردیده. فرعیاتی که از گذشت زمان پدید آمده بنیکی بازشناخته می‌شود و آنجاست که کاربرد راهنماییهای این دفتر برای اوضاع امروز نمایان می‌گردد. با افسوس بسیار باید گفت که هنوز پس از هفتاد سال آنها نیازهای پایه‌ای و بایدهای نخستین در کشور ماست.
آنها راهنماییهای استوار بر دانش و در همان حال دلسوزانه‌ایست که در همان آغاز جنب و جوش کوششهای سیاسی درمیان توده نوشته و پراکنده شد ولی از آنجا که هنوز رشته‌ی اندیشه‌های ما در دست احساسات و هوسهاست جز کسان اندکی ، دیگران از پیشوایان و از مردم هر گونه بی‌پروایی کردند. علت تکرار پیشامدهای ناگوار آن سالها و در نتیجه ناکامیها و دلسردیها را باید در همین بی‌پرواییها و گردن‌کشی از راستیها جستجو کرد.
امروز می‌بینیم توده‌ی ایرانی هنوز به دردهایی که در این گفتار آمده دچار است. پس شگفت نیست که از کوششهای ایرانخواهانه نتیجه‌ی بایسته بدست نمی‌آید. چه نیک گفته آن مرد یگانه : «از کار وارونه نتیجه‌ی وارونه بدست آید».
از دلبستگان به میهن خواهانیم اگر سخنان این دفتر را براست می‌دارند در نشر آن بکوشند. یک رشته اندیشه‌ای هر اندازه بخردانه و راست باشد تا نیکخواهانی دست بهم ندهند و کوششهاشان یکی نگردانند از آنها نتیجه‌ای بدست نخواهد آمد. ما نیز اینها را بصرف سخنانی که همچون نگاره‌ای بر کاغذ مانَد نشر نکرده‌ایم. ما اینگونه گفتارها را برای نتیجه‌های آن و بیش از همه رستگاری ایرانیان نشر میکنیم و از ایرانخواهان امید یاری و همدستی داریم.
(دنباله‌ی این گفتار در روزهای آینده خواهد آمد)
در این گفتار نخست از چهار نیاز پایه‌ای برای توده‌ی ایرانی سخن بمیان می‌آید. با آنکه آن سالها دور از زمان ما و حال آن جداست ، اصلها دیگر نگردیده. فرعیاتی که از گذشت زمان پدید آمده بنیکی بازشناخته می‌شود و آنجاست که کاربرد راهنماییهای این دفتر برای اوضاع امروز نمایان می‌گردد. با افسوس بسیار باید گفت که هنوز پس از هفتاد سال آنها نیازهای پایه‌ای و بایدهای نخستین در کشور ماست.
آنها راهنماییهای استوار بر دانش و در همان حال دلسوزانه‌ایست که در همان آغاز جنب و جوش کوششهای سیاسی درمیان توده نوشته و پراکنده شد ولی از آنجا که هنوز رشته‌ی اندیشه‌های ما در دست احساسات و هوسهاست جز کسان اندکی ، دیگران از پیشوایان و از مردم هر گونه بی‌پروایی کردند. علت تکرار پیشامدهای ناگوار آن سالها و در نتیجه ناکامیها و دلسردیها را باید در همین بی‌پرواییها و گردن‌کشی از راستیها جستجو کرد.
امروز می‌بینیم توده‌ی ایرانی هنوز به دردهایی که در این گفتار آمده دچار است. پس شگفت نیست که از کوششهای ایرانخواهانه نتیجه‌ی بایسته بدست نمی‌آید. چه نیک گفته آن مرد یگانه : «از کار وارونه نتیجه‌ی وارونه بدست آید».
از دلبستگان به میهن خواهانیم اگر سخنان این دفتر را براست می‌دارند در نشر آن بکوشند. یک رشته اندیشه‌ای هر اندازه بخردانه و راست باشد تا نیکخواهانی دست بهم ندهند و کوششهاشان یکی نگردانند از آنها نتیجه‌ای بدست نخواهد آمد. ما نیز اینها را بصرف سخنانی که همچون نگاره‌ای بر کاغذ مانَد نشر نکرده‌ایم. ما اینگونه گفتارها را برای نتیجه‌های آن و بیش از همه رستگاری ایرانیان نشر میکنیم و از ایرانخواهان امید یاری و همدستی داریم.
(دنباله‌ی این گفتار در روزهای آینده خواهد آمد)
رضاشاه در گفتگو با افسران ارتش
چند تن از اینها همچون سرلشگرضرغامی و سرلشگراحمد نخجوان در خیانت بزرگ شهریور 20 دست داشتند.
ارتش کشوری که غافلگیر جنگ با دولتهای بزرگی همچون انگلیس و روس گردیده بود ، ناگهان تصمیم گرفت سربازانش را از پادگانها مرخص گرداند. برای این هم یک بهانه‌ی رسواتری را پیش کشید : «بجای آن سربازان ، سربازان پیمانی استخدام خواهیم کرد!» اینبود رخت و کفش سربازان را از تنشان درآوردند و با رخت و کفش پاره‌ی خودشان گرسنه و بی‌خوراک و پوشاک و پولی رهاشان ساختند. ایشان که بیشتر روستایی بودند چاره‌ای جز رفتن به روستای خود با پای پیاده نداشتند و در بیابانها گرفتار گرسنگی و تشنگی گردیدند.
به فرمان رضاشاه قرار بود این افسران در دیوان حرب محاکمه شوند که بهم خوردن پادشاهی او فرصت این کار را نداد ولی فروغی احمد نخجوان را به پاس «خدمتی» که به «کمپانی خیانت» کرده بود وزیر کشور کابینه‌ی خویش گمارد.
چند تن از اینها همچون سرلشگرضرغامی و سرلشگراحمد نخجوان در خیانت بزرگ شهریور 20 دست داشتند.
ارتش کشوری که غافلگیر جنگ با دولتهای بزرگی همچون انگلیس و روس گردیده بود ، ناگهان تصمیم گرفت سربازانش را از پادگانها مرخص گرداند. برای این هم یک بهانه‌ی رسواتری را پیش کشید : «بجای آن سربازان ، سربازان پیمانی استخدام خواهیم کرد!» اینبود رخت و کفش سربازان را از تنشان درآوردند و با رخت و کفش پاره‌ی خودشان گرسنه و بی‌خوراک و پوشاک و پولی رهاشان ساختند. ایشان که بیشتر روستایی بودند چاره‌ای جز رفتن به روستای خود با پای پیاده نداشتند و در بیابانها گرفتار گرسنگی و تشنگی گردیدند.
به فرمان رضاشاه قرار بود این افسران در دیوان حرب محاکمه شوند که بهم خوردن پادشاهی او فرصت این کار را نداد ولی فروغی احمد نخجوان را به پاس «خدمتی» که به «کمپانی خیانت» کرده بود وزیر کشور کابینه‌ی خویش گمارد.
Forwarded from پاکدینی ـ احمد کسروی
🔶 در پیرامون اسلام
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاكديني - تکه‌ی سوم
چون اين گام نيز برداشته شد ، اين زمان مي‌بايست به بخش ديگر كار خود پردازيم. مي‌بايست «پاكديني» را بروي پايه‌هاي اسلام بنياد گزاريم. مي‌بايست همان خواستهاي اسلام و ديگر دينها را ، از يك راهي بهتر و والاتري ، از يك راهي كه شاينده‌ی زمانست ، روان گردانيم.
براي اين كار مي‌بايست از يكسو آميغهاي ديني بسيار بيشتر از آنچه در اسلام بوده نموده شود و دليلهاي بسيار استوارتر آورده گردد. اسلام درميان مردم عرب برخاسته و زبان ساده‌اي بكار برده و در بسيار جاها بدليل نياز نديده. مي‌بايست در اين زمان كه روزگار دانشهاست زباني ديگر بكار برده شود و به هر گفته‌اي دليلهايي همسنگ دانشها ياد گردد.
مي‌بايست پيشرفت زمان بديده گرفته شده گامهاي بزرگ ديگري در راه نيكي جهان برداشته شود.
پس از پيشرفت بسيار بزرگي كه در دوصد سال گذشته در زمينه‌ی دانش و افزارسازي رخ داده دين را باياي بس گراني در گردن مي‌بود. و چنين مي‌بايست كه در برابر آن به بنيادگزاريهاي بسيار استواري پردازد.
اينها چيزهاييست كه ما با كوتاهي و ناروشني در اينجا مي‌نويسيم و آن فرصت كه با مثلها روشن گردانيم نمي‌داريم. كساني اگر بخواهند معني اين گفته‌ها را نيك دانند و از چگونگي نيك آگاه گردند بايد كتابهاي ما را بخوانند.
از يكسو نيز مي‌بايست بگمراهيهاي گوناگون فراواني كه درميان مي‌بود پرداخته شود و با يكايك آنها نبرد رود. چنانكه گفته‌ايم اسلام چون برخاست گمراهي بزرگ عرب بت‌پرستي مي‌بود. از اينرو قرآن به نكوهشها از آن پرداخت و آن را برانداخت ولي در اين زمان چند رشته گمراهيهاي بسيار بزرگتري ـ از شيعيگري ، باطنيگري ، خراباتيگري ، صوفيگري ، علي‌اللهيگري ، بهائيگري ، فلسفه‌ی يونان و مانند اينها ـ درميان مي‌بود كه هر يكي از آنها اگر از پرستش لات و هُبَل بزرگتر و زيانمندتر نباشد كمتر از آنها نيست.
بيشتر اين گمراهيها خود را به اسلام بسته گردانيده از قرآن دليلها مي‌داشتند ، و ما مي‌بايست بهمه‌ی اينها پرداخته در باره‌ی هر يكي گفتارها نويسيم و بيپايي هر يكي را جداگانه روشن گردانيم.
از آنسوي بزرگترين گمراهي اين زمان مادّيگريست و ما مي‌بايست با اين به سختترين نبرد پردازيم ، مادّيگري بزرگترين و ريشه‌دارترين گمراهيست كه جهان بخود ديده. اين گمراهي يك چيز عاميانه نبوده خود فلسفه شمرده مي‌شود ، و همه‌ی دانشها (با رويه‌ی آشكار خود) پشتيبان آن مي‌باشند و بنيادگزارانش همگي دانشمندان بزرگ جهان بوده‌اند.
از آنسو اين گمراهي به هر رشته از رشته‌هاي انديشه ريشه دوانيده و به هر بخشي از كارهاي زندگي راه يافته است. مادّيان دستگاه هستي را جز اينجهان سَتَرساي مادّي نمي‌شمارند و بخدا و روان و جهان ديگر باوري نمي‌دارند ، آدمي را با جانوران به يك رشته كشيده نيكي‌پذيرش نمي‌دانند ، خرد را كه داور راست و كج و نيك و بد است نمي‌پذيرند ، زندگاني را نبرد شناخته به هر كسي سزا مي‌دانند كه جز دربند سود خود نباشد و پرواي كسي و چيزي را نكند ، ناتوانان را خوراك توانايان شمارده همه‌ی قانونها و آيينها را نابجا و بيهوده مي‌پندارند. مي‌توان گفت اين يك گمراهيست كه تو گويي براي ستيزش[=لجبازی] با دين پديد آورده شده و اينست از هر باره با آن روبرو مي‌ايستد و دشمني مي‌كند و از هر گوشه‌اي بآن مي‌رَزمَد1 و به برانداختنش مي‌كوشد.
ما مي‌بايست باين هم پرداخته پاسخها دهيم و هر زمان از گوشه‌ی ديگري درآمده بسخنان ديگري برخيزيم.
1ـ رَزمیدن = حمله کردن ؛ رزم = حمله ـ و
🔸 گفتار پنجم : اسلام و پاكديني - تکه‌ی سوم
چون اين گام نيز برداشته شد ، اين زمان مي‌بايست به بخش ديگر كار خود پردازيم. مي‌بايست «پاكديني» را بروي پايه‌هاي اسلام بنياد گزاريم. مي‌بايست همان خواستهاي اسلام و ديگر دينها را ، از يك راهي بهتر و والاتري ، از يك راهي كه شاينده‌ی زمانست ، روان گردانيم.
براي اين كار مي‌بايست از يكسو آميغهاي ديني بسيار بيشتر از آنچه در اسلام بوده نموده شود و دليلهاي بسيار استوارتر آورده گردد. اسلام درميان مردم عرب برخاسته و زبان ساده‌اي بكار برده و در بسيار جاها بدليل نياز نديده. مي‌بايست در اين زمان كه روزگار دانشهاست زباني ديگر بكار برده شود و به هر گفته‌اي دليلهايي همسنگ دانشها ياد گردد.
مي‌بايست پيشرفت زمان بديده گرفته شده گامهاي بزرگ ديگري در راه نيكي جهان برداشته شود.
پس از پيشرفت بسيار بزرگي كه در دوصد سال گذشته در زمينه‌ی دانش و افزارسازي رخ داده دين را باياي بس گراني در گردن مي‌بود. و چنين مي‌بايست كه در برابر آن به بنيادگزاريهاي بسيار استواري پردازد.
اينها چيزهاييست كه ما با كوتاهي و ناروشني در اينجا مي‌نويسيم و آن فرصت كه با مثلها روشن گردانيم نمي‌داريم. كساني اگر بخواهند معني اين گفته‌ها را نيك دانند و از چگونگي نيك آگاه گردند بايد كتابهاي ما را بخوانند.
از يكسو نيز مي‌بايست بگمراهيهاي گوناگون فراواني كه درميان مي‌بود پرداخته شود و با يكايك آنها نبرد رود. چنانكه گفته‌ايم اسلام چون برخاست گمراهي بزرگ عرب بت‌پرستي مي‌بود. از اينرو قرآن به نكوهشها از آن پرداخت و آن را برانداخت ولي در اين زمان چند رشته گمراهيهاي بسيار بزرگتري ـ از شيعيگري ، باطنيگري ، خراباتيگري ، صوفيگري ، علي‌اللهيگري ، بهائيگري ، فلسفه‌ی يونان و مانند اينها ـ درميان مي‌بود كه هر يكي از آنها اگر از پرستش لات و هُبَل بزرگتر و زيانمندتر نباشد كمتر از آنها نيست.
بيشتر اين گمراهيها خود را به اسلام بسته گردانيده از قرآن دليلها مي‌داشتند ، و ما مي‌بايست بهمه‌ی اينها پرداخته در باره‌ی هر يكي گفتارها نويسيم و بيپايي هر يكي را جداگانه روشن گردانيم.
از آنسوي بزرگترين گمراهي اين زمان مادّيگريست و ما مي‌بايست با اين به سختترين نبرد پردازيم ، مادّيگري بزرگترين و ريشه‌دارترين گمراهيست كه جهان بخود ديده. اين گمراهي يك چيز عاميانه نبوده خود فلسفه شمرده مي‌شود ، و همه‌ی دانشها (با رويه‌ی آشكار خود) پشتيبان آن مي‌باشند و بنيادگزارانش همگي دانشمندان بزرگ جهان بوده‌اند.
از آنسو اين گمراهي به هر رشته از رشته‌هاي انديشه ريشه دوانيده و به هر بخشي از كارهاي زندگي راه يافته است. مادّيان دستگاه هستي را جز اينجهان سَتَرساي مادّي نمي‌شمارند و بخدا و روان و جهان ديگر باوري نمي‌دارند ، آدمي را با جانوران به يك رشته كشيده نيكي‌پذيرش نمي‌دانند ، خرد را كه داور راست و كج و نيك و بد است نمي‌پذيرند ، زندگاني را نبرد شناخته به هر كسي سزا مي‌دانند كه جز دربند سود خود نباشد و پرواي كسي و چيزي را نكند ، ناتوانان را خوراك توانايان شمارده همه‌ی قانونها و آيينها را نابجا و بيهوده مي‌پندارند. مي‌توان گفت اين يك گمراهيست كه تو گويي براي ستيزش[=لجبازی] با دين پديد آورده شده و اينست از هر باره با آن روبرو مي‌ايستد و دشمني مي‌كند و از هر گوشه‌اي بآن مي‌رَزمَد1 و به برانداختنش مي‌كوشد.
ما مي‌بايست باين هم پرداخته پاسخها دهيم و هر زمان از گوشه‌ی ديگري درآمده بسخنان ديگري برخيزيم.
1ـ رَزمیدن = حمله کردن ؛ رزم = حمله ـ و