پندار و ان یکاد آویزان کردن برای دوری از چشم زخم

پندار نعل اسب آویزان کردن برای گشادن در بروی «بخت نیک»

🔶 غدیر خم : کشاکش هزارساله

🔸 همه‌ی تکه‌ها در یک فایل

🔶 محرم (یا بخشی از کتاب داوری (شیعیگری))

🔸 بخش 2 از 4

در همان هنگام از هر کويي دسته‌اي راه افتادي. سينه زنها ، عربها ، زنجيرزنان ، هر گروهي دنبال ديگري را گرفته ، درفشهاي بسيار جلو انداخته ، با طبل و شيپور ( و يا بي‌آنها ) نالان و مويان به راه افتادندي. در بازارها گرديده و به تيمچه‌ها و خانه‌هاي مجتهدان و بزرگان رفته بدينسان روز را به پايان رسانيدندي .هنگام شام در هر کويي و کوچه‌اي دسته‌ي شاه‌حسيني راه افتادي. سپس نيز در هر مسجدي روضه‌خواني رفتي.
از روزهاي هشتم يا نهم «شبيه» نيز درآمدي. شمر و يزيد و حسين و عباس و علي‌اکبر و قاسم و زين‌العابدين بيمار و زينب و ام‌کلثوم و سکينه بروي اسبها در بازارها گرديدندي. در تبريز روز نهم «شير» آوردندي که خود داستاني داشتي.
روز دهم يا عاشورا «ديوانگي» بالا گرفتي. از آغاز روز صد دسته‌ي شاه‌حسيني راه افتادي .از هر کوي و کويچه قمه‌زنان با سرهاي شکافته و کفنهاي سفيدِ خون‌آلود بيرون آمدندي. مردم قره‌باغ در تبريز و تهران «قفل بتنان» آوردندي. در اين روز ملايان و بازرگانان و توانگران نيز خودداري ننموده با پاهاي برهنه و سرهاي باز ، گِل ‌برو‌ ماليده به جلو‌ي دسته‌ها افتادندي ، به سرهاشان خاکستر و کاه ريختندي ، کساني چندان گريستندي و بسر کوفتندي که از خود رفته افتادندي. بدينسان دسته‌هاي گوناگون از اينسو و از آنسو راه افتادندي و در بازارها بهم رسيدندي. انبوه زنان و مردان به تماشا ايستاده گريه کردندي. بسياري از قمه‌زنان به خودنمايي چندان زدندي که افتاده از خود رفتندي و سالانه چند کس با اين آسيب درگذشتندي.
در بسياري از شهرها روز عاشورا «نخل» گردانيدندي. يک چيز بسيار بزرگ و سنگين از چوب ساخته «نخل » ناميدندي. هر کويي نخلي داشتي و در آن روز بيست و سي تن يا بيشتر به زيرش رفته و آنرا برداشتندي و در کوچه‌ها گردانيدندي و چون دو نخل بهم رسيدي به يکديگر راه نداده به پيکار برخاستندي و سر و روي همديگر را خستندي. گاهي نيز خون ريختندي.
در شهرهايي که دو تيرگي حيدري و نعمتي از ميان نرفته بود ، هرساله در روز عاشورا پيکار به ميان افتادي و سرها شکسته و تن‌ها کوفته شدي.
از اين نادانيها چندان بودي که اگر کسي بشمارد و داستان همه را بنويسد يک کتاب بزرگي باشد. اين نادانيها در ايران رواج ميداشت تا رضاشاه‌پهلوي جلو گرفت که ده سال بيشتر ، کم نشاني از اين نمايشها ديده شدي. ولي چنانکه ميدانيم پس از رفتن او دولت به جلوگيري نميکوشد و ملايان ميکوشند که بار ديگر آنها را رواج دهند و چنانکه مي‌شنويم در بسياري از شهرها آغاز يافته در محرم همان نمايشها به ميان مي‌آيد.
چنانکه گفتيم اين کارها زيانهايي را درپي ميداشت و اينک آنها را فهرست وار به کوتاهي مي‌شماريم :
1ـ داستاني که هزار و سيصد سال پيش رخ داده به آن پرداختن و به گريه و سوگواري برخاستن از خرد رو گردانيدن و آنرا لگدمال ساختنست. اينکه پنداشته‌اند که خدا از اين گريه و زاري خشنود گردد و پاداشها دهد ناداني ديگري از آنان مي‌باشد. خدا از کاري خشنود گردد که بخردانه باشد و سود از آن برخيزد. گريه و مويه به يک داستان کهن هزار ساله چه سودي تواند داد؟!... چرا خدا به آن پاداش دهد؟!..
شگفتست که بازماندگان حسين ، خودشان پس از يکي دو سال ، پيشامد را فراموش ساختند و به زندگي پرداختند. چنانکه گفتيم علي‌بن‌الحسين با يزيد آشتي کرد و با او دوستي نمود. سکينه ‌دختر حسين که به گفته‌ي روضه‌خوانان در ويرانه‌ي شام مرده است ، و باشد که شيعيان به اين مرگ او خروارها اشک ريخته‌اند سالها پس از آن زيسته و زن مصعب‌بن‌زبير شده بود که سپس نيز زن‌ عبدالملک‌بن‌مروان گرديد و با خوشيها زندگي بسر داد.
ولي شيعيان پس از هزار و سيصد سال آن داستان را فراموش نمي‌کنند و آيا اين دليل روشني به سبک مغزي و بيخِرَدي يک مردمي شمرده نخواهد بود؟!...

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی بیست‌وششم)

🔶 یك نمونه از اندیشه‌های پراكنده
(تکه‌ی 3 از 3)

بهرحال این بسیار غبن است كه كسی امروز در این دوره‌ی مشروطه و حكومت دمكراسی بچنان شعری تمسك نماید و آن را سند گفته‌های خود گرداند. بسیار غبن است كه كسی امروز شعرهای فردوسی را بگوشها كشاند و از آنها دلیل بیاورد. امروز پادشاهی بمعنی دیگریست و یك پادشاه دخالتی در كارها ندارد.

🔸در زندگانی امروزی نیرو در دست توده‌هاست و اگر سخنی باید گفت از توده‌ها باید گفت.
یك كسی اگر میخواهد چیزهایی بمردم بیاموزد و یک راهنمایی كند باید از طرز زندگانی توده‌ای و از چگونگی سررشته‌داری آنها گفتگو نماید. نه آنكه همه‌ی اینها را فراموش كند و خود و شنوندگان را بزمان سلجوقیان كشاند و اندیشه‌های بیهوده‌ی آنزمان را تازه گرداند.

🔸🔸این اندیشه‌ها در ایران بود كه مردم رو بسوی اروپا آوردند و مشروطه را از آنان گرفتند و با صد رنج و زیان آن را پایدار گردانیدند. اینها بود و مردم نتیجه‌ی آنها را كه ویرانی كشور و این بدبختی توده بود میدیدند و برای رهایی از آنها بود كه آنهمه كوششها را بكار بردند. كنون چه شده دوباره بآنها برگردند؟!.. اگر چنینست كه مردم از روی اندیشه‌های فردوسی و نظامی زندگانی كنند دیگر مشروطه چه میبایست؟!.. بآن خونریزیها و كشاكشها چه نیاز بود؟!.. دیگر قانون اساسی چه نتیجه دارد؟!.. پارلمان برای چیست؟!.. این وزارتخانه‌ها چه لازم است؟!.. اگر این راستست «چه فرمان یزدان چه فرمان شاه» ، راستست : «پادشاهان مظهر شاهی و حق» ، راستست : «صلاح مملكت خویش خسروان دانند» ، پس آن شوریدن بمحمد‌علی‌میرزا برای چه بوده؟!.. آن جنگها و خونریزیها چه معنی داشته؟!..

در ایران زمانی كه مشروطه شد بایستی یكی از كوششها در این راه باشد كه مردم را با معنی درست مشروطه و سررشته‌داری توده آشنا گردانند و مزیت چنین زندگانی را بآنان بفهمانند. این كار از همه لازمتر بود زیرا چنانكه بارها گفته‌ایم فرق مشروطه با استبداد تنها در بودن و نبودن قانون اساسی نیست. یك فرق بزرگ در آمادگی مردم برای زندگانی آزادانه است ، و این آمادگی هنگامی‌توانستی بود كه مردم معنی درست مشروطه را بدانند و مزایای آن را دریابند.

🔸می‌بایست سالها روزنامه‌های ایران در این زمینه گفتارها نویسند تا این اندیشه‌ی نوین را در دلها جا دهند و آن باورهای كهن را بیرون گردانند.

ولی در آغاز مشروطه بچنین كاری برنخاستند و سپس نیز جنگها و كشاكشها فرصت نداد و نتیجه آن شد كه امروز از یكسو اصول حكومت كشور مشروطه است و قانون اساسی بروی آن نوشته شده و از یكسو دلها پر از باورهاییست كه بضد آن میباشد.

اگر شما جستجو كنید خواهید دید امروز چند عقیده‌ی ضد هم درباره‌ی حكومت در ایران رواج دارد : یك دسته حكومت را جز بمعنی هزار سال پیش آن نمیدانند و با فردوسی و نظامی همباورند. یك دسته حكومت را حق علما دانسته دخالت دولت را چه باستبداد باشد و چه بمشروطه حرام می‌شمارند. یك دسته به پیروی از برخی كشورهای اروپا هوادار دیكتاتوری هستند و بگفته‌ی خودشان مشروطه را كهنه شده می‌شمارند. اینست باورهای گوناگون كه شما درمیان مردم توانید یافت.

چنانكه گفتیم : این یك نمونه‌ایست. چون حكومت یا سررشته‌داری یكی از كارهای مهم زندگانیست آن را برای مثل یاد كردیم. وگرنه در همه‌ی رشته‌های زندگانی این تشویش و پراكنده‌اندیشی رواج دارد. در هر یكی از آنها نیز شما چند عقیده‌ی ضد هم را توانید پیدا كرد.

این بخشِ نخست مبحث ماست. كنون باید به بخش دوم درآییم و رابطه‌ای را كه درمیان این اندیشه‌های پراكنده و درماندگیها و بدبختیها توده است شرح دهیم ، و این چیزیست كه از شماره‌ی فردا بآن خواهیم پرداخت.

(پرچم روزانه شماره‌های 80 و 81 سال یكم دوشنبه 7 و سه شنبه 8 اردیبهشت ماه 1321)

🔶 در پاسخ حقیقتگو

🔸 11ـ چهارمین آسیب كیشها
چهارمین آسیب كیشهاست كه هوش و بیداری مردمان را بزمانهای بس دوری كشانیده و از پرداختن بزمان خود بازداشته. كسانی را از پایگاه خود بالاتر بردن و در دین جایگاهی برای آنان باز كردن و دین و رستگاری را دوستاری آنان دانستن گذشته از آنكه خود گمراهیست و با خداپرستی نسازد ، و گذشته از آنكه راستی و درستی و جانبازی و غیرتمندی را كه خواست دینست در چشمها بی‌ارج می‌نماید این زیان را هم با خود می‌دارد كه هوشها را بزمانهای بسیار دور كشانیده از زمان خود ناآگاه می‌گزارد ، و این یك آسیب بس بیمناكسیت و چنین كسانی هرگز نتوانند با دیگران همگام باشند و بیگمان پس مانند. چندی پیش از این ما چون نوشتیم «گذشته دیگران را بوده و اكنون و آینده ما راست» و نوشتیم «باید از گذشته چشم پوشید» كسانی ایراد گرفتند كه ما اگر از گذشته چشم پوشیم چیزی نخواهیم داشت. می‌گویم : اگر از گذشته چشم پوشید خدای جاویدان یگانه را خواهید داشت ، راستی و درستی و غیرتمندی و جانفشانی را خواهید داشت ، اگر مردانه كوشید آزادی و سرفرازی را خواهید داشت. آری این بت‌پرستیها كه دلهای خود را با آن خوش ساخته‌اید نخواهید داشت ، این كیشهای پراكنده را نخواهید داشت. آن را نخواهید داشت كه مشت از دست روس خورید و از ستم یزید نالید. آن را نخواهید داشت كه صد گزند از آزمندان اروپا بینید و كینه‌ی زاده‌ی قحافه و زاده‌ی خطاب 1 را در دل جا دهید. آن نخواهید داشت كه یك نیم بیشتر آسیا را از دست دهید و غم باغ فدك را خورید.
آن نخواهید داشت كه پس از هزار و سیصد و چهل و اند سال كه از مرگ پیغمبر اسلام گذشته و بر بنیاد و پایه‌ی دین او رخنه‌ها افتاده شما هنوز كشاكش و دوسخنی را درباره‌ی نخستین جانشین او از دست ندهید ، و بر سر بوبكر و عمر و علی كه هر سه مردان پاكی بودند و باهم خوش زیستند دسته‌بندی و دشمنی باهم نمایید.
این گمراهیها كمتر از پرستش لات و هُبَل نیست و زیانش بسیار بیشتر و ننگش بسیار فزونتر از آنست. آنان این را نیز درنمی‌یابند. كسانی كه بخود و زمان خود ارجی نمی‌گزارند ، آنان كه خود را جز دنباله‌ی كاروان زندگی نمی‌شناسند ، آنان كه می‌پندارند ستم آنست كه یزید كرده ، و گمراهی آنست كه بت‌پرستان قریش داشته‌اند ، و جانبازی آنست كه یاران پیغمبر اسلام نموده‌اند و بایستی نمایند ـ از چنین كسانی چه شگفت كه اندازه‌ی زیان و بدی این گمراهی خود را هم درنیابند و پروای آن نكنند؟!.. چه شگفت كه بروی ما ایستند و گویند : «ما اگر از گذشته چشم پوشیم هیچی نخواهیم داشت»؟!. 2 من گاهی چیزهایی از اینها می‌شنوم كه درمی‌مانم و نمی‌دانم چه پاسخی دهم. دو سال پیش از این كه به تبریز رفتم كسانی در آنجا گرد مرا گرفتند و گله نمودند كه چرا ارجی بكیش شیعی نمی‌گزارم و آن را بیهوده می‌شمارم و یكی از ایشان دلیلهای بسیاری می‌سرود درباره‌ی آنكه خلافت ، امام علی بن ابیطالب را بوده و دیگران را نبوده. گفتم : بهتر بودی روزی كه پیغمبر اسلام در گذشته بود تو در مدینه بودی و در سقیفه بنزد یاران او رفتی و این سخنان را سرودی كه یا پاسخت دادندی و یا سخنت را پذیرفتندی ، امروز اینها بسیار بیهوده است.
پس از هزار و سیصد سال كه خلافت چندین رنگ بخود گرفته و از خاندانی بخاندانی افتاده و سرانجام هیچ شده و از میان رفته و جز نام نشانی از آن بازنمانده اینان هنوز سخن از نخستین خلیفه می‌رانند و با سوز دل دلیلها بهر آن یاد می‌كنند و بیخردانه آن را از دین (یا بگفته‌ی خود از ایمان) می‌شمارند. در اینجاست كه می‌گویم من نمی‌دانم چه پاسخی باینها دهم. در اینجاست كه می‌گویم اینان از معنی دین بیكبار ناآگاهند.
دیگری از یك شهری نامه فرستاده و بگمان خود بر نگارشهای من خرده گرفته و یكی از سخنانش اینست كه چگونه من نام امام علی بن ابیطالب را با دو خلیفه‌ی دیگر (صدیق و فاروق) در یك جا می‌برم در جایی كه این دو بیشتر زندگانی خود را با بت‌پرستی بسر برده‌ بودند. این را كسی می‌نویسد كه خود در بت‌پرستی فرورفته است و نشیمنگاه او در یك شهر سومَناتیست. ولی خود و همشهریان خود را فراموش كرده و در اندیشه‌ی داستانهای سیزده صده‌ی پیش می‌باشد.
اگر شما در كتاب «هزار و یك شب» و یا در جای دیگر چنین داستانی می‌خواندی كه در زمانهای باستان افسون یا دارویی بوده كه چون بر كسی می‌دمیده‌اند یا می‌خورانیده‌اند بیكبار بیخویشتن می‌شده كه زیر پای خود را نمی‌دیده و از هیاهویی كه در پیرامونش برمی‌خاسته آگاه نمی‌گردیده و تكانی بخود نمی‌داده. لیكن در همان حال در دو فرسخی دیهی را می‌دیده و جوش و جنب مردم آنجا را درمی‌یافته و از آنها بتكان می‌آمده ، بیگمان چنین افسانه‌ای را باور نكردی و خود بایستی باور نكنی ولی چه باید گفت كه ما اكنون مردم را بچنان حالی ـ چنان حال شگفت و باور نكردنی‌ای تماشا می‌كنیم.

1 : زاده‌ی قحافه = ابوبکر ، زاده‌ی خطّاب = عمر ـ و
2 : این داستان را از زبان پیشوایانشان در یکی از پایگاههای اینترنتی آورده‌اند که ما در اینجا بگواهی می‌آوریم :
«نقل می‌كنند كه یكی از علمای بزرگ در یكی از شهرستانها تا اندازه‌ای درد دین داشت و همیشه به این دروغهایی كه روی منبر گفته می‌شد اعتراض میكرد ... واعظی به او گفت اگر اینها را نگوییم اصلاً باید در دکان را تخته كنیم. آن آقا جواب داد اینها دروغ است و نباید گفته شود. از قضا چندی بعد خود این آقا بانی شد و مجلسی در مسجد خودش تشكیل داد و همان واعظ را دعوت كرد. ولی قبل از شروع منبر به واعظ گفت من می‌خواهم به عنوان نمونه یك مجلسی ترتیب بدهم كه در آن ، روضه‌ی دروغ نباشد و تو هم مقید باشی كه جز از كتاب‌های معتبر ، هیچ روضه‌ای نخوانی و یا به تعبیر خودش گفت كه از آن زهرماری‌ها نباید چیزی بگویی. واعظ هم گفت چون مجلس مال شماست ، اطاعت می‌شود. شب اول ... آقای واعظ صحبتهایش را گفت و موقع خواندن روضه شد. شروع كرد به خواندن روضه و خود را مقید كرده بود كه جز روضه‌ی راست چیزی نگوید اما هرچه گفت مجلس تكان نخورد و مجلس همین طور یخ كرده بود. آقا دید عجب ، این مجلس مال خودش هست بعد مردم چه می‌گویند ، تصور می‌کنند که لابد آقا نیتش پاك نیست كه مجلسش نمی‌گیرد. اگر آقا خودش نیتش درست باشد ، اخلاص نیت داشته باشد ، حالا كربلا شده بود. دید كه آبرویش میرود به فکر رفت که چه بكند؟ یواشكی و زیر چشمی به واعظ گفت یك كمی از آن زهرماری‌ها قاطی كن. حماسه‌ی حسینی (شهید مطهری)» ـ و

🔶 گلچینی از کتاب پلوتارخ بخش دوم
10) پومپيوس‌ ـ تکه‌ی 30

🔸 پومپيوس چون قدري از لشكرگاه دور شد از اسب پياده گرديده آن را رها كرد و جز پيرامونيان اندكي با خود نداشت و چون ديد كسي از دنبال او نمي‌آيد آهسته راه مي‌رفت. كسي كه در مدت سي و چهار سال هميشه در جنگها فيروز بوده و جز شكوه و سربلندي دشمن‌شكني نديده كنون در پايان عمر خود براي نخستين بار شكست يافته و تازه مي‌دانست حال زبوني و شكستگي چگونه مي‌باشد. اين تأثر براي او كوچك نبود كه مي‌ديد نيكنامي و شكوه و ارجي را كه در نتيجه‌ی آنهمه جنگها و خونريزيها بدست آورده بوده همگي آنها را اينزمان از دست هشته است. مي‌ديد كه يك ساعت پيش آنهمه لشكرهاي پياده و اسكادرانهاي سواره و دسته‌هاي كشتي گرد سر و زير فرمان او بودند اكنون بدين حال افتاده كه جز يك دسته‌ی كوچكي بر گرد سر ندارد كه اگر همان دشمنان دچارش گردند او را با اين حال نخواهند شناخت. بدينسان چون از شهر لاريسا گذشته بگذرگاه تمپي1 رسيد از تشنگي كه داشت زانو بزمين نهاده از آب آن رود بخورد. سپس برخاسته از رود بگذشت و از ميان خاك تمپي راه پيموده بكنار دريا درآمد و در آنجا بازمانده‌ی شب را در كلبه‌ی يك ماهيگيري گزارده فردا بامداد بيكي از قايقهاي رودخانه برنشسته از آزادمنشي كه داشت هيچيك از نوكران خود را همراه نبرد بلكه بر آنان پند داد كه بازگشته آزادانه نزد قيصر بروند و خودشان را باو بشناسانند بي‌آنكه ترس داشته باشند. در آن قايق از كنار دريا راه مي‌پيمود و پارو مي‌زد تا ناگهان كشتي بازرگاني بزرگي را دريافت كه در كنار دريا ايستاده و آماده‌ی سفر مي‌باشد. خداوند اين كشتي يكي از شهرنشينان روم پتيكيوس2 نام بود كه اگرچه آشنايي با پومپيوس نداشت ولي او را ديده و مي‌شناخت. قضا را شب گذشته خوابي بدينسان ديده بود كه با پومپيوس دچار شده ولي او نه در حال هميشگي خود مي‌باشد بلكه در پريشاني و تيره‌روزي است و با او نشسته بگفتگو پرداخته. اين هنگام در كنار دريا با كساني آن خواب را در ميان داشت كه يكي از ناخدايان نزديك شده گفت : مردي در قايق نشسته پاروزنان از كنار خشكي دور مي‌شود و مرداني از كنار رختهاي خود را تكان داده يا دستهاي خود را بسوي او دراز مي‌نمودند كه آنان را نيز همراه بردارد. پتيكيوس از اين سخن روي بآنسوي برگردانده ناگهان پومپيوس را ديد درست بدان حالي كه در خواب خود ديده بود و با دست بر سر خود زده و ناخدايان را دستور داد كه قايق كشتي را بآب بياندازند و خويشتن دست خود را بتكان آورده او را با نام آواز داد و چون از رخت و حال او چگونگي را دريافته بود بي‌آنكه بگفتگويي بپردازد او را بكشتي آورده و كساني از ياران او را كه شايسته مي‌دانست با هم نشانده بيدرنگ كشتي را حركت داد. در آنجا همراه پومپيوس يكي لنتلي و ديگري فاوونيوس بودند. پس از ‌ديري ديوتاروس3 پادشاه را نيز ديدند كه از كنار دريا بسوي آنان مي‌آيد و اينبود ايستاده او را نيز همراه برداشتند. بهنگام شام خداوند كشتي از آنچه در كشتي داشت بسيج شام ديد و سپس پومپيوس چون نوكر همراه نداشت خواست كفشهاي خود را با دست خويش دربياورد فاوونوس آن ديده بدويد و كفشها را از پاي او درآورد. نيز در ديگر كارها باو ياري نمود و از آن پس هميشه پرستاري او را عهده‌دار بود بدانسان كه نوكر پرستاري خواجه‌ی خود را عهده‌دار مي‌شود تا آنجا كه پايهاي او را مي‌شست و شام براي او آماده مي‌كرد.


1ـ Tempe شهري در تسالي بوده و گويا رودي در نزديكي آن بوده.
2ـ Peticius
3ـ Deiotarus

✴️ خرافات است یا گمراهی ویرانگر؟!
(تکه‌ی 3 از 4)
گفتاری از نویساد

برای آنکه نشان دهیم آن خرافات با اینگونه باورهای کیشی در یک پایه نیست مثال دیگری بیاوریم : آیا هیچ سراغ دارید آن توده‌ای که برآورده شدن آرزوشان را با انداختن سکه در حوض می‌جویند چون دچار بیماری شدند بجای آنکه به پزشک روند دسته دسته بنشینند و به آرزوی رهیدن از بیماری سکه در آب اندازند؟!.. آیا چنین گمانی توان برد؟!.. باید بیگمان بود که پزشک را کنار گزارده به سکه در آب انداختن نخواهند برخاست. ولی چه خواهید گفت هنگامی که می‌بینید شیعیان ایران دسته دسته به بارگاه امام رضا یا بارگاه دیگر امامان و امامزادگان و گور خمینی و چاه جمکران میروند و در آن میان ، آنها که تندرستند «حاجت» و آنان که بیمارند ، بجای پزشک رفتن ، درمان را از مردگان طلب میکنند؟!.

مثال دیگر : یکی از باورهای کیشی که درمیان شیعیان رواج دارد اینست که «این دنیا فانیست» ، «الدنیا سِجن المؤمن و جنة الکافر» (جهان زندان دیندار و بهشت کافرانست). صوفیان نیز این جهان را جیفه (مردار) خوانده‌ و همیشه از آن بیزاری نموده و می‌گویند : «ما ترک این جهان میکنیم».

اینها همه برای نشان دادن والاتری آنجهان و خوشیهایش گفته شده و این بنیاد غلطی برای رفتارشان در اینجهان گردیده. صوفی که اینجهان را مردار خوانَد ، چه شگفت که در سراسر این زندگانی جز درپی یک لقمه نان و یک خرقه نباشد؟! شیعی که به این جهان پروا نمیکند از آنروست که پیاپی بگوشش خوانده‌اند که در اینجهان ستم روز افزون خواهد بود تا امام ناپیدا پیدا گردد و جهان را به دادگری رساند. از اینجا ، اینجهان بی‌ارزش و «گذرا» و همه‌ی ارزش ازآنِ آنجهانست. پس چه شگفت که همه‌ی عمر را به عبادت و زیارت و لب‌ جنبانیدن و تسبیح گردانیدن و استخاره کردن بگذراند؟! چه شگفت که ملا سالها تنها درسِ همینها را خواند و مغزش را از باور به این بیهوده‌کاریها آکند ، چندان که نتواند یک عدد را میان 1000 و 1500 بگوید؟! (لابد کلیپش را دیده‌اید).

مردمی که باور دارند ستم در این جهان پیاپی می‌افزاید تا زمینه برای پیدایش امام ناپیدا فراهم آید و تا او نیاید جهان از ستم نخواهد رست ، چه جای غیرت و مردانگی از ایشان چشم داشتن است که دست ستمگران از زندگی خود کوتاه گردانند؟!

پیداست مردمی که به اینجهان پروایی ندارند ، به نگاهداری و آبادیش نیز نخواهند کوشید. پیداست برای چنین مردمی پیشرفت در دانش و صنعت کم‌بها یا بی‌بهاست. برای آنها رقابت با دیگر توده‌ها بی‌ارجست ، پس ماندگی از دیگران جای بیم نمی‌باشد. نمی‌گوییم چنین کوششهایی در ایران «هیچ» نمی‌شود ولی بیگمان باید بود که سست است.

باید دانست بیشتر این کیشها به پیروانشان چنین وامی‌نمایند که زندگی در اینجهان «گذرا» و «موقتی» است.

شاعران هم که چنین آموزاکهایی را مضمون بادآورده‌ای برای شعرسرایی یافته‌اند از آنها درنگذشته ، با سرودن شعرهایی این پندار را در اندیشه‌ی مردمِ بیچاره جایگزینتر گردانیده‌اند :

دنیا پلی است رهگذر مرد آخرت اهل تمیز خانه نسازند بر پلی
جهان بر آب نهاده است و آدمی بر باد غلام همت آنم كه دل بَرو ننهاد
هر كه را خیمه بصحرای قناعت زده‌اند گر جهان زلزله گیرد غم ویرانی نیست
شب هر توانگری بسرایی همی‌رود درویش هر كجا كه شب آید سرای اوست

از اینجا ایرانیان که به کیشها و شاعران زمان مغول ، هر دو پابسته‌اند ، این زندگی را «عاریتی» می‌پندارند که به هر حال خواهد گذشت ولی باید چشم به جهان دیگر داشت و برای رفتن به آنجا آماده گردید. همچون مستأجرانی که چون خانه ازآنِ ایشان نیست به اندازه‌ی دارنده‌ی خانه به آن نمی‌پردازند و پروای آبادی و ویرانیش را نمی‌کنند.

همینست زیان بدآموزی جبریگری یا بهانه‌ها‌ی تنبلی که باور دارد ما از خود اختیاری نداریم و روزی دست خداست و هرچه کوشیم آنچه بر پیشانی ما نوشته‌اند پیش خواهد آمد. بماند خراباتیگری یا فلسفه‌ی غیرتکشی که سپارش میکند تنها درپی خوشی این دم باید بود و اندیشه‌ی گذشته و آینده را نباید کرد. ما در اینجا هنوز از آنها سخن نرانده‌ایم.

چنین آموزاکهایی آن اندازه زور نداشته که همه‌ی مردمان را به جوکیگری و صوفیگری کشاند ولی این اندازه توانسته که ایشان را به زندگی اینجهان بی‌پروا کند. چندان زورمند نبوده تا همه‌ی مردم از پروا به خانه و خانواده‌ی خود بازایستند و درپی پول‌ اندوزی نباشند. این نشدنی بوده ولی این اندازه جلوگیر بوده که می‌بینیم به کارهای بزرگ و پررنج نمی‌پردازند. به سرفرازی و خوشنامی که از نیکوکاری و آرزوی بزرگ بودن و کارهای پرسود کردن برمی‌خیزد ارج نمی‌گزارند. کافیست شناختگان (مشاهیر) ایران را بیاد آورید و بنگرید که چند تن از آنان شناختگیشان از راه بیباکی و جان‌فشانی یا از کارهای پررنج بزرگ بدست آمده.

🔶 محرم (یا بخشی از کتاب داوری (شیعیگری))

🔸 بخش 3 از 4

2ـ به سينه زدن ، زنجير به تن کوفتن ، گل به رو ماليدن ، خاک بر سر ريختن ، سر خود شکافتن ، جَستن و افتادن ، نعره کشيدن و اينگونه کارها جز نشان دژخويي1و بيابانيگري نيست. شيعيان اينها را هنري پنداشتندي و اگر در ميان تماشاچيان يک يا چند تن اروپایي بودي به نام خودنمايي بيشتر کوفتندي و زدندي و بلندتر نعره کشيدندي. ولي راستي آنست که همين نادانيها و مانندهاي آن دستاويز بدست اروپایيان داده که ايرانيان و ديگر شرقيان را «نيمه وحشي» شمارند و به زندگاني آزاد شاينده ندانند.
اروپایيان از سالها کوشيده‌اند که شرقيان را در نادانيها و دژخوييهايي که ميداشته اند و ميدارند پايدار گردانند و از اين رفتار دو نتيجه خواسته‌اند : يکي‌آنکه شرقيان در سايه‌ي همين ناداني‌ها ، ناتوان و درمانده باشند و به آساني گردن به يوغ چيرگي آنان گزارند. ديگري اينکه بهانه در دست باشد و به «نيکخواهان جهان» که در اروپا نيز فراوانند پاسخي توانند داد.
اينکه از صد سال باز اروپایيان که به ايران و هند آمده‌اند داستانها از اين نمايشها و نادانيهاي شيعيان در کتابهاشان نوشته‌اند و پيکره‌ها برداشته به چاپ رسانيده‌اند2، اينکه برخي از شرقشناسان به ستايشهايي از شيعيگري و از اين نمايشها پرداخته اند ، همه از اين راه بوده است.
دو تن از شرق‌شناسان که يکي مسيو ‌ماربين ‌آلماني و ديگري دکتر جوزف ‌فرانسه‌اي بوده ، در کتابهاي خود از کيش شيعي و از اين نمايشهاي شيعيان‌ ستايشها نوشته‌اند ، و اينها عنواني بدست ملايان داده که آن دو نوشته را که به فارسي ترجمه شده در دفتري بنام «سياست‌الحسينيه» به چاپ رسانيده‌اند. ولي ما نيک ميدانيم که اين شرق‌شناسان از کارکنان سياسي مي‌باشند و نوشته‌هاشان جز از راه فريبکاري نيست.
به گفته‌ي مسيو ماربين ، نصيرالدين توسي کار بسيار نيکي کرده که در زمان تاخت مغولان و در چنان هنگام گرفتاري ، کينه‌ي شيعي و سنّي را فراموش نساخته و مغولان را بر سر بغداد برده و کينه از دشمنان خاندان علي جسته است. اين بوده آرزويش که شيعيان هميشه چنان باشند و هيچگاه کينه‌ي سنّيان را از دل بيرون نکرده به کارهاي ديگري نپردازند.
به گفته‌ي دکتر جوزف ، شيعيگري در نتيجه‌ي روضه‌خواني پيشرفت بسياري کرده ، و او آرزومند ميبوده که شيعيان در اين راه ، پيشرفت را از دست ندهند و به شماره‌ي شيعيان (که به کار سياست اروپایي نيک ميخورند) بيفزايند.
3ـ گذشته از آنکه گريه و ناله سهشها را فرو نشاند و آتش غيرت را خاموش گرداند ، آنهمه روضه‌خوانيها و دسته‌بنديها که مردم را سرگرم ميساخت بي‌گفتگوست که از پرداختن به کار زندگاني بازمي‌داشت. بدبختيهايي که گريبانگير ايرانيان شده و بدينسان درمانده و زبونشان گردانيده شوندهاي بسيار داشته و بيگمان يکي از آنها اين بوده. مردم بجاي آنکه از پيشامدهاي جهان و از پيشرفتهايي که در دانشها و ديگر زمينه ها رخ داده بود آگاه باشند و يا به انديشه‌ي کشور و توده پردازند به آن نمايشهاي بيهوده پرداخته‌اند. اين نتيجه‌ي آن سرگرميست که مي‌بينيم از دست آزمندان اروپا مشت ميخورند و از ستم يزيد مينالند.
زنان ايران که از همه جا ناآگاهند3و کمترين دلبستگي به کشور و زندگاني توده‌اي نميدارند ، و از درس خواندگان نيز هوش و فهمي در اين باره ديده نميشود ، شوندش جز اين نبوده که بيشتر زمان را در روضه‌خوانيها بسر برده و هوش و جربزه‌ي ‌خود را در آن راهها بکار انداخته‌اند.

1ـ دُژ يا دُش پيشونديست كه درشتي و بدي را ميرساند. دژآهنگ = بد نيت ، دژخوي = بد اخلاق ، دشنام و دشمن و دشوار نيز از اين پيشوند ساخته شده. ـ و
2ـ پيكره هايي را كه ما در اين كتاب از قمه زنان و قفل بتنان و از جنازه‌ي قاسم و عروس قاسم آورده ايم از مهنامه‌ي « توردوموند» فرانسه است كه هشتاد سال پيش در پاريس بنياد يافته بود و سالها پراكنده ميشد. و آن نيز از كتاب يكي از جهانگردان روسي برداشته. اين جهانگرد در قفقاز گرديده و براي آنكه بيابانيگري قفقازيان را نشان دهد از اينگونه پيكره ها برداشته و در كتاب خود بچاپ رسانيده است.

3ـ با آنكه از برداشتن چادر تا نوشتن اين كتاب هشت سال ميگذشته و زنان بسياري بميان توده درآمده بودند ليكن چنين دانسته مي‌شود كه از ايشان تا آن هنگام شور و دلبستگي‌اي به كشور پديدار نگرديده بوده. بيگفتگو اكنون جز از آن سالهاست. ـ و

کتابچه‌ی سیاست حسینیه

✴️ مشروطه یا دمکراسی؟؟!
(تکه‌ی بیست‌وهفتم)

🔶 پراكنده‌اندیشی چه اثری تواند داشت؟..
(تکه‌ی 1 از 3)

در چند شماره‌ی پیش نمونه‌ای از پراكندگی اندیشه‌ها را نشان دادیم. كنون میخواهیم دنباله‌ی سخن را گرفته پیش رویم. میخواهیم رابطه‌ای را كه میانه‌ی آن اندیشه‌های پراكنده با بدبختی‌ها و درماندگیهای ایرانیان است روشن گردانیم : این بدبختیها و درماندگیها چه ربطی باندیشه‌های پراكنده دارد؟!.. مگر اندیشه هم می‌تواند یك توده‌ی بزرگی را بدینسان درمانده گرداند؟!.. برای دانستن اینها باید چند چیز را بدیده گرفت :

1) «سرچشمه‌ی كارهای آدمی مغز اوست». شما را به هر كاری مغزتان وامیدارد. مركز اراده مغز است.

2) «مغز تابع اندیشه‌هاییست كه در آن جا گیرد». مثلاً فلان پیره‌زن بزیارت سقاخانه میرود و نذر بآنجا میبرد ولی شما بآن ریشخند میكنید و اگر بدستتان افتاد آن سقاخانه را ویران خواهید كرد ـ این تفاوت از آنجاست كه در مغز او اندیشه‌های دیگر است و در مغز شما اندیشه‌های دیگر. اگر بآن پیره‌زن هم حقایق را یاد داده بگوییم : این سقاخانه‌ها هیچ‌كاره‌ی جهانست. اینها نه تنها به بیماران شفا نتوانند داد ، بلكه سالانه صدها كسان را مبتلای بیماری میگردانند ـ وقتی كه اینها را باو یاد دهیم ، خواهید دید دیگر او نیز بزیارت سقاخانه نمیرود ، و بلكه باید گفت نمیتواند رفت[1] .

🔸 دیگر اراده‌ای كه او را بتكان آورده و بسوی سقاخانه روانه گرداند نیست.

3) «اندیشه‌های ضد هم مغز را از كار اندازد». چون دانستیم مغز تابع اندیشه‌هایی است كه در آن جا گیرد باید بآسانی بپذیریم كه ‌اندیشه‌های ضد هم مغز را از كار می‌اندازد. زیرا این اندیشه‌ها هر یكی آن را بكار دیگری وادارد و آن درمیانه درماند. درست بدان میماند كه بیك ترنی دو لوكومتیو ببندند كه یكی از جلو باین سو كشد و دیگری از پشت بآن سو ، پیداست كه ترن درمیان آن دو بیكاره خواهد ماند.

شما اگر سر یك سه راهی بایستید و یك كسی بآنجا رسیده بپرسد : «راه فلان اداره كدامست» و شما خود یک راهی را نشان دهید و رفیقتان راه دیگری را ، خواهید دید كه آن شخص درمانده و نتواند بهیچ یكی از دو راه روانه گردد. از این آزمایش صدها نمونه توان پیدا كرد.

اگر شما این سه مقدمه را نیك اندیشید و باهم بسنجید رابطه‌ای را كه درمیان اندیشه‌های ضد هم و پریشان با درماندگیهای ایران است بآسانی خواهید دریافت. این اندیشه‌ها مغزها را از كار انداخته و اراده‌ها را سست گردانیده ، اینست یك توده‌ی بزرگی را درمانده و بیچاره گردانیده. این چیزیست كه خودتان بآسانی توانید دریافت. با اینحال ما باز هم دلیلهایی یاد میكنیم.

امروز در سراسر جهان هیاهویی برخاسته و توده‌ها ، سختترین نبردها را باهم میكنند و در همه‌ی كشورها مردمان بآینده‌ی خود توجه دارند و از هیچ كوششی بازنمی‌ایستند. در همه جای جهان صدا افتاده كه باید بكوشیم و كشور خود را نگه داریم و آزادی را از دست ندهیم. اینها جمله‌هاییست كه در كشورها تكرار می‌شود ، در ایران نیز این سخنان هر روز گفته می‌شود و با این حال شما اگر دقت كنید تأثیری از آنها درمیان نیست و ایرانیان با صد بی‌پروائی روز میگذرانند. اگر این گفته‌ها در ایرانیان تأثیر داشت بایستی درگام نخست بهمدستی و یگانگی كوشند ، (زیرا گام نخست همه‌ی كوششها آنست) ، و شما می‌بینید كه آنچه در ایران نیست ، یگانگی و همدستیست ، بلكه می‌بینید كه بجای همدستی بدسته‌بندی‌های بسیار كودكانه میكوشند و هر چند تنی در یكجا نشسته یك حزبی پدید می‌آورند. دیگر چه دلیلی بالاتر از این كه آن سخنان را در این مردم تأثیری نیست و هیچگاه تكانی در دلهاشان پدید نمی‌آورد.

آیا این از چیست؟.. چرا این مردم باین حال افتاده‌اند؟... چرا اندیشه‌ی خود و فرزندان خود را نمیكنند؟..

ما پاسخ این پرسشها را میدانیم.

🔸بیچاره ایرانیان بیك درد بسیار خطرناكی مبتلا گردیده‌اند.

مثلاً در برابر همان سخنانی كه درباره‌ی كشور و نگهداری آن گفته می‌شود در مغزها چند رشته تعلیمات ، كه همگی بضد آنهاست خوابیده و من برخی از آنها را فهرست‌وار در اینجا می‌شمارم.

1) جبریگری و اعتقاد بقضا و قدر كه از بدترین مخدرهاست. این عقیده در كتابها هست ، در شعرها هست در زبانها هست ، در سراسر مغزها خوابیده است :
بخت و دولت بكاردانی نیست جز بتقدیر آسمانی نیست
رضا بداده بده وز جبین گره بگشای كه بر من و تو در اختیار نگشادند

2) عقیده بدفع بلا بوسیله‌ی نذر و طلسم و حرز و دعا. هر زمان كه یك خطری رو می‌آورد ، بسیاری از مردم بجای آنكه همدست باشند و بچاره‌ی آن كوشند هر یكی بیك وسیله‌ی نامشروع دیگری می‌پردازند. این نذر میكند اگر خودش و خاندانش سالم جَست یك گوسفندی بكُشد. آن بسر دعانویس رفته یك دعای دفع بلا میگیرد. آن دیگری امید بدعا و توسل می‌بندد.

🔸چون این امیدها در دلها خوابیده اینست پروای خطر ندارند و درپی كوشش نمیباشند.

[1] : «نمی‌تواند رفت» سبک شده‌ی «نمی‌تواند رفتن» است.