پاکدینی ـ احمد کسروی

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 12

🔸 اما سال او ، كساني كه مي‌كوشيدند از هر باره او را مانند الكساندر بزرگ گيرند روا نمي‌شماردند جز اينكه داراي سي و چهار سالش بشناسند. ولي راستي را سال او نزديك بچهل بود. بهرحال اگر او اينزمان زندگاني را بپايان مي‌رسانيد برايش بهتر مي‌شد و همچون الكساندر همه‌ی عمر با فيروزبختي گزارده بود. زيرا عمري كه پس از اينزمان كرد نتيجه‌ی آن يا فيروزيهايي بود كه مايه‌ی دشمني مردم گرديد و يا بدبختيهايي بود كه نتوانست بچاره بكوشد. چه او نيرويي را كه در سايه‌ی برازندگي خود در شهر روم پيدا كرده بود اين نيرو را تنها در راه هواداري از بدكرداريهاي ديگران بكار مي‌برد و اين بدكرداران هرچه پيشرفت كرده رونق مي‌يافتند از شكوه و رونق كار خود او مي‌كاست و سرانجام كه برانداخته شد يكي از نيروهايي كه در اين راه بكار رفت نيروي خود او بود. درست ماننده‌ی ‌يك دز استواري در ميان يك شهري كه چون بدست دشمنان افتاد از آنان همان پشتيباني را دارد كه از خود خداوندان دز داشت. بهمين سال قيصر پس از آنكه بپشتيباني نيروي پومپيوس چندان بزرگ گرديد كه بتواند دستگاه خود را نگاهداري كند اين هنگام وسيله‌ی برانداختن و ويران كردن آن نيرو گرديد كه او را باين جايگاه رسانيده بود. شرح داستان اينست كه لوكولوس چون از آسيا برگشت و پومپيوس در آنجا با وي بدرفتاري و بي‌حترامي نموده بود سناتوس ازو پذيرايي نيكي كرد و چون پومپيوس هم بخانه بازگشت آن نيكي و پذيرايي سناتوس درباره‌ی لوكولوس ديگر بيشتر گرديد و اين از بهر آن بود كه از سركشي پومپيوس جلوگيري بكنند و لوكولوس را برمي‌انگيختند كه رشته‌ی حكمراني را در دست بگيرد. ولي لوكولوس اينزمان از كار دلسرد گرديده و لذت تن‌آسايي و خانه‌نشيني را دريافته و بكار ديگري مايل نبود. با اين‌ حال براي يك چند زماني هم كه بود خود را به نبرد با پومپيوس آماده ساخت و حمله‌هاي سختي برو كرده كارها و رتبه‌هاي خود را كه پومپيوس ازو گرفته بود دوباره بدست آورد و در سايه‌ی پشتيباني كاتو در سناتوس برتري برو يافت.
پومپيوس چون از اميدهاي خود نوميدي يافت در اين يك كشاكش بي‌ارج ناگزير گرديد كه به تريبونان مردم پناهنده شود و خويشتن را بدسته‌ی جوانان ببندد. يكي از آن جوانان كلاديوس1 نامي بود كه بدترين و بيعارترين مرد زنده‌اي بود و او پومپيوس را برداشته اينسو و آنسو مي‌گردانيد و بمردم چنين نشان مي‌داد كه وي را همچو ابزاري در دست خود دارد و بدينسان او را در جايگاه بازار در ميان دسته‌هاي مردم از اينسوي بآنسو مي‌كشيد تا خطبه‌ها بخواند و قانونها پيشنهاد كند و بدينسان مردم را هوادار خود گرداند و بر بزرگي خود بر چشم آنان بيفزايد. در انجام اين كار پاداشي كه كلاديوس براي خود از پومپيوس مي‌خواست اين بود كه سيسرون را كه دوست او بود و او آنهمه كارهاي نيكي را كرده بود رها كند (او نيز کيسرون را رها كرد) با اينهمه کيسرو چون در حال بيمناكي بود و ازو ياري جست او وي را نزد خود نپذيرفت و آنانكه بميانجيگري مي‌آمدند در بروي ايشان مي‌بست و اينبود كه کيسرون كار خود را سخت يافته و از نتيجه‌ی محاكمه ترسيده پنهاني از روم بگريخت.
در اين هنگام قيصر از لشكركشي بازگشته و سياستي را پيش گرفت كه براي اكنون بسيار سودمند بود و براي آينده نيروي او را بي‌اندازه مي‌گردانيد ولي كاري بود كه هم بر پومپيوس و هم بر جمهوري زيانهاي بسياری داشت. و اينزمان نامزد كونسولي نخستين خود بود و چون ميانه‌ی پومپيوس و كراسوس را بهم خورده مي‌يافت از اينجا مي‌انديشيد كه اگر با هر كدام نزديك رود مايه‌ی دشمني آن ديگري خواهد بود. اينبود مي‌كوشيد آنها را با هم آشتي دهد و اين كار اگرچه بخودي خود نيك مي‌نمود ولي او جز بقصد نيرنگ و بدانديشي بآن برنمي‌خاست. زيرا نيك مي‌دانست كه دسته‌هاي مخالف در جمهوري همچون دسته‌ی كشتي همه كشتينشينان مي‌باشد كه جدايي آنان از همه‌ی کشتی را راست نگهداشته از برگشتن بازمي‌دارد و اگر همگي آنان دست بهم داده بيك سو بيافتند ناگزير كشتي كج شده برمي‌گردد و همه چيز او بدريا مي‌ريزد. اينبود كه چون سپس كساني بهم‌خوردگي كارهاي جمهوري را از دشمني پومپيوس و قيصر با همديگر مي‌دانستند كاتو خردمندانه بايشان مي‌گفت كه شما در اين باره اشتباه مي‌كنيد كه همه‌ی گناه را بگردن دوتيرگي اينان مي‌اندازيد زيرا نه اين دوتيرگي امروزي ايشان بلكه آن همدستي و يگانگي گذشته‌ی ايشان بود كه نخستين ضربت را بر بنياد جمهوري رسانيد.

1ـ CIodius

481 views18:30